Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın en tanınmış devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş, yıkılan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Bugün Türkiye'nin hemen her şehrinde onun adını taşıyan okullar, caddeler ve meydanlar bulunur.

ムスタファ・ケマル・アタテュルクは、20世紀で最もよく知られた政治家の一人です。独立戦争を指導し、崩壊したオスマン帝国に代わってトルコ共和国を建国しました。今日、トルコのほとんどすべての町に、彼の名を冠した学校や通り、広場があります。

Mustafa Kemal, 1881'de Selanik'te doğdu. Gençlik yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne tanık oldu. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Ölümüne kadar geçen on beş yılda alfabeden hukuka, takvimden giyim kuşama kadar pek çok alanda köklü reformlar gerçekleştirdi.

ムスタファ・ケマルは1881年、テッサロニキで生まれました。青年時代にはオスマン帝国の衰退を目の当たりにしました。独立戦争の後、1923年に共和国の成立を宣言しました。亡くなるまでの15年間に、文字から法律、暦から服装に至るまで、さまざまな分野で根本的な改革を行いました。

Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. 1918'de imzalanan Mondros Ateşkesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'a girdi; Anadolu'nun pek çok bölgesi de işgal edildi. O günlerde ülkenin kurtulabileceğine inananların sayısı çok azdı. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak direnişi örgütlemeye başladı.

オスマン帝国は第一次世界大戦に敗れました。1918年にムドロス休戦協定が結ばれ、連合国の軍隊がイスタンブールに入り、アナトリアの多くの地域が占領されました。国を救えると信じる人はごくわずかでした。1919年5月19日、ムスタファ・ケマルはサムスンに上陸し、抵抗運動の組織づくりを始めました。

Kurtuluş Savaşı'nda Türk kuvvetleri doğuda Ermeni, güneyde Fransız, batıda ise Yunan kuvvetlerine karşı savaştı. Savaş 1922 sonbaharında kazanıldı; Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalandı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.

独立戦争では、トルコ軍は東でアルメニア軍、南でフランス軍、西でギリシャ軍と戦いました。戦争は1922年秋に勝利に終わり、1923年7月24日にはローザンヌ条約が調印されました。1923年10月29日に共和国が宣言され、ムスタファ・ケマルが初代大統領に選ばれました。この日は毎年、共和国記念日として祝われています。

Atatürk'ün en köklü reformlarından biri, 1928'de yapılan Harf Devrimi'dir. Osmanlı Türkçesi yüzyıllar boyunca Arap harfleriyle yazılmıştı. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yasayla bu harflerin yerini, Latin alfabesine dayanan 29 harfli yeni Türk alfabesi aldı. Bu değişiklik, birkaç harfi değiştirmekten çok daha büyük bir adımdı; Türkiye bütünüyle farklı bir yazı sistemine geçti.

アタテュルクの改革の中でも特に根本的だったのが、1928年の文字改革です。オスマン・トルコ語は何百年もの間、アラビア文字で書かれてきました。1928年11月1日に成立した法律によって、その代わりにラテン文字をもとにした29文字の新しいトルコ語アルファベットが採用されました。数文字を変えるどころではなく、トルコはまったく別の書記体系に移ったのです。

Atatürk, yeni harfleri tanıtmak için yurdu dolaştı. Meydanlarda ve okullarda kara tahtanın başına geçerek harfleri bizzat öğretti; bu nedenle ona "Başöğretmen" denildi. Arap harfleri, Türkçedeki ünlü seslerin tamamını karşılayamıyordu. Latin harfleriyle ise kelimeler okunduğu gibi yazılabiliyordu. 1929'da açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi.

アタテュルクは新しい文字を広めるため、国中を回りました。広場や学校で自ら黒板の前に立って文字を教えたことから、「主任教師（バシュオーレトメン）」と呼ばれました。アラビア文字ではトルコ語の母音をすべて書き表すことができませんでした。一方、ラテン文字を使えば、言葉を発音どおりに書くことができました。1929年に開かれた「国民学校」では、何十万人もの大人が読み書きを身につけました。

Osmanlı Devleti'nde hukukun önemli bir bölümü İslam hukukuna dayanıyordu; padişahlar aynı zamanda halife unvanını da taşıyordu. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı. 3 Mart 1924'te Meclis halifeliği de kaldırdı ve aynı yıl şeriye mahkemeleri kapatıldı.

オスマン国家では法の大きな部分がイスラム法に基づいており、スルタンはカリフの称号もあわせ持っていました。スルタン制は1922年11月1日にすでに廃止されていました。1924年3月3日には議会がカリフ制も廃止し、同じ年に宗教裁判所も閉鎖されました。

1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi ve kız çocukları mirastan erkek kardeşleriyle eşit pay almaya başladı. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi ise 1937'de anayasaya girdi. Atatürk'e göre laiklik, dini reddetmek değil, din ile devlet işlerini birbirinden ayırmaktı.

