Fransız dili çətindirmi? Azərbaycanlı üçün nə asan, nə çətin
Fransız dili orta çətinlikdə dildir. Ö, ü, j səsləri və onlarla tanış söz sizə kömək edir, yazılış, dinləmə və feil formaları isə vaxt aparır.
Fransız dili nə çox asan, nə də çox çətin dildir. Azərbaycanlı üçün başlanğıc göründüyündən rahat keçir: ingilisdilliləri ən çox yoran ü və ö səsləri bizim əlifbada var, restoran, bulvar, şofer, palto, jurnal kimi onlarla fransız sözünü isə hər gün işlədirsiniz. Əsl zəhmət başqa yerlərdədir: yazılışla oxunuş arasındakı məsafə, canlı nitqi qulaqla tutmaq, ismin cinsi və feil formaları.
Rəsmi rəqəmlər nə deyir
ABŞ Dövlət Departamenti öz diplomatlarına dil öyrədir və dilləri peşəkar səviyyəyə çatmaq üçün lazım olan vaxta görə qruplara bölür. Fransız dili ən asan qrupdadır: təxminən 30 həftə və 690 saat dərs. Bu, ispan dili ilə eynidir, italyan dilindən (24 həftə) bir az uzun, alman dilindən (təxminən 36 həftə) isə qısadır. Rus və türk dilləri üçün bu rəqəm 44 həftədir. Bunun gündə bir saatla nə demək olduğunu fransız dilini nə qədər vaxta öyrənmək olar yazımızda hesablamışıq.
Amma bu cədvəl ana dili ingilis dili olanlar üçün hazırlanıb. İngilis dilinin söz ehtiyatının böyük hissəsi fransız dilindən gəldiyi üçün onlar sözlərdə böyük üstünlüklə başlayırlar. Azərbaycanlılar üçün ayrıca ölçü yoxdur. İngilis diliniz yaxşıdırsa, bu üstünlüyün bir hissəsi sizdə də var.
Göründüyündən asan olanlar
Ü, ö və j. Fransızca u bizim “ü” səsimizdir (tu, sən), eu isə “ö”yə çox yaxındır (deux, iki). J də Azərbaycan dilindəki “j” kimi oxunur: jardin (bağ), journal (jurnal). İngilisdillilər bu səsləri aylarla məşq edir, siz isə onları uşaqlıqdan deyirsiniz.
Tanış sözlər. Fransız sözlərinin çoxu Azərbaycan dilinə rus dili vasitəsilə keçib və bu gün tam bizim sözlər kimi səslənir: restoran (restaurant), bulvar (boulevard), şofer (chauffeur), palto (paletot), abajur (abat-jour), büro (bureau), bufet (buffet). Bakı bulvarında gəzən adam artıq bir fransız sözünü bilir. Belə sözlər oxuyarkən ilk gündən köməyinizə çatır.
Hal şəkilçisi yoxdur. Fransız dilində isim cümlədəki roluna görə dəyişmir: “kitab, kitabın, kitaba, kitabı” əvəzinə hər yerdə le livre deyilir, münasibəti ön sözlər bildirir. Sözün sonunu düşünmədən cümlə qura bilərsiniz.
Danışıqda zamanlar sadədir. Keçmiş üçün gündəlik nitqdə əsasən passé composé işlənir, yaxın gələcək üçün isə aller + məsdər: je vais manger (yemək yeyəcəyəm). Hər ikisi asan qurulur, ona görə dünəndən və sabahdan tez danışmağa başlayırsınız.
Oxumaq dinləməkdən qabaqdadır. Yazılı fransız dili danışıqdan xeyli aydındır. Erkən oxumağa başlayan adam danışmağa keçməmişdən əvvəl söz ehtiyatını genişləndirir.
Əsl vaxt aparanlar
Yazılış və oxunuş
Azərbaycan dilində hər hərf oxunur, necə yazılırsa, elə də deyilir. Fransız dilində isə çox hərf səssizdir: ils parlent (onlar danışırlar) “il parl” kimi oxunur, sondakı -ent heç səslənmir və il parle (o danışır) ilə eyni eşidilir. Eau, au və o hər üçü “o” oxunur. Bunun da qaydaları var, öyrənmək olur, amma yazılışa baxıb oxunuşu, eşidib yazılışı tapmaq aylar çəkir.
