Senilità

Subito, con le prime parole che le rivolse, volle avvisarla che non intendeva compromettersi in una relazione troppo seria. Parlò cioè a un dipresso così: — T’amo molto e per il tuo bene desidero ci si metta d’accordo di andare molto cauti.

Już pierwszymi słowami, które do niej skierował, chciał ją ostrzec, że nie chce się narażać na zbyt poważny związek. Powiedział coś w tym stylu: „Bardzo cię kocham i dla twojego dobra chcę, żebyśmy się zgodzili postępować bardzo ostrożnie”.

— La parola era tanto prudente ch’era difficile di crederla detta per amore altrui, e un po’ più franca avrebbe dovuto suonare così: — Mi piaci molto, ma nella mia vita non potrai essere giammai più importante di un giocattolo.

—Słowo było tak ostrożne, że trudno było uwierzyć, iż zostało wypowiedziane z miłości do kogoś innego, a szczerze mówiąc, powinno brzmieć mniej więcej tak: — Bardzo cię lubię, ale w moim życiu nigdy nie będziesz dla mnie ważniejszy niż zabawka.

Ho altri doveri io, la mia carriera, la mia famiglia.

Mam inne obowiązki, karierę, rodzinę.

La sua famiglia? Una sola sorella non ingombrante nè fisicamente nè moralmente, piccola e pallida, di qualche anno più giovane di lui, ma più vecchia per carattere o forse per destino.

Jego rodzina? Samotna siostra, ani fizycznie, ani moralnie imponująca, drobna i blada, kilka lat młodsza od niego, ale starsza charakterem, a może i losem.

Dei due, era lui l’egoista, il giovane; ella viveva per lui come una madre dimentica di se stessa, ma ciò non impediva a lui di parlarne come di un altro destino importante legato al suo e che pesava sul suo, e così, sentendosi le spalle gravate di tanta responsabilità, egli traversava la vita cauto, lasciando da parte tutti i pericoli ma anche il godimento, la felicità.

Z tej dwójki on był tym samolubnym, tym młodym; żyła dla niego jak zapominająca o sobie matka, ale to nie powstrzymało go od mówienia o niej jako o innym ważnym przeznaczeniu, związanym z jego własnym i obciążającym jego samego, i tak czując tak wielki ciężar na swoich barkach, szedł przez życie ostrożnie, odrzucając na bok wszelkie niebezpieczeństwa, ale także przyjemności i szczęście.

A trentacinque anni si ritrovava nell’anima la brama insoddisfatta di piaceri e di amore, e già l’amarezza di non averne goduto, e nel cervello una grande paura di se stesso e della debolezza del proprio carattere, invero piuttosto sospettata che saputa per esperienza.

W wieku trzydziestu pięciu lat odkrył w duszy niezaspokojone pragnienie przyjemności i miłości, a już teraz gorycz z powodu braku możliwości ich zaznania, a w mózgu wielki strach przed samym sobą i słabością własnego charakteru, którą zresztą raczej podejrzewał, niż wiedział z doświadczenia.

La carriera di Emilio Brentani era più complicata perchè intanto si componeva di due occupazioni e due scopi ben distinti.

Kariera Emilio Brentaniego była bardziej skomplikowana, ponieważ składała się z dwóch zajęć i dwóch bardzo odmiennych celów.

Da un impieguccio di poca importanza presso una società di assicurazioni, egli traeva giusto il denaro di cui la famigliuola abbisognava.

Pracując w firmie ubezpieczeniowej, zarabiał wystarczająco dużo, aby zapewnić rodzinie przetrwanie.

L’altra carriera era letteraria e, all’infuori di una riputazioncella, — soddisfazione di vanità più che d’ambizione — non gli rendeva nulla, ma lo affaticava ancor meno.

Jego drugą karierą była działalność literacka, która poza niewielką sławą – zaspokajającą raczej próżność niż ambicję – nie przyniosła mu niczego, ale męczyła go jeszcze mniej.

Da molti anni, dopo di aver pubblicato un romanzo lodatissimo dalla stampa cittadina, egli non aveva fatto nulla, per inerzia non per sfiducia.

Przez wiele lat, po opublikowaniu powieści, która spotkała się z uznaniem lokalnej prasy, nie zrobił nic, z bezwładu, a nie z nieufności.

Il romanzo, stampato su carta cattiva, era ingiallito nei magazzini del libraio, ma mentre alla sua pubblicazione Emilio era stato detto soltanto una grande speranza per l’avvenire, ora veniva considerato come una specie di rispettabilità letteraria che contava nel piccolo bilancio artistico della città.

Powieść, wydrukowana na kiepskim papierze, pożółkła w magazynie księgarni, ale o ile po publikacji Emilio był opisywany jedynie jako wielka nadzieja na przyszłość, teraz stała się pewnego rodzaju literackim szacunkiem, który liczył się w niewielkim budżecie artystycznym miasta.

