Türk Halıları ve El Sanatları

Türk halısı, dünyanın pek çok yerinde değerli bir ev eşyası olarak tanınır. Anadolu'da ise halı, yere serilen bir süs eşyasından çok daha fazlasıdır. Bir halının deseni onun hangi yörede dokunduğunu, renkleri ise hangi bitkilerle boyandığını gösterir. Bazı motifler de onu dokuyan kadının dileklerini anlatır.

在世界许多地方，土耳其地毯都被视为珍贵的家居物品。但在安纳托利亚，地毯远不只是铺在地上的装饰。从图案可以看出它织于何地，从颜色可以看出用哪些植物染成。有些纹样还表达了织毯女子的心愿。

Halının yanı sıra çini, bakırcılık, ebru, minyatür, hat, cam işçiliği, ahşap oymacılığı ve deri işçiliği de bu toprakların köklü el sanatlarıdır. Bunların her biri yüzyıllar içinde gelişmiş, zamanla kendi ustalarını, aletlerini ve terimlerini yaratmıştır.

除了地毯，彩绘瓷砖（çini）、铜器工艺、湿拓画（ebru）、细密画、书法、玻璃工艺、木雕和皮革工艺也是这片土地上历史悠久的手工艺。每一种都经过几百年的发展，逐渐有了自己的匠人、工具和术语。

Düğümlü halının ilk izleri, Orta Asya'nın göçebe kültürüne uzanır. Bozkırın sert kışlarında halı çadırın zeminini ısıtır, göç zamanı ise dürülüp yeni yurda taşınırdı. Bugün bilinen en eski düğümlü halı, MÖ 5. yüzyıldan kalan Pazırık Halısı'dır. Halı 1949'da Altay Dağları'nda, buzla kaplı bir kurganda bulundu ve bugün St. Petersburg'daki Ermitaj Müzesi'nde sergilenir. Simetrik düğümle dokunmuş bu halıyı kimlerin dokuduğu ise hâlâ tartışma konusudur.

打结地毯最早的痕迹可以追溯到中亚的游牧文化。在草原严酷的冬天，地毯为帐篷地面保暖；迁徙时，人们把它卷起来带到新的营地。今天已知最古老的打结地毯是公元前5世纪的巴泽雷克地毯。它于1949年在阿尔泰山一座被冰封住的库尔干古墓中被发现，现陈列于圣彼得堡的艾尔米塔什博物馆。这块地毯用对称结织成，但究竟是谁织的，至今仍有争议。

Türkler Anadolu'ya yerleştikten sonra halıcılık burada yeni renkler ve desenlerle zenginleşti. Bilinen en eski Anadolu halıları, Konya'daki Alaeddin Camii'nde bulunan 13. yüzyıl Selçuklu halılarıdır. Sonraki yüzyıllarda Uşak gibi merkezlerde dokunan halılar Avrupa'ya satıldı; saraylara, zengin evlere ve kiliselere ulaştı. Rönesans ressamları bu halıları tablolarında o kadar sık resmetti ki bazı halı türleri bugün bu ressamların adıyla anılır. "Holbein halısı" ve "Lotto halısı" bunların en bilinenleridir.

突厥人定居安纳托利亚之后，那里的地毯工艺增添了新的色彩和图案。已知最古老的安纳托利亚地毯，是在科尼亚阿拉丁清真寺发现的13世纪塞尔柱地毯。此后几百年间，乌沙克等地织造的地毯销往欧洲，进入宫廷、富人宅邸和教堂。文艺复兴时期的画家频频把这些地毯画进作品，以至于有些地毯类型至今仍以画家的名字命名，其中最有名的是“霍尔拜因地毯”和“洛托地毯”。

Anadolu halı ve kilimlerindeki motifler gelişigüzel seçilmez. Her motifin bir adı ve bir anlamı vardır; ancak bu anlamlar yöreden yöreye, hatta köyden köye değişebilir. Eskiden genç kızlar çeyizleri için halı ve kilim dokur, dileklerini ve umutlarını bu motiflerle anlatırdı.

