Oblomov

В Гороховой улице, в одном из больших домов, народонаселения которого стало бы на целый уездный город, лежал утром в постели, на своей квартире, Илья Ильич Обломов.

Qoroxovaya küçəsində, sakinləri bütöv bir qəza şəhərinə bəs edəcək böyük evlərin birində, öz mənzilində, səhər çağı yataqda İlya İlyiç Oblomov uzanmışdı.

Это был человек лет тридцати двух-трех от роду, среднего роста, приятной наружности, с темно-серыми глазами, но с отсутствием всякой определенной идеи, всякой сосредоточенности в чертах лица.

Bu, otuz iki-otuz üç yaşlarında, orta boylu, xoşsifət, tünd-boz gözlü bir adam idi, lakin sifətinin cizgilərində heç bir müəyyən fikir, heç bir cəmlik yox idi.

Мысль гуляла вольной птицей по лицу, порхала в глазах, садилась на полуотворенные губы, пряталась в складках лба, потом совсем пропадала, и тогда во всем лице теплился ровный свет беспечности.

Fikir azad quş kimi sifətində gəzişir, gözlərində çırpınır, yarıaçıq dodaqlarına qonur, alnının qırışlarında gizlənir, sonra büsbütün yox olurdu, o zaman da bütün sifətində bərabər bir qayğısızlıq işığı közərirdi.

С лица беспечность переходила в позы всего тела, даже в складки шлафрока.

Qayğısızlıq sifətdən bütün bədənin duruşuna, hətta xalatının qırışlarına da keçirdi.

Иногда взгляд его помрачался выражением будто усталости или скуки; но ни усталость, ни скука не могли ни на минуту согнать с лица мягкость, которая была господствующим и основным выражением, не лица только, а всей души; а душа так открыто и ясно светилась в глазах, в улыбке, в каждом движении головы, руки.

Bəzən baxışları sanki yorğunluq, yaxud darıxma ifadəsi ilə tutulurdu; lakin nə yorğunluq, nə də darıxma təkcə sifətin deyil, bütün ruhun hakim və əsas ifadəsi olan yumşaqlığı bir an belə onun üzündən qova bilmirdi; ruhu isə gözlərində, təbəssümündə, başının, əlinin hər hərəkətində son dərəcə açıq və aydın işıq saçırdı.

И поверхностно наблюдательный, холодный человек, взглянув мимоходом на Обломова, сказал бы: «Добряк должен быть, простота!» Человек поглубже и посимпатичнее, долго вглядываясь в лицо его, отошел бы в приятном раздумье, с улыбкой.

Səthi müşahidəçi, soyuq bir adam ötəri Oblomova nəzər salıb deyərdi: «Yəqin, ürəyiyumşaq adamdır, sadəlövhün biridir!» Daha dərin və daha həssas bir adam isə uzun-uzadı onun sifətinə baxdıqdan sonra xoş bir düşüncəyə dalıb gülümsəyə-gülümsəyə uzaqlaşardı.

Цвет лица у Ильи Ильича не был ни румяный, ни смуглый, ни положительно бледный, а безразличный или казался таким, может быть, потому, что Обломов как-то обрюзг не по летам: от недостатка ли движения или воздуха, а может быть, того и другого.

İlya İlyiçin rəngi nə qırmızı, nə qarayanız, nə də açıqca solğun idi, hansısa ifadəsiz bir rəng idi, ya da belə görünürdü; bəlkə də ona görə ki, Oblomov nədənsə yaşından tez kökəlib boşalmışdı: ya hərəkətsizlikdən, ya havasızlıqdan, ya da bəlkə hər ikisindən.

Вообще же тело его, судя по матовому, чересчур белому свету шеи, маленьких пухлых рук, мягких плеч, казалось слишком изнеженным для мужчины.

Ümumiyyətlə isə onun bədəni, boynunun, balaca dolu əllərinin, yumşaq çiyinlərinin tutqun, həddindən artıq ağ rənginə baxılsa, kişi üçün lap çox naz-nemət içində bəslənmiş görünürdü.

