Schachnovelle

Auf dem großen Passagierdampfer, der um Mitternacht von New York nach Buenos Aires abgehen sollte, herrschte die übliche Geschäftigkeit und Bewegung der letzten Stunde.

Na dużym statku pasażerskim, który miał odpłynąć z Nowego Jorku do Buenos Aires o północy, panował zwyczajowy ruch i zamieszanie ostatniej godziny podróży.

Gäste vom Land drängten durcheinander, um ihren Freunden das Geleit zu geben, Telegraphenboys mit schiefen Mützen schossen Namen ausrufend durch die Gesellschaftsräume, Koffer und Blumen wurden geschleppt, Kinder liefen neugierig treppauf und treppab, während das Orchester unerschütterlich zur Deckshow spielte.

Goście ze wsi tłoczyli się, aby odprowadzić swoich przyjaciół, chłopcy w krzywych czapkach przemykali przez sale gościnne i wykrzykiwali imiona, wnoszono walizki i kwiaty, dzieci biegały ciekawie po schodach w górę i w dół, podczas gdy orkiestra grała miarowo, zapewniając widowisko na pokładzie.

Ich stand im Gespräch mit einem Bekannten etwas abseits von diesem Getümmel auf dem Promenadendeck, als neben uns zwei- oder dreimal Blitzlicht scharf aufsprühte – anscheinend war irgendein Prominenter knapp vor der Abfahrt noch rasch von Reportern interviewt und photographiert worden.

Rozmawiałem ze znajomym, który znajdował się nieco z dala od zgiełku na pokładzie spacerowym, gdy nagle obok nas dwa lub trzy razy błysnęły światła – najwyraźniej jakaś znana osobistość została na szybko przesłuchana i sfotografowana przez reporterów tuż przed odpłynięciem.

Mein Freund blickte hin und lächelte. »Sie haben da einen raren Vogel an Bord, den Czentovic.« Und da ich offenbar ein ziemlich verständnisloses Gesicht zu dieser Mitteilung machte, fügte er erklärend bei: »Mirko Czentovic, der Weltschachmeister.

Mój przyjaciel spojrzał na mnie i uśmiechnął się. „Masz na pokładzie rzadkiego ptaka, Czentovic”. A ponieważ najwyraźniej nie zrozumiałem tego ogłoszenia, dodał w ramach wyjaśnienia: „Mirko Czentovic, mistrz świata w szachach”.

Er hat ganz Amerika von Ost nach West mit Turnierspielen abgeklappert und fährt jetzt zu neuen Triumphen nach Argentinien.«

Zwiedził całą Amerykę, od wschodu po zachód, grając w turniejach, a teraz zmierza do Argentyny, aby odnieść nowe triumfy.

In der Tat erinnerte ich mich nun dieses jungen Weltmeisters und sogar einiger Einzelheiten im Zusammenhang mit seiner raketenhaften Karriere –, mein Freund, ein aufmerksamerer Zeitungsleser als ich, konnte sie mit einer ganzen Reihe von Anekdoten ergänzen.

Rzeczywiście, przypomniałem sobie teraz tego młodego mistrza świata, a nawet pewne szczegóły dotyczące jego błyskawicznej kariery – mój przyjaciel, który czytał gazety uważniej ode mnie, potrafił uzupełnić je całą serią anegdot.

Czentovic hatte sich vor etwa einem Jahr mit einem Schlage neben die bewährtesten Altmeister der Schachkunst, wie Aljechin, Capablanca, Tartakower, Lasker, Bogoljubow, gestellt; seit dem Auftreten des siebenjährigen Wunderkindes Rzecewski bei dem Schachturnier 1922 in New York hatte noch nie der Einbruch eines völlig Unbekannten in die ruhmreiche Gilde derart allgemeines Aufsehen erregt.

Około roku temu Czentović niespodziewanie znalazł się w jednym rzędzie z najbardziej uznanymi starymi mistrzami szachów, takimi jak Alechin, Capablanca, Tartakower, Lasker i Bogoljubow; od czasu pojawienia się siedmioletniego cudownego dziecka Rzecewskiego na turnieju szachowym w Nowym Jorku w 1922 roku, pojawienie się zupełnie nieznanego szachisty w tej znakomitej gildii nigdy nie wywołało tak powszechnej sensacji.

Denn Czentovics intellektuelle Eigenschaften schienen ihm keineswegs solch eine blendende Karriere von vornherein zu weissagen.

Nie od początku wydawało się, aby intelektualne przymioty Czentovicia zapowiadały tak olśniewającą karierę.

Bald sickerte das Geheimnis durch, daß dieser Schachmeister in seinem Privatleben außerstande war, in irgendeiner Sprache einen Satz ohne orthographischen Fehler zu schreiben, und wie einer seiner verärgerten Kollegen ingrimmig spottete, »seine Unbildung war auf allen Gebieten gleich universell«.

Wkrótce wyszło na jaw, że ten mistrz szachowy nie był w stanie napisać ani jednego zdania w żadnym języku bez błędu ortograficznego w życiu prywatnym, a jak jeden z jego poirytowanych kolegów ponuro zadrwił, „jego ignorancja była równie powszechna we wszystkich dziedzinach”.

Sohn eines blutarmen südslawischen Donauschiffers, dessen winzige Barke eines Nachts von einem Getreidedampfer Überrannt wurde, war der damals Zwölfjährige nach dem Tode seines Vaters vom Pfarrer des abgelegenen Ortes aus Mitleid aufgenommen worden, und der gute Pater bemühte sich redlich, durch häusliche Nachhilfe wettzumachen, was das maulfaule, dumpfe, breitstirnige Kind in der Dorfschule nicht zu erlernen vermochte.

Syn anemicznego południowosłowiańskiego przewoźnika na Dunaju, którego maleńką barkę pewnej nocy zaatakował parowiec przewożący zboże, dwunastoletni wówczas chłopiec został przygarnięty z litości przez księdza z odległej wioski po śmierci ojca. Dobry ksiądz starał się usilnie wynagrodzić to, czego małomówne, otępiałe i szerokogłowe dziecko nie mogło nauczyć się w wiejskiej szkole, udzielając mu prywatnych lekcji w domu.

Aber die Anstrengungen blieben vergeblich. Mirko starrte die schon hundertmal ihm erklärten Schriftzeichen immer wieder fremd an; auch für die simpelsten Unterrichtsgegenstände fehlte seinem schwerfällig arbeitenden Gehirn jede festhaltende Kraft.

Ale wysiłki poszły na marne. Mirko wpatrywał się w znaki, które już setki razy mu tłumaczono, dziwnym wzrokiem; nawet w przypadku najprostszych tematów jego ociężały umysł nie był w stanie niczego pojąć.

Wenn er rechnen sollte, mußte er noch mit vierzehn Jahren jedesmal die Finger zu Hilfe nehmen, und ein Buch oder eine Zeitung zu lesen bedeutete für den schon halbwüchsigen Jungen noch besondere Anstrengung.

