Cinayət və cəza

В начале июля, в чрезвычайно жаркое время, под вечер, один молодой человек вышел из своей каморки, которую нанимал от жильцов в С — м переулке, на улицу и медленно, как бы в нерешимости, отправился к К — ну мосту.

İyulun əvvəlində, havanın son dərəcə isti olduğu bir vaxtda, axşamüstü bir gənc S... dalanında kirayənişinlərdən tutduğu daxmasından küçəyə çıxdı və yavaş-yavaş, sanki qətiyyətsizlik içində, K... körpüsünə tərəf yollandı.

Он благополучно избегнул встречи с своею хозяйкой на лестнице. Каморка его приходилась под самою кровлей высокого пятиэтажного дома и походила более на шкаф, чем на квартиру.

O, pilləkəndə ev sahibəsi ilə rastlaşmaqdan salamat yaxa qurtardı. Daxması hündür beşmərtəbəli evin lap dam altında idi və mənzildən çox şkafa oxşayırdı.

Квартирная же хозяйка его, у которой он нанимал эту каморку с обедом и прислугой, помещалась одною лестницей ниже, в отдельной квартире, и каждый раз, при выходе на улицу, ему непременно надо было проходить мимо хозяйкиной кухни, почти всегда настежь отворенной на лестницу.

Bu daxmanı naharı və qulluğu ilə birlikdə kirayə tutduğu ev sahibəsi isə bir mərtəbə aşağıda, ayrıca mənzildə yaşayırdı və gənc hər dəfə küçəyə çıxanda qapısı pilləkənə tərəf demək olar ki, həmişə taybatay açıq qalan mətbəxin qabağından mütləq keçməli olurdu.

И каждый раз молодой человек, проходя мимо, чувствовал какое-то болезненное и трусливое ощущение, которого стыдился и от которого морщился. Он был должен кругом хозяйке и боялся с нею встретиться.

Və hər dəfə oradan keçəndə gənc içində nəsə xəstə, qorxaq bir hiss duyur, bu hissdən utanır, üz-gözünü turşudurdu. Ev sahibəsinə boğazına qədər borclu idi və onunla üz-üzə gəlməkdən qorxurdu.

Не то чтоб он был так труслив и забит, совсем даже напротив; но с некоторого времени он был в раздражительном и напряженном состоянии, похожем на ипохондрию.

Bu o demək deyildi ki, o, bu qədər qorxaq və əzilmiş adam idi, hətta tamamilə əksinə; amma bir müddət idi ki, hipoxondriyaya bənzər əsəbi, gərgin bir hal keçirirdi.

Он до того углубился в себя и уединился от всех, что боялся даже всякой встречи, не только встречи с хозяйкой. Он был задавлен бедностью; но даже стесненное положение перестало в последнее время тяготить его.

O, özünə elə qapılmış, hamıdan elə təcrid olunmuşdu ki, təkcə ev sahibəsi ilə deyil, ümumiyyətlə, hər cür görüşdən qorxurdu. Yoxsulluq onu əzirdi; amma son vaxtlar hətta bu dar ayaqda qalmaq da onu daha üzmürdü.

Насущными делами своими он совсем перестал и не хотел заниматься. Никакой хозяйки, в сущности, он не боялся, что бы та ни замышляла против него.

Gündəlik qayğıları ilə tamamilə məşğul olmaz olmuşdu, olmaq da istəmirdi. Əslində, ev sahibəsi ona qarşı nə fikirləşirsə fikirləşsin, o heç bir ev sahibəsindən qorxmurdu.

Но останавливаться на лестнице, слушать всякий вздор про всю эту обыденную дребедень, до которой ему нет никакого дела, все эти приставания о платеже, угрозы, жалобы, и при этом самому изворачиваться, извиняться, лгать, — нет уж, лучше проскользнуть как-нибудь кошкой по лестнице и улизнуть, чтобы никто не видал.

Amma pilləkəndə dayanıb ona heç bir dəxli olmayan bu gündəlik cəfəngiyat barədə hər cür boş söhbətə, pul üçün bütün bu sırtıqlığa, hədələrə, şikayətlərə qulaq asmaq, üstəlik özü də fırıldaq gəlmək, üzr istəmək, yalan danışmaq; yox, yaxşısı budur, pilləkəndən pişik kimi birtəhər sivişib aradan çıxasan ki, heç kim görməsin.

Впрочем, на этот раз страх встречи с своею кредиторшей даже его самого поразил по выходе на улицу.

Doğrusu, bu dəfə küçəyə çıxanda alacaqlısı ilə rastlaşmaq qorxusu hətta onun özünü də heyrətə saldı.

«На какое дело хочу покуситься и в то же время каких пустяков боюсь! — подумал он с странною улыбкой. — Гм... да... всё в руках человека, и всё-то он мимо носу проносит, единственно от одной трусости... это уж аксиома...

«Necə bir işə əl atmaq istəyirəm, eyni zamanda da nə boş şeylərdən qorxuram! — deyə o, qəribə bir təbəssümlə düşündü. — Hm... bəli... hər şey insanın əlindədir, o isə hamısını sırf qorxaqlığı üzündən burnunun dibindən qaçırır... bu artıq aksiomdur...

