Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın en tanınmış devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş, yıkılan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Bugün Türkiye'nin hemen her şehrinde onun adını taşıyan okullar, caddeler ve meydanlar bulunur.

Mustafa Kemal Atatürk è uno degli statisti più noti del XX secolo. Guidò la guerra d'indipendenza e fondò la Repubblica di Turchia al posto dell'Impero ottomano ormai in rovina. Oggi in quasi ogni città della Turchia ci sono scuole, strade e piazze che portano il suo nome.

Mustafa Kemal, 1881'de Selanik'te doğdu. Gençlik yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne tanık oldu. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Ölümüne kadar geçen on beş yılda alfabeden hukuka, takvimden giyim kuşama kadar pek çok alanda köklü reformlar gerçekleştirdi.

Mustafa Kemal nacque a Salonicco nel 1881. Da giovane assistette al declino dell'Impero ottomano. Dopo la guerra d'indipendenza, nel 1923 proclamò la repubblica. Nei quindici anni che lo separavano dalla morte realizzò riforme profonde in molti campi, dall'alfabeto al diritto, dal calendario al modo di vestire.

Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. 1918'de imzalanan Mondros Ateşkesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'a girdi; Anadolu'nun pek çok bölgesi de işgal edildi. O günlerde ülkenin kurtulabileceğine inananların sayısı çok azdı. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak direnişi örgütlemeye başladı.

L'Impero ottomano uscì sconfitto dalla Prima guerra mondiale. Nel 1918 fu firmato l'armistizio di Mudros, le truppe alleate entrarono a Istanbul e gran parte dell'Anatolia venne occupata. Pochissimi credevano che il paese potesse salvarsi. Il 19 maggio 1919 Mustafa Kemal sbarcò a Samsun e cominciò a organizzare la resistenza.

Kurtuluş Savaşı'nda Türk kuvvetleri doğuda Ermeni, güneyde Fransız, batıda ise Yunan kuvvetlerine karşı savaştı. Savaş 1922 sonbaharında kazanıldı; Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalandı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.

Nella guerra d'indipendenza le forze turche combatterono contro le truppe armene a est, francesi a sud e greche a ovest. La guerra fu vinta nell'autunno del 1922, e il trattato di Losanna fu firmato il 24 luglio 1923. Il 29 ottobre 1923 fu proclamata la repubblica e Mustafa Kemal ne fu eletto primo presidente. Questa data si celebra ogni anno come Festa della Repubblica.

Atatürk'ün en köklü reformlarından biri, 1928'de yapılan Harf Devrimi'dir. Osmanlı Türkçesi yüzyıllar boyunca Arap harfleriyle yazılmıştı. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yasayla bu harflerin yerini, Latin alfabesine dayanan 29 harfli yeni Türk alfabesi aldı. Bu değişiklik, birkaç harfi değiştirmekten çok daha büyük bir adımdı; Türkiye bütünüyle farklı bir yazı sistemine geçti.

Una delle riforme più profonde di Atatürk fu quella dell'alfabeto del 1928. Per secoli il turco ottomano si era scritto in caratteri arabi. Una legge del 1° novembre 1928 li sostituì con un nuovo alfabeto turco di 29 lettere, basato su quello latino. Fu molto più che cambiare qualche lettera: la Turchia passò a un sistema di scrittura del tutto diverso.

Atatürk, yeni harfleri tanıtmak için yurdu dolaştı. Meydanlarda ve okullarda kara tahtanın başına geçerek harfleri bizzat öğretti; bu nedenle ona "Başöğretmen" denildi. Arap harfleri, Türkçedeki ünlü seslerin tamamını karşılayamıyordu. Latin harfleriyle ise kelimeler okunduğu gibi yazılabiliyordu. 1929'da açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi.

Atatürk girò il paese per far conoscere le nuove lettere. Nelle piazze e nelle scuole si metteva alla lavagna e le insegnava di persona; per questo fu chiamato il «Primo Maestro». L'alfabeto arabo non riusciva a rendere tutte le vocali del turco. Con le lettere latine, invece, le parole si potevano scrivere così come si pronunciano. Nelle Scuole della Nazione, aperte nel 1929, centinaia di migliaia di adulti impararono a leggere e scrivere.

Osmanlı Devleti'nde hukukun önemli bir bölümü İslam hukukuna dayanıyordu; padişahlar aynı zamanda halife unvanını da taşıyordu. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı. 3 Mart 1924'te Meclis halifeliği de kaldırdı ve aynı yıl şeriye mahkemeleri kapatıldı.

Nello Stato ottomano gran parte del diritto si basava sulla legge islamica, e i sultani portavano anche il titolo di califfo. Il sultanato era stato abolito il 1° novembre 1922. Il 3 marzo 1924 l'Assemblea abolì anche il califfato, e nello stesso anno furono chiusi i tribunali religiosi.

1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi ve kız çocukları mirastan erkek kardeşleriyle eşit pay almaya başladı. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi ise 1937'de anayasaya girdi. Atatürk'e göre laiklik, dini reddetmek değil, din ile devlet işlerini birbirinden ayırmaktı.

