Cinayət və cəza romanını rus dilində oxumaq: qəhrəmanlar, adlar və plan

Cinayət və cəza (Преступление и наказание, 1866) yanında tərcümə olan orta səviyyəli oxucu üçün real hədəfdir. Rus mətni altı hissə və epiloqda təxminən 176 000 sözdür. Gündə yarım saat oxuyan əksər öyrənənlərə iki-beş ay lazım olur.

Oxucunu ən çox yavaşladan iki şey adlar və Peterburq mühitidir. Bu bələdçi hər ikisini, həmçinin tez-tez təkrarlanan sözləri və hər hissə üçün oxu planını əhatə edir. Rus dilini uşaqlıqdan eşitmisinizsə, dialoqlar sizə tanış gələcək; çətinlik daha çox XIX əsrin kitab dilindədir.

Hansı səviyyə lazımdır?

Roman üçün rəsmi səviyyə yoxdur, amma təxmini bələdçi belədir:

• Hər sətrin altında tərcümə ilə: başlamaq üçün möhkəm orta səviyyə (təxminən B1) kifayətdir. Əvvəlcə tərcüməyə tez-tez baxacaqsınız, getdikcə daha az.
• Yalnız lüğətlə: B2 və yuxarı, yenə də hər səhifədə nəyisə axtaracaqsınız.
• Heç bir köməksiz: yüksək səviyyə. Nəql uzun cümlələrlə dolu sıx XIX əsr nəsridir.

Ən çox yazılı rus dilinin qrammatikası lazımdır: altı halın hamısı, feilin növləri və Dostoyevskinin uzun cümlələrini dolduran feili sifətlər və feili bağlamalar. Dialoqlar asan hissədir. Kitabın böyük qismi insanların söhbətidir, onların nitqi nəqldən daha cəld və sadədir.

Nə qədər uzundur?

Tətbiqimizdəki mətndə hər hissənin həcmi belədir.

Hissə	Fəsil	Söz (təxminən)
I hissə	7	28 400
II hissə	7	33 200
III hissə	6	26 600
IV hissə	6	25 300
V hissə	5	25 300
VI hissə	8	31 400
Epiloq	2	5 600
Cəmi	41	176 000

Rus dilində oxuyub arabir tərcüməyə baxan oxucu dəqiqədə 40-80 söz oxuya bilər. Dəqiqədə 60 sözlə bütün roman təxminən 50 saat çəkir. Gündə yarım saatla üç aydan bir az çox. Daha yavaş da olar. Bir fəsil adətən 3000-5000 sözdür, ona görə iki-üç gündə bir fəsil sabit tempdir.

Qəhrəmanların adları və kiçiltmə formaları

Ruslar nəzakətli müraciətdə ad və ata adından istifadə edir (Родион Романович, “Rodion, Romanın oğlu”), ailədə və dostlar arasında isə qısa və əzizləmə formalarından. Bu, bizim rəsmi sənədlərdəki “Rodion Roman oğlu” formasına çox bənzəyir, sadəcə ruslar onu gündəlik danışıqda da işlədir. Bir adam eyni səhifədə üç-dörd adla görünə bilər. Bu siyahını yanınızda saxlayın.

Qəhrəman	Rus dilində tam adı	Digər adları	Kimdir
Raskolnikov	Родион Романович Раскольников	Родя (Rodya), Родька (Rodka), Родион Романыч	Keçmiş tələbə, 23 yaş, qatil
Sonya	Софья Семеновна Мармеладова	Соня, Сонечка (Soneçka)	Marmeladovun qızı
Dunya	Авдотья Романовна Раскольникова	Дуня, Дунечка (Duneçka)	Raskolnikovun bacısı
Anası	Пульхерия Александровна Раскольникова	маменька, мамаша	Əyalətdə yaşayan dul qadın
Razumixin	Дмитрий Прокофьич Разумихин	Вразумихин (onun zarafatı)	Raskolnikovun sadiq dostu
Porfiri	Порфирий Петрович		Müstəntiq
Svidriqaylov	Аркадий Иванович Свидригайлов		Dunyanın keçmiş ağası
Marmeladov	Семен Захарович Мармеладов		İçki düşkünü keçmiş məmur, Sonyanın atası
Katerina İvanovna	Катерина Ивановна Мармеладова		Marmeladovun arvadı, Sonyanın ögey anası
Lujin	Петр Петрович Лужин		Dunyanın nişanlısı, özünü yetişdirmiş vəkil
Alyona İvanovna	Алена Ивановна	старуха, старушонка, процентщица	Qoca sələmçi qadın
Lizaveta	Лизавета Ивановна		Alyonanın kiçik bacısı
Nastasya	Настасья	Настасьюшка	Ev sahibəsinin qulluqçusu
İlya Petroviç	Илья Петрович	Порох (“Barıt”)	Hirsli polis zabiti

