Ov məclisi

Истинное происшествие

Həqiqi əhvalat

В один из апрельских полудней 1880 года в мой кабинет вошел сторож Андрей и таинственно доложил мне, что в редакцию явился какой-то господин и убедительно просит свидания с редактором.

1880-ci ilin aprel günlərindən birində, günorta çağı, kabinetimə qapıçı Andrey girdi və sirli bir tərzdə xəbər verdi ki, redaksiyaya hansısa bir cənab gəlib və redaktorla görüşmək üçün israrla xahiş edir.

— Должно быть, чиновник-с, — добавил Андрей, — с кокардой...

— Yəqin ki, məmurdur, — deyə Andrey əlavə etdi, — kokardalıdır...

— Попроси его прийти в другое время, — сказал я. — Сегодня я занят. Скажи, что редактор принимает только по субботам.

— Xahiş et, başqa vaxt gəlsin, — dedim. — Bu gün məşğulam. De ki, redaktor yalnız şənbə günləri qəbul edir.

— Он и третьего дня приходил, вас спрашивал. Говорит, что дело большое. Просит и чуть не плачет. В субботу, говорит, ему несвободно... Прикажете принять?

— O, srağagün də gəlmişdi, sizi soruşurdu. Deyir ki, işi böyükdür. Yalvarır, az qalır ağlasın. Şənbə günü, deyir, vaxtı olmur... Qəbul etməyi buyurursunuz?

Я вздохнул, положил перо и принялся ждать господина с кокардой. Начинающие писатели и вообще люди, не посвященные в редакционные тайны, приходящие при слове «редакция» в священный трепет, заставляют ждать себя немалое время.

Ah çəkdim, qələmi yerə qoydum və kokardalı cənabı gözləməyə başladım. Təzə başlayan yazıçılar və ümumiyyətlə redaksiya sirlərinə bələd olmayan, «redaksiya» sözünü eşidəndə müqəddəs bir titrəməyə düşən adamlar özlərini xeyli gözlətdirirlər.

Они, после редакторского «проси», долго кашляют, долго сморкаются, медленно отворяют дверь, еще медленнее входят и этим отнимают немало времени. Господин же с кокардой не заставил ждать себя.

Redaktorun «buyursun» sözündən sonra onlar uzun-uzadı öskürür, uzun-uzadı burunlarını silir, qapını yavaş-yavaş açır, daha da yavaş içəri girir və bununla da xeyli vaxt alırlar. Kokardalı cənab isə özünü gözlətmədi.

Не успела за Андреем затвориться дверь, как я увидел в своем кабинете высокого широкоплечего мужчину, державшего в одной руке бумажный сверток, а в другой — фуражку с кокардой.

Andreyin arxasınca qapı hələ örtülməmiş, kabinetimdə bir əlində kağız bükülüsü, o biri əlində isə kokardalı furajka tutmuş, uca boylu, enli kürəkli bir kişi gördüm.

Человек, так добивавшийся свидания со мной, играет в моей повести очень видную роль. Необходимо описать его наружность.

Mənimlə görüşmək üçün bu qədər israr edən bu adam povestimdə çox görkəmli rol oynayır. Onun zahiri görünüşünü təsvir etmək lazımdır.

Он, как я уже сказал, высок, широкоплеч и плотен, как хорошая рабочая лошадь. Всё его тело дышит здоровьем и силой. Лицо розовое, руки велики, грудь широкая, мускулистая, волосы густы, как у здорового мальчика. Ему под сорок.

O, artıq dediyim kimi, uca boylu, enli kürəkli və yaxşı bir iş atı kimi bədənlidir. Bütün vücudundan sağlamlıq və güc yağır. Üzü çəhrayı, əlləri iri, sinəsi geniş və əzələli, saçları sağlam bir oğlan uşağınınkı kimi qalındır. Qırx yaşına az qalıb.

Одет он со вкусом и по последней моде в новенький, недавно сшитый триковый костюм. На груди большая золотая цепь с брелоками, на мизинце мелькает крошечными яркими звездочками бриллиантовый перстень.