La prima sentenza non era stata riformata, s’era evoluta.

Pierwsze zdanie nie zostało przekształcone, lecz ewoluowało.

Per la chiarissima coscienza ch’egli aveva della nullità della propria opera, egli non si gloriava del passato, però, come nella vita così anche nell’arte, egli credeva di trovarsi ancora sempre nel periodo di preparazione, riguardandosi nel suo più segreto interno come una potente macchina geniale in costruzione, non ancora in attività.

Z uwagi na wyraźną świadomość nicości własnej twórczości, nie chełpił się przeszłością, lecz – jak w życiu, tak i w sztuce – uważał, że wciąż znajduje się w okresie przygotowawczym, postrzegając siebie w swoim najskrytszym wnętrzu jako potężną maszynę geniuszu w budowie, która jeszcze nie jest w użyciu.

Viveva sempre in un’aspettativa, non paziente, di qualche cosa che doveva venirgli dal cervello, l’arte, di qualche cosa che doveva venirgli dal di fuori, la fortuna, il successo, come se l’età delle belle energie per lui non fosse tramontata.

Zawsze żył w niecierpliwym oczekiwaniu na coś, co musiało wyjść z jego umysłu, na coś, co musiało przyjść z zewnątrz, na szczęście, sukces, jakby wiek pięknych energii dla niego jeszcze nie nadszedł.

Angiolina, una bionda dagli occhi azzurri grandi, alta e forte, ma snella e flessuosa, il volto illuminato dalla vita, un color giallo di ambra soffuso di rosa da una bella salute, camminava accanto a lui, la testa china da un lato come piegata dal peso del tanto oro che la fasciava, guardando il suolo ch’ella ad ogni passo toccava con l’elegante ombrellino come se avesse voluto farne scaturire un commento alle parole che udiva.

Angiolina, blondynka o dużych niebieskich oczach, wysoka i silna, ale jednocześnie szczupła i gibka, z twarzą rozświetloną życiem, o bursztynowożółtym kolorze z domieszką różu od dobrego zdrowia, szła obok niego, z głową pochyloną na bok, jakby ugiętą pod ciężarem złota, które ją otaczało, patrząc na ziemię, której dotykała przy każdym kroku swojej eleganckiej parasolki, jakby chciała uzyskać komentarz do słów, które słyszała.

Quando credette di aver compreso disse: — Strano! — timidamente guardandolo sottecchi. — Nessuno mi ha mai parlato così.

Kiedy pomyślała, że rozumie, powiedziała nieśmiało: „Dziwne!”, patrząc na niego kątem oka. „Nikt nigdy tak do mnie nie mówił”.

— Non aveva compreso e si sentiva lusingata al vederlo assumere un ufficio che a lui non spettava, di allontanare da lei il pericolo. L’affetto ch’egli le offriva ne ebbe l’aspetto di fraternamente dolce.

Nie rozumiała i czuła się zaszczycona, widząc, że przyjął rolę, która nie była jego rolą – rolę odstraszania jej od niebezpieczeństwa. Czułość, którą jej ofiarowywał, miała w sobie nutę braterskiej słodyczy.

Fatte quelle premesse, l’altro si sentì tranquillo e ripigliò un tono più adatto alla circostanza.

Po poczynieniu tych ustaleń drugi poczuł się spokojniejszy i powrócił do tonu bardziej stosownego do okazji.

Fece piovere sulla bionda testa le dichiarazioni liriche che nei lunghi anni il suo desiderio aveva maturate e affinate, ma, facendole, egli stesso le sentiva rinnovellare e ringiovanire come se fossero nate in quell’istante, al calore dell’occhio azzurro di Angiolina.

Obsypywał blondynkę lirycznymi wyznaniami, że jego pożądanie dojrzewało i klarowało się przez długie lata, ale wypowiadając je, czuł, jak odnawiają się i odmładzają, jakby narodziły się w tamtej chwili, w cieple błękitnych oczu Angioliny.

Ebbe il sentimento che da tanti anni non aveva provato, di comporre, di trarre dal proprio intimo idee e parole: un sollievo che dava a quel momento della sua vita non lieta, un aspetto strano, indimenticabile, di pausa, di pace. La donna vi entrava!

Miał wrażenie, którego nie czuł od tylu lat – komponowania, czerpania idei i słów z samego siebie: ulgę, która nadała tej chwili jego nieszczęśliwego życia dziwny, niezapomniany charakter, poczucie wytchnienia, spokoju. Kobieta wkroczyła w to!