Nawet mając czternaście lat, musiał używać palców do wykonywania działań arytmetycznych, a czytanie książki lub gazety nadal oznaczało dla tego już niedojrzałego chłopca szczególny wysiłek.

Dabei konnte man Mirko keineswegs unwillig oder widerspenstig nennen.

Mirko w żadnym wypadku nie mógł być nazwany niechętnym i buntowniczym.

Er tat gehorsam, was man ihm gebot, holte Wasser, spaltete Holz, arbeitete mit auf dem Felde, räumte die Küche auf und erledigte verläßlich, wenn auch mit verärgernder Langsamkeit, jeden geforderten Dienst.

Posłusznie robił to, co mu kazano: nosił wodę, rąbał drewno, pracował w polu, sprzątał kuchnię i rzetelnie wykonywał wszystkie wymagane zadania, chociaż robił to irytująco powoli.

Was den guten Pfarrer aber an dem querköpfigen Knaben am meisten verdroß, war seine totale Teilnahmslosigkeit.

Ale co najbardziej irytowało dobrego pastora w upartym chłopcu, to jego całkowita apatia.

Er tat nichts ohne besondere Aufforderung, stellte nie eine Frage, spielte nicht mit anderen Burschen und suchte von selbst keine Beschäftigung, sofern man sie nicht ausdrücklich anordnete; sobald Mirko die Verrichtungen des Haushalts erledigt hatte, saß er stur im Zimmer herum mit jenem leeren Blick, wie ihn Schafe auf der Weide haben, ohne an den Geschehnissen rings um ihn den geringsten Anteil zu nehmen.

Nie robił nic bez wyraźnego polecenia, nigdy nie zadawał pytań, nie bawił się z innymi chłopcami i nie szukał żadnych zajęć bez wyraźnego polecenia; gdy tylko Mirko skończył prace domowe, uparcie siadał w pokoju z pustym spojrzeniem niczym owca na pastwisku, nie biorąc najmniejszego udziału w tym, co działo się wokół niego.

Während der Pfarrer abends, die lange Bauernpfeife schmauchend, mit dem Gendarmeriewachtmeister seine üblichen drei Schachpartien spielte, hockte der blondsträhnige Bursche stumm daneben und starrte unter seinen schweren Lidern anscheinend schläfrig und gleichgültig auf das karierte Brett.

Podczas gdy ksiądz, pykając z długiej, chłopskiej fajki, rozgrywał wieczorem trzy partie szachów z sierżantem żandarmerii, blondyn siedział obok niego w milczeniu, wpatrując się sennym i obojętnym wzrokiem w szachownicę spod ciężkich powiek.

Eines Winterabends klingelten, während die beiden Partner in ihre tägliche Partie vertieft waren, von der Dorfstraße her die Glöckchen eines Schlittens rasch und immer rascher heran.

Pewnego zimowego wieczoru, gdy obaj partnerzy byli zajęci swoją codzienną grą, z wiejskiej ulicy dobiegł dźwięk dzwonków sań, rozbrzmiewających coraz szybciej.

Ein Bauer, die Mütze mit Schnee überstäubt, stapfte hastig herein, seine alte Mutter läge im Sterben, und der Pfarrer möge eilen, ihr noch rechtzeitig die letzte Ölung zu erteilen. Ohne zu zögern folgte ihm der Priester.

Rolnik w czapce pokrytej śniegiem wszedł pospiesznie do środka; jego stara matka umierała, a ksiądz powinien się pospieszyć, by udzielić ostatniego namaszczenia. Ksiądz bez wahania podążył za nim.

Der Gendarmeriewachtmeister, der sein Glas Bier noch nicht ausgetrunken hatte, zündete sich zum Abschied eine neue Pfeife an und bereitete sich eben vor, die schweren Schaftstiefel anzuziehen, als ihm auffiel, wie unentwegt der Blick Mirkos auf dem Schachbrett mit der angefangenen Partie haftete.

Sierżant żandarmerii, który nie dopił jeszcze kufla piwa, zapalił na pożegnanie nową fajkę i właśnie miał włożyć ciężkie buty do jazdy konnej, gdy zauważył, że wzrok Mirka nieustannie wbija się w szachownicę, podczas gdy partia jest w toku.

»Na, willst du sie zu Ende spielen?« spaßte er, vollkommen überzeugt, daß der schläfrige Junge nicht einen einzigen Stein auf dem Brett richtig zu rücken verstünde. Der Knabe starrte scheu auf, nickte dann und setzte sich auf den Platz des Pfarrers.

„No, chcesz to dokończyć?” – zażartował, całkowicie przekonany, że śpiący chłopiec nie będzie wiedział, jak poprawnie przesunąć choćby jedną figurę na szachownicy. Chłopiec spojrzał nieśmiało, po czym skinął głową i usiadł na miejscu księdza.

Nach vierzehn Zügen war der Gendarmeriewachtmeister geschlagen und mußte zudem eingestehen, daß keineswegs ein versehentlich nachlässiger Zug seine Niederlage verschuldet habe. Die zweite Partie fiel nicht anders aus.

Po czternastu ruchach sierżant żandarmerii został pokonany i musiał przyznać, że jego porażka w żadnym wypadku nie była wynikiem przypadkowego, nieostrożnego ruchu. Druga partia potoczyła się podobnie.

»Bileams Esel!« rief erstaunt bei seiner Rückkehr der Pfarrer aus, dem weniger bibelfesten Gendarmeriewachtmeister erklärend, schon vor zweitausend Jahren hätte sich ein ähnliches Wunder ereignet, daß ein stummes Wesen plötzlich die Sprache der Weisheit gefunden habe.

„Osioł Bileama!” – wykrzyknął ze zdumieniem ksiądz po powrocie, wyjaśniając mniej obeznanemu z Biblią sierżantowi żandarmerii, że podobny cud wydarzył się dwa tysiące lat temu, kiedy to niema istota nagle odnalazła język mądrości.

Trotz der vorgerückten Stunde konnte der Pfarrer sich nicht enthalten, seinen halb analphabetischen Famulus zu einem Zweikampf herauszufordern. Mirko schlug auch ihn mit Leichtigkeit.

Pomimo późnej pory, ksiądz nie mógł się oprzeć wyzwaniu na pojedynek swojemu półanalfabetowi, który nie umiał czytać ani pisać. Mirko również z łatwością go pokonał.

Er spielte zäh, langsam, unerschütterlich, ohne ein einziges Mal die gesenkte breite Stirn vom Brette aufzuheben.

Grał wytrwale, powoli, niewzruszenie, ani razu nie podnosząc z gry pochylonego, szerokiego czoła.

Aber er spielte mit unwiderlegbarer Sicherheit; weder der Gendarmeriewachtmeister noch der Pfarrer waren in den nächsten Tagen imstande, eine Partie gegen ihn zu gewinnen.