Adlarla bağlı üç məsləhət:

• Rodya ailədir, Rodka dostdur. Anası və bacısı Родя deyir. Razumixin Родька deyə qışqırır, bu, kobud, amma mehriban formadır. Porfiri Родион Романыч deyir, ata adının danışıq formasını.
• Hal sonluqlarına diqqət edin. Adlar adi isimlər kimi hallanır: Соня, Сони, Соне, Соню, Соней. Ad qəribə görünürsə, adlıq halını tapın. Bizdə şəkilçi sözün sonuna artırılır və kök dəyişmir; rus dilində isə sonluq sözün özünü dəyişir, ona görə əvvəlcə adları tanımaq çətin olur.
• Bəzi soyadların mənası var. Раскол “parçalanma” deməkdir. Разумихин разум, yəni “ağıl” sözündəndir. Лужин лужа, “gölməçə” sözünü xatırladır. Мармелад isə marmelad deməkdir.

Peterburq mühiti

Roman mərkəzi Peterburqun ən kasıb hissəsində, Sennaya meydanı ətrafında, isti və havasız bir iyul ayında baş verir. İlk cümlə səhnəni qurur:

В начале июля, в чрезвычайно жаркое время, под вечер, один молодой человек вышел из своей каморки, которую нанимал от жильцов в С — м переулке, на улицу и медленно, как бы в нерешимости, отправился к К — ну мосту.

İyulun əvvəlində, son dərəcə isti bir vaxtda, axşamüstü bir gənc S. döngəsində kirayənişinlərdən tutduğu daracıq otağından küçəyə çıxdı və yavaş-yavaş, sanki tərəddüd içində, K. körpüsünə tərəf getdi.

Dostoyevski həqiqi adları (Stolyarnı döngəsi, Kokuşkin körpüsü) baş hərflər və tirelərlə gizlədir, o dövrdə belə adət idi. Budur, dönə-dönə rastlaşacağınız məkan sözləri.

Rus dilində	Mənası	Qeyd
Сенная (площадь)	Sennaya meydanı	Romanın mərkəzindəki meydan
канава	kanal	Hərfən “arx”, Yekaterina kanalının Peterburq adı
Нева	Neva	Şəhərin çayı
мост	körpü	Raskolnikov çox körpüdən keçir
переулок	döngə, dalan
каморка	daracıq otaq, komacıq	Raskolnikovun otağı, anası onu tabuta bənzədir
квартира	mənzil
лестница	pilləkən	Qaranlıq pilləkənlər süjetdə vacibdir
дворник	həyət gözətçisi	Hər binanın birisi var və hər şeyi görürlər
хозяйка	ev sahibəsi	Raskolnikov kirayə borcludur
распивочная	meyxana	Marmeladovla burada tanış olur
трактир	traktir, yeməkxana
контора	(polis) idarəsi	II hissədə buraya çağırılır
жара, духота	isti, bürkü	Hava az qala qəhrəmandır

Tez-tez təkrarlanan sözlər

Bəzi sözlər o qədər tez-tez gəlir ki, onları əvvəldən öyrənmək dərhal öz bəhrəsini verir.