Движения его, когда он был даже встревожен, сдерживались также мягкостью и не лишенною своего рода грации ленью.

Hətta həyəcanlı olanda belə, onun hərəkətlərini yumşaqlıq və özünəməxsus bir zərafətdən məhrum olmayan tənbəllik cilovlayırdı.

Если на лицо набегала из души туча заботы, взгляд туманился, на лбу являлись складки, начиналась игра сомнений, печали, испуга; но редко тревога эта застывала в форме определенной идеи, еще реже превращалась в намерение.

Ruhundan sifətinə bir qayğı buludu gələndə baxışı dumanlanır, alnında qırışlar əmələ gəlir, şübhə, kədər, qorxu oyunu başlayırdı; lakin bu həyəcan nadir hallarda müəyyən bir fikir şəklində donub qalır, daha nadir hallarda isə niyyətə çevrilirdi.

Вся тревога разрешалась вздохом и замирала в апатии или в дремоте.

Bütün həyəcan bir ah ilə sona çatır, laqeydliyə, yaxud mürgüyə qarışıb sönürdü.

Как шел домашний костюм Обломова к покойным чертам лица его и к изнеженному телу!

Oblomovun ev geyimi onun sakit sifət cizgilərinə və naz-nemətlə bəslənmiş bədəninə necə də yaraşırdı!

На нем был халат из персидской материи, настоящий восточный халат, без малейшего намека на Европу, без кистей, без бархата, без талии, весьма поместительный, так что и Обломов мог дважды завернуться в него.

Əynində fars parçasından tikilmiş xalat vardı, əsl Şərq xalatı: Avropaya zərrə qədər də işarə etməyən, qotazsız, məxmərsiz, belsiz, elə geniş bir xalat ki, hətta Oblomov da ona iki qat bürünə bilərdi.

Рукава, по неизменной азиатской моде, шли от пальцев к плечу все шире и шире.

Qolları dəyişməz Asiya dəbi ilə barmaqlardan çiyinə doğru getdikcə genişlənirdi.

Хотя халат этот и утратил свою первоначальную свежесть и местами заменил свой первобытный, естественный лоск другим, благоприобретенным, но все еще сохранял яркость восточной краски и прочность ткани.

Bu xalat ilk təravətini itirsə də, yer-yer ilkin, təbii parıltısını başqa, sonradan qazanılmış bir parıltı ilə əvəz etsə də, hələ də Şərq boyasının parlaqlığını və parçanın möhkəmliyini saxlayırdı.

Халат имел в глазах Обломова тьму неоцененных достоинств: он мягок, гибок; тело не чувствует его на себе; он, как послушный раб, покоряется самомалейшему движению тела.

Oblomovun gözündə xalatın saysız-hesabsız, dəyəri ölçülməz məziyyətləri vardı: o, yumşaqdır, elastikdir; bədən onu üstündə hiss etmir; o, itaətkar bir qul kimi bədənin ən kiçik hərəkətinə də tabe olur.

Обломов всегда ходил дома без галстука и без жилета, потому что любил простор и приволье. Туфли на нем были длинные, мягкие и широкие; когда он, не глядя, опускал ноги с постели на пол, то непременно попадал в них сразу.

Oblomov evdə həmişə qalstuksuz və jiletsiz gəzirdi, çünki genişliyi, sərbəstliyi sevirdi. Başmaqları uzun, yumşaq və enli idi; ayaqlarını baxmadan çarpayıdan yerə salanda, mütləq elə dərhal onlara düşürdü.

Лежанье у Ильи Ильича не было ни необходимостью, как у больного или как у человека, который хочет спать, ни случайностью, как у того, кто устал, ни наслаждением, как у лентяя: это было его нормальным состоянием.

İlya İlyiç üçün uzanmaq nə xəstədə, yaxud yatmaq istəyən adamda olduğu kimi zərurət, nə yorulmuş adamda olduğu kimi təsadüf, nə də tənbəldə olduğu kimi ləzzət idi: bu, onun adi halı idi.