Raggiante di gioventù e bellezza ella doveva illuminarla tutta facendogli dimenticare il triste passato di desiderio e di solitudine e promettendogli la gioia per l’avvenire ch’ella, certo, non avrebbe compromesso.

Promienna młodością i urodą, miała go całkowicie rozświetlić, sprawiając, że zapomni o smutnej przeszłości pełnej pożądania i samotności, a obiecując mu radość w przyszłości, której ona z pewnością nie chciała naruszyć.

Egli s’era avvicinato a lei con l’idea di trovare un’avventura facile e breve, di quelle che egli aveva sentito descrivere tanto spesso e che a lui non erano toccate mai o mai degne di essere ricordate. Questa s’era annunziata proprio facile e breve.

Zwrócił się do niej z pomysłem znalezienia łatwej i krótkiej przygody, takiej, o jakiej tyle razy słyszał, a której nigdy nie doświadczył, albo której nigdy nie doświadczył w sposób godny zapamiętania. Ta zapowiadała się rzeczywiście łatwo i krótko.

L’ombrellino era caduto in tempo per fornirgli un pretesto di avvicinarsi ed anzi — sembrava malizia! — impigliatosi nella vita trinata della fanciulla, non se n’era voluto staccare che dopo spinte visibilissime.

Parasol spadł w samą porę, by dać mu pretekst do podejścia i rzeczywiście – wydawało się to złośliwe! – zaplątując się w trójkątną talię dziewczyny, nie puścił go, dopóki nie usłyszał bardzo wyraźnych pchnięć.

Ma poi, dinanzi a quel profilo sorprendentemente puro, a quella bella salute — ai rétori corruzione e salute sembrano inconciliabili — aveva allentato il suo slancio, timoroso di sbagliare e infine s’incantò ad ammirare una faccia misteriosa dalle linee precise e dolci, già soddisfatto, già felice.

Ale potem, stając w obliczu tego zaskakująco czystego profilu, tego dobrego zdrowia – dla retorów korupcja i zdrowie wydają się nie do pogodzenia – zwolnił kroku, bojąc się popełnić błąd, i w końcu został oczarowany, podziwiając tajemniczą twarz o precyzyjnych, miękkich rysach, już zadowoloną, już szczęśliwą.

Ella gli aveva raccontato poco di sè e per quella volta, tutto compreso del proprio sentimento, egli non udì neppure quel poco.

Opowiedziała mu o sobie niewiele, a on, całkowicie pochłonięty własnymi uczuciami, nie usłyszał nawet tego.

Doveva essere povera, molto povera, ma per il momento — lo aveva dichiarato con una certa quale superbia — non aveva bisogno di lavorare per vivere.

Musiała być biedna, bardzo biedna, ale na razie – powiedziała to z pewną arogancją – nie musiała pracować, żeby żyć.

Ciò rendeva l’avventura anche più gradevole, perchè la vicinanza della fame turba là dove ci si vuol divertire.

To uczyniło przygodę jeszcze przyjemniejszą, bo bliskość głodu przeszkadza w wyborze miejsca, w którym chcemy się bawić.

Le indagini di Emilio non furono dunque molto profonde ma egli credette che le sue conclusioni logiche, anche poggiate su tali basi, dovessero bastare a rassicurarlo.

Badania Emilia nie były więc zbyt dogłębne, ale wierzył, że jego logiczne wnioski, nawet oparte na takich podstawach, powinny wystarczyć, by go uspokoić.

Se la fanciulla, come si sarebbe dovuto credere dal suo occhio limpido, era onesta, certo non sarebbe stato lui che si sarebbe esposto al pericolo di depravarla; se invece il profilo e l’occhio mentivano, tanto meglio.

Gdyby dziewczyna, jak można by sądzić po jej czystych oczach, była uczciwa, z pewnością nie narażałby się na niebezpieczeństwo jej zepsucia; lecz jeśli jej profil i oczy kłamały, tym lepiej.

C’era da divertirsi in ambedue i casi, da pericolare in nessuno dei due.

W obu przypadkach można było się dobrze bawić, ale w żadnym z nich nie było niebezpieczeństwa.

Angiolina aveva capito poco delle premesse, ma, visibilmente, non le occorrevano commenti per comprendere il resto; anche le parole più difficili avevano un suono di carattere non ambiguo.

Angiolina zrozumiała niewiele z tego, co było napisane, ale najwyraźniej nie potrzebowała żadnych wyjaśnień, żeby pojąć resztę. Nawet najtrudniejsze słowa brzmiały jednoznacznie.

I colori della vita risaltarono sulla bella faccia e la mano di forma pura, quantunque grande, non si sottrasse a un bacio castissimo d’Emilio.

Barwy życia rozbłysły na jej pięknej twarzy, a jej dłoń, czysta w kształcie, choć duża, nie unikała najczystszego pocałunku Emilia.