Grał jednak z niezachwianą pewnością siebie; ani sierżant żandarmerii, ani ksiądz nie zdołali wygrać z nim ani jednej partii w kolejnych dniach.

Der Pfarrer, besser als irgend jemand befähigt, die sonstige Rückständigkeit seines Zöglings zu beurteilen, wurde nun ernstlich neugierig, wieweit diese einseitige sonderbare Begabung einer strengeren Prüfung standhalten würde.

Pastor, który lepiej niż ktokolwiek inny potrafił ocenić ogólne zacofanie swojego ucznia, zaczął być poważnie ciekaw, w jakim stopniu ten jednostronny, osobliwy talent wytrzyma bardziej wnikliwą ocenę.

Nachdem er Mirko bei dem Dorfbarbier die struppigen strohblonden Haare hatte schneiden lassen, um ihn einigermaßen präsentabel zu machen, nahm er ihn in seinem Schlitten mit in die kleine Nachbarstadt, wo er im Café des Hauptplatzes eine Ecke mit enragierten Schachspielern wußte, denen er selbst erfahrungsgemäß nicht gewachsen war.

Po tym, jak wiejski fryzjer ściął Mirko jego kudłate, słomkowoblond włosy, aby wyglądał w miarę schludnie, zabrał go swoimi saniami do sąsiedniego miasteczka, gdzie wiedział, że w kawiarni na głównym placu jest kącik pełen rozwścieczonych szachistów, z którymi on sam, z doświadczenia, nie mógł się równać.

Es erregte bei der ansässigen Runde nicht geringes Staunen, als der Pfarrer den fünfzehnjährigen strohblonden und rotbackigen Burschen in seinem nach innen getragenen Schafspelz und schweren, hohen Schaftstiefeln in das Kaffeehaus schob, wo der Junge befremdet mit scheu nieder geschlagenen Augen in einer Ecke stehenblieb, bis man ihn zu einem der Schachtische hinrief.

Niemałe zdziwienie wśród miejscowej grupy wywołało to, że pastor wepchnął piętnastoletniego chłopca o słomkowo-blond włosach i rumianych policzkach, ubranego w wywrócony na lewą stronę kożuch i ciężkie, wysokie buty, do kawiarni. Chłopiec stał tam zdezorientowany w kącie, ze spuszczonymi oczami i nieśmiały, dopóki nie został zawołany do jednego ze stołów szachowych.

In der ersten Partie wurde Mirko geschlagen, da er die sogenannte Sizilianische Eröffnung bei dem guten Pfarrer nie gesehen hatte. In der zweiten Partie kam er schon gegen den besten Spieler auf Remis.

Mirko przegrał w pierwszej partii, ponieważ nigdy nie widział tzw. otwarcia sycylijskiego w wykonaniu utalentowanego kapłana. W drugiej partii udało mu się zremisować z najlepszym graczem.

Von der dritten und vierten an schlug er sie alle, einen nach dem andern.

Od trzeciej i czwartej rundy pokonywał ich wszystkich, jednego po drugim.

Nun ereignen sich in einer kleinen südslawischen Provinzstadt höchst selten aufregende Dinge; so wurde das erste Auftreten dieses bäuerlichen Champions für die versammelten Honoratioren unverzüglich zur Sensation.

Otóż ​​w małym południowosłowiańskim miasteczku prowincjonalnym rzadko zdarzają się rzeczy ekscytujące, więc pierwsze pojawienie się tego chłopskiego bohatera natychmiast stało się sensacją dla zgromadzonych dygnitarzy.

Einstimmig wurde beschlossen, der Wunderknabe müßte unbedingt noch bis zum nächsten Tage in der Stadt bleiben, damit man die anderen Mitglieder des Schachklubs zusammenrufen und vor allem den alten Grafen Simczic, einen Fanatiker des Schachspiels, auf seinem Schlosse verständigen könne.

Jednogłośnie postanowiono, że cudowne dziecko musi bezwzględnie pozostać w mieście do następnego dnia, tak aby można było wezwać pozostałych członków klubu szachowego, a przede wszystkim powiadomić starego hrabiego Simczicia, fanatyka szachów, który przybył do jego zamku.

Der Pfarrer, der mit einem ganz neuen Stolz auf seinen Pflegling blickte, aber über seiner Entdeckerfreude doch seinen pflichtgemäßen Sonntagsgottesdienst nicht versäumen wollte, erklärte sich bereit, Mirko für eine weitere Probe zurückzulassen.

Pastor, który spojrzał na swego podopiecznego z nową dumą, ale mimo radości z odkrycia nie chciał opuścić obowiązkowego niedzielnego nabożeństwa, zgodził się zostawić Mirko, by poddać go kolejnej próbie.

Der junge Czentovic wurde auf Kosten der Schachecke im Hotel einquartiert und sah an diesem Abend zum erstenmal ein Wasserklosett. Am folgenden Sonntagnachmittag war der Schachraum überfüllt.

Młody Czentović został zakwaterowany w hotelu na koszt klubu szachowego i tego wieczoru po raz pierwszy zobaczył spłukiwaną toaletę. W następną niedzielę po południu sala szachowa była przepełniona.

Mirko, unbeweglich vier Stunden vor dem Brett sitzend, besiegte, ohne ein Wort zu sprechen oder auch nur aufzuschauen, einen Spieler nach dem andern; schließlich wurde eine Simultanpartie vorgeschlagen.

Mirko, siedząc nieruchomo przed szachownicą przez cztery godziny, pokonywał jednego gracza po drugim, nie odzywając się ani słowem, nawet nie podnosząc wzroku; w końcu zaproponowano symultaniczną grę pokazową.

Es dauerte eine Welle, ehe man dem Unbelehrten begreiflich machen konnte, daß bei einer Simultanpartie er allein gegen die verschiedenen Spieler zu kämpfen hätte.

Minęło trochę czasu, zanim niezorientowanym udało się zrozumieć, że w symultanicznym pojedynku będzie musiał walczyć sam z wieloma zawodnikami.

Aber sobald Mirko diesen Usus begriffen, fand er sich rasch in die Aufgabe, ging mit seinen schweren, knarrenden Schuhen langsam von Tisch zu Tisch und gewann schließlich sieben von den acht Partien.

Ale Mirko, gdy tylko zrozumiał ten zwyczaj, szybko zabrał się do pracy. Przechadzał się powoli od stołu do stołu w ciężkich, skrzypiących butach i ostatecznie wygrał siedem z ośmiu partii.

Nun begannen große Beratungen. Obwohl dieser neue Champion im strengen Sinne nicht zur Stadt gehörte, war doch der heimische Nationalstolz lebhaft entzündet.

Rozpoczęły się szeroko zakrojone obrady. Choć nowy mistrz nie należał ściśle do miasta, lokalna duma narodowa rozgorzała żywym ogniem.