安纳托利亚地毯和基里姆织毯上的纹样并不是随意挑选的。每种纹样都有名字和含义，但含义可能因地区而异，甚至每个村子都不一样。过去，姑娘们为自己的嫁妆织地毯和基里姆，用这些纹样表达心愿和期盼。

En sık görülen motiflerden biri olan koç boynuzu, genellikle güç, bereket ve erkekliğin simgesi sayılır. Elleri belinde duran bir kadını andıran "elibelinde" motifi ise kadınlığı ve doğurganlığı anlatır. Göz, el ve haç biçimindeki motiflerin nazardan koruduğuna inanılır. Bu anlamların çoğu kitaplara geçmemiştir; anneden kıza, ustadan çırağa anlatılarak bugüne ulaşmıştır.

公羊角（koç boynuzu）是最常见的纹样之一，通常被视为力量、丰饶和男性的象征。“elibelinde”纹样形似一位双手叉腰站立的女子，代表女性和生育。人们相信眼睛、手和十字形状的纹样能够辟邪，抵挡“邪眼”。这些含义大多从未写进书里，而是由母亲传给女儿、由师傅传给徒弟，一直流传到今天。

Türkiye'nin farklı yörelerinde dokunan halılar, desen, renk ve teknik bakımından birbirinden ayrılır. Deneyimli bir halıcı, bir halıya bakarak onun hangi yörede, hatta bazen hangi köyde dokunduğunu söyleyebilir.

土耳其各地织造的地毯在图案、色彩和技法上各有不同。有经验的地毯行家看一眼地毯，就能说出它织于哪个地区，有时甚至能说出是哪个村子。

Kocaeli'deki Hereke'de, Osmanlı sarayı için kurulan fabrikada dokunan ipek halılar dünyanın en ince halıları arasında sayılır. Bu halıların bir santimetrekaresinde 100'den fazla düğüm bulunabilir. Konya halıları geometrik desenleriyle tanınır. Uşak ise 16. yüzyılda dokunan büyük madalyonlu ve yıldızlı halılarıyla ünlüdür. Milas, Kula, Bergama ve Yahyalı da kendine özgü desenleriyle bilinen halıcılık merkezleridir.

在科贾埃利省赫雷凯一座为奥斯曼宫廷而建的工坊里织成的丝毯，被誉为世界上最精细的地毯之一。这种地毯每平方厘米可以有100多个结。科尼亚地毯以几何图案著称。乌沙克则以16世纪织造的大型圆章纹和星纹地毯闻名。米拉斯、库拉、贝尔加马和亚赫亚勒也是各有独特图案的地毯产地。

Türkiye'de çini denince akla önce İznik ve Kütahya gelir. 16. yüzyılda İznik atölyelerinde yapılan çinilerde kobalt mavisi, firuze, yeşil ve parlak bir kırmızı kullanılırdı. Lale, karanfil, sümbül ve çiçek açmış dallar en sevilen motiflerdi. Bu çinilerin en güzel örnekleri bugün İstanbul'da, Topkapı Sarayı'nda, Süleymaniye Camii'nde ve Rüstem Paşa Camii'nde görülebilir.

在土耳其，一提到彩绘瓷砖（çini），人们首先想到伊兹尼克和屈塔希亚。16世纪伊兹尼克作坊烧制的瓷砖用钴蓝、绿松石色、绿色和一种鲜亮的红色。最受喜爱的纹样是郁金香、康乃馨、风信子和开满花的枝条。今天，这些瓷砖最精美的作品可以在伊斯坦布尔的托普卡帕宫、苏莱曼尼耶清真寺和鲁斯坦帕夏清真寺看到。

İznik çinisinin hamuru büyük ölçüde kuvarstan yapılırdı; bu da ona sert ve bembeyaz bir yüzey kazandırırdı. Hafifçe kabarık duran ünlü "mercan kırmızısı" 16. yüzyılın ortalarında ortaya çıktı ve uzun süre taklit edilemedi. 17. yüzyılda İznik'te üretim geriledi ve Kütahya öne çıktı. Kütahya'da bugün de pek çok çini atölyesi bulunur.

