Ərəb dilində salamlaşma: salam, mərhəba və cavabları
Əs-salamu aleykum, mərhəba, əhlən və səhlən, sabahul-xeyr: ərəb dilində ən çox işlənən salamlar, ərəb hərfləri, oxunuşu və hər birinin cavabı.
Azərbaycanca danışan adam ərəbcə salamlaşmanın yarısını onsuz da bilir: salam da, mərhəba da, xeyir də ərəb dilindən gəlib. Fərq ondadır ki, ərəb dilində demək olar ki, hər salamın öz hazır cavabı var və bu cavab salamı bir az da gözəlləşdirib qaytarır. Ərəbcə “sabahınız xeyir” deyənə “sabahınız xeyir” yox, “sabahınız nurlu olsun” deyirlər. Aşağıda ən çox işlənən ifadələri oxunuşu və cavabı ilə birlikdə toplamışıq.
Oxunuşlarda apostrof (') Azərbaycan dilində olmayan ع səsini göstərir. Bu səs boğazın dərinliyində yaranır. X isə bizim x, yəni ərəbcə خ hərfidir.
Bir baxışda
| Salam | Oxunuşu | Mənası | Cavab |
|---|---|---|---|
| السَّلَامُ عَلَيْكُمْ | as-salāmu 'alaykum | salam olsun sizə | وَعَلَيْكُمُ السَّلَام (wa-'alaykumu s-salām) |
| مَرْحَبًا | marhaban | salam, mərhəba | مَرْحَبًا (marhaban) və ya أَهْلًا (ahlan) |
| أَهْلًا وَسَهْلًا | ahlan wa-sahlan | xoş gəlmisiniz | أَهْلًا بِكَ (ahlan bika, kişiyə), أَهْلًا بِكِ (ahlan biki, qadına) |
| صَبَاحُ الْخَيْر | sabāhu l-xayr | sabahınız xeyir | صَبَاحُ النُّور (sabāhu n-nūr) |
| مَسَاءُ الْخَيْر | masā'u l-xayr | axşamınız xeyir | مَسَاءُ النُّور (masā'u n-nūr) |
| كَيْفَ حَالُكَ؟ | kayfa hāluka? | necəsən? | بِخَيْر، وَالْحَمْدُ لِلَّه (bi-xayr, wal-hamdu lillāh) |
| تَشَرَّفْنَا | taşarrafnā | tanış olmağımıza şadam | الشَّرَفُ لِي (aş-şarafu lī) |
| مَعَ السَّلَامَة | ma'a s-salāma | sağ olun, salamat qalın | مَعَ السَّلَامَة və ya إِلَى اللِّقَاء (ilā l-liqā') |
| تُصْبِحُ عَلَى خَيْر | tusbihu 'alā xayr | gecəniz xeyrə qalsın | وَأَنْتَ مِنْ أَهْلِه (wa-anta min ahlih) |
Salamlar bir-bir
Əs-salamu aleykum
السَّلَامُ عَلَيْكُمْ bütün ərəb dünyasında və bütün müsəlmanlar arasında işlənən ümumi salamdır. Mağazaya, idarəyə, kiminsə evinə girəndə rahatlıqla deyə bilərsiniz. عَلَيْكُمْ ('alaykum) cəm formasıdır: bir nəfərə də, bir qrup adama da eyni cür deyilir. Cavab salamı sadəcə tərsinə çevirir: “salam sizə də olsun”.
Bu salam təkcə görüşəndə yox, ayrılanda da işlənir. Kəlilə və Dimnədəki bir təmsildə gölün suyu çəkiləndə iki ördək dostları tısbağa ilə məhz belə vidalaşır. Tətbiqimizdəki mətndən:
وقالتا: السلام عليك فإننا ذاهبتان عن هذا المكان لأجل نقصان الماء عنه.
(İkisi də) dedi: “Salam sənə, biz suyu azaldığı üçün bu yerdən gedirik.”
سَلَام (salām, sülh, salamatlıq) sözü س ل م kökündəndir. Vidalaşmadakı سَلَامَة (salāma) da, bizim salamat sözümüz də həmin ailədəndir: ma'a s-salāma hərfi mənada “salamatlıqla” deməkdir. Ətraflı məlumatı ərəb dilində köklər və qəliblər yazımızda tapa bilərsiniz.
Mərhəba və əhlən
مَرْحَبًا (marhaban) sadə, səmimi “salam”dır: mağazada, telefonda, dostlar arasında. أَهْلًا (ahlan) da eyni dərəcədə gündəlikdir. سَهْلًا ilə birlikdə أَهْلًا وَسَهْلًا (ahlan wa-sahlan) olur: ev sahibinin qonağı qarşılayanda dediyi “xoş gəlmisiniz”. Nəzakətli cavab kişiyə أَهْلًا بِكَ (ahlan bika), qadına أَهْلًا بِكِ (ahlan biki): “sizə də xoş gəlmisiniz”.
Sabahınız xeyir, axşamınız xeyir
Burada bizim üçün tanış söz var: صَبَاحُ الْخَيْر (sabāhu l-xayr), hərfi mənada “xeyir sabahı”, Azərbaycan dilindəki “sabahınız xeyir”in lap yaxın qohumudur. Cavabda isə söz oyunu var: صَبَاحُ النُّور (sabāhu n-nūr), “nur sabahı”. Axşam cütü, مَسَاءُ الْخَيْر və مَسَاءُ النُّور, eyni qayda ilə işləyir.