Любопытно, чего люди больше всего боятся? Нового шага, нового собственного слова они всего больше боятся... А впрочем, я слишком много болтаю. Оттого и ничего не делаю, что болтаю. Пожалуй, впрочем, и так: оттого болтаю, что ничего не делаю.

Maraqlıdır, insanlar ən çox nədən qorxurlar? Yeni addımdan, öz yeni sözlərindən ən çox qorxurlar... Bir də ki, mən həddindən artıq çox boşboğazlıq edirəm. Heç nə etmirəmsə, ona görədir ki, boşboğazlıq edirəm. Bəlkə də elə belədir: boşboğazlıq edirəm, çünki heç nə etmirəm.

Это я в этот последний месяц выучился болтать, лежа по целым суткам в углу и думая... о царе Горохе. Ну зачем я теперь иду? Разве я способен на это? Разве это серьезно? Совсем не серьезно. Так, ради фантазии сам себя тешу; игрушки!

Bu boşboğazlığı elə son bir ayda, gecə-gündüz küncdə uzanıb Nuh əyyamından qalma nağıllar barədə düşünə-düşünə öyrəndim. Axı indi nəyə gedirəm? Məgər mən buna qadirəm? Məgər bu ciddi şeydir? Heç də ciddi deyil. Elə-belə, xəyal xatirinə özümü əyləndirirəm; oyuncaqdır!

Да, пожалуй что и игрушки!»

Bəli, bəlkə də elə oyuncaqdır!»

На улице жара стояла страшная, к тому же духота, толкотня, всюду известка, леса, кирпич, пыль и та особенная летняя вонь, столь известная каждому петербуржцу, не имеющему возможности нанять дачу, — всё это разом неприятно потрясло и без того уже расстроенные нервы юноши.

Küçədə dəhşətli isti idi, üstəlik bürkü, basabas, hər yanda əhəng, iskələ, kərpic, toz və bağ evi kirayələməyə imkanı olmayan hər bir peterburqluya çox tanış olan o xüsusi yay üfunəti; bütün bunlar birdən-birə gəncin onsuz da pozulmuş əsəblərini xoşagəlməz şəkildə sarsıtdı.

Нестерпимая же вонь из распивочных, которых в этой части города особенное множество, и пьяные, поминутно попадавшиеся, несмотря на буднее время, довершили отвратительный и грустный колорит картины.

Şəhərin bu hissəsində xüsusilə çox olan meyxanalardan gələn dözülməz üfunət və iş günü olmasına baxmayaraq hər addımda rastlaşan sərxoşlar mənzərənin iyrənc və kədərli rəngini tamamladı.

Чувство глубочайшего омерзения мелькнуло на миг в тонких чертах молодого человека. Кстати, он был замечательно хорош собою, с прекрасными темными глазами, темно-рус, ростом выше среднего, тонок и строен.

Gəncin incə cizgilərində bir anlıq dərin ikrah hissi göründü. Yeri gəlmişkən, o, olduqca yaraşıqlı idi: gözəl tünd gözləri vardı, saçları tünd-sarışın idi, ortaboydan hündür, arıq və qamətli idi.

Но скоро он впал как бы в глубокую задумчивость, даже, вернее сказать, как бы в какое-то забытье, и пошел, уже не замечая окружающего, да и не желая его замечать.

Lakin tezliklə sanki dərin bir fikrə, daha doğrusu, sanki bir növ huşsuzluğa qərq oldu və artıq ətrafını görmədən, görmək də istəmədən yoluna davam etdi.

Изредка только бормотал он что-то про себя, от своей привычки к монологам, в которой он сейчас сам себе признался. В эту же минуту он и сам сознавал, что мысли его порою мешаются и что он очень слаб: второй день как уж он почти совсем ничего не ел.

Yalnız hərdən, bayaq özünə etiraf etdiyi monoloq vərdişi üzündən, öz-özünə nəsə mızıldanırdı. Elə bu dəqiqə özü də anlayırdı ki, fikirləri hərdən dolaşır və o, çox zəifdir: ikinci gün idi ki, demək olar heç nə yeməmişdi.

Он был до того худо одет, что иной, даже и привычный человек, посовестился бы днем выходить в таких лохмотьях на улицу. Впрочем, квартал был таков, что костюмом здесь было трудно кого-нибудь удивить.

O qədər pis geyinmişdi ki, başqası, hətta buna adət etmiş adam da gündüz belə cır-cındırda küçəyə çıxmağa utanardı. Doğrusu, məhəllə elə idi ki, burada geyimlə kimisə təəccübləndirmək çətin idi.

Близость Сенной, обилие известных заведений и, по преимуществу, цеховое и ремесленное население, скученное в этих серединных петербургских улицах и переулках, пестрили иногда общую панораму такими субъектами, что странно было бы и удивляться при встрече с иною фигурой.

Sennaya meydanının yaxınlığı, məlum müəssisələrin çoxluğu və Peterburqun bu mərkəzi küçə və dalanlarına sıxışmış, əsasən sexçi və sənətkarlardan ibarət əhali bəzən ümumi mənzərəni elə tiplərlə alabəzək edirdi ki, hansısa bir qəribə sifətlə rastlaşanda təəccüblənmək belə qəribə olardı.

Но столько злобного презрения уже накопилось в душе молодого человека, что, несмотря на всю свою, иногда очень молодую, щекотливость, он менее всего совестился своих лохмотьев на улице.

