Türk Müziği ve Dansı

Türk müziğinin geçmişi çok eskilere uzanır. Orta Asya'da kopuz çalan ozanlar, Osmanlı sarayında makamlarla eser besteleyenler, Anadolu köylerinde bağlamayla türkü söyleyen âşıklar ve bugünün pop yıldızları aynı uzun hikâyenin parçalarıdır.

La música turca tiene una historia muy larga. Los bardos que tocaban el kopuz en Asia Central, los compositores que escribían obras en los makams en la corte otomana, los âşıks que cantaban canciones populares con el bağlama en las aldeas de Anatolia y las estrellas del pop de hoy forman parte de la misma larga historia.

Türkiye'de müzik hiçbir zaman yalnızca bir eğlence aracı olmamıştır. Düğünlerde davul zurna çalınır, askere giden gençler türkülerle uğurlanır, bayramlarda halay çekilir, ölenlerin ardından ağıt yakılır. Bir türkü, çoğu zaman bir yörenin acısını, sevincini ve özlemini anlatır.

En Turquía, la música nunca ha sido un simple entretenimiento. En las bodas suenan el davul y la zurna (tambor y chirimía), a los jóvenes que se van al servicio militar se les despide con canciones, en las fiestas se baila el halay y a los muertos se les cantan lamentos. Un türkü, una canción popular, suele contar el dolor, la alegría y la nostalgia de una comarca.

Türk müziğinin köklerinden biri, Orta Asya'daki ozan geleneğidir. Dede Korkut hikâyelerinde boyların toplantılarında ve düğünlerinde kopuz çalıp hikâye anlatan bilge ozan, Dede Korkut'un kendisidir. Bu gelenek Anadolu'da "âşık" denen gezgin şair-müzisyenlerle sürdü. Âşıklar köy köy dolaşır, sazlarını çalarak destanlar, aşk şiirleri ve haksızlığa karşı dizeler söylerdi. Âşık, hem müzisyen hem şair hem de hikâye anlatıcısıydı.

Una de las raíces de la música turca es la tradición de los bardos (ozan) de Asia Central. En el Libro de Dede Korkut, el sabio bardo que toca el kopuz y cuenta historias en las reuniones y bodas de las tribus es el propio Dede Korkut. En Anatolia, la tradición continuó con los poetas-músicos errantes llamados âşıks. Iban de aldea en aldea tocando el saz y cantaban epopeyas, poemas de amor y versos contra la injusticia. El âşık era a la vez músico, poeta y narrador.

Bu geleneğin en büyük adlarından biri, 16. yüzyılda yaşamış olan Pir Sultan Abdal'dır. Haksızlığa karşı çıkan ve insan sevgisini anlatan deyişleri bugün de söylenir. 20. yüzyılda ise Âşık Veysel, ülkenin dört bir yanında tanınan bir halk ozanı oldu. Yedi yaşında çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybeden Veysel, sazı ve "Uzun İnce Bir Yoldayım" gibi türküleriyle Anadolu'nun sesi hâline geldi.

Uno de los grandes nombres de esta tradición es Pir Sultan Abdal, que vivió en el siglo XVI. Sus cantos, que se alzan contra la injusticia y hablan del amor al ser humano, se siguen cantando hoy. En el siglo XX, Âşık Veysel se convirtió en un poeta popular conocido en todo el país. Veysel perdió la vista a los siete años por la viruela, pero con su saz y canciones como «Uzun İnce Bir Yoldayım» («Voy por un camino largo y estrecho») se convirtió en la voz de Anatolia.

Türk halk müziğinin en tanınan çalgısı, halk arasında saz da denen bağlamadır. Uzun saplı ve telli bir çalgı olan bağlama, her yörede biraz farklı boyda yapılır ve farklı biçimde akort edilir. Genellikle mızrapla çalınır. Tellere parmaklarla vurularak çalınan tekniğe ise "şelpe" adı verilir.

El instrumento más conocido de la música popular turca es el bağlama, al que también se llama saz. Este laúd de mástil largo se fabrica en tamaños algo distintos y se afina de otra manera según la región. Normalmente se toca con púa. La técnica de golpear las cuerdas con los dedos se llama şelpe.

Ney, kamıştan yapılan üflemeli bir çalgıdır. Tasavvuf müziğinde neyin ayrı bir yeri vardır; Mevlânâ'nın Mesnevi'si de neyin ayrılıktan yakınmasıyla başlar. Düğün ve bayramlarda açık havada çalınan davul ile zurna ise birbirinden ayrılmayan bir ikilidir. Ud, kanun, kemençe ve tanbur, klasik Türk müziğinin temel çalgıları arasındadır. Karadeniz'de ise kemençe denince küçük, üç telli Karadeniz kemençesi akla gelir.

El ney es un instrumento de viento hecho de caña. Ocupa un lugar especial en la música sufí; el propio Masnavi de Rumi empieza con el lamento del ney por la separación. El davul y la zurna, que se tocan al aire libre en bodas y fiestas, forman una pareja inseparable. El laúd árabe (ud), el kanun, la kemençe y el tanbur están entre los instrumentos fundamentales de la música clásica turca. En el mar Negro, en cambio, al decir kemençe se piensa en la pequeña kemençe de tres cuerdas de la región.