Si fermarono a lungo sul terrazzo di S. Andrea e guardarono verso il mare calmo e colorito nella notte stellata, chiara ma senza luna.

Zatrzymali się na dłużej na tarasie S. Andrea i spojrzeli na spokojne, kolorowe morze w gwieździstą noc, czystą, ale bezksiężycową.

Nel viale di sotto passò un carro e nel grande silenzio che li circondava, il rumore delle ruote sul terreno ineguale continuò a giungere fino a loro per lunghissimo tempo.

Wóz przejechał aleją poniżej, a w panującej wokół nich wielkiej ciszy jeszcze przez długi czas słychać było stukot jego kół na nierównym gruncie.

Si divertirono a seguirlo sempre più tenue finchè proprio si fuse nel silenzio universale, e furono lieti che per tutt’e due fosse scomparso nello stesso istante. — Le nostre orecchie vanno molto d’accordo, — disse Emilio sorridendo.

Z przyjemnością podążali za nim coraz ciszej, aż w końcu zlał się z powszechną ciszą i cieszyli się, że dla nich obojga zniknął w tym samym momencie. „Nasze uszy świetnie się dogadują” – powiedział Emilio z uśmiechem.

Egli aveva detto tutto e non sentiva più alcun bisogno di parlare. Interruppe un lungo silenzio per dire: — Chissà se quest’incontro ci porterà fortuna! — Era sincero. Aveva sentito il bisogno di dubitare della propria felicità ad alta voce.

Powiedział już wszystko i nie czuł już potrzeby mówienia. Przerwał długą ciszę, mówiąc: „Kto wie, czy to spotkanie przyniesie nam szczęście!”. Był szczery. Czuł potrzebę, by na głos zwątpić we własne szczęście.

— Chissà? — replicò essa con un tentativo di rendere nella propria voce la commozione che aveva sentita nella sua. Emilio sorrise di nuovo ma di un sorriso che credette di dover celare.

„Kto wie?” – odpowiedziała, próbując przekazać własnym głosem emocje, które usłyszała w jego głosie. Emilio znów się uśmiechnął, ale czuł, że musi się ukryć.

Date le premesse da lui fatte, che razza di fortuna poteva risultare ad Angiolina dall’averlo conosciuto?

Biorąc pod uwagę założenia, jakie Angiolina mogła mieć szczęście, że go spotkała?

Poi si lasciarono. Ella non volle ch’egli l’accompagnasse in città ed egli la seguì a qualche distanza non sapendo ancora staccarsene del tutto. Oh, la gentile figura!

Potem się rozstali. Nie chciała, żeby jej towarzyszył do miasta, więc szedł za nią w pewnej odległości, nie wiedząc jeszcze, jak całkowicie się od niej oddzielić. Och, ta łagodna postać!

Ella camminava con la calma del suo forte organismo, sicura sul selciato coperto da una fanghiglia sdrucciolevole; quanta forza e quanta grazia unite in quelle movenze sicure come quelle di un felino.

Kroczyła ze spokojem swego silnego ciała, pewnie poruszając się po kocich łbach pokrytych śliskim błotem; ileż siły i wdzięku łączyły się w tych ruchach, pewnych jak ruchy kota.

Volle il caso che subito il giorno dopo egli risapesse sul conto dell’Angiolina ben più di quanto ella gli avesse detto.

Jak się okazało, następnego dnia dowiedział się o Angiolinie o wiele więcej, niż mu powiedziała.

S’imbattè in lei a mezzodì, nel Corso.

Spotkał ją w południe na Corso.

La inaspettata fortuna gli fece fare un saluto giocondo, un grande gesto che portò il cappello a piccola distanza da terra; ella rispose con un lieve inchino della testa, ma corretto da un’occhiata brillante, magnifica.

Niespodziewany szczęśliwy traf sprawił, że radośnie pozdrowił ją, wykonując wspaniały gest, który podniósł jego kapelusz na niewielką wysokość nad ziemią; ona odpowiedziała lekkim skłonem głowy, któremu towarzyszyło olśniewające, wspaniałe spojrzenie.

Un certo Sorniani, un omino giallo e magro, gran donnaiuolo, a quanto dicevasi, ma certo anche vanesio e linguacciuto a scapito del buon nome altrui e del proprio si appese al braccio d’Emilio e gli chiese come mai conoscesse quella ragazza.

Pewien Sorniani, chudy, żółtodzioby mężczyzna, wielki kobieciarz, jak mówiono, ale z pewnością także próżny i pyskaty, szkodzący dobremu imieniu innych i sobie samemu, rzucił się pod ramię Emilia i zapytał go, jak poznał tę dziewczynę.