Когда он был дома — а он был почти всегда дома, — он все лежал, и все постоянно в одной комнате, где мы его нашли, служившей ему спальней, кабинетом и приемной.

Evdə olanda (o isə demək olar ki, həmişə evdə olurdu) durmadan uzanırdı, həm də həmişə eyni otaqda, onu tapdığımız, ona həm yataq otağı, həm iş otağı, həm də qəbul otağı əvəzi olan otaqda.

У него было еще три комнаты, но он редко туда заглядывал, утром разве, и то не всякий день, когда человек мёл кабинет его, чего всякий день не делалось. В тех комнатах мебель закрыта была чехлами, шторы спущены.

Onun daha üç otağı vardı, lakin oralara nadir hallarda baş çəkirdi, bəlkə yalnız səhərlər, o da hər gün yox, nökər iş otağını süpürəndə, bu isə hər gün edilmirdi. O otaqlarda mebelin üstü örtüklərlə örtülmüş, pərdələr salınmışdı.

Комната, где лежал Илья Ильич, с первого взгляда казалась прекрасно убранною. Там стояло бюро красного дерева, два дивана, обитые шелковою материею, красивые ширмы с вышитыми небывалыми в природе птицами и плодами.

İlya İlyiçin uzandığı otaq ilk baxışda gözəl bəzədilmiş kimi görünürdü. Orada qırmızı ağacdan bir büro, ipək parça ilə üzlənmiş iki divan, üstünə təbiətdə misli görünməmiş quşlar və meyvələr işlənmiş qəşəng bir arakəsmə dururdu.

Были там шелковые занавесы, ковры, несколько картин, бронза, фарфор и множество красивых мелочей.

Orada ipək pərdələr, xalçalar, bir neçə şəkil, tunc, çini və çoxlu qəşəng xırda-xuruş vardı.

Но опытный глаз человека с чистым вкусом одним беглым взглядом на все, что тут было, прочел бы только желание кое-как соблюсти decorum неизбежных приличий, лишь бы отделаться от них.

Lakin saf zövqə malik adamın təcrübəli gözü burada olan hər şeyə ötəri bir baxışla yalnız qaçılmaz ədəb qaydalarının zahiri görkəmini birtəhər gözləmək, təki onların öhdəsindən qurtulmaq istəyini oxuyardı.

Обломов хлопотал, конечно, только об этом, когда убирал свой кабинет. Утонченный вкус не удовольствовался бы этими тяжелыми, неграциозными стульями красного дерева, шаткими этажерками.

Oblomov da iş otağını bəzəyəndə, əlbəttə, ancaq bunun qayğısına qalmışdı. İncə zövq qırmızı ağacdan olan bu ağır, yöndəmsiz stullarla, laxlayan etajerkalarla kifayətlənməzdi.

Задок у одного дивана оселся вниз, наклеенное дерево местами отстало.

Divanlardan birinin söykənəcəyi aşağı çökmüşdü, üstünə yapışdırılmış taxta yer-yer qopmuşdu.

Точно тот же характер носили на себе и картины, и вазы, и мелочи.

Şəkillərə də, vazalara da, xırda-xuruşa da eynən həmin möhür vurulmuşdu.

Сам хозяин, однако, смотрел на убранство своего кабинета так холодно и рассеянно, как будто спрашивал глазами: «Кто сюда натащил и наставил все это?» От такого холодного воззрения Обломова на свою собственность, а может быть, и еще от более холодного воззрения на тот же предмет слуги его, Захара, вид кабинета, если осмотреть там все повнимательнее, поражал господствующею в нем запущенностью и небрежностью.

Ancaq ev sahibinin özü iş otağının bəzəyinə elə soyuq və dalğın baxırdı ki, sanki gözləri ilə soruşurdu: «Bütün bunları buraya kim daşıyıb düzüb?» Oblomovun öz mülkünə belə soyuq baxışı ucbatından, bəlkə də, nökəri Zaxarın eyni şeyə daha da soyuq baxışı ucbatından iş otağının görkəmi, əgər orada hər şeyə diqqətlə baxsan, orada hökm sürən baxımsızlıq və səliqəsizliklə adamı heyrətə salırdı.

