Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın en tanınmış devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş, yıkılan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Bugün Türkiye'nin hemen her şehrinde onun adını taşıyan okullar, caddeler ve meydanlar bulunur.

穆斯塔法·凯末尔·阿塔图尔克是20世纪最著名的政治家之一。他领导了独立战争，并在崩溃的奥斯曼帝国原址上建立了土耳其共和国。如今，土耳其几乎每座城市都有以他的名字命名的学校、街道和广场。

Mustafa Kemal, 1881'de Selanik'te doğdu. Gençlik yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne tanık oldu. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Ölümüne kadar geçen on beş yılda alfabeden hukuka, takvimden giyim kuşama kadar pek çok alanda köklü reformlar gerçekleştirdi.

穆斯塔法·凯末尔1881年生于萨洛尼卡。青年时代，他目睹了奥斯曼帝国的衰落。独立战争结束后，他于1923年宣布成立共和国。在此后直至去世的十五年间，他在许多领域推行了深刻的改革，从字母到法律，从历法到衣着，无所不包。

Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. 1918'de imzalanan Mondros Ateşkesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'a girdi; Anadolu'nun pek çok bölgesi de işgal edildi. O günlerde ülkenin kurtulabileceğine inananların sayısı çok azdı. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak direnişi örgütlemeye başladı.

奥斯曼帝国在第一次世界大战中战败。1918年签订了穆兹罗斯停战协定，协约国军队进入伊斯坦布尔，安纳托利亚的大片地区遭到占领。当时几乎没有人相信这个国家还能得救。1919年5月19日，穆斯塔法·凯末尔在萨姆松登陆，开始组织抵抗。

Kurtuluş Savaşı'nda Türk kuvvetleri doğuda Ermeni, güneyde Fransız, batıda ise Yunan kuvvetlerine karşı savaştı. Savaş 1922 sonbaharında kazanıldı; Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalandı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.

独立战争中，土耳其军队在东线与亚美尼亚军队作战，在南线与法国军队作战，在西线与希腊军队作战。1922年秋，战争取得胜利；1923年7月24日，《洛桑条约》签订。1923年10月29日，共和国宣告成立，穆斯塔法·凯末尔当选首任总统。每年的这一天都作为共和国日来庆祝。

Atatürk'ün en köklü reformlarından biri, 1928'de yapılan Harf Devrimi'dir. Osmanlı Türkçesi yüzyıllar boyunca Arap harfleriyle yazılmıştı. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yasayla bu harflerin yerini, Latin alfabesine dayanan 29 harfli yeni Türk alfabesi aldı. Bu değişiklik, birkaç harfi değiştirmekten çok daha büyük bir adımdı; Türkiye bütünüyle farklı bir yazı sistemine geçti.

阿塔图尔克最深刻的改革之一是1928年的文字改革。几百年来，奥斯曼土耳其语一直用阿拉伯字母书写。1928年11月1日通过的一项法律，用以拉丁字母为基础、共29个字母的新土耳其字母取而代之。这远不只是改动几个字母，而是让土耳其换用了一套完全不同的书写体系。

Atatürk, yeni harfleri tanıtmak için yurdu dolaştı. Meydanlarda ve okullarda kara tahtanın başına geçerek harfleri bizzat öğretti; bu nedenle ona "Başöğretmen" denildi. Arap harfleri, Türkçedeki ünlü seslerin tamamını karşılayamıyordu. Latin harfleriyle ise kelimeler okunduğu gibi yazılabiliyordu. 1929'da açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi.

为了推广新字母，阿塔图尔克走遍全国。他在广场和学校里站到黑板前亲自教授字母，因此被称为“首席教师”。阿拉伯字母无法完整表示土耳其语的全部元音，而用拉丁字母则可以做到怎么读就怎么写。在1929年开办的“国民学校”里，数十万成年人学会了读书写字。

Osmanlı Devleti'nde hukukun önemli bir bölümü İslam hukukuna dayanıyordu; padişahlar aynı zamanda halife unvanını da taşıyordu. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı. 3 Mart 1924'te Meclis halifeliği de kaldırdı ve aynı yıl şeriye mahkemeleri kapatıldı.

在奥斯曼国家，法律有很大一部分以伊斯兰教法为基础，苏丹同时还拥有哈里发的称号。苏丹制已于1922年11月1日废除。1924年3月3日，议会又废除了哈里发制，同年宗教法庭也被关闭。

1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi ve kız çocukları mirastan erkek kardeşleriyle eşit pay almaya başladı. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi ise 1937'de anayasaya girdi. Atatürk'e göre laiklik, dini reddetmek değil, din ile devlet işlerini birbirinden ayırmaktı.

