Türk Müziği ve Dansı

Türk müziğinin geçmişi çok eskilere uzanır. Orta Asya'da kopuz çalan ozanlar, Osmanlı sarayında makamlarla eser besteleyenler, Anadolu köylerinde bağlamayla türkü söyleyen âşıklar ve bugünün pop yıldızları aynı uzun hikâyenin parçalarıdır.

トルコ音楽の歴史はとても古くまでさかのぼります。中央アジアでコプズを弾いた吟遊詩人、オスマン宮廷でマカームに基づいて曲を作った作曲家、アナトリアの村々でバーラマを弾きながら民謡を歌ったアーシュク、そして今日のポップスターは、みなひとつの長い物語の一部です。

Türkiye'de müzik hiçbir zaman yalnızca bir eğlence aracı olmamıştır. Düğünlerde davul zurna çalınır, askere giden gençler türkülerle uğurlanır, bayramlarda halay çekilir, ölenlerin ardından ağıt yakılır. Bir türkü, çoğu zaman bir yörenin acısını, sevincini ve özlemini anlatır.

トルコでは、音楽が単なる娯楽だったことは一度もありません。結婚式ではダヴル（太鼓）とズルナ（チャルメラ）が鳴り、兵役に向かう若者は民謡で見送られ、祝日にはハライが踊られ、亡くなった人のためには哀歌が歌われます。トゥルキュ（民謡）は、多くの場合、ある地方の悲しみや喜び、思慕の情を歌っています。

Türk müziğinin köklerinden biri, Orta Asya'daki ozan geleneğidir. Dede Korkut hikâyelerinde boyların toplantılarında ve düğünlerinde kopuz çalıp hikâye anlatan bilge ozan, Dede Korkut'un kendisidir. Bu gelenek Anadolu'da "âşık" denen gezgin şair-müzisyenlerle sürdü. Âşıklar köy köy dolaşır, sazlarını çalarak destanlar, aşk şiirleri ve haksızlığa karşı dizeler söylerdi. Âşık, hem müzisyen hem şair hem de hikâye anlatıcısıydı.

トルコ音楽の源流のひとつは、中央アジアの吟遊詩人（オザン）の伝統です。『デデ・コルクトの書』で、部族の集まりや婚礼でコプズを弾き、物語を語る賢い吟遊詩人は、デデ・コルクトその人です。アナトリアではこの伝統が、「アーシュク」と呼ばれる旅の詩人音楽家に受け継がれました。アーシュクは村から村へと渡り歩き、サズを弾きながら英雄叙事詩や恋の詩、不正に抗う詩を歌いました。アーシュクは音楽家であり、詩人であり、語り部でもありました。

Bu geleneğin en büyük adlarından biri, 16. yüzyılda yaşamış olan Pir Sultan Abdal'dır. Haksızlığa karşı çıkan ve insan sevgisini anlatan deyişleri bugün de söylenir. 20. yüzyılda ise Âşık Veysel, ülkenin dört bir yanında tanınan bir halk ozanı oldu. Yedi yaşında çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybeden Veysel, sazı ve "Uzun İnce Bir Yoldayım" gibi türküleriyle Anadolu'nun sesi hâline geldi.

この伝統の最も偉大な名のひとつが、16世紀に生きたピール・スルタン・アブダルです。不正に立ち向かい、人への愛を歌った彼の詩は、いまも歌い継がれています。20世紀には、アーシュク・ヴェイセルが国じゅうに知られる民衆詩人となりました。ヴェイセルは7歳のときに天然痘で視力を失いましたが、サズと「長く細い道を行く（Uzun İnce Bir Yoldayım）」などの歌によって、アナトリアの声となりました。

Türk halk müziğinin en tanınan çalgısı, halk arasında saz da denen bağlamadır. Uzun saplı ve telli bir çalgı olan bağlama, her yörede biraz farklı boyda yapılır ve farklı biçimde akort edilir. Genellikle mızrapla çalınır. Tellere parmaklarla vurularak çalınan tekniğe ise "şelpe" adı verilir.

トルコ民俗音楽で最もよく知られた楽器はバーラマで、一般にはサズとも呼ばれます。棹の長い弦楽器で、地方ごとに少しずつ大きさが違い、調弦の仕方も異なります。ふつうはピックで弾きます。指で弦をたたいて弾く奏法は「シェルペ」と呼ばれます。

Ney, kamıştan yapılan üflemeli bir çalgıdır. Tasavvuf müziğinde neyin ayrı bir yeri vardır; Mevlânâ'nın Mesnevi'si de neyin ayrılıktan yakınmasıyla başlar. Düğün ve bayramlarda açık havada çalınan davul ile zurna ise birbirinden ayrılmayan bir ikilidir. Ud, kanun, kemençe ve tanbur, klasik Türk müziğinin temel çalgıları arasındadır. Karadeniz'de ise kemençe denince küçük, üç telli Karadeniz kemençesi akla gelir.