伊兹尼克瓷砖的胎体主要由石英制成，因此表面坚硬洁白。著名的“珊瑚红”略微凸起于表面，出现于16世纪中叶，很长时间里无人能够仿制。17世纪伊兹尼克的生产衰落，屈塔希亚随之兴起。今天屈塔希亚仍有许多瓷砖作坊。

Ebru, su üzerinde gezdirilen boyaları kâğıda aktarma sanatıdır. Ebrucu önce suyu, kitre denen bitki zamkıyla koyulaştırır. Ardından at kılından yapılmış fırçalarla boyaları suya serper, ince bir bizle desen çizer ve kâğıdı suyun üzerine yatırır. Böylece desen kâğıda geçer. Aynı ebruyu ikinci kez yapmak mümkün değildir; her ebru tektir.

湿拓画（ebru）是把漂浮在水面上的颜料转印到纸上的艺术。艺人先用一种叫kitre（黄蓍胶）的植物胶把水调稠，然后用马鬃做的刷子把颜料洒在水面上，用细锥子勾画图案，再把纸铺在水面上，图案就转印到了纸上。同一幅湿拓画不可能做出第二次，每一幅都是独一无二的。

Osmanlı döneminde ebru, kitap kaplarında ve hat levhalarının kenarlarında kullanılırdı; zamanla kendi başına bir sanat dalı hâline geldi. Battal, tarama, gelgit, şal ve bülbül yuvası, en bilinen ebru türleridir. 20. yüzyılın başında Necmeddin Okyay, suyun üzerinde lale, gül ve sümbül gibi çiçekler oluşturarak çiçekli ebruyu yaygınlaştırdı. UNESCO, Türk ebru sanatını 2014'te İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine aldı. Bugün İstanbul'da turistlerin de katılabildiği pek çok ebru atölyesi bulunur.

在奥斯曼时期，湿拓画用于书籍封面和书法作品的边框，后来逐渐成为一门独立的艺术。battal、tarama、gelgit、şal和bülbül yuvası（“夜莺巢”）是最有名的几种湿拓画。20世纪初，内杰梅丁·奥克亚伊在水面上做出郁金香、玫瑰和风信子等花朵，使花卉湿拓画流行起来。2014年，联合国教科文组织将土耳其湿拓画列入人类非物质文化遗产名录。今天伊斯坦布尔有许多湿拓画工作室，游客也可以参加体验。

Eski çarşılarda duyulan çekiç sesleri çoğu zaman bir bakırcı dükkânından gelir. Usta, bakır levhayı örsün üstünde döverek tencereye, tepsiye ya da cezveye dönüştürür. Gaziantep'teki Bakırcılar Çarşısı, bu sesin hâlâ duyulduğu yerlerden biridir. İstanbul'da da Kapalıçarşı ve çevresindeki hanlarda yüzyıllardır bakır, gümüş ve pirinç işlenip satılır.

老集市里的敲打声，往往来自铜匠铺。师傅在铁砧上把铜板一锤一锤敲成锅、托盘或者煮土耳其咖啡用的小壶（cezve）。加济安泰普的铜匠集市（Bakırcılar Çarşısı）是至今仍能听到这种声音的地方之一。在伊斯坦布尔，大巴扎和周围的老商栈几百年来也一直在加工和出售铜器、银器和黄铜器。

Gümüş işçiliğinin en bilinen tekniklerinden biri telkâridir. Usta, saç teli inceliğindeki gümüş ya da altın telleri büküp lehimleyerek dantel gibi süslemeler yapar. Mardin'in Midyat ilçesi ve Trabzon, telkâriyle ünlüdür. Trabzon, ince gümüş tellerden örülen hasır bilezikleriyle de tanınır. Günümüzde genç tasarımcılar bu eski teknikleri modern takılarda da kullanır.

银器工艺中最有名的技法之一是花丝（telkâri）。师傅把细如发丝的银丝或金丝拧绞、焊接，做成像蕾丝一样的装饰。马尔丁省的米德亚特县和特拉布宗都以花丝闻名。特拉布宗还以用细银丝编成的“hasır”手镯著称。如今，年轻设计师也把这些古老技法用在现代首饰上。

İslam geleneğinde Kur'an'ı güzel yazmak büyük bir sanat sayılır. Hat sanatı Osmanlı döneminde zirveye ulaştı. Hattat, kamıştan yontulmuş bir kalemle ve isten yapılmış mürekkeple yazar. Bu sanatı öğrenmek yıllar sürer. Öğrenci, hocasının yazılarını defalarca taklit eder ve sonunda "icazet" denen bir diploma alır.