Nel 1926 entrò in vigore il Codice civile turco, preparato sul modello del Codice civile svizzero. Con questo codice fu vietata la poligamia, il matrimonio civile divenne obbligatorio e le figlie cominciarono a ereditare in parti uguali con i fratelli. Nel 1928 la frase «La religione dello Stato è l'Islam» fu tolta dalla Costituzione, e nel 1937 vi fu inserito il principio di laicità. Per Atatürk la laicità non significava rifiutare la religione, ma tenere separate la religione e le questioni dello Stato.

Atatürk, eğitimi bütün reformların temeli sayıyordu. Öğretmenlere seslendiği "Cumhuriyet sizden fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller ister" sözü, bugün de pek çok okulun duvarında yer alır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin dört bir yanında yeni okullar açıldı.

Atatürk considerava l'istruzione la base di tutte le riforme. La sua frase rivolta agli insegnanti, «La Repubblica vi chiede generazioni libere nel pensiero, libere nel sapere e libere nella coscienza», è ancora oggi scritta sui muri di molte scuole. Nei primi anni della repubblica si aprirono nuove scuole in tutto il paese.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar devletin denetiminde tek bir çatı altında toplandı, medreseler ise kapatıldı. Kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta okuduğu karma eğitim yaygınlaştı. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan pek çok bilim insanı bu üniversitede ders verdi ve Türk akademisinin gelişmesine önemli katkılar sağladı.

La legge sull'unificazione dell'insegnamento, approvata il 3 marzo 1924, riunì tutte le scuole sotto un unico tetto e sotto il controllo dello Stato, mentre le madrase furono chiuse. Si diffuse l'istruzione mista, con ragazze e ragazzi nella stessa classe. Con la riforma universitaria del 1933 il Darülfünun fu chiuso e al suo posto fu fondata l'Università di Istanbul. Molti studiosi fuggiti dalla Germania nazista insegnarono in questa università e diedero un contributo importante allo sviluppo del mondo accademico turco.

Türk kadınları 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını elde etti. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar. Bu haklar, pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tanınmıştı: Fransız kadınlar aynı hakka ancak 1944'te, İtalyan kadınlar ise 1945'te kavuştu.

Le donne turche ottennero il diritto di voto alle elezioni comunali nel 1930. Il 5 dicembre 1934 conquistarono il diritto di votare e di essere elette alle elezioni politiche. Questi diritti furono riconosciuti prima che in molti paesi europei: le francesi ottennero lo stesso diritto solo nel 1944, le italiane nel 1945.

1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Aynı yıllarda hukuk, tıp ve mühendislik okuyan kadınların sayısı da arttı; Türkiye'nin ilk kadın avukatları ve hâkimleri bu dönemde mesleğe başladı. Atatürk, kadınların eğitim görmesini ve çalışma hayatına katılmasını toplumun ilerlemesi için vazgeçilmez sayıyordu.

Alle elezioni del 1935 entrarono in parlamento 18 donne. Negli stessi anni crebbe anche il numero di donne che studiavano giurisprudenza, medicina e ingegneria, e le prime avvocate e giudici della Turchia cominciarono a esercitare. Atatürk riteneva indispensabili per il progresso della società l'istruzione delle donne e la loro partecipazione al mondo del lavoro.

Atatürk, yalnızca yazıyı değil, dilin kendisini de değiştirmek istiyordu. Osmanlı Türkçesi Arapça ve Farsça kelimelerle doluydu; halkın büyük bölümü bu yazı dilini anlamakta zorlanıyordu. 1932'de bugünkü Türk Dil Kurumu'nun temeli atıldı ve dili sadeleştirme çalışmaları bu kurum aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

Atatürk voleva cambiare non solo la scrittura, ma la lingua stessa. Il turco ottomano era pieno di parole arabe e persiane, e gran parte della popolazione faticava a capire questa lingua scritta. Nel 1932 nacque l'antenata dell'attuale Associazione per la lingua turca, e da allora il lavoro di semplificazione della lingua fu portato avanti attraverso questa istituzione.

Yabancı kökenli pek çok kelimenin yerine Türkçe karşılıklar bulundu. Bunun için halk ağzından ve eski Türkçe metinlerden kelimeler derlendi. Atatürk, 1937'de yayımlanan bir geometri kitabı da yazdı; "üçgen", "açı" ve "kenar" gibi terimler bu kitapla yerleşti. Türetilen kelimelerin bir kısmı yapay bulunduğu için benimsenmedi. Yine de bugünkü Türkçe, Osmanlı Türkçesine göre çok daha sade ve anlaşılırdır.

Per molte parole di origine straniera si trovarono equivalenti turchi, e si raccolsero parole dalla lingua parlata e dai testi turchi antichi. Atatürk scrisse perfino un libro di geometria, pubblicato nel 1937, grazie al quale si affermarono termini come «üçgen» (triangolo), «açı» (angolo) e «kenar» (lato). Alcune parole nuove sembrarono artificiali e non attecchirono mai. Eppure il turco di oggi è molto più semplice e chiaro del turco ottomano.