Erano amici fin da ragazzi ma da parecchi anni non s’erano parlati e doveva passare fra di loro una bella donna perchè il Sorniani sentisse il bisogno di avvicinarglisi.

Przyjaźnili się od dzieciństwa, ale nie rozmawiali ze sobą od kilku lat i dopiero gdy obok nich przeszła piękna kobieta, Sorniani poczuł potrzebę zbliżenia się do siebie.

— L’ho trovata in casa di conoscenti, — rispose Emilio.

„Znalazłem to w domu znajomych” – odpowiedział Emilio.

— E che cosa fa adesso? — chiese Sorniani facendo capire di conoscere il passato d’Angiolina e d’essere veramente indignato di non conoscerne il presente.

—A co on teraz robi? — zapytał Sorniani, dając jasno do zrozumienia, że zna przeszłość Angioliny i jest szczerze oburzony tym, że nie zna jej teraźniejszości.

— Non lo so, io — e aggiunse con indifferenza ben simulata: — A me fece l’impressione di una ragazza a modo.

— Nie wiem, ja — dodał z udawaną obojętnością: — Wywarła na mnie wrażenie dobrze wychowanej dziewczyny.

— Adagio!

- Kierowco zwolnij!

— fece il Sorniani risolutamente come se avesse voluto asserire il contrario, e soltanto dopo una breve pausa si corresse: — Io non ne so nulla e quando la conobbi tutti la credevano onesta quantunque una volta si fosse trovata in una posizione alquanto equivoca.

— Sorniani rzekł stanowczo, jakby chciał stwierdzić coś przeciwnego, i dopiero po krótkiej pauzie poprawił się: — Nic o tym nie wiem i kiedy ją poznałem, wszyscy uważali ją za uczciwą, chociaż kiedyś znalazła się w dość dwuznacznej sytuacji.

— Senza che Emilio avesse bisogno di stimolarlo più oltre, raccontò che quella poveretta era passata vicino ad una grande fortuna convertitasi poscia, per sua o per colpa altrui, in una sventura non piccola.

— Emilio, nie potrzebując już dalszych namawiania, opowiedział mu, że biedna dziewczyna była bliska zdobycia wielkiego majątku, który jednak z jej własnej winy lub z winy innych zamienił się w niemałe nieszczęście.

Nella prima giovinezza aveva innamorato profondamente un certo Merighi, bellissimo uomo, — Sorniani lo riconosceva quantunque a lui non fosse piaciuto — e agiato commerciante.

We wczesnej młodości głęboko zakochała się w pewnym Merighim, bardzo przystojnym mężczyźnie (Sorniani rozpoznał to, choć go nie lubił), a także bogatym kupcu.

Costui le si era avvicinato con i propositi più onesti; l’aveva levata dalla famiglia che non gli piaceva troppo e fatta accogliere in casa dalla propria madre. — Dalla propria madre! — esclamava Sorniani.

Zbliżył się do niej z najszczerszymi intencjami; zabrał ją od rodziny, której nie lubił, i oddał pod opiekę swojej własnej matce. „Przez własną matkę!” – wykrzyknął Sorniani.

— Come se quello sciocco — gli premeva di far apparire sciocco l’uomo e disonesta la donna — non si fosse potuta godere la ragazza anche fuori di casa, non sotto gli occhi della madre.

— Jakby ten głupiec — chciał, żeby mężczyzna wyszedł na głupiego, a kobieta na nieuczciwą — nie mógł cieszyć się dziewczyną nawet poza domem, a nie pod okiem jej matki.

Poi, dopo qualche mese, Angiolina ritornò nella casa donde non sarebbe mai dovuta uscire e Merighi con la madre abbandonò la città dando a credere di essere impoverito in seguito a speculazioni sbagliate.

Następnie, po kilku miesiącach, Angiolina wróciła do domu, którego nigdy nie powinna była opuszczać, a Merighi i jego matka opuścili miasto, sprawiając wrażenie, że zubożał w wyniku błędnych spekulacji.

Secondo altri la cosa sarebbe proceduta in modo un po’ diverso. La madre del Merighi, scoperta una tresca vergognosa di Angiolina, avrebbe scacciata di casa la ragazza. — Non richiesto fece poi delle altre variazioni sullo stesso tema.

Według innych, sprawy potoczyły się nieco inaczej. Matka Merighiego, odkrywszy haniebny romans Angioliny, wyrzuciła dziewczynę z domu. — Nieproszony, wygłosił potem inne wariacje na ten sam temat.

Ma era troppo evidente ch’egli si compiaceva di sbizzarrirsi su quell’argomento eccitante e il Brentani non ritenne che le parole cui poteva prestare fede intera, i fatti che dovevano essere notorii.

Ale było oczywiste, że czerpał przyjemność z poruszania tego fascynującego tematu, a Brentani zachował tylko słowa, w które mógł w pełni uwierzyć, fakty, które musiały być powszechnie znane.