在伊斯兰传统中，把《古兰经》写得优美被视为一门伟大的艺术。书法在奥斯曼时期达到顶峰。书法家用削制的芦苇笔和烟炱制成的墨书写。学这门艺术要花好几年。学生一遍又一遍地临摹老师的字，最后获得一种叫“icazet”的证书。

Sülüs, nesih, divani, talik ve rika, Osmanlı hattatlarının en çok kullandığı yazı türleridir. Her birinin kendine özgü kuralları ve kullanım alanları vardı. Nesih kitaplarda, divani fermanlarda, sülüs ise cami duvarlarındaki büyük yazılarda kullanılırdı. 15. yüzyılda yaşayan Şeyh Hamdullah ile 17. yüzyılda yaşayan Hafız Osman, en ünlü hattatlar arasındadır. Bugün İstanbul'da hat dersi veren atölyeler bulunur; bazı sanatçılar hattı çağdaş eserlerinde de kullanır.

苏鲁斯体、纳斯赫体、迪瓦尼体、塔利克体和里卡体，是奥斯曼书法家最常用的几种字体。每种字体都有自己的规则和用途：纳斯赫体用于书籍，迪瓦尼体用于苏丹敕令，苏鲁斯体则用于清真寺墙上的大型铭文。15世纪的谢赫·哈姆杜拉和17世纪的哈菲兹·奥斯曼是最著名的书法家之一。今天伊斯坦布尔有教授书法的工作室，有些艺术家也把书法用在当代作品中。

Fabrikada üretilen ucuz halılar ve seri üretim eşyalar, el yapımı ürünlerin pazarını her yıl biraz daha daraltmaktadır. Usta sayısı da giderek azalmıştır. Pek çok usta, bildiklerini aktarabileceği bir çırak bulamaz. Bir usta işi bıraktığında, bildiği teknikler de çoğu zaman onunla birlikte kaybolur.

工厂生产的廉价地毯和批量生产的商品，让手工制品的市场一年比一年小。匠人的数量也在不断减少。许多匠人找不到可以传授手艺的徒弟。一位匠人一旦放下手艺，他掌握的技法往往也随之失传。

Öte yandan umut veren gelişmeler de vardır. Halk eğitim merkezleri, belediyeler ve dernekler halı, çini ve ebru kursları açar, ustalara atölye desteği verir. Genç tasarımcılar eski motifleri çantalara, giysilere ve ev eşyalarına taşır. El yapımı bir halı ya da çini satın alan herkes de bu ustaların işlerini sürdürmesine katkıda bulunmuş olur.

不过，也有令人鼓舞的进展。民众教育中心、市政府和各类协会开设地毯、瓷砖和湿拓画课程，并为匠人提供工作坊方面的支持。年轻设计师把古老的纹样用在包、服装和家居用品上。每一个购买手工地毯或瓷砖的人，也都在帮助这些匠人把手艺延续下去。

Halılar, çiniler ve ebrular yalnızca bakıp beğenilecek güzel eşyalar değildir. Bir halının her düğümünü bir el atmış, bir çininin her çizgisini bir usta yılların deneyimiyle çizmiştir. Bu eserlerde bir yörenin, bir ailenin ve bir ustanın hikâyesi saklıdır.

地毯、瓷砖和湿拓画不只是供人观赏的漂亮物件。地毯上的每一个结都出自一双手，瓷砖上的每一道线条都是匠人凭多年经验画成的。这些作品里藏着一个地方、一个家庭和一位匠人的故事。

Bu sanatlar, Türkçe öğrenenler için dile açılan bir kapıdır. "Düğüm", "çözgü", "atkı", "cezve" ve "kalem" gibi kelimeler, bir atölyede ya da çarşıda hemen anlam kazanır. Bir ustanın yanında çay içip onun işini anlatmasını dinlemek de iyi bir Türkçe pratiğidir.

对学土耳其语的人来说，这些艺术是通往语言的一扇门。像“düğüm”（结）、“çözgü”（经线）、“atkı”（纬线）、“cezve”（咖啡小壶）和“kalem”（笔）这样的词，在作坊或集市里会立刻变得鲜活起来。坐在匠人身边喝杯茶，听他讲自己的手艺，也是很好的土耳其语练习。