Osmanlı sarayında gelişen müziğe bugün "klasik Türk müziği" ya da "Türk sanat müziği" denir. Bu müzik, makamlara dayanır. Makam, Batı müziğindeki gamdan daha kapsamlıdır; hangi seslerin kullanılacağını, ezginin nereden başlayıp nasıl ilerleyeceğini ve nerede duracağını da belirler. Rast, hicaz, uşşak ve saba, en bilinen makamlardandır. Her makamın kendine özgü bir havası vardır.

La música que se desarrolló en la corte otomana se llama hoy «música clásica turca» o «música artística turca». Se basa en los makams. Un makam es más que una escala de la música occidental: también determina qué notas se usan, dónde empieza la melodía, cómo avanza y dónde se detiene. Rast, hicaz, uşşak y saba están entre los makams más conocidos. Cada makam tiene un carácter propio.

Mehter, Osmanlı ordusunun askerî bandosudur. Dünyanın en eski askerî bandolarından biri olarak kabul edilir. Mehter takımında davul, zurna, boru, zil, kös ve nakkare bulunurdu. Seferlerde, törenlerde ve zafer kutlamalarında çalan mehterin sesi Avrupa'yı da etkiledi. Mozart'ın ünlü "Türk Marşı" ile Beethoven'ın 9. Senfoni'sinin son bölümünde büyük davul, zil ve üçgenle çalınan marş, bu "Türk tarzı"nın bilinen örnekleridir.

El mehter era la banda militar del ejército otomano. Se le considera una de las bandas militares más antiguas del mundo. Una banda de mehter tenía davul, zurna, trompeta, platillos, kös (grandes timbales) y nakkare (pequeños timbales). Su sonido, que acompañaba las campañas, las ceremonias y las celebraciones de victoria, influyó también en Europa. La famosa «Marcha turca» de Mozart y la marcha con bombo, platillos y triángulo del último movimiento de la Novena Sinfonía de Beethoven son ejemplos conocidos de este «estilo turco».

Anadolu'da halk danslarına genellikle "oyun" denir. Her yörenin kendine özgü oyunları, ritimleri ve kıyafetleri vardır. Düğünlerde, bayramlarda ve hasat sonunda oynanan bu oyunlar, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılır.

En Anatolia, a las danzas populares se les suele llamar oyun (literalmente, «juego»). Cada comarca tiene sus propias danzas, ritmos y trajes. Estas danzas, que se bailan en bodas, en días de fiesta y al final de la cosecha, se transmiten de generación en generación desde hace siglos.

Karadeniz'in horonu, hızlı temposu ve titreyen omuzlarıyla hemen tanınır. Oyuncular omuz omuza ya da kol kola dizilir; kemençenin sesiyle hep birlikte titrer, sıçrar, öne ve arkaya gider. Ege'nin zeybeği ise ağır ve görkemli figürleriyle efelerin cesaretini ve gururunu yansıtır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da halay, Trakya'da karşılama, Silifke'de ise tahta kaşıklarla oynanan kaşık oyunları sevilir.

El horon del mar Negro se reconoce al instante por su ritmo rápido y el temblor de los hombros. Los bailarines se colocan hombro con hombro o del brazo y, al son de la kemençe, tiemblan, saltan y avanzan y retroceden todos a la vez. El zeybek del Egeo, con sus figuras lentas y majestuosas, refleja el valor y el orgullo de los efes, los legendarios héroes populares de la región. En el este y el sudeste de Anatolia gusta el halay; en Tracia, el karşılama; y en Silifke, los bailes de cucharas, que se bailan con cucharas de madera.

Türk müziğinin en derin kollarından biri tasavvuf müziğidir. Mevlevîlerin sema töreninde müzik, hareket ve ibadet bir araya gelir. Beyaz tennurelerini giyen semazenler ney, kudüm ve tanburun eşliğinde dönmeye başlar. Sağ ellerinin avucu göğe, sol ellerininki yere bakar; bu duruş, Tanrı'dan alınan rahmetin insanlara aktarılmasını simgeler.

Una de las ramas más profundas de la música turca es la música sufí. En la ceremonia del sema de los mevlevíes se unen la música, el movimiento y la oración. Vestidos con su tennure blanca (falda larga), los semazens empiezan a girar al son del ney, el kudüm (pequeños timbales) y el tanbur. La palma de la mano derecha mira al cielo y la de la izquierda a la tierra; esta postura simboliza la misericordia que se recibe de Dios y se transmite a las personas.

Mevlevî sema töreni, 2008'de UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı. Konya'da her yıl 10 ile 17 Aralık arasında Mevlânâ'yı anma törenleri düzenlenir; bu törenlere dünyanın dört bir yanından ziyaretçi gelir. Mevlânâ'nın öldüğü 17 Aralık gecesi, "düğün gecesi" anlamına gelen "Şeb-i Arûs" adıyla anılır. İlahiler ve Mevlevî ayinleri bugün de konserlerde ve törenlerde seslendirilir.