Egli aveva conosciuto di vista il Merighi e ne ricordava la figura alta d’atleta, il vero maschio per Angiolina.

Znał Merighiego z widzenia i pamiętał jego wysoką, atletyczną sylwetkę, uosobienie mężczyzny o typie Angioliny.

Rammentava di averlo sentito descrivere, anzi biasimare, quale un idealista nel commercio: un uomo troppo ardito, convinto di poter conquistare il mondo con la sua attività.

Pamiętał, jak go opisywano, a wręcz krytykowano, jako idealistę w biznesie: człowieka zbyt śmiałego, przekonanego, że swoją działalnością może podbić świat.

Infine, dalle persone con le quali aveva da fare giornalmente nel suo impiego, aveva saputo che quell’arditezza era costata cara al Merighi il quale aveva finito col dover liquidare la sua azienda in condizioni disastrose.

W końcu, od ludzi, z którymi stykał się na co dzień w swojej pracy, dowiedział się, jak wiele ta śmiałość kosztowała Merighiego, który w efekcie musiał zamknąć swoją firmę w katastrofalnych warunkach.

Il Sorniani perciò parlava al vento perchè Emilio ora credeva di poter conoscere con esattezza l’accaduto.

Sorniani rozmawiał więc z wiatrem, ponieważ Emilio wierzył, że może dokładnie wiedzieć, co się wydarzyło.

Al Merighi impoverito e sfiduciato era mancato il coraggio di fondare una nuova famiglia e così Angiolina, che doveva diventare la donna borghese ricca e seria, finiva nelle sue mani, un giocattolo. Ne sentì una profonda compassione.

Zubożałemu i zniechęconemu Merighiemu zabrakło odwagi, by założyć nową rodzinę, więc Angiolina, która miała zostać bogatą i poważną mieszczanką, trafiła w jego ręce, niczym zabawka. Czuł dla niej głębokie współczucie.

Il Sorniani aveva assistito egli stesso a delle manifestazioni d’amore del Merighi.

Sorniani osobiście był świadkiem niektórych przejawów miłości ze strony Merighiego.

Lo aveva visto, parecchie volte, di domenica, sulla soglia della chiesa di Sant’Antonio Vecchio, attendere lungamente che ella avesse fatte le sue preghiere inginocchiata presso all’altare, tutt’assorto a guardare quella testa bionda, lucente anche nella penombra.

Widziała go kilkakrotnie w niedziele na progu kościoła Sant'Antonio Vecchio, jak długo czekał, aż odmówi modlitwę, klęcząc przy ołtarzu, całkowicie pochłonięty wpatrywaniem się w jego blond włosy, błyszczące nawet w słabym świetle.

— Due adorazioni — pensò commosso il Brentani cui era già facile d’intuire la tenerezza dalla quale il Merighi era inchiodato sulla soglia di quella chiesa.

— Dwie adoracje — pomyślał wzruszony Brentani, który już z łatwością mógł wyczuć czułość, z jaką Merighi został przybity do progu tego kościoła.

— Un imbecille — concluse il Sorniani.

„Imbecyl” – podsumował Sorniani.

L’importanza dell’avventura crebbe agli occhi d’Emilio per le comunicazioni del Sorniani. L’attesa del giovedì in cui doveva rivederla divenne febbrile, e l’impazienza lo rese ciarliero.

Znaczenie tej przygody wzrosło w oczach Emilia dzięki wiadomościom Sorniani. Oczekiwanie na czwartek, kiedy miał ją ponownie zobaczyć, stało się gorączkowe, a niecierpliwość sprawiła, że stał się rozmowny.

Il suo più intimo amico, un certo Balli, scultore, seppe dell’incontro subito il giorno dopo ch’era avvenuto. — Perchè non potrei divertirmi un poco anch’io, quando posso farlo tanto a buon mercato? — aveva chiesto Emilio.

Jego najbliższy przyjaciel, niejaki Balli, rzeźbiarz, dowiedział się o spotkaniu już następnego dnia. „Dlaczego ja też nie miałbym się trochę zabawić, skoro mogę to zrobić tak tanio?” – zapytał Emilio.

Il Balli stette a udirlo con l’aspetto più evidente della meraviglia. Era l’amico del Brentani da oltre dieci anni, e per la prima volta lo vedeva accalorarsi per una donna.

Balli słuchał z wyraźnym zdumieniem. Był przyjacielem Brentaniego od ponad dziesięciu lat i po raz pierwszy widział, jak ten namiętnie interesuje się kobietą.

Se ne impensierì scorgendo subito il pericolo da cui il Brentani era minacciato.