Lakin gəncin qəlbində artıq o qədər qəzəbli nifrət yığılmışdı ki, bütün, bəzən lap cavanlara xas həssaslığına baxmayaraq, küçədə ən az utandığı şey cır-cındırı idi.

Другое дело при встрече с иными знакомыми или с прежними товарищами, с которыми вообще он не любил встречаться...

Bəzi tanışlarla, ya da ümumiyyətlə görüşməyi sevmədiyi keçmiş yoldaşları ilə rastlaşanda isə iş başqa idi...

А между тем, когда один пьяный, которого неизвестно почему и куда провозили в это время по улице в огромной телеге, запряженной огромною ломовою лошадью, крикнул ему вдруг, проезжая: «Эй ты, немецкий шляпник!» — и заорал во всё горло, указывая на него рукой, — молодой человек вдруг остановился и судорожно схватился за свою шляпу.

Halbuki bu vaxt nəhəng bir yük atı qoşulmuş nəhəng bir arabada nə üçün və hara aparıldığı məlum olmayan bir sərxoş yanından keçərkən birdən ona: «Ay sən, alman şlyapaçısı!» — deyə qışqırıb əli ilə onu göstərərək var səsi ilə bağıranda gənc birdən dayandı və əsəbi bir hərəkətlə şlyapasından yapışdı.

Шляпа эта была высокая, круглая, циммермановская, но вся уже изношенная, совсем рыжая, вся в дырах и пятнах, без полей и самым безобразнейшим углом заломившаяся на сторону. Но не стыд, а совсем другое чувство, похожее даже на испуг, охватило его.

Bu şlyapa hündür, dəyirmi, Simmerman tikən şlyapalardan idi, amma tamam köhnəlmiş, rəngi büsbütün kürənləşmiş, deşik-deşik, ləkə-ləkə idi, kənarı qalmamışdı və ən eybəcər şəkildə bir tərəfə əyilmişdi. Lakin onu utanc yox, tamamilə başqa, hətta qorxuya bənzər bir hiss bürüdü.

«Я так и знал! — бормотал он в смущении, — я так и думал! Это уж всего сквернее! Вот эдакая какая-нибудь глупость, какая-нибудь пошлейшая мелочь, весь замысел может испортить! Да, слишком приметная шляпа... Смешная, потому и приметная...

«Bilirdim axı! — deyə o, pərt halda mızıldanırdı. — Elə belə də düşünürdüm! Bu, hamısından pisdir! Bax belə bir axmaqlıq, hansısa ən bayağı xırdalıq bütün niyyəti puç edə bilər! Bəli, şlyapa həddindən artıq gözə çarpır... Gülməlidir, ona görə də gözə çarpır...

К моим лохмотьям непременно нужна фуражка, хотя бы старый блин какой-нибудь, а не этот урод. Никто таких не носит, за версту заметят, запомнят... главное, потом запомнят, ан и улика. Тут нужно быть как можно неприметнее... Мелочи, мелочи главное!..

Mənim cır-cındırıma mütləq kartuz lazımdır, heç olmasa köhnə bir yastı papaq, bu eybəcər şey yox. Heç kim belə şlyapa qoymur, bir verst uzaqdan görərlər, yadda saxlayarlar... ən başlıcası, sonra yadda saxlayarlar, al sənə dəlil. Burada mümkün qədər gözə az görünmək lazımdır... Xırdalıqlar, ən başlıcası xırdalıqlardır!..

Вот эти-то мелочи и губят всегда и всё...»

Elə bu xırdalıqlar həmişə hər şeyi məhv edir...»

Идти ему было немного; он даже знал, сколько шагов от ворот его дома: ровно семьсот тридцать. Как-то раз он их сосчитал, когда уж очень размечтался.

Getməli olduğu yol uzaq deyildi; hətta evinin darvazasından neçə addım olduğunu da bilirdi: düz yeddi yüz otuz. Bir dəfə xəyallara lap çox daldığı vaxt saymışdı.

В то время он и сам еще не верил этим мечтам своим и только раздражал себя их безобразною, но соблазнительною дерзостью.

O vaxt bu xəyallarına hələ özü də inanmırdı və onların eybəcər, lakin şirnikləndirici cəsarəti ilə ancaq özünü qıcıqlandırırdı.

Теперь же, месяц спустя, он уже начинал смотреть иначе и, несмотря на все поддразнивающие монологи о собственном бессилии и нерешимости, «безобразную» мечту как-то даже поневоле привык считать уже предприятием, хотя всё еще сам себе не верил.

İndi isə, bir ay keçəndən sonra, artıq başqa gözlə baxmağa başlamışdı və öz acizliyi, qətiyyətsizliyi barədə bütün o sataşan monoloqlara baxmayaraq, «eybəcər» xəyalı nədənsə, hətta istər-istəməz, artıq bir iş saymağa alışmışdı, hərçənd hələ də özü-özünə inanmırdı.

Он даже шел теперь делать пробу своему предприятию, и с каждым шагом волнение его возрастало всё сильнее и сильнее.

İndi hətta öz işini sınaqdan keçirməyə gedirdi və hər addımda həyəcanı getdikcə daha da artırdı.

С замиранием сердца и нервною дрожью подошел он к преогромнейшему дому, выходившему одною стеной на канаву, а другою в — ю улицу.