Vielleicht konnte endlich die kleine Stadt, deren Vorhandensein auf der Landkarte kaum jemand bisher wahrgenommen, zum erstenmal sich die Ehre erwerben, einen berühmten Mann in die Welt zu schicken.

Być może w końcu to małe miasteczko, którego istnienia na mapie nikt dotąd nie zauważył, będzie mogło dostąpić zaszczytu wysłania sławnego człowieka w świat.

Ein Agent namens Koller, sonst nur Chansonetten und Sängerinnen für das Kabarett der Garnison vermittelnd, erklärte sich bereit, sofern man den Zuschuß für ein Jahr leiste, den jungen Menschen in Wien von einem ihm bekannten ausgezeichneten kleinen Meister fachmäßig in der Schachkunst ausbilden zu lassen.

Agent o nazwisku Koller, który poza tym zajmował się jedynie organizacją śpiewaków chanson i śpiewaków do kabaretu garnizonowego, zgodził się, pod warunkiem, że dotacja będzie wypłacana przez rok, na profesjonalne szkolenie młodego człowieka w szachach w Wiedniu u znanego mu znakomitego mistrza.

Graf Simczic, dem in sechzig Jahren täglichen Schachspieles nie ein so merkwürdiger Gegner entgegengetreten war, zeichnete sofort den Betrag. Mit diesem Tage begann die erstaunliche Karriere des Schiffersohnes.

Hrabia Simczic, który przez sześćdziesiąt lat codziennej gry w szachy nigdy nie spotkał tak osobliwego przeciwnika, natychmiast wpłacił tę sumę. Od tego dnia rozpoczęła się zdumiewająca kariera syna okrętowego.

Nach einem halben Jahre beherrschte Mirko sämtliche Geheimnisse der Schachtechnik, allerdings mit einer seltsamen Einschränkung, die später in den Fachkreisen viel beobachtet und bespöttelt wurde.

Po pół roku Mirko opanował wszystkie tajniki techniki szachowej, ale istniało jedno dziwne ograniczenie, które później zostało powszechnie zauważone i wyśmiane w kręgach ekspertów.

Denn Czentovic brachte es nie dazu, auch nur eine einzige Schachpartie auswendig – oder wie man fachgemäß sagt: blind – zu spielen. Ihm fehlte vollkommen die Fähigkeit, das Schlachtfeld in den unbegrenzten Raum der Phantasie zu stellen.

Bo Czentović nigdy nie zdołał rozegrać ani jednej partii szachów z pamięci – albo, jak mówią eksperci, z zawiązanymi oczami. Zupełnie brakowało mu umiejętności odwzorowania pola bitwy w bezkresnej sferze wyobraźni.

Er mußte immer das schwarz-weiße Karree mit den vierundsechzig Feldern und zweiunddreißig Figuren handgreiflich vor sich haben; noch zur Zeit seines Weltruhmes führte er ständig ein zusammenlegbares Taschenschach mit sich, um, wenn er eine Meisterpartie rekonstruieren oder ein Problem für sich lösen wollte, sich die Stellung optisch vor Augen zu führen.

Zawsze musiał mieć przed sobą czarno-białe pole z sześćdziesięcioma czterema polami i trzydziestoma dwoma figurami; nawet w czasach światowej sławy, zawsze nosił przy sobie składany zestaw szachów kieszonkowych, tak aby, jeśli chciał zrekonstruować mistrzowską partię lub samodzielnie rozwiązać jakiś problem, mógł wizualnie zwizualizować sobie pozycję.

Dieser an sich unbeträchtliche Defekt verriet einen Mangel an imaginativer Kraft und wurde in dem engen Kreise ebenso lebhaft diskutiert, wie wenn unter Musikern ein hervorragender Virtuose oder Dirigent sich unfähig gezeigt hätte, ohne aufgeschlagene Partitur zu spielen oder zu dirigieren.

Ta nieznaczna wada sama w sobie świadczyła o braku wyobraźni i była omawiana w najbliższym gronie równie ożywiona, jak gdyby wybitny wirtuoz lub dyrygent okazał się niezdolny do gry lub dyrygowania bez otwartej partytury.

Aber diese merkwürdige Eigenheit verzögerte keineswegs Mirkos stupenden Aufstieg. Mit siebzehn Jahren hatte er schon ein Dutzend Schachpreise gewonnen, mit achtzehn sich die ungarische Meisterschaft, mit zwanzig endlich die Weltmeisterschaft erobert.

Ale ta osobliwa cecha w żaden sposób nie opóźniła zdumiewającego awansu Mirko. W wieku siedemnastu lat zdobył już kilkanaście nagród szachowych, w wieku osiemnastu lat zdobył mistrzostwo Węgier, a w wieku dwudziestu lat – mistrzostwo świata.

Die verwegensten Champions, jeder einzelne an intellektueller Begabung, an Phantasie und Kühnheit ihm unermeßlich überlegen, erlagen ebenso seiner zähen und kalten Logik wie Napoleon dem schwerfälligen Kutusow, wie Hannibal dem Fabius Cunctator, von dem Livius berichtet, daß er gleichfalls in seiner Kindheit derart auffällige Züge von Phlegma und Imbezillität gezeigt habe.

Najodważniejsi wojownicy, z których każdy nieporównywalnie przewyższał go intelektualnym talentem, wyobraźnią i śmiałością, ulegli jego wytrwałej i zimnej logice, tak jak Napoleon uległ ciężkiemu Kutuzowowi, a Hannibal uległ Fabiuszowi Cunctatorowi, o którym Liwiusz wspomina, że ​​w dzieciństwie wykazywał tak uderzające cechy flegmy i głupoty.

So geschah es, daß in die illustre Galerie der Schachmeister, die in ihren Reihen die verschiedensten Typen intellektueller Überlegenheit vereinigt, Philosophen, Mathematiker, kalkulierende, imaginierende und oft schöpferische Naturen, zum erstenmal ein völliger Outsider der geistigen Welt einbrach, ein schwerer, maulfauler Bauernbursche, aus dem auch nur ein einziges publizistisch brauchbares Wort herauszulocken selbst den gerissensten Journalisten nie gelang.

Tak się złożyło, że do znakomitej galerii mistrzów szachowych, która jednoczy w swych szeregach najróżniejsze typy intelektualnej wyższości – filozofów, matematyków, ludzi kalkulujących, obdarzonych wyobraźnią i często kreatywnymi naturami – po raz pierwszy wkroczył ktoś zupełny outsider świata intelektualnego: ociężały, małomówny chłopak ze wsi, od którego nawet najbardziej przebiegli dziennikarze nie zdołali wydobyć ani jednego słowa nadającego się do publikacji.

Freilich, was Czentovic den Zeitungen an geschliffenen Sentenzen vorenthielt, ersetzte er bald reichlich durch Anekdoten über seine Person.