Zaniepokoił się, gdyż od razu dostrzegł niebezpieczeństwo grożące Brentaniemu.

L’altro protestò: — Io in pericolo, alla mia età e con la mia esperienza? — Il Brentani parlava spesso della sua esperienza.

Drugi protestował: „Ja mam być w niebezpieczeństwie, w moim wieku i z moim doświadczeniem?” Brentani często opowiadał o swoich doświadczeniach.

Ciò ch’egli credeva di poter chiamare così era qualche cosa ch’egli aveva succhiato dai libri, una grande diffidenza e un grande disprezzo dei propri simili.

Wydawało mu się, że można to tak nazwać, ale zaczerpnął to z książek: wielką nieufność i pogardę dla bliźnich.

Il Balli invece aveva impiegati meglio i suoi quarant’anni sonati, e la sua esperienza lo rendeva competente a giudicare di quella dell’amico.

Balli z kolei lepiej wykorzystał swoje czterdzieści lat, a jego doświadczenie pozwoliło mu ocenić postawę przyjaciela.

Era men colto, ma aveva sempre avuto su lui una specie d’autorità paterna, consentita, voluta da Emilio, il quale, ad onta del suo destino poco lieto ma per nulla minaccioso, e della sua vita in cui non v’era niente di imprevisto, abbisognava di puntelli per sentirsi sicuro.

Był mniej kulturalny, ale zawsze cieszył się nad nim pewnego rodzaju ojcowską władzą, na którą Emilio wyrażał zgodę i której pragnął, mimo że jego los był nieszczęśliwy, ale wcale nie groźny, a w życiu nie było niczego nieoczekiwanego, potrzebował podpór, aby czuć się bezpiecznie.

Stefano Balli era un uomo alto e forte, l’occhio azzurro giovanile su una di quelle faccie dalla cera bronzina che non invecchiano: unica traccia della sua età era la brizzolatura dei capelli castani — la barba appuntata con precisione, tutta la figura corretta e un po’ dura.

Stefano Balli był wysokim, silnym mężczyzną o młodzieńczych, niebieskich oczach, na jednej z tych brązowych twarzy, które nigdy się nie starzeją. Jedynym śladem jego wieku była siwizna na brązowych włosach, starannie przycięta broda oraz prawidłowa i nieco twarda sylwetka.

Era talvolta dolce il suo occhio da osservatore quando lo animava la curiosità o la compassione, ma diveniva durissimo nella lotta e nella discussione più futile.

Jego oko bywało czasami słodkie, gdy był spostrzegawczy, gdy poruszała go ciekawość lub współczucie, lecz stawało się bardzo twarde w obliczu najbardziej daremnych kłótni i dyskusji.

Il successo non era arriso nemmeno a lui. Qualche giuria, respingendo i suoi bozzetti, ne aveva lodata questa o quella parte, ma nessun suo lavoro aveva trovato posto su qualcuna delle tante piazze d’Italia.

Sukces również mu się nie uśmiechał. Kilka jury, odrzucając jego szkice, chwaliło jedni i drudzy, ale żadne z jego dzieł nie znalazło miejsca w żadnej z licznych włoskich przestrzeni wystawowych.

Egli però non aveva mai sentito l’abbattimento dell’insuccesso.

Ale nigdy nie poczuł zniechęcenia związanego z porażką.

S’accontentava del consenso di qualche singolo artista ritenendo che la propria originalità dovesse impedirgli il successo largo, l’approvazione delle masse, e aveva continuato a correre la sua via dietro a un certo ideale di spontaneità, a una ruvidezza voluta, a una semplicità o, come egli diceva, perspicuità d’idea da cui credeva dovesse risultare il suo «io» artistico depurato da tutto ciò ch’era idea o forma altrui.

Zadowalał się aprobatą kilku indywidualnych artystów, wierząc, że jego własna oryginalność powinna przeszkodzić mu w osiągnięciu powszechnego sukcesu i aprobaty mas. Nadal dążył do pewnego ideału spontaniczności, celowej szorstkości, prostoty lub, jak to ujął, jasności idei. Z niej, jego zdaniem, powinno wyłaniać się jego artystyczne „ja”, oczyszczone ze wszystkiego, co było ideą lub formą innych.

Non ammetteva che il risultato del suo lavoro potesse avvilirlo, ma i ragionamenti non lo avrebbero salvato dallo sconforto, se un successo personale inaudito non gli avesse date delle soddisfazioni ch’egli celava, anzi negava, ma che aiutavano non poco a tener eretta la sua bella figura slanciata.

Nie przyznawał, że wynik jego pracy może go zniechęcić, ale rozumowanie nie uchroniłoby go przed rozpaczą, gdyby nie niespotykany sukces osobisty, który dał mu satysfakcję, którą ukrywał, a nawet wypierał, ale która w dużym stopniu pomagała mu utrzymać piękną, szczupłą sylwetkę.