Ürəyi düşə-düşə, əsəbi bir titrəmə ilə bir divarı kanala, o biri divarı isə ... küçəsinə baxan nəhəng bir evə yaxınlaşdı.

Этот дом стоял весь в мелких квартирах и заселен был всякими промышленниками — портными, слесарями, кухарками, разными немцами, девицами, живущими от себя, мелким чиновничеством и проч.

Bu ev başdan-başa kiçik mənzillərdən ibarət idi və orada hər cür peşə sahibləri yaşayırdı: dərzilər, çilingərlər, aşpaz qadınlar, müxtəlif almanlar, öz başına yaşayan qızlar, xırda məmurlar və sairə.

Входящие и выходящие так и шмыгали под обоими воротами и на обоих дворах дома. Тут служили три или четыре дворника. Молодой человек был очень доволен, не встретив ни которого из них, и неприметно проскользнул сейчас же из ворот направо на лестницу.

Girib-çıxanlar evin hər iki darvazasının altında və hər iki həyətində ora-bura sivişirdilər. Burada üç-dörd həyətçi işləyirdi. Gənc onlardan heç birinə rast gəlmədiyinə çox sevindi və dərhal darvazadan sağa, pilləkənə gözə görünmədən sivişdi.

Лестница была темная и узкая, «черная», но он всё уже это знал и изучил, и ему вся эта обстановка нравилась: в такой темноте даже и любопытный взгляд был неопасен.

Pilləkən qaranlıq və dar idi, «arxa» pilləkən idi, amma o, bütün bunları artıq bilir, öyrənmişdi və bütün bu mühit xoşuna gəlirdi: belə qaranlıqda hətta maraqlı bir göz də təhlükəli deyildi.

«Если о сю пору я так боюсь, что же было бы, если б и действительно как-нибудь случилось до самого дела дойти?..» — подумал он невольно, проходя в четвертый этаж.

«Əgər indidən bu qədər qorxuramsa, birdən doğrudan da birtəhər işin özünə çatsa, onda nə olardı?..» — deyə o, dördüncü mərtəbəyə qalxarkən istər-istəməz düşündü.

Здесь загородили ему дорогу отставные солдаты-носильщики, выносившие из одной квартиры мебель.

Burada bir mənzildən mebel daşıyan istefaya çıxmış əsgər-hamballar onun yolunu kəsdi.

Он уже прежде знал, что в этой квартире жил один семейный немец, чиновник: «Стало быть, этот немец теперь выезжает, и, стало быть, в четвертом этаже, по этой лестнице и на этой площадке, остается, на некоторое время, только одна старухина квартира занятая.

O, əvvəldən bilirdi ki, bu mənzildə ailəli bir alman, məmur yaşayır: «Deməli, bu alman indi köçür və deməli, dördüncü mərtəbədə, bu pilləkəndə və bu meydançada bir müddət ancaq qarının mənzilində adam qalacaq.

Это хорошо... на всякой случай...» — подумал он опять и позвонил в старухину квартиру. Звонок брякнул слабо, как будто был сделан из жести, а не из меди. В подобных мелких квартирах таких домов почти всё такие звонки.

Bu yaxşıdır... hər ehtimala qarşı...» — deyə yenə düşündü və qarının qapısının zəngini çaldı. Zəng sanki misdən yox, tənəkədən düzəldilmiş kimi zəif cingildədi. Belə evlərin bu cür kiçik mənzillərində zənglərin demək olar ki, hamısı belədir.

Он уже забыл звон этого колокольчика, и теперь этот особенный звон как будто вдруг ему что-то напомнил и ясно представил... Он так и вздрогнул, слишком уже ослабели нервы на этот раз.

O, bu zəngin səsini artıq unutmuşdu və indi bu xüsusi səs sanki birdən ona nəyisə xatırlatdı və aydınca gözünün önündə canlandırdı... O, lap diksindi; bu dəfə əsəbləri həddindən artıq zəifləmişdi.

Немного спустя дверь приотворилась на крошечную щелочку: жилица оглядывала из щели пришедшего с видимым недоверием, и только виднелись ее сверкавшие из темноты глазки. Но увидав на площадке много народу, она ободрилась и отворила совсем.

Bir az sonra qapı daracıq bir aralıq qədər açıldı: qarı aralıqdan gələni açıq-aşkar inamsızlıqla süzürdü, yalnız qaranlıqdan parıldayan gözcükləri görünürdü. Lakin meydançada çoxlu adam görüb ürəkləndi və qapını taybatay açdı.

Молодой человек переступил через порог в темную прихожую, разгороженную перегородкой, за которою была крошечная кухня. Старуха стояла перед ним молча и вопросительно на него глядела.

Gənc kandarı keçib arakəsmə ilə bölünmüş qaranlıq dəhlizə girdi; arakəsmənin o tayında balaca bir mətbəx vardı. Qarı onun qarşısında dinməzcə dayanmışdı və sual dolu baxışlarla ona baxırdı.

Это была крошечная, сухая старушонка, лет шестидесяти, с вострыми и злыми глазками, с маленьким вострым носом и простоволосая. Белобрысые, мало поседевшие волосы ее были жирно смазаны маслом.