Oczywiście, to, co Czentović ukrywał przed gazetami w formie wytwornych oświadczeń, wkrótce zastępował obficie anegdotami na swój temat.

Denn rettungslos wurde mit der Sekunde, da er vom Schachbrette aufstand, wo er Meister ohnegleichen war, Czentovic zu einer grotesken und beinahe komischen Figur; trotz seines feierlichen schwarzen Anzuges, seiner pompösen Krawatte mit der etwas aufdringlichen Perlennadel und seiner mühsam manikürten Finger blieb er in seinem Gehaben und seinen Manieren derselbe beschränkte Bauernjunge, der im Dorf die Stube des Pfarrers gefegt.

Na moment, gdy wstał od szachownicy, w której był niezrównanym mistrzem, Czentović zmienił się w groteskową, niemal komiczną postać; pomimo formalnego czarnego garnituru, pompatycznego krawata z nieco rzucającą się w oczy perłową szpilką i starannie wypielęgnowanych palców, w swoim zachowaniu i manierach pozostał tym samym ograniczonym chłopem, który sprzątał pokój proboszcza we wsi.

Ungeschickt und geradezu schamlos plump suchte er zum Gaudium und zum Ärger seiner Fachkollegen aus seiner Begabung und seinem Ruhm mit einer kleinlichen und sogar oft ordinären Habgier herauszuholen, was an Geld herauszuholen war.

Niezdarnie i bezczelnie, ku rozbawieniu i irytacji swoich kolegów, próbował wyciągnąć jak najwięcej pieniędzy ze swego talentu i sławy, kierując się przy tym małostkową, a często wręcz wulgarną chciwością.

Er reiste von Stadt zu Stadt, immer in den billigsten Hotels wohnend, er spielte in den kläglichsten Vereinen, sofern man ihm sein Honorar bewilligte, er ließ sich abbilden auf Seifenreklamen und verkaufte sogar, ohne auf den Spott seiner Konkurrenten zu achten, die genau wußten, daß er nicht imstande war, drei Sätze richtig zu schreiben, seinen Namen für eine ›Philosophie des Schachs‹, die in Wirklichkeit ein kleiner galizischer Student für den geschäftstüchtigen Verleger geschrieben.

Podróżował z miasta do miasta, zatrzymując się zawsze w najtańszych hotelach, grał w najbardziej żałosnych klubach, o ile wypłacano mu honorarium, pozwalał się fotografować w reklamach mydła, a nawet, nie zwracając uwagi na drwiny konkurentów, którzy doskonale wiedzieli, że nie potrafi napisać poprawnie trzech zdań, użyczył swego nazwiska „Filozofii szachów”, którą w rzeczywistości napisał skromny galicyjski student dla przedsiębiorczego wydawcy.

Wie allen zähen Naturen fehlte ihm jeder Sinn für das Lächerliche; seit seinem Siege im Weltturnier hielt er sich für den wichtigsten Mann der Welt, und das Bewußtsein, all diese gescheiten, Intellektuellen, blendenden Sprecher und Schreiber auf ihrem eigenen Feld geschlagen zu haben, und vor allem die handgreifliche Tatsache, mehr als sie zu verdienen, verwandelte die ursprüngliche Unsicherheit in einen kalten und meist plump zur Schau getragenen Stolz.

Jak wszystkie wytrwałe natury, brakowało mu poczucia śmieszności; od czasu zwycięstwa w światowym turnieju uważał się za najważniejszego człowieka na świecie, a świadomość, że pokonał wszystkich tych inteligentnych, intelektualnych, olśniewających mówców i pisarzy na ich własnym polu, a przede wszystkim namacalny fakt, że zasługiwał na więcej niż oni, przekształciły jego początkową niepewność w zimną i przeważnie niezgrabnie okazywaną dumę.

»Aber wie sollte ein so rascher Ruhm nicht einen so leeren Kopf beduseln?« schloß mein Freund, der mir gerade einige klassische Proben von Czentovics kindischer Präpotenz anvertraut hatte.

„Ale jak to możliwe, że tak nagła sława nie przyćmiła tak pustego umysłu?” – podsumował mój przyjaciel, który właśnie powierzył mi kilka klasycznych przykładów dziecinnej arogancji Czentovicia.

»Wie sollte ein einundzwanzigjähriger Bauernbursche aus dem Banat nicht den Eitelkeitskoller kriegen, wenn er plötzlich mit ein bißchen Figurenherumschieben auf einem Holzbrett in einer Woche mehr verdient als sein ganzes Dorf daheim mit Holzfällen und den bittersten Abrackereien in einem ganzen Jahr?

„Jak to możliwe, że dwudziestojednoletni chłopak z Banatu nie zachowuje się jak próżny, skoro nagle zarabia w tydzień więcej, po prostu przesuwając kilka pionków na drewnianej desce, niż cała jego wieś zarabia przez cały rok, rąbiąc drewno i wykonując najcięższą pracę?”

Und dann, ist es nicht eigentlich verflucht leicht, sich für einen großen Menschen zu halten, wenn man nicht mit der leisesten Ahnung belastet ist, daß ein Rembrandt, ein Beethoven, ein Dante, ein Napoleon je gelebt haben?

I czyż nie jest w istocie niezwykle łatwo uważać się za wielką osobę, jeśli nie ciąży na nas najmniejsze podejrzenie, że kiedykolwiek żył Rembrandt, Beethoven, Dante, Napoleon?

Dieser Bursche weiß in seinem vermauerten Gehirn nur das eine, daß er seit Monaten nicht eine einzige Schachpartie verloren hat, und da er eben nicht ahnt, daß es außer Schach und Geld noch andere Werte auf unserer Erde gibt, hat er allen Grund, von sich begeistert zu sein.«

Ten człowiek, o zamkniętym umyśle, wie tylko jedno: że od miesięcy nie przegrał ani jednej partii szachów, a ponieważ nie ma pojęcia, że ​​na świecie istnieją inne wartości oprócz szachów i pieniędzy, ma wszelkie powody, aby być sobą.

Diese Mitteilungen meines Freundes verfehlten nicht, meine besondere Neugierde zu erregen.

Wiadomości od mojego przyjaciela nie omieszkały rozbudzić mojej szczególnej ciekawości.

Alle Arten von monomanischen, in eine einzige Idee verschossenen Menschen haben mich zeitlebens angereizt, denn je mehr sich einer begrenzt, um so mehr ist er andererseits dem Unendlichen nahe; gerade solche scheinbar Weltabseitigen bauen in ihrer besonderen Materie sich termitenhaft eine merkwürdige und durchaus einmalige Abbreviatur der Welt.

Przez całe życie fascynowali mnie wszelkiego rodzaju monomaniacy, opętani jedną ideą, bo im bardziej ktoś się ogranicza, tym bliżej jest nieskończoności; to właśnie tacy pozornie nieziemscy ludzie budują w swojej konkretnej materii dziwny i zupełnie niepowtarzalny skrót świata, niczym termity.