1926年，以瑞士民法典为蓝本制定的《土耳其民法典》开始生效。根据这部法典，一夫多妻制被禁止，民事婚姻成为强制要求，女儿也开始与兄弟平分遗产。1928年，“国家的宗教是伊斯兰教”这一表述从宪法中删除；1937年，世俗主义原则被写入宪法。在阿塔图尔克看来，世俗主义并不是否定宗教，而是让宗教与国家事务彼此分开。

Atatürk, eğitimi bütün reformların temeli sayıyordu. Öğretmenlere seslendiği "Cumhuriyet sizden fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller ister" sözü, bugün de pek çok okulun duvarında yer alır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin dört bir yanında yeni okullar açıldı.

阿塔图尔克把教育视为一切改革的基础。他对教师们说的那句话“共和国要求你们培养思想自由、学识自由、良心自由的一代人”，至今仍写在许多学校的墙上。共和国成立初期，全国各地纷纷开办新学校。

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar devletin denetiminde tek bir çatı altında toplandı, medreseler ise kapatıldı. Kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta okuduğu karma eğitim yaygınlaştı. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan pek çok bilim insanı bu üniversitede ders verdi ve Türk akademisinin gelişmesine önemli katkılar sağladı.

1924年3月3日通过的《教育统一法》把所有学校统一归于国家管理之下，宗教学校则被关闭。男女生同班上课的男女同校教育逐渐普及。通过1933年的大学改革，旧的“达吕尔菲农”被关闭，并在其原址上建立了伊斯坦布尔大学。许多逃离纳粹德国的学者在这所大学任教，为土耳其学术界的发展作出了重要贡献。

Türk kadınları 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını elde etti. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar. Bu haklar, pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tanınmıştı: Fransız kadınlar aynı hakka ancak 1944'te, İtalyan kadınlar ise 1945'te kavuştu.

1930年，土耳其妇女获得了市镇选举的投票权。1934年12月5日，她们又获得了议会选举的选举权和被选举权。这些权利的承认早于许多欧洲国家：法国妇女直到1944年才获得同样的权利，意大利妇女则是在1945年。

1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Aynı yıllarda hukuk, tıp ve mühendislik okuyan kadınların sayısı da arttı; Türkiye'nin ilk kadın avukatları ve hâkimleri bu dönemde mesleğe başladı. Atatürk, kadınların eğitim görmesini ve çalışma hayatına katılmasını toplumun ilerlemesi için vazgeçilmez sayıyordu.

在1935年的选举中，有18名女议员进入议会。同一时期，学习法律、医学和工程的女性人数也有所增加，土耳其第一批女律师和女法官开始执业。阿塔图尔克认为，妇女接受教育并参与职业生活，是社会进步不可或缺的条件。

Atatürk, yalnızca yazıyı değil, dilin kendisini de değiştirmek istiyordu. Osmanlı Türkçesi Arapça ve Farsça kelimelerle doluydu; halkın büyük bölümü bu yazı dilini anlamakta zorlanıyordu. 1932'de bugünkü Türk Dil Kurumu'nun temeli atıldı ve dili sadeleştirme çalışmaları bu kurum aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

阿塔图尔克不仅想改变文字，还想改变语言本身。奥斯曼土耳其语中充斥着阿拉伯语和波斯语词汇，大部分民众很难读懂这种书面语。1932年，今天土耳其语言协会的前身成立，此后语言简化工作便通过这一机构展开。

Yabancı kökenli pek çok kelimenin yerine Türkçe karşılıklar bulundu. Bunun için halk ağzından ve eski Türkçe metinlerden kelimeler derlendi. Atatürk, 1937'de yayımlanan bir geometri kitabı da yazdı; "üçgen", "açı" ve "kenar" gibi terimler bu kitapla yerleşti. Türetilen kelimelerin bir kısmı yapay bulunduğu için benimsenmedi. Yine de bugünkü Türkçe, Osmanlı Türkçesine göre çok daha sade ve anlaşılırdır.