Zövqlə və son dəbdə, təzəcə tikilmiş yeni triko kostyum geyinib. Sinəsində brelokları olan iri qızıl zəncir var, çeçələ barmağında brilyant üzük xırda, parlaq ulduzcuqlarla bərq vurur.

Но, что главнее всего и что так немаловажно для всякого мало-мальски порядочного героя романа или повести, — он чрезвычайно красив. Я не женщина и не художник.

Amma ən əsası və hər hansı bir azca da olsa ləyaqətli roman və ya povest qəhrəmanı üçün heç də az əhəmiyyətli olmayanı budur ki, o, son dərəcə yaraşıqlıdır. Mən nə qadınam, nə də rəssam.

Мало я смыслю в мужской красоте, но господин с кокардой своею наружностью произвел на меня впечатление. Его большое мускулистое лицо осталось навсегда в моей памяти.

Kişi gözəlliyindən az başım çıxır, amma kokardalı cənab zahiri görkəmi ilə məndə təəssürat oyatdı. Onun iri, əzələli sifəti həmişəlik yaddaşımda qaldı.

На этом лице вы увидите настоящий греческий нос с горбинкой, тонкие губы и хорошие голубые глаза, в которых светятся доброта и еще что-то, чему трудно подобрать подходящее название.

Bu sifətdə əsl yunan burnu, azca donqar, nazik dodaqlar və xoş mavi gözlər görərsiniz; bu gözlərdə xeyirxahlıq və münasib ad tapmaq çətin olan daha nəsə işıldayır.

Это «что-то» можно подметить в глазах маленьких животных, когда они тоскуют или когда им больно. Что-то умоляющее, детское, безропотно терпящее... У хитрых и очень умных людей не бывает таких глаз.

Bu «nəsə»ni balaca heyvanların gözlərində, onlar qəmgin olanda və ya bir yerləri ağrıyanda sezmək olar. Yalvarıcı, uşaqsayağı, dinməz-söyləməz dözən nəsə... Hiyləgər və çox ağıllı adamlarda belə gözlər olmur.

От всего лица так и веет простотой, широкой, простецкой натурой, правдой... Если не ложь, что лицо есть зеркало души, то в первый день свидания с господином с кокардой я мог бы дать честное слово, что он не умеет лгать. Я мог бы даже держать пари.

Bütün sifətindən sadəlik, geniş, açıq-saçıq bir təbiət, düzlük yağırdı... Əgər üz ruhun güzgüsüdürsə, kokardalı cənabla görüşdüyüm ilk gün namusum üstə and içə bilərdim ki, o, yalan danışmağı bacarmır. Hətta mərc də gələ bilərdim.

Проиграл бы я пари или нет — читатель увидит далее.

Mərci uduzardımmı, yoxsa yox, oxucu bunu sonra görəcək.

Каштановые волосы и борода густы и мягки, как шёлк. Говорят, что мягкие волосы служат признаком мягкой, нежной, «шёлковой» души... Преступники и злые, упрямые характеры имеют, в большинстве случаев, жесткие волосы.

Şabalıdı saçları və saqqalı ipək kimi qalın və yumşaqdır. Deyirlər ki, yumşaq saç yumşaq, incə, «ipək kimi» bir qəlbin əlamətidir... Cinayətkarların və acıqlı, inadcıl xasiyyətli adamların saçı əksər hallarda cod olur.

Правда это или нет — читатель опять-таки увидит далее... Ни выражение лица, ни борода — ничто так не мягко и не нежно в господине с кокардой, как движения его большого, тяжелого тела.

Bu doğrudurmu, yoxsa yox, oxucu bunu da yenə sonra görəcək... Kokardalı cənabda nə sifətinin ifadəsi, nə saqqalı, heç nə onun iri, ağır bədəninin hərəkətləri qədər yumşaq və incə deyil.

В этих движениях сквозят воспитанность, легкость, грация и даже — простите за выражение — некоторая женственность.

Bu hərəkətlərdə tərbiyə, yüngüllük, zəriflik və hətta, ifadəmi bağışlayın, bir qədər qadınsayağılıq duyulur.