So machte ich aus meiner Absicht, dieses sonderbare Spezimen intellektueller Eingleisigkeit auf der zwölftägigen Fahrt bis Rio näher unter die Lupe zu nehmen, kein Hehl.

Dlatego nie ukrywałem, że podczas dwunastodniowej podróży do Rio postanowiłem przyjrzeć się bliżej temu osobliwemu okazowi intelektualnej jednostronności.

Jedoch: »Da werden Sie wenig Glück haben«, warnte mein Freund. »Soviel ich weiß, ist es noch keinem gelungen, aus Czentovic das geringste an psychologischem Material herauszuholen.

Jednak: „Tam nie będziesz miał szczęścia” – ostrzegł mój przyjaciel. „O ile wiem, nikomu jeszcze nie udało się wydobyć z Czentovicia choćby najmniejszego materiału psychologicznego”.

Hinter all seiner abgründigen Beschränktheit verbirgt dieser gerissene Bauer die große Klugheit, sich keine Blößen zu geben, und zwar dank der simplen Technik, daß er außer mit Landsleuten seiner eigenen Sphäre, die er sich in kleinen Gasthäusern zusammensucht, jedes Gespräch vermeidet.

Za całą swoją głęboką ograniczonością, ten przebiegły rolnik kryje wielką inteligencję, aby nie ujawniać swoich słabości, dzięki prostej technice unikania wszelkich rozmów z wyjątkiem tych z rodakami ze swojej sfery, których gromadzi w małych gospodach.

Wo er einen gebildeten Menschen spürt, kriecht er in sein Schneckenhaus; so kann niemand sich rühmen, je ein dummes Wort von ihm gehört oder die angeblich unbegrenzte Tiefe seiner Unbildung ausgemessen zu haben.« Mein Freund sollte in der Tat recht behalten.

Gdziekolwiek wyczuje osobę wykształconą, chowa się w swojej skorupie; dlatego nikt nie może się chwalić, że kiedykolwiek usłyszał od niego głupie słowo lub że zmierzył rzekomo nieograniczoną głębię jego ignorancji." Mój przyjaciel rzeczywiście miał rację.

Während der ersten Tage der Reise erwies es sich als vollkommen unmöglich, an Czentovic ohne grobe Zudringlichkeit, die schließlich nicht meine Sache ist, heranzukommen.

Podczas pierwszych kilku dni podróży okazało się, że skontaktowanie się z Czentoviciem nie jest w ogóle możliwe bez uciekania się do ordynarnej natarczywości, a to po prostu nie jest w moim stylu.

Manchmal schritt er zwar über das Promenadendeck, aber dann immer die Hände auf dem Rücken verschränkt mit jener stolz in sich versenkten Haltung, wie Napoleon auf dem bekannten Bilde; außerdem erledigte er immer so eilig und stoßhaft seine peripatetische Deckrunde, daß man ihm hätte im Trab nachlaufen müssen, um ihn ansprechen zu können.

Czasami przechadzał się po pokładzie spacerowym, ale zawsze z rękami założonymi za plecami w tej dumnej, zamyślonej pozie, niczym Napoleon na słynnym obrazie; co więcej, zawsze kończył swoje wędrowne okrążenie pokładu tak szybko i gwałtownie, że trzeba by za nim biec truchtem, żeby móc z nim porozmawiać.

In den Gesellschaftsräumen wiederum, in der Bar, im Rauchzimmer zeigte er sich niemals; wie mir der Steward auf vertrauliche Erkundigung hin mitteilte, verbrachte er den Großteil des Tages in seiner Kabine, um auf einem mächtigen Brett Schachpartien einzuüben oder zu rekapitulieren.

Jednakże w pomieszczeniach ogólnodostępnych, barze i palarni nigdy się nie pojawiał; jak poinformował mnie steward po uzyskaniu poufnego informacji, większość dnia spędzał w swojej kabinie, ćwicząc lub przeglądając partie szachów na dużej szachownicy.

Nach drei Tagen begann ich mich tatsächlich zu ärgern, daß seine zähe Abwehrtechnik geschickter war als mein Wille, an ihn heranzukommen.

Po trzech dniach zaczęło mnie irytować, że jego uparta technika obronna była skuteczniejsza od mojej chęci zbliżenia się do niego.

Ich hatte in meinem Leben noch nie Gelegenheit gehabt, die persönliche Bekanntschaft eines Schachmeisters zu machen, und je mehr ich mich jetzt bemühte, mir einen solchen Typus zu personifizieren, um so unvorstellbarer schien mir eine Gehirntätigkeit, die ein ganzes Leben lang ausschließlich um einen Raum von vierundsechzig schwarzen und weißen Feldern rotiert.

Nigdy w życiu nie miałem okazji osobiście poznać mistrza szachowego, a im bardziej starałem się wczuć w jego rolę, tym bardziej niewyobrażalna wydawała mi się aktywność mózgu, która przez całe życie kręci się wyłącznie wokół przestrzeni sześćdziesięciu czterech czarnych i białych pól.

Ich wußte wohl aus eigener Erfahrung um die geheimnisvolle Attraktion des ›königlichen Spiels‹, dieses einzigen unter allen Spielen, die der Mensch ersonnen, das sich souverän jeder Tyrannis des Zufalls entzieht und seine Siegespalmen einzig dem Geist oder vielmehr einer bestimmten Form geistiger Begabung zuteilt.

Z własnego doświadczenia wiedziałem, jak tajemniczą atrakcją jest „królewska gra”, jedyna gra wymyślona przez człowieka, która wymyka się wszelkiej tyranii przypadku i oddaje palmę zwycięstwa wyłącznie umysłowi lub raczej pewnej formie intelektualnego talentu.

Aber macht man sich nicht bereits einer beleidigenden Einschränkung schuldig, indem man Schach ein Spiel nennt?

Ale czy nazywanie szachów grą nie jest obraźliwym ograniczeniem?

Ist es nicht auch eine Wissenschaft, eine Kunst, schwebend zwischen diesen Kategorien wie der Sarg Mohammeds zwischen Himmel und Erde, eine einmalige Bindung aller Gegensatzpaare; uralt und doch ewig neu, mechanisch in der Anlage und doch nur wirksam durch Phantasie, begrenzt in geometrisch starrem Raum und dabei unbegrenzt in seinen Kombinationen, ständig sich entwickelnd und doch steril, ein Denken, das zu nichts führt, eine Mathematik, die nichts errechnet, eine Kunst ohne Werke, eine Architektur ohne Substanz und nichtsdestominder erwiesenermaßen dauerhafter in seinem Sein und Dasein als alle Bücher und Werke, das einzige Spiel, das allen Völkern und allen Zeiten zugehört und von dem niemand weiß, welcher Gott es auf die Erde gebracht, um die Langeweile zu töten, die Sinne zu schärfen, die Seele zu spannen.