По стенам, около картин, лепилась в виде фестонов паутина, напитанная пылью; зеркала, вместо того чтоб отражать предметы, могли бы служить скорее скрижалями для записывания на них по пыли каких-нибудь заметок на память. Ковры были в пятнах.

Divarlarda, şəkillərin yanında, toza bulanmış hörümçək toru çələng-çələng sallanırdı; güzgülər əşyaları əks etdirmək əvəzinə, daha çox tozun üstündə yaddaş üçün nəsə qeyd yazmağa lövhə ola bilərdi. Xalçalar ləkə içində idi.

На диване лежало забытое полотенце; на столе редкое утро не стояла не убранная от вчерашнего ужина тарелка с солонкой и с обглоданной косточкой да не валялись хлебные крошки.

Divanın üstündə unudulmuş bir məhrəba qalmışdı; masanın üstündə nadir səhər olardı ki, dünənki şam yeməyindən yığışdırılmamış, duzqabı və gəmirilmiş sümüyü ilə bir boşqab durmasın, çörək qırıntıları səpələnməsin.

Если б не эта тарелка, да не прислоненная к постели только что выкуренная трубка, или не сам хозяин, лежащий на ней, то можно было бы подумать, что тут никто не живет — так все запылилось, полиняло и вообще лишено было живых следов человеческого присутствия.

Əgər bu boşqab, çarpayıya söykədilmiş təzəcə çəkilmiş çubuq, yaxud çarpayıda uzanmış ev sahibinin özü olmasaydı, elə düşünmək olardı ki, burada heç kəs yaşamır: hər şey o qədər toz basmış, rəngi qaçmış və ümumiyyətlə insan varlığının canlı izlərindən məhrum idi.

На этажерках, правда, лежали две-три развернутые книги, валялась газета, на бюро стояла и чернильница с перьями; но страницы, на которых развернуты были книги, покрылись пылью и пожелтели; видно, что их бросили давно; нумер газеты был прошлогодний, а из чернильницы, если обмакнуть в нее перо, вырвалась бы разве только с жужжаньем испуганная муха.

Doğrudur, etajerkalarda iki-üç açıq kitab vardı, bir qəzet atılıb qalmışdı, büronun üstündə lələk qələmləri ilə mürəkkəbqabı da dururdu; lakin kitabların açıq qaldığı səhifələri toz basmış və saralmışdı; görünür, onları çoxdan atmışdılar; qəzetin nömrəsi keçən ilin idi, mürəkkəbqabına isə qələm batırsaydın, oradan, ola bilsin, ancaq vızıldayan qorxmuş bir milçək çıxıb uçardı.

Илья Ильич проснулся, против обыкновения, очень рано, часов в восемь. Он чем-то сильно озабочен. На лице у него попеременно выступал не то страх, не то тоска и досада. Видно было, что его одолевала внутренняя борьба, а ум еще не являлся на помощь.

İlya İlyiç adətinin əksinə olaraq çox tezdən, saat səkkiz radələrində oyanmışdı. Nədənsə ciddi narahatdır. Sifətində növbə ilə gah qorxuya, gah da qüssəyə və acığa bənzər bir ifadə peyda olurdu. Aydın idi ki, onu daxili bir mübarizə üstələyir, ağlı isə hələ köməyə gəlmirdi.

Дело в том, что Обломов накануне получил из деревни, от своего старосты, письмо неприятного содержания.

Məsələ burasında idi ki, Oblomov bir gün əvvəl kənddən, öz kəndxudasından xoşagəlməz məzmunlu bir məktub almışdı.

Известно, о каких неприятностях может писать староста: неурожай, недоимки, уменьшение дохода и т. п. Хотя староста и в прошлом и в третьем году писал к своему барину точно такие же письма, но и это последнее письмо подействовало так же сильно, как всякий неприятный сюрприз.