Не много нужно усилий моему герою, чтобы согнуть подкову или сплющить в кулаке коробку из-под сардинок, а между тем ни одно его движение не выдает в нем физически сильного.

Qəhrəmanımın nalı əyməsi və ya sardina qutusunu yumruğunda əzib yastılaması üçün çox güc lazım deyil, bununla belə, onun heç bir hərəkəti fiziki cəhətdən güclü adam olduğunu biruzə vermir.

За дверную ручку или за шляпу он берется, как за бабочку: нежно, осторожно, слегка касаясь пальцами. Шаги его бесшумны, рукопожатия слабы.

Qapının dəstəyindən və ya şlyapadan, sanki kəpənəkdən tutan kimi tutur: zərifcə, ehtiyatla, barmaqlarını yüngülcə toxundurub. Addımları səssiz, əl sıxması zəifdir.

Глядя на него, забываешь, что он могуч, как Голиаф, что одной рукой может поднять он то, чего не поднять пяти редакционным Андреям. Глядя на его легкие движения, не верится, что он силен и тяжел. Спенсер мог бы назвать его образцом грации.

Ona baxanda unudursan ki, o, Calut kimi qüdrətlidir, beş redaksiya Andreyinin qaldıra bilmədiyini bir əli ilə qaldıra bilər. Onun yüngül hərəkətlərinə baxanda güclü və ağır olduğuna inanmaq olmur. Spenser onu zərifliyin nümunəsi adlandıra bilərdi.

Войдя ко мне в кабинет, он сконфузился. Его нежную, чуткую натуру, вероятно, шокировал мой нахмуренный, недовольный вид.

Kabinetimə girəndə o, pərt oldu. Yəqin ki, mənim qaşqabaqlı, narazı görkəmim onun incə, həssas təbiətini sarsıtmışdı.

— Извините, ради бога! — начал он мягким, сочным баритоном. — Я врываюсь к вам не в урочное время и заставляю вас делать для меня исключение. Вы так заняты!

— Allah xatirinə, bağışlayın! — deyə o, yumşaq, şirəli bariton səslə başladı. — Sizin yanınıza vaxtsız soxuluram və sizi mənim üçün istisna etməyə məcbur edirəm. Siz elə məşğulsunuz ki!

Но видите ли, в чем дело, г. редактор: я завтра уезжаю в Одессу по одному очень важному делу... Имей я возможность отложить эту поездку до субботы, то, верьте, я не просил бы вас делать для меня исключение.

Amma görürsünüz, cənab redaktor, iş burasındadır ki, mən sabah çox vacib bir iş üçün Odessaya gedirəm... Bu səfəri şənbəyədək təxirə salmaq imkanım olsaydı, inanın, sizdən mənim üçün istisna etməyinizi xahiş etməzdim.

Я преклоняюсь перед правилами, потому что люблю порядок...

Mən qaydalara baş əyirəm, çünki nizam-intizamı sevirəm...

«Как, однако, он много говорит!» — подумал я, протягивая руку к перу и тем давая знать, что мне некогда. (Уж больно надоели мне тогда посетители!)

«Amma nə çox danışır!» deyə düşündüm və əlimi qələmə uzadıb vaxtımın olmadığını bildirdim. (O vaxtlar ziyarətçilər məni bərk bezdirmişdilər!)

— Я отниму у вас одну только минуту! — продолжал мой герой извиняющимся голосом. — Но прежде всего позвольте представиться... Кандидат прав Иван Петрович Камышев, бывший судебный следователь...

— Sizin yalnız bir dəqiqənizi alacağam! — deyə qəhrəmanım üzrxah bir səslə davam etdi. — Amma hər şeydən əvvəl icazə verin, özümü təqdim edim... Hüquq namizədi İvan Petroviç Kamışev, keçmiş məhkəmə müstəntiqi...

К пишущим людям не имею чести принадлежать, но, тем не менее, явился к вам с чисто писательскими целями. Перед вами стоит желающий попасть в начинающие, несмотря на свои под сорок. Но лучше поздно, чем никогда.