Bu, altmış yaşlarında, iti və acıqlı gözcükləri, balaca, şiş burnu olan, başıaçıq, çəlimsiz, qupquru bir qarı idi. Ağımtıl-sarı, az ağarmış saçları yağla bərk-bərk yağlanmışdı.

На ее тонкой и длинной шее, похожей на куриную ногу, было наверчено какое-то фланелевое тряпье, а на плечах, несмотря на жару, болталась вся истрепанная и пожелтелая меховая кацавейка. Старушонка поминутно кашляла и кряхтела.

Toyuq ayağına oxşayan nazik, uzun boynuna flaneldən bir cır-cındır dolamışdı, çiyinlərində isə istiyə baxmayaraq tamamilə köhnəlib saralmış xəz gödəkcə sallanırdı. Qarı hər dəqiqə öskürür, inildəyirdi.

Должно быть, молодой человек взглянул на нее каким-нибудь особенным взглядом, потому что и в ее глазах мелькнула вдруг опять прежняя недоверчивость.

Yəqin, gənc ona nəsə xüsusi bir baxışla baxmışdı, çünki qarının gözlərində də birdən yenə əvvəlki inamsızlıq parladı.

— Раскольников, студент, был у вас назад тому месяц, — поспешил пробормотать молодой человек с полупоклоном, вспомнив, что надо быть любезнее.

— Raskolnikov, tələbə, bir ay bundan qabaq yanınıza gəlmişdim, — deyə gənc daha nəzakətli olmaq lazım gəldiyini xatırlayıb yarımçıq təzim edərək tələsik mızıldandı.

— Помню, батюшка, очень хорошо помню, что вы были, — отчетливо проговорила старушка, по-прежнему не отводя своих вопрошающих глаз от его лица.

— Yadımdadır, bala, lap yaxşı yadımdadır ki, gəlmişdiniz, — deyə qarı əvvəlki kimi sual dolu gözlərini onun üzündən çəkmədən aydın-aydın dedi.

— Так вот-с... и опять, по такому же дельцу... — продолжал Раскольников, немного смутившись и удивляясь недоверчивости старухи.

— Hə, bax belə... yenə də elə həmin cür bir işdən ötrü... — deyə Raskolnikov bir az pərt olub, qarının inamsızlığına təəccüblənərək sözünə davam etdi.

«Может, впрочем, она и всегда такая, да я в тот раз не заметил», — подумал он с неприятным чувством.

«Bəlkə də, o həmişə belədir, sadəcə mən o dəfə fikir verməmişəm», — deyə o, xoşagəlməz bir hisslə düşündü.

Старуха помолчала, как бы в раздумье, потом отступила в сторону и, указывая на дверь в комнату, произнесла, пропуская гостя вперед:

Qarı sanki fikrə getmiş kimi bir az susdu, sonra bir kənara çəkildi və otağın qapısını göstərib qonağı qabağa buraxaraq dedi:

— Пройдите, батюшка.

— Keçin, bala.

Небольшая комната, в которую прошел молодой человек, с желтыми обоями, геранями и кисейными занавесками на окнах, была в эту минуту ярко освещена заходящим солнцем.

Gəncin keçdiyi, sarı divar kağızlı, pəncərələrində ətirşah gülləri və muslin pərdələr olan balaca otaq bu dəqiqə batan günəşin işığına parlaq şəkildə qərq olmuşdu.

«И тогда, стало быть, так же будет солнце светить!..» — как бы невзначай мелькнуло в уме Раскольникова, и быстрым взглядом окинул он всё в комнате, чтобы по возможности изучить и запомнить расположение. Но в комнате не было ничего особенного.

«Deməli, onda da günəş elə belə işıq saçacaq!..» — sanki təsadüfən Raskolnikovun beynindən keçdi və o, hər şeyin harada durduğunu mümkün qədər öyrənib yadda saxlamaq üçün cəld bir baxışla otaqdakı hər şeyi süzdü. Lakin otaqda xüsusi heç nə yox idi.

Мебель, вся очень старая и из желтого дерева, состояла из дивана с огромною выгнутою деревянною спинкой, круглого стола овальной формы перед диваном, туалета с зеркальцем в простенке, стульев по стенам да двух-трех грошовых картинок в желтых рамках, изображавших немецких барышень с птицами в руках, — вот и вся мебель.

Hamısı çox köhnə və sarı ağacdan olan mebel bunlardan ibarət idi: nəhəng, əyri taxta söykənəcəkli divan, divanın qabağında oval formalı dəyirmi stol, pəncərələr arasındakı divarda güzgülü bəzək stolu, divar boyu stullar, bir də əllərində quş tutmuş alman xanım qızlarını təsvir edən, sarı çərçivəli iki-üç qəpiklik şəkil; bütün mebel bu idi.

В углу перед небольшим образом горела лампада. Всё было очень чисто: и мебель, и полы были оттерты под лоск; всё блестело. «Лизаветина работа», — подумал молодой человек. Ни пылинки нельзя было найти во всей квартире.

Küncdə balaca bir ikonanın qabağında qəndil yanırdı. Hər şey tərtəmiz idi: həm mebel, həm döşəmələr sürtülüb parıldadılmışdı; hər şey bərq vururdu. «Lizavetanın işidir», — deyə gənc düşündü. Bütün mənzildə bir zərrə toz tapmaq olmazdı.