Məlumdur ki, kəndxuda hansı xoşagəlməzliklərdən yaza bilər: məhsul qıtlığı, yığılmamış borclar, gəlirin azalması və s. Kəndxuda həm keçən il, həm də ondan bir il əvvəl ağasına eynən belə məktublar yazsa da, bu sonuncu məktub da hər bir xoşagəlməz sürpriz kimi güclü təsir bağışlamışdı.

Легко ли? Предстояло думать о средствах к принятию каких-нибудь мер. Впрочем, надо отдать справедливость заботливости Ильи Ильича о своих делах.

Asan işdirmi? Hansısa tədbirlər görmək üçün yollar barədə düşünmək lazım gəlirdi. Bununla belə, İlya İlyiçin öz işlərinə göstərdiyi qayğıya haqq vermək lazımdır.

Он по первому неприятному письму старосты, полученному несколько лет назад, уже стал создавать в уме план разных перемен и улучшений в порядке управления своим имением.

O, kəndxudadan bir neçə il əvvəl aldığı ilk xoşagəlməz məktubdan sonra artıq beynində mülkünün idarə qaydasında müxtəlif dəyişikliklər və yaxşılaşdırmalar planı qurmağa başlamışdı.

По этому плану предполагалось ввести разные новые экономические, полицейские и другие меры. Но план был еще далеко не весь обдуман, а неприятные письма старосты ежегодно повторялись, побуждали его к деятельности и, следовательно, нарушали покой.

Bu plana görə müxtəlif yeni təsərrüfat, polis və başqa tədbirlər həyata keçirilməli idi. Lakin plan hələ heç də axıradək düşünülməmişdi, kəndxudanın xoşagəlməz məktubları isə hər il təkrarlanır, onu fəaliyyətə sövq edir və, deməli, rahatlığını pozurdu.

Обломов сознавал необходимость до окончания плана предпринять что-нибудь решительное.

Oblomov plan bitənədək nəsə qətiyyətli bir iş görməyin zəruri olduğunu dərk edirdi.

Он, как только проснулся, тотчас же вознамерился встать, умыться и, напившись чаю, подумать хорошенько, кое-что сообразить, записать и вообще заняться этим делом как следует.

O, oyanan kimi dərhal durmağı, yuyunmağı və çay içdikdən sonra yaxşıca fikirləşməyi, bəzi şeyləri götür-qoy edib yazmağı və ümumiyyətlə bu işlə lazımınca məşğul olmağı qərara aldı.

С полчаса он все лежал, мучась этим намерением, но потом рассудил, что успеет еще сделать это и после чаю, а чай можно пить, по обыкновению, в постели, тем более, что ничто не мешает думать и лежа.

Yarım saata yaxın bu niyyətin əzabını çəkə-çəkə uzanıb qaldı, amma sonra belə qərara gəldi ki, bunu çaydan sonra da etməyə macal tapar, çayı isə adəti üzrə yataqda içmək olar, xüsusən ki, uzanıqlı halda fikirləşməyə də heç nə mane olmur.

Так и сделал. После чаю он уже приподнялся с своего ложа и чуть было не встал; поглядывая на туфли, он даже начал спускать к ним одну ногу с постели, но тотчас же опять подобрал ее.

Elə də etdi. Çaydan sonra artıq yatağından bir az dikəldi və az qalmışdı ki, ayağa dursun; başmaqlarına baxa-baxa hətta bir ayağını yataqdan onlara doğru sallamağa başladı, lakin dərhal onu yenə yuxarı yığdı.

Пробило половина десятого, Илья Ильич встрепенулся.

Saat doqquz yarımı vurdu, İlya İlyiç silkinib ayıldı.

— Что ж это я в самом деле? — сказал он вслух с досадой. — Надо совесть знать: пора за дело! Дай только волю себе, так и...