Qələm əhlinə mənsub olmaq şərəfinə nail olmamışam, bununla belə, yanınıza sırf yazıçılıq məqsədi ilə gəlmişəm. Qırx yaşına az qalmasına baxmayaraq, təzə başlayanların sırasına düşmək istəyən biri qarşınızda dayanıb. Amma heç vaxtdansa, gec yaxşıdır.

— Очень рад... Чем могу быть полезен?

— Çox şadam... Sizə nə ilə kömək edə bilərəm?

Желающий попасть в начинающие сел и продолжал, глядя на пол своими умоляющими глазами:

Təzə başlayanların sırasına düşmək istəyən adam oturdu və yalvarıcı gözlərini döşəməyə zilləyərək davam etdi:

— Я притащил к вам маленькую повесть, которую мне хотелось бы напечатать в вашей газете. Я вам откровенно скажу, г. редактор: написал я свою повесть не для авторской славы и не для звуков сладких... Для этих хороших вещей я уже постарел.

— Sizə kiçik bir povest gətirmişəm, onu qəzetinizdə çap etdirmək istərdim. Sizə açıq deyim, cənab redaktor: povestimi nə müəllif şöhrəti, nə də şirin səslər üçün yazmışam... Bu gözəl şeylər üçün artıq qocalmışam.

Вступаю же на путь авторский просто из меркантильных побуждений... Заработать хочется... Я теперь решительно никаких не имею занятий.

Müəlliflik yoluna isə sadəcə olaraq tamah ucbatından qədəm qoyuram... Pul qazanmaq istəyirəm... İndi qətiyyən heç bir məşğuliyyətim yoxdur.

Был, знаете ли, судебным следователем в С — м уезде, прослужил пять с лишком лет, но ни капитала не нажил, ни невинности не сохранил...

Bilirsinizmi, S... qəzasında məhkəmə müstəntiqi idim, beş ildən artıq qulluq etdim, amma nə var-dövlət qazandım, nə də məsumluğumu qoruyub saxladım...

Камышев вскинул на меня своими добрыми глазами и тихо засмеялся.

Kamışev mehriban gözlərini mənə qaldırıb sakitcə güldü.

— Надоедная служба... Служил-служил, махнул рукой и бросил. Занятий у меня теперь нет, есть почти нечего... И если вы, минуя достоинства, напечатаете мою повесть, то сделаете мне больше, чем одолжение... Вы поможете мне...

— Bezdirici qulluqdur... Qulluq elədim, elədim, axırda əl yellədim, atdım getdim. İndi məşğuliyyətim yoxdur, yeməyə az qala heç nəyim yoxdur... Əgər siz ləyaqətinə göz yumub povestimi çap etsəniz, mənə bir yaxşılıqdan da artığını etmiş olarsınız... Mənə kömək etmiş olarsınız...

Газета не богадельня, не странно-приимный дом... Я это знаю, но... уж вы будьте так добры...

Qəzet nə yoxsullar evidir, nə də qəribxana... Bunu bilirəm, amma... siz bir lütf edin də...

«Лжешь»! — подумал я.

«Yalan deyirsən»! deyə düşündüm.

Брелоки и перстень на мизинце плохо вязались с письмом ради куска хлеба, да и по лицу Камышева пробежала чуть заметная, уловимая опытным глазом тучка, которую можно видеть на лицах только редко лгущих людей.

Breloklar və çeçələ barmaqdakı üzük bir tikə çörək xatirinə yazmaqla heç uyuşmurdu, üstəlik Kamışevin sifətindən də təcrübəli gözün sezə biləcəyi, yalnız nadir hallarda yalan danışan adamların üzündə görünən güclə nəzərə çarpan bir bulud keçdi.

— Какой сюжет вашей повести? — спросил я.

— Povestinizin süjeti nədir? — deyə soruşdum.

— Сюжет... Как бы вам сказать? Сюжет не новый... Любовь, убийство... Да вы прочтете, увидите... «Из записок судебного следователя»...

— Süjeti... Necə deyim sizə? Süjet təzə deyil... Sevgi, qətl... Elə oxuyarsınız, görərsiniz... «Bir məhkəmə müstəntiqinin qeydlərindən»...