Reformlar gündelik hayatı da derinden etkiledi. 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile erkeklerin fes yerine şapka giymesi zorunlu hâle geldi. Atatürk, aynı yılın yazında Kastamonu'yu ziyaret ettiğinde halkı elinde panama şapkasıyla selamlamıştı. Basit bir kıyafet meselesi gibi görünen bu değişiklik, aslında Osmanlı geçmişinden kopuşun simgesiydi.

Le riforme incisero profondamente anche sulla vita quotidiana. Con la legge sul cappello del 1925 gli uomini furono obbligati a portare il cappello al posto del fez. Nell'estate di quello stesso anno, in visita a Kastamonu, Atatürk aveva salutato la folla con un panama in mano. Quella che sembrava una semplice questione di abbigliamento era in realtà il simbolo della rottura con il passato ottomano.

1 Ocak 1926'dan itibaren Rumi ve Hicri takvimlerin yerine Miladi takvim kullanılmaya başlandı. Günün saatleri de uluslararası sisteme göre düzenlendi. 1931'de metre ve kilogram resmî ölçü birimleri oldu; 1935'te ise hafta tatili cumadan pazara alındı. Böylece Türkiye, gündelik hayatta da dünyanın büyük bölümüyle aynı takvimi ve aynı saati kullanmaya başladı.

Dal 1° gennaio 1926 si cominciò a usare il calendario gregoriano al posto dei calendari rumi ed egiriano. Anche le ore del giorno furono regolate secondo il sistema internazionale. Nel 1931 il metro e il chilogrammo divennero le unità di misura ufficiali, e nel 1935 il giorno di riposo settimanale passò dal venerdì alla domenica. Così la Turchia cominciò a usare anche nella vita quotidiana lo stesso calendario e la stessa ora della maggior parte del mondo.

Cumhuriyet kurulduğunda ülkede çok az fabrika vardı. Türkiye tütün, pamuk ve kuru üzüm gibi ham maddeler satıyor, sanayi ürünlerinin büyük bölümünü ise dışarıdan alıyordu. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından devlet, ekonomide doğrudan söz sahibi oldu. Bu anlayışa "devletçilik" adı verildi.

Quando fu fondata la repubblica, nel paese c'erano pochissime fabbriche. La Turchia vendeva materie prime come tabacco, cotone e uva passa, e comprava all'estero la maggior parte dei prodotti industriali. Dopo la Grande depressione del 1929 lo Stato assunse un ruolo diretto nell'economia. Questa linea prese il nome di «statalismo».

1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te ise Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu dönemde dokuma, şeker, çimento ve kâğıt fabrikaları açıldı; Kayseri'deki büyük dokuma fabrikası bunların en bilinenlerindendir. Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temeli de bu yıllarda atıldı. Atatürk döneminde yaklaşık 3.000 kilometre yeni demiryolu yapıldı.

Nel 1933 fu fondata la Sümerbank e nel 1934 fu avviato il Primo piano quinquennale per l'industria. In questo periodo aprirono fabbriche tessili, zuccherifici, cementifici e cartiere; il grande stabilimento tessile di Kayseri è tra i più noti. In quegli anni furono gettate anche le fondamenta dell'acciaieria di Karabük. All'epoca di Atatürk furono costruiti circa 3.000 chilometri di nuove ferrovie.

Atatürk'ün mirası, bugün de hem Türkiye'de hem de dünyada tartışılan bir konudur. Ona hayranlık duyanlar, Atatürk'ü işgal altındaki bir ülkeyi kurtaran, yeni bir devlet kuran ve kadınlara erken dönemde siyasi haklar tanıyan bir lider olarak görür. Eleştirenler ise bazı reformların halka danışılmadan, yukarıdan uygulandığını ve bu süreçte geleneksel yaşamın zorlandığını öne sürer.

L'eredità di Atatürk è ancora oggetto di discussione in Turchia e nel mondo. I suoi ammiratori vedono in lui un leader che salvò un paese occupato, fondò un nuovo Stato e diede presto alle donne i diritti politici. I suoi critici sostengono che alcune riforme furono imposte dall'alto, senza consultare il popolo, e che i modi di vita tradizionali ne furono messi sotto pressione.

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Atatürk'ün Türkiye'yi derinden değiştirdiği açıktır. Ölümünün üzerinden seksen yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen izleri cumhuriyetin hukukunda, alfabesinde ve okullarında hâlâ görülür. Ankara'daki anıt mezarı Anıtkabir'i her yıl milyonlarca kişi ziyaret eder.

Da qualunque parte lo si guardi, Atatürk cambiò profondamente la Turchia. Sono passati più di ottant'anni dalla sua morte, ma la sua impronta si vede ancora nelle leggi, nell'alfabeto e nelle scuole della repubblica. Ogni anno milioni di persone visitano Anıtkabir, il suo mausoleo ad Ankara.