— Mən doğrudan da nə edirəm belə? — deyə o, acıqla ucadan dedi. — Adam bir az insaf etməlidir: işə başlamağın vaxtıdır! Özünü bir az sərbəst buraxsan, onda...

— Захар! — закричал он.

— Zaxar! — deyə qışqırdı.

В комнате, которая отделялась только небольшим коридором от кабинета Ильи Ильича, послышалось сначала точно ворчанье цепной собаки, потом стук спрыгнувших откуда-то ног.

İlya İlyiçin iş otağından ancaq kiçik bir dəhlizlə ayrılan otaqdan əvvəlcə zəncirə bağlanmış itin mırıltısına bənzər bir səs, sonra haradansa yerə tullanan ayaqların taqqıltısı eşidildi.

Это Захар спрыгнул с лежанки, на которой обыкновенно проводил время, сидя погруженный в дремоту.

Bu, adətən vaxtını mürgüyə dalıb oturaraq keçirdiyi peç taxtının üstündən yerə tullanan Zaxar idi.

В комнату вошел пожилой человек, в сером сюртуке, с прорехою под мышкой, откуда торчал клочок рубашки, в сером же жилете, с медными пуговицами, с голым, как колено, черепом и с необъятно широкими и густыми русыми с проседью бакенбардами, из которых каждой стало бы на три бороды.

Otağa yaşlı bir adam girdi: əynində qoltuğunun altı sökülüb oradan köynəyinin bir parçası çıxmış boz sürtuk, mis düyməli, yenə də boz jilet vardı, kəlləsi diz kimi çılpaq idi, hər biri üç saqqala bəs edəcək hədsiz enli və qalın, ağ düşmüş sarımtıl bakenbardları vardı.

Захар не старался изменить не только данного ему богом образа, но и своего костюма, в котором ходил в деревне. Платье ему шилось по вывезенному им из деревни образцу.

Zaxar nəinki Allahın ona verdiyi görkəmi, hətta kənddə geydiyi libası belə dəyişməyə çalışmırdı. Paltarını kənddən gətirdiyi nümunəyə görə tikdirirdi.

Серый сюртук и жилет нравились ему и потому, что в этой полуформенной одежде он видел слабое воспоминание ливреи, которую он носил некогда, провожая покойных господ в церковь или в гости; а ливрея в воспоминаниях его была единственною представительницею достоинства дома Обломовых.

Boz sürtuk və jilet ona bir də ona görə xoş gəlirdi ki, bu yarımrəsmi geyimdə bir vaxtlar mərhum ağalarını kilsəyə, yaxud qonaqlığa müşayiət edərkən geydiyi livreyanın zəif xatirəsini görürdü; livreya isə onun xatirələrində Oblomovlar evinin ləyaqətinin yeganə təmsilçisi idi.

Более ничто не напоминало старику барского широкого и покойного быта в глуши деревни.

Kənd ucqarındakı geniş və rahat ağa güzəranını qocaya artıq heç nə xatırlatmırdı.

Старые господа умерли, фамильные портреты остались дома и, чай, валяются где-нибудь на чердаке; предания о старинном быте и важности фамилии всё глохнут или живут только в памяти немногих, оставшихся в деревне же стариков.

Köhnə ağalar ölmüşdü, nəsil portretləri evdə qalmışdı və yəqin ki, hardasa çardaqda atılıb qalıb; köhnə həyat tərzi və nəslin əzəməti haqqında rəvayətlər getdikcə unudulur, ya da yalnız elə kənddə qalmış az sayda qocanın yaddaşında yaşayırdı.

Поэтому для Захара дорог был серый сюртук: в нем да еще в кое-каких признаках, сохранившихся в лице и манерах барина, напоминавших его родителей, и в его капризах, на которые хотя он и ворчал, и про себя и вслух, но которые между тем уважал внутренне, как проявление барской воли, господского права, видел он слабые намеки на отжившее величие.