Я, вероятно, поморщился, потому что Камышев сконфуженно замигал глазами, встрепенулся и проговорил быстро:

Yəqin ki, mən qaşqabağımı turşutdum, çünki Kamışev pərt olub gözlərini qırpışdırdı, diksindi və tələsik dedi:

— Повесть моя написана по шаблону бывших судебных следователей, но... в ней вы найдете быль, правду... Всё, что в ней изображено, всё от крышки до крышки происходило на моих глазах... Я был и очевидцем и даже действующим лицом.

— Povestim keçmiş məhkəmə müstəntiqlərinin qəlibi ilə yazılıb, amma... orada siz baş vermiş hadisəni, həqiqəti tapacaqsınız... Orada təsvir olunan hər şey, əvvəlindən axırınadək hamısı gözümün qabağında baş verib... Mən həm şahid, həm də hətta iştirakçı olmuşam.

— Дело не в правде... Не нужно непременно видеть, чтоб описать... Это не важно. Дело в том, что наша бедная публика давно уже набила оскомину на Габорио и Шкляревском.

— Məsələ həqiqətdə deyil... Təsvir etmək üçün mütləq görmək lazım deyil... Bu vacib deyil. Məsələ burasındadır ki, bizim yazıq oxucularımızın Qaborio və Şklyarevskidən çoxdan zəhləsi gedib.

Ей надоели все эти таинственные убийства, хитросплетения сыщиков и необыкновенная находчивость допрашивающих следователей. Публика, конечно, разная бывает, но я говорю о той публике, которая читает мою газету. Как называется ваша повесть?

Bütün bu sirli qətllər, xəfiyyələrin hiyləgər tələləri, sorğu-sual aparan müstəntiqlərin qeyri-adi fərasəti onları bezdirib. Oxucu, əlbəttə, cürbəcür olur, amma mən mənim qəzetimi oxuyan oxucunu deyirəm. Povestinizin adı nədir?

— «Драма на охоте».

— «Ov məclisi».

— Гм... Несерьезно, знаете ли... Да и, откровенно говоря, у меня накопилась такая масса материала, что решительно нет возможности принимать новые вещи, даже при несомненных их достоинствах...

— Hm... Ciddi deyil, bilirsinizmi... Həm də, açığını desəm, məndə elə çox material yığılıb ki, şübhəsiz ləyaqətləri olsa belə, yeni əsərlər qəbul etməyə qətiyyən imkan yoxdur...

— А уж мою-то вещь примите, пожалуйста... Вы говорите, что несерьезно, но... трудно ведь назвать вещь, не видавши ее... И неужели вы не можете допустить, что и судебные следователи могут писать серьезно?

— Amma mənim əsərimi, xahiş edirəm, qəbul edin... Deyirsiniz ki, ciddi deyil, amma... axı əsəri görmədən ona ad qoymaq çətindir... Doğrudanmı siz məhkəmə müstəntiqlərinin də ciddi yaza biləcəyini qəbul edə bilmirsiniz?

Всё это проговорил Камышев заикаясь, вертя между пальцами карандаш и глядя себе ноги. Кончил он тем, что сильно сконфузился и замигал глазами. Мне стало жаль его.

Kamışev bütün bunları kəkələyə-kəkələyə, barmaqları arasında karandaşı fırlada-fırlada və ayaqlarına baxa-baxa dedi. Axırda bərk pərt oldu və gözlərini qırpışdırdı. Ona yazığım gəldi.

— Хорошо, оставьте, — сказал я. — Только не обещаю вам, что ваша повесть будет прочтена в скором времени. Вам придется подождать...

— Yaxşı, qoyun qalsın, — dedim. — Ancaq söz vermirəm ki, povestiniz tezliklə oxunacaq. Gözləməli olacaqsınız...

— Долго?

— Çox?

— Не знаю... Зайдите месяца... этак через два, через три...

— Bilmirəm... Bir də iki aydan... eləcə, iki-üç aydan sonra baş çəkin...

— Долгонько... Но не смею настаивать... Пусть будет по-вашему...

— Bir az çoxdur... Amma israr etməyə cürət etmirəm... Qoy siz deyən olsun...

Камышев поднялся и взялся за фуражку.