• вдруг (birdən): romanda təxminən 560 dəfə. Dostoyevskinin qəhrəmanları hər şeyi вдруг edir.
• совершенно (tamamilə) və чрезвычайно (son dərəcə): onun sevimli gücləndiriciləri.
• будто, как бы (sanki, guya): nəqlçi nadir hallarda nədənsə əmindir.
• бред, лихорадка (sayıqlama, qızdırma): Raskolnikov kitabın böyük hissəsində xəstədir.
• топор (balta), заклад (girov), закладывать (girov qoymaq).
• преступление (cinayət), наказание (cəza), убийца (qatil), убить (öldürmək).
• страдание (əzab), тоска (qəm, həsrət): kitabın hiss lüğəti.
• дескать (guya, deyir ki): danışıqda başqasının sözünü göstərir.
• Sözün sonunda -с, məsələn да-с, убили-с: сударь (cənab) sözündən gələn nəzakət ədatı. Porfiri ondan daim istifadə edir.

Hissə-hissə oxu planı

Diqqət, spoyler: bu bölmə hər hissədə nə baş verdiyini, o cümlədən sonluğu təsvir edir.

I hissə (7 fəsil). Sələmçiyə sınaq gəlişi, Marmeladovla görüş, anasından uzun məktub, at haqqında yuxu və qətl. Ən cəlbedici hissədir. 3-cü fəsil əsasən ananın məktubudur: aydın, gündəlik dili ilə yaxşı bir dəyişiklik.

II hissə (7 fəsil). Ən uzun hissə. Raskolnikov oğurladıqlarını gizlədir, qızdırmaya düşür, Lujinlə tanış olur və Marmeladovun küçədə ölümünü görür. Çoxlu dialoq və polis idarəsi lüğəti gözləyin. Davam edin: sona yaxın temp artır.

III hissə (6 fəsil). Anası və bacısı artıq şəhərdədir, Razumixin Dunyaya vurulur. 5-ci fəsildə Porfiri ilə ilk görüş və “qeyri-adi insan” nəzəriyyəsi var. Kitabın ən çətin fəslidir, yavaş oxuyun.

IV hissə (6 fəsil). Svidriqaylovun ilk gəlişi, Lujinlə axşam, Raskolnikovun Sonyagilə gedişi və Lazar əhvalatının oxunması, sonra Porfiri ilə ikinci raund. Sonradan təkrar oxumaq üçün yaxşı hissədir.

V hissə (5 fəsil). Ən qısa hissə, ən böyük səhnələr: ehsan süfrəsində Lujinin qalmaqalı, Sonyaya etiraf və Katerina İvanovnanın ölümü.

VI hissə (8 fəsil). Porfirinin Raskolnikovla son söhbəti, Svidriqaylovun gecəsi və Dunya ilə görüşü, polis idarəsinə gedən yol. Fəsillər qısadır, uzun kitabdan sonra bu kömək edir.

Epiloq (2 fəsil). Sibir. Cəmi 5600 söz, tez oxunur. Onu bir oturuma bitirə biləcəyiniz günə saxlayın.

Rus dilində oxuyun

Cinayət və cəza romanının ilk səhifələrini saytımızda pulsuz, hər sətrin altında tərcümə ilə oxuya bilərsiniz. Başlamazdan əvvəl qəhrəmanı yaxından tanımaq üçün Raskolnikov obrazı yazımızı, qrammatik qeydlərlə 14 məşhur cümlə üçün isə Cinayət və cəza romanından sitatlar yazımızı oxuyun. Hələ haradan başlayacağınıza qərar verməmisinizsə, Tolstoy, yoxsa Dostoyevski müqayisəmiz kömək edəcək.

Adlar qaydasına düşəndə və əsas sözlər öyrəniləndə Cinayət və cəza rus dilində oxuya biləcəyiniz ən dəyərli kitablardan birinə çevrilir. Learn Russian tətbiqimizdə «Cinayət və cəza» tam mətnlə, hər sətrin altında tərcüməsi ilə var; ora çatmaq üçün lazım olan söz ehtiyatı və qrammatika da. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.