L’amore delle donne era per lui qualcosa di più che una soddisfazione di vanità ad onta che, ambizioso, prima di tutto, egli non sapesse amare.

Miłość do kobiet była dla niego czymś więcej niż zaspokojeniem próżności, choć mimo wielkich ambicji nie potrafił kochać.

Era il successo quello o gli somigliava di molto; per amore dell’artista le donne amavano anche l’arte sua che pure era tanto poco femminea.

To był sukces, albo coś bardzo do niego podobnego; ze względu na artystę, kobiety również kochały jego sztukę, która była tak niekobieca.

Così, avendo profondissima la convinzione della propria genialità, e sentendosi ammirato e amato, egli conservava con tutta naturalezza il suo contegno di persona superiore.

Mając zatem głębokie przekonanie o swoim geniuszu i czując się podziwianym i kochanym, naturalnie zachował postawę wyższości.

In arte aveva dei giudizi aspri e imprudenti, in società un contegno poco riguardoso. Gli uomini lo amavano poco ed egli non avvicinava che coloro cui aveva saputo imporsi.

W sztuce miał surowe i nieroztropne osądy, a w towarzystwie – lekceważącą postawę. Ludzie darzyli go niewielką sympatią, a on zbliżał się tylko do tych, na których udało mu się zrobić wrażenie.

Circa dieci anni prima, s’era trovato fra’ piedi Emilio Brentani, allora giovinetto, un egoista come lui ma meno fortunato, e aveva preso a volergli bene.

Około dziesięciu lat wcześniej poznał Emilio Brentaniego, wówczas młodego mężczyznę, podobnie jak on samolubnego, lecz mniej szczęśliwego, i zaczął go lubić.

Da principio lo predilesse soltanto per la ragione che se ne sentiva ammirato; molto più tardi l’abitudine glielo rese caro, indispensabile. La loro relazione ebbe l’impronta dal Balli.

Początkowo faworyzował go po prostu dlatego, że go podziwiał; znacznie później przyzwyczajenie uczyniło go ujmującym, niezastąpionym. Ich związek ukształtowała Balli.

Divenne più intima di quanto Emilio per prudenza avrebbe desiderato, intima come tutte le poche relazioni dello scultore, e i loro rapporti intellettuali restarono ristretti alle arti rappresentative nelle quali andavano perfettamente d’accordo perchè in quelle arti esisteva una sola idea, quella cui s’era votato il Balli, la riconquista della semplicità o ingenuità che i cosidetti classici ci avevano rubate.

Stało się to bardziej intymne, niżby roztropnie sobie życzył Emilio, tak intymne, jak wszystkie nieliczne relacje rzeźbiarza, a ich intelektualne związki pozostały ograniczone do sztuk reprezentacyjnych, w których byli w doskonałej zgodzie, ponieważ w tych sztukach istniała tylko jedna idea, ta, której poświęcił się Balli: odzyskanie prostoty i naiwności, które tak zwani klasycy nam ukradli.

Accordo facile; il Balli insegnava, l’altro non sapeva neppure apprendere.

Łatwa zgoda; Balli uczyła, a druga nawet nie wiedziała, jak się uczyć.

Fra loro non si parlava mai delle teorie letterarie complesse di Emilio, poichè il Balli detestava tutto ciò che ignorava, ed Emilio subì l’influenza dell’amico persino nel modo di camminare, parlare, gestire.

Nigdy nie rozmawiali o skomplikowanych teoriach literackich Emilia, ponieważ Balli nienawidził wszystkiego, o czym nie miał pojęcia, a Emilio był pod wpływem swojego przyjaciela nawet w sposobie chodzenia, mówienia i gestykulacji.

Uomo nel vero senso della parola, il Balli non riceveva e quando si trovava accanto il Brentani, poteva avere la sensazione d’essere accompagnato da una delle tante femmine a lui soggette.

Balli, mężczyzna w prawdziwym tego słowa znaczeniu, nie przyjmował gości i gdy znalazł się obok Brentaniego, mógł mieć wrażenie, że towarzyszy mu jedna z wielu podległych mu kobiet.

— Infatti — disse dopo di aver uditi da Emilio tutti i particolari dell’avventura, — un certo pericolo non dovrebbe esserci.

— W istocie — powiedział po wysłuchaniu wszystkich szczegółów przygody od Emilia — nie powinno być żadnego niebezpieczeństwa.

Il carattere dell’avventura è già fissato da quell’ombrellino scivolato tanto opportunamente di mano e dall’appuntamento subito accordato.

Charakter przygody został już określony przez parasol, który tak przypadkowo wypadł mi z ręki, i przez natychmiast umówione spotkanie.