Kamışev ayağa qalxıb furajkasını götürdü.

— Спасибо за аудиенцию, — сказал он. — Пойду теперь домой и буду питать себя надеждами. Три месяца надежд! Но, однако, я вам надоел. Честь имею кланяться!

— Qəbulunuz üçün təşəkkür edirəm, — dedi. — İndi evə gedib ümidlərlə yaşayacağam. Üç ay ümid! Amma, deyəsən, sizi bezdirdim. Salamat qalın!

— Позвольте, одно только слово, — сказал я, перелистывая его толстую, исписанную мелким почерком тетрадь. — Вы пишете здесь от первого лица... Вы, стало быть, под судебным следователем разумеете здесь себя?

— Bağışlayın, yalnız bir kəlmə, — dedim və onun qalın, xırda xətlə doldurulmuş dəftərini vərəqlədim. — Siz burada birinci şəxsdən yazırsınız... Deməli, burada məhkəmə müstəntiqi dedikdə özünüzü nəzərdə tutursunuz?

— Да, но под другой фамилией. Роль моя в этой повести несколько скандальна... Неловко же под своей фамилией... Так через три месяца?

— Bəli, amma başqa familiya ilə. Bu povestdə rolum bir qədər rüsvayçıdır... Öz familiyamla yazmaq yaxşı düşməz... Deməli, üç aydan sonra?

— Да, пожалуй, не ранее...

— Bəli, bəlkə də daha tez yox...

— Будьте здоровехоньки!

— Sağ-salamat qalın!

Бывший судебный следователь галантно раскланялся, осторожно взялся за дверную ручку и исчез, оставив на моем столе свое произведение. Я взял тетрадь и спрятал ее в стол.

Keçmiş məhkəmə müstəntiqi nəzakətlə baş əydi, ehtiyatla qapının dəstəyindən tutdu və əsərini masamın üstündə qoyub gözdən itdi. Dəftəri götürüb masamın gözünə qoydum.

Повесть красавца Камышева покоилась в моем столе два месяца. Однажды, уезжая из редакции на дачу, я вспомнил о ней и взял ее с собою.

Yaraşıqlı Kamışevin povesti iki ay masamın gözündə yatdı. Bir dəfə redaksiyadan bağ evinə gedəndə onu xatırladım və özümlə götürdüm.

Сидя в вагоне, я открыл тетрадь и начал читать из середины. Середина заинтересовала меня. В тот же день вечером я, несмотря на отсутствие досуга, прочел всю повесть от начала до слова «Конец», написанного размашистым почерком.

Vaqonda oturub dəftəri açdım və ortasından oxumağa başladım. Ortası məni maraqlandırdı. Elə həmin gün axşam, boş vaxtım olmamasına baxmayaraq, bütün povesti əvvəlindən iri, səliqəsiz xətlə yazılmış «Son» sözünə qədər oxudum.

Ночью я еще раз прочел эту повесть, а на заре ходил по террасе из угла в угол и тер себе виски, словно хотел вытереть из головы новую, внезапно набежавшую, мучительную мысль... А мысль была действительно мучительная, невыносимо острая...

Gecə bu povesti bir daha oxudum, dan yeri ağaranda isə terasda bu küncdən o küncə gəzib gicgahlarımı ovuşdururdum, sanki başımdan qəfildən gəlib çıxmış yeni, əzablı bir fikri silib atmaq istəyirdim... Fikir isə doğrudan da əzablı, dözülməz dərəcədə kəskin idi...

Мне казалось, что я, не судебный следователь и еще того менее не присяжный психолог, открыл страшную тайну одного человека, тайну, до которой мне не было никакого дела... Я ходил по террасе и убеждал себя не верить своему открытию...

Mənə elə gəlirdi ki, mən, nə məhkəmə müstəntiqi, nə də, üstəlik, peşəkar psixoloq olmayan bir adam, bir insanın dəhşətli sirrini, mənə heç bir dəxli olmayan bir sirri açmışam... Terasda gəzir və özümü kəşfimə inanmamağa inandırırdım...