许多外来词被换成了土耳其语的对应词，人们还从民间口语和古代突厥语文献中收集词汇。阿塔图尔克甚至亲自写了一本几何书，于1937年出版，“üçgen”（三角形）、“açı”（角）和“kenar”（边）等术语就是通过这本书固定下来的。有些新词显得生硬，始终没有流行起来。尽管如此，今天的土耳其语比奥斯曼土耳其语简单易懂得多。

Reformlar gündelik hayatı da derinden etkiledi. 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile erkeklerin fes yerine şapka giymesi zorunlu hâle geldi. Atatürk, aynı yılın yazında Kastamonu'yu ziyaret ettiğinde halkı elinde panama şapkasıyla selamlamıştı. Basit bir kıyafet meselesi gibi görünen bu değişiklik, aslında Osmanlı geçmişinden kopuşun simgesiydi.

改革也深刻影响了日常生活。根据1925年颁布的《帽子法》，男子必须戴礼帽，不再戴菲斯帽。同年夏天，阿塔图尔克访问卡斯塔莫努时，曾手持巴拿马草帽向民众致意。这一变化看似只是穿着问题，实际上却象征着与奥斯曼历史的决裂。

1 Ocak 1926'dan itibaren Rumi ve Hicri takvimlerin yerine Miladi takvim kullanılmaya başlandı. Günün saatleri de uluslararası sisteme göre düzenlendi. 1931'de metre ve kilogram resmî ölçü birimleri oldu; 1935'te ise hafta tatili cumadan pazara alındı. Böylece Türkiye, gündelik hayatta da dünyanın büyük bölümüyle aynı takvimi ve aynı saati kullanmaya başladı.

从1926年1月1日起，公历取代了鲁米历和伊斯兰历。一天中的时间也按照国际标准重新规定。1931年，米和千克成为法定计量单位；1935年，每周休息日从星期五改为星期日。从此，土耳其在日常生活中也与世界大部分地区使用同样的历法和同样的时间。

Cumhuriyet kurulduğunda ülkede çok az fabrika vardı. Türkiye tütün, pamuk ve kuru üzüm gibi ham maddeler satıyor, sanayi ürünlerinin büyük bölümünü ise dışarıdan alıyordu. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından devlet, ekonomide doğrudan söz sahibi oldu. Bu anlayışa "devletçilik" adı verildi.

共和国成立时，国内工厂寥寥无几。土耳其出口烟草、棉花和葡萄干等原材料，大部分工业制品则依赖进口。1929年世界经济大萧条之后，国家开始直接参与经济事务，这种做法被称为“国家主义”。

1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te ise Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu dönemde dokuma, şeker, çimento ve kâğıt fabrikaları açıldı; Kayseri'deki büyük dokuma fabrikası bunların en bilinenlerindendir. Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temeli de bu yıllarda atıldı. Atatürk döneminde yaklaşık 3.000 kilometre yeni demiryolu yapıldı.

1933年，苏默银行成立；1934年，第一个工业五年计划开始实施。这一时期建起了纺织厂、制糖厂、水泥厂和造纸厂，开塞利的大型纺织厂是其中最有名的之一。卡拉比克钢铁厂也是在这些年间奠基的。阿塔图尔克时期共修建了约3000公里新铁路。

Atatürk'ün mirası, bugün de hem Türkiye'de hem de dünyada tartışılan bir konudur. Ona hayranlık duyanlar, Atatürk'ü işgal altındaki bir ülkeyi kurtaran, yeni bir devlet kuran ve kadınlara erken dönemde siyasi haklar tanıyan bir lider olarak görür. Eleştirenler ise bazı reformların halka danışılmadan, yukarıdan uygulandığını ve bu süreçte geleneksel yaşamın zorlandığını öne sürer.

阿塔图尔克的遗产至今仍在土耳其国内外引发讨论。崇敬他的人认为，他拯救了被占领的国家，建立了新国家，并很早就赋予女性政治权利。批评者则认为，一些改革是自上而下推行的，没有征求民众意见，传统的生活方式也因此受到压力。

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Atatürk'ün Türkiye'yi derinden değiştirdiği açıktır. Ölümünün üzerinden seksen yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen izleri cumhuriyetin hukukunda, alfabesinde ve okullarında hâlâ görülür. Ankara'daki anıt mezarı Anıtkabir'i her yıl milyonlarca kişi ziyaret eder.

无论从哪个角度看，阿塔图尔克都深刻地改变了土耳其。他去世已经八十多年，但在共和国的法律、文字和学校中，依然处处可见他的印记。每年都有数百万人前往安卡拉，参观他的陵墓“阿内特卡比尔”。