Gündəlik danışıqda sondakı saitlər çox vaxt düşür: sabāh al-xayr, sabāh an-nūr. Diqqət yetirin: al-xayrda ل oxunur, an-nūrda isə oxunmur, ن ikiləşir. Səbəbini şəmsi və qəməri hərflər yazımızda izah etmişik.
Necəsən?
Bizdə “hal-əhval tutmaq” deyirik, ərəbcə sual da elə hal sözü ilə qurulur. Ədəbi ərəb dilində كَيْفَ حَالُكَ؟ (kayfa hāluka?) kimdən soruşduğunuza görə dəyişir:
| Kimə | Ərəbcə | Oxunuşu |
|---|---|---|
| kişiyə | كَيْفَ حَالُكَ؟ | kayfa hāluka? |
| qadına | كَيْفَ حَالُكِ؟ | kayfa hāluki? |
| bir neçə nəfərə | كَيْفَ حَالُكُمْ؟ | kayfa hālukum? |
Adi cavab بِخَيْر (bi-xayr, yaxşıyam) olur, çox vaxt yanına الْحَمْدُ لِلَّه (al-hamdu lillāh) da əlavə edirlər, bizdəki “əlhəmdülillah” kimi. Sonra sualı geri qaytarın: kişiyə وَأَنْتَ؟ (wa-anta?, bəs sən?), qadına وَأَنْتِ؟ (wa-anti?).
Tanış olanda
تَشَرَّفْنَا (taşarrafnā) “şərəf duyduq” deməkdir. Zərif cavab الشَّرَفُ لِي (aş-şarafu lī), “şərəf mənimdir”. Şərəf sözü də bizə tanışdır.
Vidalaşanda və gecə
مَعَ السَّلَامَة (ma'a s-salāma) gündəlik vidalaşmadır, cavab da adətən elə budur. إِلَى اللِّقَاء (ilā l-liqā') “görüşənədək” deməkdir. Gecə isə تُصْبِحُ عَلَى خَيْر (tusbihu 'alā xayr) deyirlər: “xeyirlə oyan”, bizim “gecəniz xeyrə qalsın”a çox yaxın. Cavab وَأَنْتَ مِنْ أَهْلِه (wa-anta min ahlih) təxminən “sən də xeyrə layiq olanlardansan” mənasındadır. Qadına wa-anti min ahlih deyilir.
Dialektlərdə “necəsən?”
Gündəlik həyatda ərəblərin çoxu öz dialektində salamlaşır. Yuxarıdakı ədəbi ifadələri hər yerdə başa düşürlər, amma “necəsən?” sualı dialektlər arasında ən çox dəyişən ifadədir (fərqi fusha, yoxsa dialekt yazımızda izah etmişik):
| Harada | Necəsən? (kişiyə) |
|---|---|
| Ədəbi ərəb dili | kayfa hāluka? |
| Misir | izzayyak? |
| Şam ölkələri (Suriya, Livan, İordaniya, Fələstin) | kīfak? |
| Körfəz | şlōnak? |
| Mərakeş | lā bās? |
Bilməyə dəyən adətlər
- Cavabı səxavətlə verin. Salamdan bir az daha isti cavab nəzakət sayılır. “Xeyir sabahı”na “nur sabahı” ilə cavab verilməsinin səbəbi də budur. Sabāh al-xayr deyənə sabāh an-nūr desəniz, sizi dərhal dil bilən adam kimi qəbul edəcəklər.
- Əvvəl salam, sonra sual. Mağazaya girib birbaşa nəsə istəmək kobud səslənir. As-salāmu 'alaykum və ya marhaban ilə başlayın.
- Cinsə diqqət. Bika, biki, hāluka, hāluki: sonluq qarşınızdakının kişi və ya qadın olmasına görə dəyişir. Əmin deyilsinizsə, heç dəyişməyən as-salāmu 'alaykum və marhaban ifadələrini işlədin.
- Əvvəl dinləyin. Salamlar qısadır, amma içində ح və ع kimi bizim dilimizdə olmayan səslər var. Səsli mənbədən dinləyib təkrar etmək ən sürətli yoldur.
Haradan davam etməli
Hərfləri hələ oxuya bilmirsinizsə, ərəb əlifbasını necə öyrənmək olar yazımızdan başlayın. Qonşu türk dilinə keçmiş ərəb sözlərini isə türk dilində ərəb sözləri yazımızda topladıq.
Learn Arabic tətbiqimiz əlifba ilə başlayır, salamlaşmalar da daxil olmaqla bütün sözlər isə mövzulara bölünüb və səsləndirilib. Tətbiq 1 dekabrda çıxır. Gözləmə siyahısına qoşulun, bizdən eşitdiyiniz ilk ərəbcə söz ahlan wa-sahlan olsun.
Learn Arabic arrives on 1 December
The app is almost ready: the Arabic alphabet from scratch, grammar, over 2,500 words with audio and classics such as Gibran's The Broken Wings in the original. Leave your email and we'll let you know the day it's out.
One email when the app is out. Nothing else.