«Это у злых и старых вдовиц бывает такая чистота», — продолжал про себя Раскольников и с любопытством покосился на ситцевую занавеску перед дверью во вторую, крошечную комнатку, где стояли старухины постель и комод и куда он еще ни разу не заглядывал.

«Acıqlı, qoca dul arvadlarda belə təmizlik olur», — deyə Raskolnikov öz-özünə davam etdi və ikinci, balaca otağın qapısı qabağındakı çit pərdəyə maraqla göz qoydu; orada qarının çarpayısı ilə komodu dururdu və o, ora hələ bir dəfə də baxmamışdı.

Вся квартира состояла из этих двух комнат.

Bütün mənzil bu iki otaqdan ibarət idi.

— Что угодно? — строго произнесла старушонка, войдя в комнату и по-прежнему становясь прямо перед ним, чтобы глядеть ему прямо в лицо.

— Nə istəyirsiniz? — deyə qarı otağa girib əvvəlki kimi düz onun üzünə baxmaq üçün qabağında dayanaraq sərt səslə dedi.

— Заклад принес, вот-с! — И он вынул из кармана старые плоские серебряные часы. На оборотной дощечке их был изображен глобус. Цепочка была стальная.

— Girov gətirmişəm, buyurun! — O, cibindən köhnə, yastı gümüş saat çıxartdı. Saatın arxa qapağında qlobus təsviri vardı. Zənciri poladdan idi.

— Да ведь и прежнему закладу срок. Еще третьего дня месяц как минул.

— Axı əvvəlki girovun da vaxtı çatıb. Srağagün bir ay tamam oldu.

— Я вам проценты еще за месяц внесу; потерпите.

— Bir aylıq faizi də sizə verərəm; səbr edin.

— А в том моя добрая воля, батюшка, терпеть или вещь вашу теперь же продать.

— Səbr edim, ya əşyanızı elə indicə satım, bu öz ixtiyarımdadır, bala.

— Много ль за часы-то, Алена Ивановна?

— Saata nə qədər verərsiniz, Alyona İvanovna?

— А с пустяками ходишь, батюшка, ничего, почитай, не стоит. За колечко вам прошлый раз два билетика внесла, а оно и купить-то его новое у ювелира за полтора рубля можно.

— Hey boş-boş şeylər gətirirsən, bala, demək olar ki, heç nəyə dəymir. Keçən dəfə üzüyə görə sizə iki kağız pul vermişdim, halbuki zərgərdən onun təzəsini bir yarım rubla almaq olar.

— Рубля-то четыре дайте, я выкуплю, отцовские. Я скоро деньги получу.

— Heç olmasa dörd rubl verin, geri alacağam, atamdan qalmadır. Tezliklə pul alacağam.

— Полтора рубля-с и процент вперед, коли хотите-с.

— Bir yarım rubl, faizi də qabaqcadan, istəyirsinizsə.

— Полтора рубля! — вскрикнул молодой человек.

— Bir yarım rubl! — deyə gənc qışqırdı.

— Ваша воля. — И старуха протянула ему обратно часы. Молодой человек взял их и до того рассердился, что хотел было уже уйти; но тотчас одумался, вспомнив, что идти больше некуда и что он еще и за другим пришел.

— Özünüz bilərsiniz. — Qarı saatı ona geri uzatdı. Gənc saatı aldı və o dərəcədə hirsləndi ki, artıq çıxıb getmək istədi; amma getməyə başqa yeri olmadığını və buraya başqa bir iş üçün də gəldiyini xatırlayıb dərhal fikrindən daşındı.

— Давайте! — сказал он грубо.

— Verin! — deyə o, kobudcasına dedi.

Старуха полезла в карман за ключами и пошла в другую комнату за занавески. Молодой человек, оставшись один среди комнаты, любопытно прислушивался и соображал. Слышно было, как она отперла комод. «Должно быть, верхний ящик, — соображал он.

Qarı açarları götürmək üçün əlini cibinə saldı və pərdənin arxasına, o biri otağa keçdi. Otağın ortasında tək qalan gənc maraqla qulaq kəsilmiş, fikirləşirdi. Onun komodu açdığı eşidilirdi. «Yəqin, yuxarı siyirmədir, — deyə fikirləşdi.

— Ключи она, стало быть, в правом кармане носит... Все на одной связке, в стальном кольце... И там один ключ есть всех больше, втрое, с зубчатою бородкой, конечно, не от комода... Стало быть, есть еще какая-нибудь шкатулка, али укладка...

— Deməli, açarları sağ cibində gəzdirir... Hamısı bir dəstədə, polad halqaya taxılıb... Orada bir açar da var ki, hamısından böyükdür, üç dəfə böyük, dili dişli-dişlidir, əlbəttə, komodun açarı deyil... Deməli, daha bir mücrü, ya da sandıq var...

Вот это любопытно. У укладок всё такие ключи... А впрочем, как это подло всё...»

Bu maraqlıdır. Sandıqların açarları həmişə belə olur... Hərçənd bütün bunlar necə də alçaqcasınadır...»

Старуха воротилась.

Qarı qayıtdı.

— Вот-с, батюшка: коли по гривне в месяц с рубля, так за полтора рубля причтется с вас пятнадцать копеек, за месяц вперед-с. Да за два прежних рубля с вас еще причитается по сему же счету вперед двадцать копеек. А всего, стало быть, тридцать пять.