1926年には、スイス民法をモデルに作られたトルコ民法が施行されました。この法律によって一夫多妻制が禁止され、民事婚が義務となり、娘も男兄弟と等しく遺産を相続するようになりました。1928年には「国家の宗教はイスラム教である」という文言が憲法から削除され、1937年には世俗主義の原則が憲法に盛り込まれました。アタテュルクにとって世俗主義とは、宗教を否定することではなく、宗教と国家の事柄を切り離すことでした。

Atatürk, eğitimi bütün reformların temeli sayıyordu. Öğretmenlere seslendiği "Cumhuriyet sizden fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller ister" sözü, bugün de pek çok okulun duvarında yer alır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin dört bir yanında yeni okullar açıldı.

アタテュルクは教育をあらゆる改革の土台と考えていました。教師たちに向けた「共和国は諸君に、思想の自由な、知識の自由な、良心の自由な世代を求める」という言葉は、今も多くの学校の壁に掲げられています。共和国の最初の数年間に、国中で新しい学校が開かれました。

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar devletin denetiminde tek bir çatı altında toplandı, medreseler ise kapatıldı. Kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta okuduğu karma eğitim yaygınlaştı. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan pek çok bilim insanı bu üniversitede ders verdi ve Türk akademisinin gelişmesine önemli katkılar sağladı.

1924年3月3日に成立した教育統一法により、すべての学校が国の管理のもとに一本化され、マドラサは閉鎖されました。男女が同じ教室で学ぶ共学も広まりました。1933年の大学改革ではダリュルフュヌンが閉鎖され、代わりにイスタンブール大学が設立されました。ナチス・ドイツから逃れてきた多くの学者がこの大学で教え、トルコの学術の発展に大きく貢献しました。

Türk kadınları 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını elde etti. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar. Bu haklar, pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tanınmıştı: Fransız kadınlar aynı hakka ancak 1944'te, İtalyan kadınlar ise 1945'te kavuştu.

トルコの女性は1930年に地方選挙での投票権を得ました。さらに1934年12月5日には、国政選挙の選挙権と被選挙権を獲得しました。これらの権利は多くのヨーロッパ諸国より早く認められたもので、フランスの女性が同じ権利を得たのは1944年、イタリアの女性は1945年のことでした。

1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Aynı yıllarda hukuk, tıp ve mühendislik okuyan kadınların sayısı da arttı; Türkiye'nin ilk kadın avukatları ve hâkimleri bu dönemde mesleğe başladı. Atatürk, kadınların eğitim görmesini ve çalışma hayatına katılmasını toplumun ilerlemesi için vazgeçilmez sayıyordu.

1935年の選挙では、18人の女性議員が誕生しました。同じころ、法律や医学、工学を学ぶ女性も増え、トルコ初の女性弁護士や女性裁判官がこの時代に仕事を始めました。アタテュルクは、女性が教育を受け、職業生活に参加することを、社会の進歩に欠かせないものと考えていました。

Atatürk, yalnızca yazıyı değil, dilin kendisini de değiştirmek istiyordu. Osmanlı Türkçesi Arapça ve Farsça kelimelerle doluydu; halkın büyük bölümü bu yazı dilini anlamakta zorlanıyordu. 1932'de bugünkü Türk Dil Kurumu'nun temeli atıldı ve dili sadeleştirme çalışmaları bu kurum aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

アタテュルクは文字だけでなく、言語そのものも変えたいと考えていました。オスマン語はアラビア語やペルシャ語の単語であふれ、国民の多くはこの書き言葉を理解するのに苦労していました。1932年に現在のトルコ言語協会の前身が設立され、言葉を平易にする取り組みはこの機関を通じて進められるようになりました。

Yabancı kökenli pek çok kelimenin yerine Türkçe karşılıklar bulundu. Bunun için halk ağzından ve eski Türkçe metinlerden kelimeler derlendi. Atatürk, 1937'de yayımlanan bir geometri kitabı da yazdı; "üçgen", "açı" ve "kenar" gibi terimler bu kitapla yerleşti. Türetilen kelimelerin bir kısmı yapay bulunduğu için benimsenmedi. Yine de bugünkü Türkçe, Osmanlı Türkçesine göre çok daha sade ve anlaşılırdır.