ネイは葦で作られた管楽器です。スーフィー音楽のなかで特別な位置を占めており、ルーミーの『精神的マスナヴィー』も、別離を嘆くネイの声で始まります。結婚式や祭りで野外で演奏されるダヴルとズルナは、切っても切れない組み合わせです。ウード、カーヌーン、ケメンチェ、タンブールは、トルコ古典音楽の主要な楽器です。ただし黒海地方でケメンチェといえば、小型の三弦の黒海ケメンチェを指します。

Osmanlı sarayında gelişen müziğe bugün "klasik Türk müziği" ya da "Türk sanat müziği" denir. Bu müzik, makamlara dayanır. Makam, Batı müziğindeki gamdan daha kapsamlıdır; hangi seslerin kullanılacağını, ezginin nereden başlayıp nasıl ilerleyeceğini ve nerede duracağını da belirler. Rast, hicaz, uşşak ve saba, en bilinen makamlardandır. Her makamın kendine özgü bir havası vardır.

オスマン宮廷で発展した音楽は、いまでは「トルコ古典音楽」あるいは「トルコ芸術音楽」と呼ばれます。この音楽はマカームに基づいています。マカームは西洋音楽の音階より広い概念で、どの音を使うかだけでなく、旋律がどこから始まり、どう進み、どこで落ち着くかまで決めます。ラスト、ヒジャーズ、ウッシャーク、サバーは最もよく知られたマカームです。マカームにはそれぞれ独自の雰囲気があります。

Mehter, Osmanlı ordusunun askerî bandosudur. Dünyanın en eski askerî bandolarından biri olarak kabul edilir. Mehter takımında davul, zurna, boru, zil, kös ve nakkare bulunurdu. Seferlerde, törenlerde ve zafer kutlamalarında çalan mehterin sesi Avrupa'yı da etkiledi. Mozart'ın ünlü "Türk Marşı" ile Beethoven'ın 9. Senfoni'sinin son bölümünde büyük davul, zil ve üçgenle çalınan marş, bu "Türk tarzı"nın bilinen örnekleridir.

メフテルは、オスマン軍の軍楽隊です。世界で最も古い軍楽隊のひとつとされています。メフテルにはダヴル、ズルナ、ラッパ、シンバル、キョス（大型のケトルドラム）、ナッカレ（小型のケトルドラム）がありました。遠征や式典、戦勝祝いで鳴り響いたその音は、ヨーロッパにも影響を与えました。モーツァルトの有名な「トルコ行進曲」や、ベートーヴェンの交響曲第9番の終楽章で大太鼓、シンバル、トライアングルとともに奏される行進曲は、この「トルコ風」のよく知られた例です。

Anadolu'da halk danslarına genellikle "oyun" denir. Her yörenin kendine özgü oyunları, ritimleri ve kıyafetleri vardır. Düğünlerde, bayramlarda ve hasat sonunda oynanan bu oyunlar, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılır.

アナトリアでは、民俗舞踊はふつう「オユン」（文字どおりには「遊び」）と呼ばれます。どの地方にも独自の踊り、リズム、衣装があります。結婚式や祝日、収穫のあとに踊られるこうした踊りは、何百年にもわたって世代から世代へと受け継がれてきました。

Karadeniz'in horonu, hızlı temposu ve titreyen omuzlarıyla hemen tanınır. Oyuncular omuz omuza ya da kol kola dizilir; kemençenin sesiyle hep birlikte titrer, sıçrar, öne ve arkaya gider. Ege'nin zeybeği ise ağır ve görkemli figürleriyle efelerin cesaretini ve gururunu yansıtır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da halay, Trakya'da karşılama, Silifke'de ise tahta kaşıklarla oynanan kaşık oyunları sevilir.