Czyż nie jest ona również nauką, sztuką, zawieszoną między tymi kategoriami niczym trumna Mahometa między niebem a ziemią, jedynym w swoim rodzaju połączeniem wszystkich przeciwieństw; starożytna, a zarazem wiecznie nowa, mechaniczna w swej strukturze, a zarazem skuteczna jedynie dzięki wyobraźni, zamknięta w geometrycznie sztywnej przestrzeni, a zarazem nieograniczona w swych kombinacjach, nieustannie rozwijająca się, a zarazem jałowa, myślą, która do niczego nie prowadzi, matematyką, która niczego nie oblicza, sztuką bez dzieł, architekturą bez substancji, a jednak wyraźnie trwalszą w swym bycie i istnieniu niż wszystkie książki i dzieła, jedyną grą, która należy do wszystkich ludzi i wszystkich czasów, i o której nikt nie wie, który bóg sprowadził ją na ziemię, aby zabić nudę, wyostrzyć zmysły, pobudzić duszę.

Wo ist bei ihm Anfang und wo das Ende: jedes Kind kann seine ersten Regeln erlernen, jeder Stümper sich in ihm versuchen, und doch vermag es innerhalb dieses unveränderbar engen Quadrats eine besondere Spezies von Meistern zu erzeugen, unvergleichbar allen anderen, Menschen mit einer einzig dem Schach zubestimmten Begabung, spezifische Genies, in denen Vision, Geduld und Technik in einer ebenso genau bestimmten Verteilung wirksam sind wie im Mathematiker, im Dichter, im Musiker, und nur in anderer Schichtung und Bindung.

Gdzie jest początek, a gdzie koniec: każde dziecko może nauczyć się pierwszych zasad, każdy partacz może spróbować swoich sił, a jednak w tym wąskim kwadracie jest w stanie wykształcić specjalny rodzaj mistrzów, nieporównywalnych ze wszystkimi innymi, ludzi z talentem w szczególny sposób poświęconym szachom, szczególnych geniuszy, u których wizja, cierpliwość i technika są skuteczne w podziale tak precyzyjnie określonym, jak u matematyka, poety, muzyka, a jedynie w innym rozwarstwieniu i powiązaniu.

In früheren Zeiten physiognomischer Leidenschaft hätte ein Gall vielleicht die Gehirne solcher Schachmeister seziert, um festzustellen, ob bei solchen Schachgenies eine besondere Windung in der grauen Masse des Gehirns, eine Art Schachmuskel oder Schachhöcker sich intensiver eingezeichnet fände als in anderen Schädeln.

Wcześniej, w czasach fizjonomicznych namiętności, Gall mógł przeprowadzać sekcje mózgów takich mistrzów szachowych, aby ustalić, czy u tych geniuszy szachowych pewien szczególny splot w istocie szarej mózgu, rodzaj mięśnia szachowego lub garbu szachowego, był bardziej wyraźnie zaznaczony niż w innych czaszkach.

Und wie hätte einen solchen Physiognomiker erst der Fall eines Czentovic angereizt, wo dies spezifische Genie eingesprengt erscheint in eine absolute intellektuelle Trägheit wie ein einzelner Faden Gold in einem Zentner tauben Gesteins.

I o ileż bardziej stymulujący byłby taki fizjonomista w przypadku Czentovicia, gdzie ten specyficzny geniusz jawi się jako osadzony w absolutnej intelektualnej bezwładności niczym pojedyncza nić złota w cetnarowej jałowej skale.

Im Prinzip war mir die Tatsache von jeher verständlich, daß ein derart einmaliges, ein solches geniales Spiel sich spezifische Matadore schaffen mußte, aber wie schwer, wie unmöglich doch, sich das Leben eines geistig regsamen Menschen vorzustellen, dem sich die Weit einzig auf die enge Einbahn zwischen Schwarz und Weiß reduziert, der in einem bloßen Hin und Her, Vor und Zurück von zweiunddreißig Figuren seine Lebenstriumphe sucht, einen Menschen, dem bei einer neuen Eröffnung, den Springer vorzuziehen statt des Bauern, schon Großtat und sein ärmliches Eckchen Unsterblichkeit im Winkel eines Schachbuches bedeutet – einen Menschen, einen geistigen Menschen, der, ohne wahnsinnig zu werden, zehn, zwanzig, dreißig, vierzig Jahre lang die ganze Spannkraft seines Denkens immer und immer wieder an den lächerlichen Einsatz wendet, einen hölzernen König auf einem hölzernen Brett in den Winkel zu drängen!

Zasadniczo zawsze rozumiałem, że taka wyjątkowa, tak błyskotliwa gra musi tworzyć swoich własnych, specyficznych matadorów, ale jak trudno, jak niemożliwe jest wyobrazić sobie życie intelektualnie aktywnej osoby, dla której świat sprowadza się wyłącznie do wąskiej, jednokierunkowej ulicy między czernią a bielą, która szuka triumfów swego życia w zwykłym ruchu tam i z powrotem, w ruchu trzydziestu dwóch figur, osoby, dla której w nowym otwarciu przesunięcie skoczka zamiast pionka oznacza już wielki czyn, a jej skromny zakątek nieśmiertelności znajduje się w kącie książki szachowej - osoby, intelektualisty, która nie popadając w obłęd, przez dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści, czterdzieści lat poświęca całą energię swego umysłu, raz po raz, śmiesznemu stosowi wbijania drewnianego króla w róg drewnianej szachownicy!

Und nun war ein solches Phänomen, ein solches sonderbares Genie oder ein solcher rätselhafter Narr mir räumlich zum erstenmal ganz nahe, sechs Kabinen weit auf demselben Schiff, und ich Unseliger, für den Neugier in geistigen Dingen immer zu einer Art Passion ausartet, sollte nicht imstande sein, mich ihm zu nähern.

I oto takie zjawisko, taki osobliwy geniusz czy taki zagadkowy głupiec znalazł się tak blisko mnie po raz pierwszy, w odległości sześciu kabin, na tym samym statku, a ja, nieszczęsna dusza, u której ciekawość w sprawach intelektualnych zawsze przeradza się w rodzaj namiętności, nie mogłem się do niego zbliżyć.

Ich begann, mir die absurdesten Listen auszudenken: etwa, ihn in seiner Eitelkeit zu kitzeln, indem ich ihm ein angebliches Interview für eine wichtige Zeitung vortäuschte, oder bei seiner Habgier zu packen, dadurch, daß ich ihm ein einträgliches Turnier in Schottland proponierte.

Zacząłem obmyślać najbardziej absurdalne plany: na przykład, aby połechtać jego próżność, udając, że udzielam mu wywiadu dla ważnej gazety, albo odwołać się do jego chciwości, proponując mu zorganizowanie lukratywnego turnieju w Szkocji.