— Buyurun, bala: əgər hər rubldan ayda on qəpik götürsək, bir yarım rubla görə sizdən bir ay qabaqcadan on beş qəpik çıxır. Əvvəlki iki rubla görə də elə həmin hesabla qabaqcadan iyirmi qəpik düşür. Deməli, cəmi otuz beş.

Приходится же вам теперь всего получить за часы ваши рубль пятнадцать копеек. Вот получите-с.

Beləliklə, indi saatınız üçün cəmi bir rubl on beş qəpik almalısınız. Buyurun, alın.

— Как! так уж теперь рубль пятнадцать копеек!

— Necə! Deməli, indi bir rubl on beş qəpik!

— Точно так-с.

— Elədir ki, var.

Молодой человек спорить не стал и взял деньги. Он смотрел на старуху и не спешил уходить, точно ему еще хотелось что-то сказать или сделать, но как будто он и сам не знал, что именно...

Gənc mübahisə etmədi və pulu götürdü. Qarıya baxır, getməyə tələsmirdi, elə bil ona hələ nəsə demək, ya da etmək istəyirdi, amma sanki nə olduğunu özü də bilmirdi...

— Я вам, Алена Ивановна, может быть, на днях, еще одну вещь принесу... серебряную... хорошую... папиросочницу одну... вот как от приятеля ворочу... — Он смутился и замолчал.

— Alyona İvanovna, bəlkə bu günlərdə sizə daha bir şey gətirim... gümüşdən... yaxşı bir şey... bir papiros qabı... dostumdan geri alan kimi... — O, pərt olub susdu.

— Ну тогда и будем говорить, батюшка.

— Onda danışarıq, bala.

— Прощайте-с... А вы всё дома одни сидите, сестрицы-то нет? — спросил он как можно развязнее, выходя в переднюю.

— Salamat qalın... Siz həmişə evdə tək oturursunuz, bacınız evdə yoxdur? — deyə o, dəhlizə çıxarkən mümkün qədər laqeyd görkəmlə soruşdu.

— А вам какое до нее, батюшка, дело?

— Sizin onunla nə işiniz var, bala?

— Да ничего особенного. Я так спросил. Уж вы сейчас... Прощайте, Алена Ивановна!

— Elə bir şey yox. Sadəcə soruşdum. Siz də dərhal... Salamat qalın, Alyona İvanovna!

Раскольников вышел в решительном смущении. Смущение это всё более и более увеличивалось. Сходя по лестнице, он несколько раз даже останавливался, как будто чем-то внезапно пораженный. И наконец, уже на улице, он воскликнул:

Raskolnikov tamamilə pərişan halda çıxdı. Bu pərişanlıq getdikcə artırdı. Pilləkəndən enərkən hətta bir neçə dəfə, sanki birdən nədənsə sarsılmış kimi dayandı. Nəhayət, artıq küçədə ikən ucadan dedi:

«О боже! как это всё отвратительно! И неужели, неужели я... нет, это вздор, это нелепость! — прибавил он решительно. — И неужели такой ужас мог прийти мне в голову? На какую грязь способно, однако, мое сердце!

«Ey Allah! Bütün bunlar necə də iyrəncdir! Doğrudanmı, doğrudanmı mən... yox, bu cəfəngiyatdır, bu mənasızlıqdır! — deyə qətiyyətlə əlavə etdi. — Doğrudanmı belə dəhşətli bir şey ağlıma gələ bilərdi? Demə, ürəyim nə çirkaba qadirmiş!

Главное: грязно, пакостно, гадко, гадко!.. И я, целый месяц...»

Ən başlıcası: çirkindir, murdardır, iyrəncdir, iyrənc!.. Mən isə düz bir ay...»

Но он не мог выразить ни словами, ни восклицаниями своего волнения.

Lakin o, həyəcanını nə sözlərlə, nə də nidalarla ifadə edə bilirdi.

Чувство бесконечного отвращения, начинавшее давить и мутить его сердце еще в то время, как он только шел к старухе, достигло теперь такого размера и так ярко выяснилось, что он не знал, куда деться от тоски своей.

Hələ qarının yanına təzəcə gedərkən ürəyini sıxıb bulandırmağa başlayan sonsuz ikrah hissi indi elə həddə çatmış, elə aydın şəkil almışdı ki, o, qüssəsindən hara qaçacağını bilmirdi.

Он шел по тротуару как пьяный, не замечая прохожих и сталкиваясь с ними, и опомнился уже в следующей улице. Оглядевшись, он заметил, что стоит подле распивочной, в которую вход был с тротуара по лестнице вниз, в подвальный этаж.

Səkidə sərxoş kimi, yoldan keçənləri görmədən, onlarla toqquşa-toqquşa gedirdi və yalnız o biri küçədə özünə gəldi. Ətrafına baxanda gördü ki, girişi səkidən pilləkənlə aşağı, zirzəmiyə enən bir meyxananın yanında dayanıb.

Из дверей, как раз в эту минуту, выходили двое пьяных и, друг друга поддерживая и ругая, взбирались на улицу. Долго не думая, Раскольников тотчас же спустился вниз.

Elə bu dəqiqə qapıdan iki sərxoş çıxırdı və bir-birinə söykənib, bir-birini söyə-söyə küçəyə dırmaşırdılar. Raskolnikov çox fikirləşmədən dərhal aşağı endi.