黒海地方のホロンは、速いテンポと小刻みに震える肩ですぐにそれとわかります。踊り手は肩を並べ、あるいは腕を組んで一列に並び、ケメンチェの音に合わせてそろって体を震わせ、跳ね、前後に動きます。エーゲ海地方のゼイベックは、ゆったりとした堂々たる動きで、この地方の伝説的な民衆の英雄エフェの勇気と誇りを表します。東部と南東部のアナトリアではハライ、トラキアではカルシュラマ、シリフケでは木のスプーンを打ち鳴らして踊るスプーン踊りが好まれています。

Türk müziğinin en derin kollarından biri tasavvuf müziğidir. Mevlevîlerin sema töreninde müzik, hareket ve ibadet bir araya gelir. Beyaz tennurelerini giyen semazenler ney, kudüm ve tanburun eşliğinde dönmeye başlar. Sağ ellerinin avucu göğe, sol ellerininki yere bakar; bu duruş, Tanrı'dan alınan rahmetin insanlara aktarılmasını simgeler.

トルコ音楽の最も深い流れのひとつがスーフィー音楽です。メヴレヴィー教団のセマーの儀式では、音楽と動きと祈りがひとつになります。白いテンヌレ（長いスカート）をまとったセマーゼンたちは、ネイ、クデュム（小型のケトルドラム）、タンブールの音に合わせて旋回を始めます。右の手のひらは天に、左の手のひらは地に向けられます。この姿勢は、神から受けた恵みを人々へと伝えることを象徴しています。

Mevlevî sema töreni, 2008'de UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı. Konya'da her yıl 10 ile 17 Aralık arasında Mevlânâ'yı anma törenleri düzenlenir; bu törenlere dünyanın dört bir yanından ziyaretçi gelir. Mevlânâ'nın öldüğü 17 Aralık gecesi, "düğün gecesi" anlamına gelen "Şeb-i Arûs" adıyla anılır. İlahiler ve Mevlevî ayinleri bugün de konserlerde ve törenlerde seslendirilir.

メヴレヴィー教団のセマーの儀式は、2008年にユネスコの人類の無形文化遺産に登録されました。コンヤでは毎年12月10日から17日まで、メヴラーナ（ルーミー）をしのぶ式典が開かれ、世界中から人々が訪れます。メヴラーナが亡くなった12月17日の夜は、「婚礼の夜」を意味する「シェビ・アルース」と呼ばれています。イラーヒ（宗教歌）やメヴレヴィーの儀式音楽は、いまもコンサートや式典で演奏されています。

1950'lerden itibaren Türkiye'de köyden kente büyük bir göç başladı. İstanbul, Ankara ve İzmir'in kenar mahallelerine yerleşen milyonlarca insan ne tam anlamıyla şehirli olabildi ne de köydeki eski hayatına dönebildi. Bu arada kalmışlığın acısı en çok arabesk müzikte dile geldi.

1950年代以降、トルコでは農村から都市への大規模な移住が始まりました。イスタンブール、アンカラ、イズミルの周縁部に住みついた何百万もの人々は、すっかり都会の人間になることも、村の昔の暮らしに戻ることもできませんでした。このどっちつかずの痛みが最も強く表れたのが、アラベスク音楽です。

Arabesk, Mısır filmlerinin ve müziğinin etkisiyle doğdu; zamanla kendine özgü bir Türk türü hâline geldi. Bu şarkılarda kader, hasret, yoksulluk ve karşılıksız aşk anlatılır. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur ve İbrahim Tatlıses, türün en büyük adlarıdır. Arabesk, uzun yıllar devlet radyosu TRT'de pek yer bulamadı; ancak dolmuşlarda, kasetçalarlarda ve gazinolarda milyonlara ulaştı. Bugün Türkiye'de popüler müziğin vazgeçilmez bir parçasıdır.

アラベスクはエジプト映画と音楽の影響を受けて生まれましたが、やがてトルコ独自のジャンルになりました。歌のテーマは運命、望郷、貧しさ、そして報われない恋です。オルハン・ゲンジェバイ、ミュスリュム・ギュルセス、フェルディ・タイフル、イブラヒム・タトルセスがこのジャンルの代表的な歌手です。アラベスクは長いあいだ国営放送TRTではほとんど流されませんでしたが、乗り合いミニバス（ドルムシュ）やカセットプレーヤー、ガズィノ（生演奏の店）を通じて何百万もの人々に届きました。今日ではトルコのポピュラー音楽に欠かせない一部です。

1960'larda Batı'daki rock müzikten etkilenen gençler, "Anadolu rock" adı verilen akımı başlattı. Bu müzisyenler elektro gitarı ve davulu, türkülerin ezgileriyle ve bağlamanın sesiyle buluşturdu. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray ve Moğollar, bu akımın öncüleri arasındadır.