Aber schließlich erinnerte ich mich, daß die bewährteste Technik der Jäger, den Auerhahn an sich heranzulocken, darin besteht, daß sie seinen Balzschrei nachahmen; was konnte eigentlich wirksamer sein, um die Aufmerksamkeit eines Schachmeisters auf sich zu ziehen, als indem man selber Schach spielte?

Ale potem przypomniałem sobie, że najpopularniejszą i najbardziej sprawdzoną techniką, którą stosują myśliwi, aby zwabić głuszca, jest naśladowanie jego odgłosu godowego; cóż może być skuteczniejszego w przyciągnięciu uwagi mistrza szachowego niż gra w szachy?

Nun bin ich zeitlebens nie ein ernstlicher Schachkünstler gewesen, und zwar aus dem einfachen Grunde, daß ich mich mit Schach immer bloß leichtfertig und ausschließlich zu meinem Vergnügen befaßte; wenn ich mich für eine Stunde vor das Brett setze, geschieht dies keineswegs, um mich anzustrengen, sondern im Gegenteil, um mich von geistiger Anspannung zu entlasten.

Nigdy w życiu nie grałem w szachy poważnie, z tej prostej przyczyny, że zawsze zajmowałem się tym luźno i wyłącznie dla własnej przyjemności. Kiedy siadam przed szachownicą na godzinę, to nie po to, żeby się wysilić, lecz wręcz przeciwnie, żeby uwolnić się od napięcia psychicznego.

Ich ›spiele‹ Schach im wahrsten Sinne des Wortes, während die anderen, die wirklichen Schachspieler, Schach ›ernsten‹, um ein verwegenes neues Wort in die deutsche Sprache einzuführen.

Ja „gram” w szachy w najprawdziwszym tego słowa znaczeniu, podczas gdy inni, prawdziwi szachiści, „traktują szachy poważnie”, wprowadzając do języka niemieckiego nowe, odważne słowo.

Für Schach ist nun, wie für die Liebe, ein Partner unentbehrlich, und ich wußte zur Stunde noch nicht, ob sich außer uns andere Schachliebhaber an Bord befanden.

W szachach, tak jak w miłości, niezbędny jest partner, a w tamtym momencie nie wiedziałem jeszcze, czy oprócz nas są na pokładzie inni pasjonaci szachów.

Um sie aus ihren Höhlen herauszulocken, stellte ich im Smoking Room eine primitive Falle auf, indem ich mich mit meiner Frau, obwohl sie noch schwächer spielt als ich, vogelstellerisch vor ein Schachbrett setzte.

Aby wywabić je z ich nor, zastawiam prymitywną pułapkę w palarni. Siadam z żoną (choć ona gra jeszcze gorzej ode mnie) przed szachownicą, udając, że łowimy ptaki.

Und tatsächlich, wir hatten noch nicht sechs Züge getan, so blieb schon jemand im Vorübergehen stehen, ein zweiter erbat die Erlaubnis, zusehen zu dürfen; schließlich fand sich auch der erwünschte Partner, der mich zu einer Partie herausforderte.

I rzeczywiście, nie zdążyliśmy nawet zrobić sześciu ruchów, gdy ktoś zatrzymał się, przechodząc obok, drugi zapytał o pozwolenie na oglądanie; w końcu znalazł się upragniony partner, który wyzwał mnie do gry.

Er hieß McConnor und war ein schottischer Tiefbauingenieur, der, wie ich hörte, bei Ölbohrungen in Kalifornien sich ein großes Vermögen gemacht hatte, von äußerem Ansehen ein stämmiger Mensch mit starken, fast quadratisch harten Kinnbacken, kräftigen Zähnen und einer satten Gesichtsfarbe, deren prononcierte Rötlichkeit wahrscheinlich, zumindest teilweise, reichlichem Genuß von Whisky zu verdanken war.

Nazywał się McConnor i był szkockim inżynierem budownictwa, który, jak słyszałem, dorobił się sporego majątku na wierceniu ropy naftowej w Kalifornii. Z wyglądu był silnym mężczyzną o mocnych, niemal kwadratowych szczękach, potężnych zębach i bogatej cerze, której wyraźny rumieniec był prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, spowodowany nadmiernym spożyciem whisky.

Die auffällig breiten, fast athletisch vehementen Schultern machten sich leider auch im Spiel charaktermäßig bemerkbar, denn dieser Mister McConnor gehörte zu jener Sorte selbstbesessener Erfolgsmenschen, die auch im belanglosesten Spiel eine Niederlage schon als Herabsetzung ihres Persönlichkeitsbewußtseins empfinden.

Niestety, jego uderzająco szerokie, wręcz atletycznie silne ramiona miały również zauważalny wpływ na jego charakter podczas gry, ponieważ pan McConnor należał do tej rasy zapatrzonych w siebie poszukiwaczy sukcesu, którzy nawet porażkę w najbardziej błahej grze postrzegają jako dewaluację swojej pewności siebie.

Gewöhnt, sich im Leben rücksichtslos durchzusetzen, und verwöhnt vom faktischen Erfolg, war dieser massive Selfmademan derart unerschütterlich von seiner Überlegenheit durchdrungen, daß jeder Widerstand ihn als ungebührliche Auflehnung und beinahe Beleidigung erregte.

Przyzwyczajony do bezwzględnego stawiania czoła wyzwaniom życiowym i rozpieszczony rzeczywistym sukcesem, ten potężny, samodzielny człowiek był tak niezachwianie przekonany o swojej wyższości, że jakikolwiek opór postrzegał jako nieuzasadniony bunt i niemal zniewagę.

Als er die erste Partie verlor, wurde er mürrisch und begann umständlich und diktatorisch zu erklären, dies könne nur durch eine momentane Unaufmerksamkeit geschehen sein, bei der dritten machte er den Lärm im Nachbarraum für sein Versagen verantwortlich; nie war er gewillt, eine Partie zu verlieren, ohne sofort Revanche zu fordern.

Kiedy przegrał pierwszą partię, zrobił się ponury i zaczął tłumaczyć w zawiły i dyktatorski sposób, że mogło się to stać jedynie z powodu chwilowej utraty uwagi; w trzeciej partii winą za swoją porażkę obarczył hałas w sąsiednim pokoju; nigdy nie chciał przegrać partii bez natychmiastowego żądania rewanżu.

Anfangs amüsierte mich diese ehrgeizige Verbissenheit; schließlich nahm ich sie nur mehr als unvermeidliche Begleiterscheinung für meine eigentliche Absicht hin, den Weltmeister an unseren Tisch zu locken.

Początkowo ta ambitna upartość mnie bawiła, ale ostatecznie po prostu zaakceptowałem ją jako nieunikniony efekt uboczny mojego prawdziwego zamiaru, jakim było zwabienie mistrza świata do naszego stołu.