Ona görə də boz sürtuk Zaxara əziz idi: sönmüş əzəmətin zəif izlərini o, bu sürtukda, bir də ağanın sifətində və rəftarında qalmış, valideynlərini xatırladan bəzi əlamətlərdə, həm də onun şıltaqlıqlarında görürdü; bu şıltaqlıqlara həm ürəyində, həm də ucadan deyinsə də, əslində daxilən onlara ağa iradəsinin, ağalıq haqqının təzahürü kimi hörmət edirdi.

Без этих капризов он как-то не чувствовал над собой барина; без них ничто не воскрешало молодости его, деревни, которую они покинули давно, и преданий об этом старинном доме, единственной хроники, веденной старыми слугами, няньками, мамками и передаваемой из рода в род.

Bu şıltaqlıqlar olmasa, o, nədənsə başının üstündə ağa olduğunu hiss etmirdi; onlarsız heç nə onun gəncliyini, çoxdan tərk etdikləri kəndi, bu köhnə ev haqqında rəvayətləri, qoca nökərlərin, dayələrin, süd analarının apardığı və nəsildən-nəslə ötürdüyü yeganə salnaməni dirçəltmirdi.

Дом Обломовых был когда-то богат и знаменит в своей стороне, но потом, бог знает отчего, все беднел, мельчал и наконец незаметно потерялся между не старыми дворянскими домами.

Oblomovlar evi bir vaxtlar öz tərəflərində varlı və məşhur idi, lakin sonra, Allah bilir nədən, getdikcə kasıblaşmış, xırdalanmış və nəhayət, hiss olunmadan elə də qədim olmayan zadəgan evləri arasında itib-batmışdı.

Только поседевшие слуги дома хранили и передавали друг другу верную память о минувшем, дорожа ею, как святынею.

Yalnız evin saçı ağarmış nökərləri keçmişin sadiq xatirəsini qoruyur, onu bir müqəddəs əmanət kimi əziz tutaraq bir-birinə ötürürdülər.

Вот отчего Захар так любил свой серый сюртук. Может быть, и бакенбардами своими он дорожил потому, что видел в детстве своем много старых слуг с этим старинным, аристократическим украшением.

Zaxarın boz sürtukunu bu qədər sevməsinin səbəbi bu idi. Bəlkə bakenbardlarını da ona görə əziz tuturdu ki, uşaqlığında bu qədim, aristokratik bəzəyi olan çoxlu qoca nökər görmüşdü.

Илья Ильич, погруженный в задумчивость, долго не замечал Захара. Захар стоял перед ним молча. Наконец он кашлянул.

Fikrə dalmış İlya İlyiç uzun müddət Zaxarı görmədi. Zaxar onun qarşısında susub dayanmışdı. Nəhayət, yüngülcə öskürdü.

— Что ты? — спросил Илья Ильич.

— Nə var? — deyə İlya İlyiç soruşdu.

— Ведь вы звали?

— Axı siz çağırdınız?

— Звал? Зачем же это я звал — не помню! — отвечал он потягиваясь. — Поди пока к себе, а я вспомню.

— Çağırdım? Nə üçün çağırdım görəsən, yadımda deyil! — deyə o, gərnəşə-gərnəşə cavab verdi. — Hələlik get öz yerinə, yadıma salaram.

Захар ушел, а Илья Ильич продолжал лежать и думать о проклятом письме.

Zaxar getdi, İlya İlyiç isə uzanıb lənətə gəlmiş məktub haqqında düşünməkdə davam etdi.

Прошло с четверть часа.

Təxminən on beş dəqiqə keçdi.

— Ну, полно лежать! — сказал он, — надо же встать... А впрочем, дай-ка я прочту еще раз со вниманием письмо старосты, а потом уж и встану. — Захар!

— Yaxşı, bəsdir uzandığın! — dedi o, — axı durmaq lazımdır... Amma gəl əvvəlcə kəndxudanın məktubunu bir də diqqətlə oxuyum, sonra dururam. — Zaxar!

Опять тот же прыжок и ворчанье сильнее. Захар вошел, а Обломов опять погрузился в задумчивость. Захар стоял минуты две, неблагосклонно, немного стороной посматривая на барина, и наконец пошел к дверям.