Повесть Камышева не попала в мою газету по причинам, изложенным в конце моей беседы с читателем. С читателем я встречусь еще раз. Теперь же, надолго расставаясь с ним, я предлагаю на его прочтение повесть Камышева.

Kamışevin povesti oxucu ilə söhbətimin sonunda izah olunan səbəblərə görə mənim qəzetimə düşmədi. Oxucu ilə bir daha görüşəcəyəm. İndi isə, onunla uzun müddətə ayrılarkən, Kamışevin povestini ona oxumaq üçün təqdim edirəm.

Эта повесть не выделяется из ряда вон. В ней много длиннот, немало шероховатостей... Автор питает слабость к эффектам и сильным фразам... Видно, что он пишет первый раз в жизни, рукой непривычной, невоспитанной...

Bu povest heç də başqalarından seçilmir. Onda uzun-uzadı yerlər çoxdur, kələ-kötürlük də az deyil... Müəllifin effektlərə və təmtəraqlı ifadələrə zəifliyi var... Görünür ki, o, ömründə ilk dəfə, öyrəşməmiş, püxtələşməmiş bir əllə yazır...

Но все-таки повесть его читается легко. Фабула есть, смысл тоже, и, что важнее всего, она оригинальна, очень характерна и то, что называется, sui generis. Есть в ней и кое-какие литературные достоинства. Прочесть ее стоит... Вот она:

Amma yenə də onun povesti asanlıqla oxunur. Süjeti də var, mənası da, ən əsası isə o, orijinaldır, çox səciyyəvidir və necə deyərlər, sui generis bir şeydir. Onda bəzi ədəbi məziyyətlər də var. Oxumağa dəyər... Budur o:

(Из записок судебного следователя)

(Bir məhkəmə müstəntiqinin qeydlərindən)

— Муж убил свою жену! Ах, как вы глупы! Дайте же мне наконец сахару!

— Ər arvadını öldürdü! Ah, nə axmaqsınız! Axır ki, mənə qənd verin!

Этот крик разбудил меня. Я потянулся и почувствовал во всех своих членах тяжесть, недомогание... Можно отлежать себе руку и ногу, но на этот раз мне казалось, что я отлежал себе всё тело от головы до пяток.

Bu qışqırıq məni yuxudan oyatdı. Gərnəşdim və bütün əzalarımda ağırlıq, keyfsizlik hiss etdim... Adamın qolu-qıçı altında qalıb keyiyə bilər, amma bu dəfə mənə elə gəlirdi ki, bütün bədənim başdan dabana qədər keyiyib.

Не укрепляющим, а расслабляющим образом действует послеобеденный сон в душной, сушащей атмосфере, под жужжанье мух и комаров. Разбитый и облитый потом, я поднялся и пошел к окну. Был шестой час вечера.

Bürkülü, qurudan havada, milçək və ağcaqanad vızıltısı altında nahardan sonrakı yuxu adamı möhkəmləndirmir, əksinə, əldən salır. Əzgin və tər içində qalxıb pəncərəyə tərəf getdim. Saat beşi keçmişdi.

Солнце стояло еще высоко и жгло с таким же усердием, как и три часа тому назад. До захода и прохлады оставалось еще много времени.

Günəş hələ yüksəkdə idi və üç saat əvvəlki kimi elə həmin həvəslə yandırırdı. Gün batana və sərinlik düşənə hələ çox vaxt vardı.

— Муж убил свою жену!

— Ər arvadını öldürdü!

— Полно тебе врать, Иван Демьяныч! — сказал я, давая легкий щелчок носу Ивана Демьяныча. — Мужья убивают жен только в романах да под тропиками, где кипят африканские страсти, голубчик.

— Bəsdir yalan danışdın, İvan Demyanıç! — dedim və İvan Demyanıçın burnuna yüngülcə fiske vurdum. — Ərlər arvadlarını yalnız romanlarda, bir də Afrika ehtiraslarının qaynadığı tropiklərdə öldürürlər, əzizim.

С нас же довольно и таких ужасов, как кражи со взломом или проживательство по чужому виду.

Bizə isə qapı sındırıb oğurluq, ya da başqasının sənədi ilə yaşamaq kimi dəhşətlər də bəs edər.