Никогда до сих пор не входил он в распивочные, но теперь голова его кружилась, и к тому же палящая жажда томила его. Ему захотелось выпить холодного пива, тем более что внезапную слабость свою он относил и к тому, что был голоден.

İndiyə qədər heç vaxt meyxanaya girməmişdi, amma indi başı gicəllənirdi, üstəlik yandırıcı susuzluq onu üzürdü. Soyuq pivə içmək istədi, xüsusən də ki, qəfil zəifliyini həm də ac olmağına yozurdu.

Он уселся в темном и грязном углу, за липким столиком, спросил пива и с жадностию выпил первый стакан. Тотчас же всё отлегло, и мысли его прояснели. «Всё это вздор, — сказал он с надеждой, — и нечем тут было смущаться! Просто физическое расстройство!

Qaranlıq, çirkli bir küncdə, yapışqan masanın arxasında oturdu, pivə istədi və birinci stəkanı hərisliklə içdi. Dərhal ürəyi yüngülləşdi, fikirləri aydınlaşdı. «Bütün bunlar cəfəngiyatdır, — deyə ümidlə dedi, — burada pərt olası heç nə yox idi! Sadəcə bədən pozğunluğudur!

Один какой-нибудь стакан пива, кусок сухаря, — и вот, в один миг, крепнет ум, яснеет мысль, твердеют намерения!

Bircə stəkan pivə, bir tikə quru çörək, və bax, bir anda ağıl möhkəmlənir, fikir aydınlaşır, niyyət bərkiyir!

Тьфу, какое всё это ничтожество!..» Но, несмотря на этот презрительный плевок, он глядел уже весело, как будто внезапно освободясь от какого-то ужасного бремени, и дружелюбно окинул глазами присутствующих.

Tfu, bütün bunlar necə də puç şeydir!..» Amma bu nifrətli tüpürcəyə baxmayaraq, o, sanki birdən hansısa dəhşətli yükdən azad olmuş kimi artıq şən baxırdı və orada olanları mehribanlıqla nəzərdən keçirdi.

Но даже и в эту минуту он отдаленно предчувствовал, что вся эта восприимчивость к лучшему была тоже болезненная.

Lakin hətta bu dəqiqə də uzaqdan-uzağa duyurdu ki, yaxşılığa doğru bu həssaslıq da xəstə bir şeydir.

В распивочной на ту пору оставалось мало народу. Кроме тех двух пьяных, что попались на лестнице, вслед за ними же вышла еще разом целая ватага, человек в пять, с одною девкой и с гармонией. После них стало тихо и просторно.

Bu vaxt meyxanada az adam qalmışdı. Pilləkəndə rast gəldiyi o iki sərxoşdan başqa, onların ardınca bir qız və qarmonla beş nəfərlik bütöv bir dəstə də birdən çıxıb getmişdi. Onlardan sonra ortalıq sakit və genişləndi.

Остались: один хмельной, но немного, сидевший за пивом, с виду мещанин; товарищ его, толстый, огромный, в сибирке и с седою бородой, очень захмелевший, задремавший на лавке и изредка, вдруг, как бы спросонья, начинавший прищелкивать пальцами, расставив руки врозь, и подпрыгивать верхнею частию корпуса, не вставая с лавки, причем подпевал какую-то ерунду, силясь припомнить стихи, вроде:

Qalanlar bunlar idi: pivə arxasında oturmuş, bir az kefli, görkəmcə meşşana oxşayan bir adam; onun yoldaşı, əynində qısa kaftan, ağ saqqallı, yoğun, nəhəng bir kişi; bu, lap sərxoş olub skamyada mürgüləyir və hərdən birdən, sanki yuxulu-yuxulu, qollarını iki yana açıb barmaqlarını şaqqıldatmağa, skamyadan qalxmadan bədəninin yuxarı hissəsi ilə atılıb-düşməyə başlayırdı, bu zaman da şeir xatırlamağa çalışaraq hansısa cəfəngiyatı zümzümə edirdi, məsələn:

Целый год жену ласкал,

Düz bir il arvadı əzizlədim,

Цел-лый год же-ну лас-кал...

Dü-üz bir il ar-va-dı ə-ziz-lə-dim...

Или вдруг, проснувшись, опять:

Ya da birdən ayılıb yenə:

По Подьяческой пошел,

Podyaçeskaya ilə keçdim,

Свою прежнюю нашел...

Köhnə yarımı tapdım...

Но никто не разделял его счастия; молчаливый товарищ его смотрел на все эти взрывы даже враждебно и с недоверчивостью. Был тут и еще один человек, с виду похожий как бы на отставного чиновника.

Lakin heç kim onun xoşbəxtliyinə şərik olmurdu; dinməz yoldaşı bütün bu coşqunluqlara hətta düşmən gözü ilə və inamsızlıqla baxırdı. Burada görkəmcə istefaya çıxmış məmura oxşayan daha bir adam vardı.

Он сидел особо, перед своею посудинкой, изредка отпивая и посматривая кругом. Он был тоже как будто в некотором волнении.

O, şüşəciyinin qarşısında ayrıca oturmuşdu, hərdən bir qurtum içir, ətrafa göz gəzdirirdi. O da sanki bir qədər həyəcanlı idi.