Yenə həmin tullanma və daha bərk mırıltı. Zaxar içəri girdi, Oblomov isə yenə fikrə daldı. Zaxar iki dəqiqəyə yaxın dayanıb ağaya xoşagəlməz nəzərlə, bir az yan gözlə baxdı və nəhayət, qapıya tərəf getdi.

— Куда же ты? — вдруг спросил Обломов.

— Hara gedirsən? — deyə Oblomov birdən soruşdu.

— Вы ничего не говорите, так что ж тут стоять-то даром? — захрипел Захар, за неимением другого голоса, который, по словам его, он потерял на охоте с собаками, когда ездил с старым барином и когда ему дунуло будто сильным ветром в горло.

— Siz heç nə demirsiniz, elə burada boş-boşuna niyə dayanım? — deyə Zaxar xırıldadı; başqa səsi yox idi, öz dediyinə görə, səsini qoca ağa ilə itlərlə ova gedəndə itirmişdi, onda guya boğazına güclü külək vurmuşdu.

Он стоял вполуоборот среди комнаты и глядел все стороной на Обломова.

O, otağın ortasında yarıçevrilmiş halda dayanıb Oblomova hey yan gözlə baxırdı.

— А у тебя разве ноги отсохли, что ты не можешь постоять? Ты видишь, я озабочен — так и подожди! Не залежался еще там? Сыщи письмо, что я вчера от старосты получил. Куда ты его дел?

— Bəs sənin ayaqların quruyub, nədir, bir az dayana bilmirsən? Görürsən ki, fikirliyəm, elə gözlə də! Orada uzanmaqdan hələ bezməmisən? Dünən kəndxudadan aldığım məktubu tap. Onu hara qoymusan?

— Какое письмо? Я никакого письма не видал, — сказал Захар.

— Hansı məktub? Mən heç bir məktub görməmişəm, — dedi Zaxar.

— Ты же от почтальона принял его: грязное такое!

— Axı onu poçtalyondan sən aldın: elə çirkli bir məktub idi!

— Куда ж его положили — почему мне знать? — говорил Захар, похлопывая рукой по бумагам и по разным вещам, лежавшим на столе.

— Hara qoyublar, mən haradan bilim? — deyə Zaxar əli ilə masanın üstündəki kağızlara və cürbəcür şeylərə yüngülcə vura-vura deyirdi.

— Ты никогда ничего не знаешь. Там, в корзине, посмотри! Или не завалилось ли за диван? Вот спинка-то у дивана до сих пор не починена; что б тебе призвать столяра да починить? Ведь ты же изломал. Ни о чем не подумаешь!

— Sən heç vaxt heç nə bilmirsən. Bax orada, səbətə bax! Ya da divanın arxasına düşməyib ki? Bax, divanın söykənəcəyi hələ də təmir olunmayıb; nə olardı, bir dülgər çağırıb düzəltdirəydin? Axı onu sən sındırmısan. Heç nəyi fikirləşmirsən!

— Я не ломал, — отвечал Захар, — она сама изломалась; не век же ей быть: надо когда-нибудь изломаться.

— Mən sındırmamışam, — deyə Zaxar cavab verdi, — özü sınıb; əbədi qalası deyildi ki: nə vaxtsa sınmalı idi.

Илья Ильич не счел за нужное доказывать противное.

İlya İlyiç bunun əksini sübut etməyi lazım bilmədi.

— Нашел, что ли? — спросил он только.

— Tapdın, nədir? — deyə o, yalnız bunu soruşdu.

— Вот какие-то письма.

— Bax, nə isə məktublar var.

— Не те.

— O deyil.

— Ну, так нет больше, — говорил Захар.

— Onda daha yoxdur, — deyirdi Zaxar.

— Ну хорошо, поди! — с нетерпением сказал Илья Ильич. — Я встану, сам найду.

— Yaxşı, get! — deyə İlya İlyiç səbirsizliklə dedi. — Durub özüm taparam.