Burun saitləri və sözlərin birləşməsi
Azərbaycan dilində burun saitləri yoxdur. Fransız dilində isə bu üç söz yalnız burundan çıxan saitlə fərqlənir:
| Fransızca | Mənası |
|---|---|
| vin | şərab |
| vent | külək |
| vont | (onlar) gedirlər |
Üstəlik sözlər bir-birinə qoşularaq deyilir: les amis (dostlar) “le zami” kimi səslənir, yazıda səssiz olan s saitdən qabaq oyanır. Sürətli nitqdə səslər düşür də: je ne sais pas (bilmirəm) çox vaxt “şe pa” kimi eşidilir. Ona görə də canlı fransız nitqini başa düşmək oxuduğunuzu başa düşməkdən adətən xeyli sonra gəlir. Lap əvvəldən əsl fransız nitqinə qulaq asın.
Cins
Azərbaycan dilində “o” həm kişiyə, həm qadına, həm də əşyaya deyilir. Fransız dilində isə hər isim ya kişi, ya qadın cinsindədir: le livre (kitab) kişi, la table (masa) qadın cinsi. Çox vaxt bunun məntiqi yoxdur, cinsi isimlə birlikdə əzbərləmək lazımdır. Sifət də isimlə uyğunlaşır: un grand livre (böyük kitab), une grande table (böyük masa). Rus dilini bilənlər üçün cins anlayışı tanışdır, amma fransız dilində orta cins yoxdur və rus dilindəki cins fransızcaya keçmir: rusca стол kişi cinsindədir, la table isə qadın cinsində.
Feil formaları
Fransız feili hər şəxsdə və hər zamanda dəyişir, bir neçə forma isə eyni səslənir. Ən çox işlənən feillər, être (olmaq), avoir (malik olmaq), aller (getmək), faire (etmək), həm də ən qeyri-qaydalılardır. İki keçmiş zaman arasında seçim də var; bunu ayrıca passé composé və imparfait fərqi yazımızda izah etmişik. Üstəlik subjonctif forması da var: il faut que tu viennes (gəlməlisən). Azərbaycan dilində dəqiq qarşılığı olmayan bu forma çoxları üçün ən gec yerinə oturan mövzudur, halbuki bizim “gəlməyin lazımdır”, “gələsən deyə” kimi ifadələr eyni mənanı verir.
Saylar
Biz onluqlarla sayırıq: yetmiş, səksən, doxsan. Fransız dili isə 70-dən sonra iyirmilərlə hesablayır:
- 70 soixante-dix, yəni “altmış on”
- 80 quatre-vingts, yəni “dörd iyirmi”
- 97 quatre-vingt-dix-sept, yəni “dörd iyirmi, on, yeddi”
Telefon nömrəsini və ya qiyməti dinləyəndə ağlınızda hesablamaq hamını bir müddət ləngidir. Belçikada və İsveçrədə daha sadə septante (70) və nonante (90) işlənir.
Kiçik seçimlər
Bir də kiçik, amma diqqət istəyən seçimlər var: tu, yoxsa vous, savoir, yoxsa connaître. Hər biri izah olunanda sadədir, danışıqda isə asanlıqla səhv düşür. Burada Azərbaycan dili sizə kömək edir: tu və vous bizim “sən” və “siz”imizə uyğundur, savoir və connaître isə çox vaxt “bilmək” və “tanımaq” kimi ayrılır. Ətraflı oxuyun: tu və vous fərqi, savoir və connaître fərqi.
Öyrənməyə dəyərmi?
Səbəbiniz varsa, mütləq. Fransa, Belçika, İsveçrə və ya Kanadada oxumaq, işləmək, Molyerdən Kamyuya qədər fransız ədəbiyyatını orijinalda oxumaq üçün bu dil açar rolunu oynayır, üstəlik onlarla ölkənin rəsmi dilidir. Bu dil oxuyaraq irəliləmək üçün çox əlverişlidir. Danışmaq və dinləmək vaxt aparır, amma oxudakı irəliləyişi tez görürsünüz: bir neçə həftəyə sadə mətnləri oxuya, səfərdə gündəlik işlərinizi həll edə bilirsiniz.
Fransız dilində oxumağa hazır olanda iki böyük klassik haqqında yazılarımız yol göstərər: Madam Bovari və Üç muşketyor.
Learn French tətbiqimiz sizi ilk sözlərdən və qrammatikadan başlayaraq səviyyəli oxu mətnlərinə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan Flober və Mopassana qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.