外来の多くの単語に代わるトルコ語の言葉が探され、民衆の話し言葉や古いテュルク語の文献からも単語が集められました。アタテュルクは1937年に出版された幾何学の本まで書き、「üçgen」（三角形）、「açı」（角）、「kenar」（辺）といった用語はこの本を通じて定着しました。新しい単語の中には不自然だと受け止められ、根付かなかったものもあります。それでも、今のトルコ語はオスマン語よりずっと簡潔でわかりやすくなっています。

Reformlar gündelik hayatı da derinden etkiledi. 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile erkeklerin fes yerine şapka giymesi zorunlu hâle geldi. Atatürk, aynı yılın yazında Kastamonu'yu ziyaret ettiğinde halkı elinde panama şapkasıyla selamlamıştı. Basit bir kıyafet meselesi gibi görünen bu değişiklik, aslında Osmanlı geçmişinden kopuşun simgesiydi.

改革は日常生活にも大きな影響を与えました。1925年に制定された帽子法により、男性はトルコ帽（フェズ）の代わりに西洋式の帽子をかぶることが義務づけられました。アタテュルクはその年の夏、カスタモヌを訪れた際に、パナマ帽を手にして人々にあいさつしていました。単なる服装の問題に見えるこの変化は、実はオスマン時代の過去との決別を象徴するものでした。

1 Ocak 1926'dan itibaren Rumi ve Hicri takvimlerin yerine Miladi takvim kullanılmaya başlandı. Günün saatleri de uluslararası sisteme göre düzenlendi. 1931'de metre ve kilogram resmî ölçü birimleri oldu; 1935'te ise hafta tatili cumadan pazara alındı. Böylece Türkiye, gündelik hayatta da dünyanın büyük bölümüyle aynı takvimi ve aynı saati kullanmaya başladı.

1926年1月1日からは、ルーミー暦とヒジュラ暦に代わって西暦が使われるようになりました。一日の時刻も国際的な方式に合わせて定められました。1931年にはメートルとキログラムが公式の単位となり、1935年には週の休日が金曜日から日曜日に移されました。こうしてトルコは、日常生活においても世界の大部分と同じ暦、同じ時刻を使うようになりました。

Cumhuriyet kurulduğunda ülkede çok az fabrika vardı. Türkiye tütün, pamuk ve kuru üzüm gibi ham maddeler satıyor, sanayi ürünlerinin büyük bölümünü ise dışarıdan alıyordu. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından devlet, ekonomide doğrudan söz sahibi oldu. Bu anlayışa "devletçilik" adı verildi.

共和国が建国されたとき、国内には工場がほとんどありませんでした。トルコはたばこ、綿花、干しぶどうなどの原料を売り、工業製品の大部分を外国から買っていました。1929年の世界恐慌の後、国家が経済に直接関与するようになりました。この考え方は「国家主義（エタティズム）」と呼ばれました。

1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te ise Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu dönemde dokuma, şeker, çimento ve kâğıt fabrikaları açıldı; Kayseri'deki büyük dokuma fabrikası bunların en bilinenlerindendir. Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temeli de bu yıllarda atıldı. Atatürk döneminde yaklaşık 3.000 kilometre yeni demiryolu yapıldı.

1933年にシュメール銀行が設立され、1934年には第一次五か年工業計画が実施に移されました。この時期には繊維、砂糖、セメント、製紙の工場が開かれ、カイセリの大規模な繊維工場はその中でも特によく知られています。カラビュク製鉄所の建設が始まったのもこのころです。アタテュルクの時代には、およそ3000キロメートルの鉄道が新たに敷かれました。

Atatürk'ün mirası, bugün de hem Türkiye'de hem de dünyada tartışılan bir konudur. Ona hayranlık duyanlar, Atatürk'ü işgal altındaki bir ülkeyi kurtaran, yeni bir devlet kuran ve kadınlara erken dönemde siyasi haklar tanıyan bir lider olarak görür. Eleştirenler ise bazı reformların halka danışılmadan, yukarıdan uygulandığını ve bu süreçte geleneksel yaşamın zorlandığını öne sürer.

アタテュルクの遺産は、今もトルコ国内外で議論の的になっています。彼を敬愛する人々は、占領された国を救い、新しい国家を築き、早い時期に女性に政治的権利を与えた指導者だと考えています。一方、批判する人々は、一部の改革が国民に問うことなく上から押しつけられ、その過程で伝統的な暮らしが圧迫されたと指摘します。

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Atatürk'ün Türkiye'yi derinden değiştirdiği açıktır. Ölümünün üzerinden seksen yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen izleri cumhuriyetin hukukunda, alfabesinde ve okullarında hâlâ görülür. Ankara'daki anıt mezarı Anıtkabir'i her yıl milyonlarca kişi ziyaret eder.

どの立場から見ても、アタテュルクがトルコを大きく変えたことは確かです。亡くなってから80年以上が過ぎましたが、共和国の法律や文字、学校には今も彼の足跡が見られます。アンカラにある彼の霊廟アヌトカビルには、毎年何百万人もの人々が訪れます。