1960年代、西洋のロックに影響を受けた若者たちが「アナトリアン・ロック」と呼ばれる潮流を生み出しました。彼らはエレキギターとドラムを、民謡の旋律やバーラマの音色と結びつけました。ジェム・カラジャ、バルシュ・マンチョ、エルキン・コライ、モーゴッラルは、この潮流の先駆者です。

Barış Manço, uzun saçları, bıyığı ve parmaklarındaki iri yüzükleriyle hemen tanınırdı. Türküleri rock düzenlemeleriyle seslendirdi; daha sonra "7'den 77'ye" adlı televizyon programıyla çocukların ve büyüklerin sevgilisi oldu. 1990'lardan itibaren Türk pop müziği büyük bir sektöre dönüştü. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan ve Mustafa Sandal bu dönemin yıldızlarıdır. Tarkan'ın 1997'de çıkan "Şımarık" şarkısı Avrupa'nın birçok ülkesinde listelere girdi. Şarkının sözlerini ve müziğini Sezen Aksu yazmıştı.

バルシュ・マンチョは、長髪と口ひげ、指にはめた大きな指輪ですぐにそれとわかる人物でした。民謡をロック風にアレンジして歌い、のちにテレビ番組「7歳から77歳まで（7'den 77'ye）」で子どもにも大人にも愛されました。1990年代からトルコのポップスは大きな産業に成長しました。セゼン・アクス、アイダ・ペッカン、タルカン、ムスタファ・サンダルはこの時代のスターです。1997年に出たタルカンの「シュマルク（甘ったれ）」は、ヨーロッパの多くの国でチャート入りしました。この曲の作詞と作曲はセゼン・アクスでした。

21. yüzyılda Türk müziğinde eski ile yeni sık sık buluşur. Bazı genç prodüktörler türküleri elektronik müzikle harmanlar, bazı sanatçılar ise Divan şiirini yeni düzenlemelerle seslendirir. Yurt dışında da Anadolu rock'a ilgi artmıştır. Amsterdam'da kurulan Altın Gün grubu, eski Türk şarkılarını yeniden yorumlayarak geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.

21世紀のトルコ音楽では、古いものと新しいものがしばしば出会います。民謡を電子音楽と融合させる若いプロデューサーもいれば、オスマンの古典詩（ディーヴァーン詩）を新しいアレンジで歌うアーティストもいます。海外でもアナトリアン・ロックへの関心が高まっています。アムステルダムで結成されたバンド、アルトゥン・ギュンは、昔のトルコの歌を新たに解釈して幅広い聴衆を獲得しました。

Müzik platformları sayesinde Türk şarkıcılar bugün dünyanın her yerindeki dinleyicilere ulaşabilir. Orta Doğu'dan Latin Amerika'ya kadar izlenen Türk dizileri de dizi müziklerini tanıttı. Bugün Türkiye'de alternatif rock'tan hip-hop'a, elektronik müzikten caza kadar pek çok tür yan yana yaşar; müzisyenler de bu türleri kendi gelenekleriyle harmanlar.

音楽配信サービスのおかげで、トルコの歌手はいまや世界中のリスナーに届くようになりました。中東から中南米まで見られているトルコのテレビドラマも、その劇中音楽を広めました。現在のトルコでは、オルタナティブ・ロックからヒップホップ、電子音楽からジャズまで、多くのジャンルが共存しており、ミュージシャンたちはそれらを自分たちの伝統と融合させています。

Türk müziği ve dansları, bu toprakların tarihini ve insanlarını en iyi anlatan sanatlar arasındadır. Bir türküde Anadolu köylerinin hasreti, sema töreninde dervişlerin duası, horonda Karadeniz'in coşkusu, zeybekte ise efelerin gururu yaşar.

トルコの音楽と踊りは、この土地とそこに生きる人々の歴史を最もよく語る芸術のひとつです。民謡にはアナトリアの村々の望郷の思いが、セマーには修道者たちの祈りが、ホロンには黒海の人々の熱気が、そしてゼイベックにはエフェたちの誇りが息づいています。

Müzik, Türkçe öğrenenler için de çok iyi bir yardımcıdır. Şarkılar, kelimeleri ve kalıpları tekrar tekrar kulağa getirir; sözleri anlamaya çalışmak da dinlediğini anlama becerisini geliştirir. Pek çok öğrenci, sevdiği bir türkünün sözlerini anladığı gün o şarkıyı sanki ilk kez dinliyormuş gibi hisseder.

トルコ語を学ぶ人にとっても、音楽はとても頼りになる味方です。歌は単語や言い回しを何度も耳に届けてくれますし、歌詞を理解しようとすることで聞き取りの力も伸びます。好きな民謡の歌詞がやっとわかった日、まるで初めてその歌を聴いたように感じる学習者は少なくありません。