En 2008, la ceremonia del sema mevleví entró en la lista del Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad de la UNESCO. Cada año, del 10 al 17 de diciembre, se celebran en Konya actos en memoria de Mevlana (Rumi), que atraen a visitantes de todo el mundo. La noche del 17 de diciembre, en que murió Mevlana, se conoce como Şeb-i Arus, es decir, «noche de bodas». Los himnos (ilahi) y las obras ceremoniales mevlevíes se siguen interpretando hoy en conciertos y ceremonias.

1950'lerden itibaren Türkiye'de köyden kente büyük bir göç başladı. İstanbul, Ankara ve İzmir'in kenar mahallelerine yerleşen milyonlarca insan ne tam anlamıyla şehirli olabildi ne de köydeki eski hayatına dönebildi. Bu arada kalmışlığın acısı en çok arabesk müzikte dile geldi.

A partir de los años cincuenta comenzó en Turquía una gran migración del campo a la ciudad. Los millones de personas que se instalaron en los barrios periféricos de Estambul, Ankara e İzmir no lograron hacerse del todo urbanas ni pudieron volver a su antigua vida en la aldea. El dolor de quedarse a medio camino encontró su voz sobre todo en la música arabesk.

Arabesk, Mısır filmlerinin ve müziğinin etkisiyle doğdu; zamanla kendine özgü bir Türk türü hâline geldi. Bu şarkılarda kader, hasret, yoksulluk ve karşılıksız aşk anlatılır. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur ve İbrahim Tatlıses, türün en büyük adlarıdır. Arabesk, uzun yıllar devlet radyosu TRT'de pek yer bulamadı; ancak dolmuşlarda, kasetçalarlarda ve gazinolarda milyonlara ulaştı. Bugün Türkiye'de popüler müziğin vazgeçilmez bir parçasıdır.

El arabesk nació bajo la influencia del cine y la música egipcios, pero con el tiempo se convirtió en un género genuinamente turco. Sus canciones hablan del destino, la nostalgia, la pobreza y el amor no correspondido. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur e İbrahim Tatlıses son los grandes nombres del género. Durante muchos años el arabesk apenas tuvo cabida en la radio estatal TRT, pero llegó a millones de personas en los dolmuş (taxis colectivos), en los casetes y en los gazinos (locales con música en directo). Hoy es una parte imprescindible de la música popular en Turquía.

1960'larda Batı'daki rock müzikten etkilenen gençler, "Anadolu rock" adı verilen akımı başlattı. Bu müzisyenler elektro gitarı ve davulu, türkülerin ezgileriyle ve bağlamanın sesiyle buluşturdu. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray ve Moğollar, bu akımın öncüleri arasındadır.

En los años sesenta, unos jóvenes influidos por el rock occidental dieron origen a la corriente conocida como «rock anatolio». Estos músicos unieron la guitarra eléctrica y la batería con las melodías de las canciones populares y el sonido del bağlama. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray y Moğollar están entre los pioneros de esta corriente.

Barış Manço, uzun saçları, bıyığı ve parmaklarındaki iri yüzükleriyle hemen tanınırdı. Türküleri rock düzenlemeleriyle seslendirdi; daha sonra "7'den 77'ye" adlı televizyon programıyla çocukların ve büyüklerin sevgilisi oldu. 1990'lardan itibaren Türk pop müziği büyük bir sektöre dönüştü. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan ve Mustafa Sandal bu dönemin yıldızlarıdır. Tarkan'ın 1997'de çıkan "Şımarık" şarkısı Avrupa'nın birçok ülkesinde listelere girdi. Şarkının sözlerini ve müziğini Sezen Aksu yazmıştı.

A Barış Manço se le reconocía enseguida por su pelo largo, su bigote y los grandes anillos de sus dedos. Cantó canciones populares con arreglos de rock y más tarde, con su programa de televisión «7'den 77'ye» («De 7 a 77»), se ganó el cariño de niños y mayores. A partir de los años noventa, el pop turco se convirtió en una gran industria. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan y Mustafa Sandal son las estrellas de esta época. «Şımarık» («Mimado»), la canción de Tarkan publicada en 1997, entró en las listas de muchos países europeos. La letra y la música eran de Sezen Aksu.

21. yüzyılda Türk müziğinde eski ile yeni sık sık buluşur. Bazı genç prodüktörler türküleri elektronik müzikle harmanlar, bazı sanatçılar ise Divan şiirini yeni düzenlemelerle seslendirir. Yurt dışında da Anadolu rock'a ilgi artmıştır. Amsterdam'da kurulan Altın Gün grubu, eski Türk şarkılarını yeniden yorumlayarak geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.

En la música turca del siglo XXI, lo antiguo y lo nuevo se encuentran a menudo. Algunos jóvenes productores mezclan canciones populares con música electrónica, mientras que algunos artistas interpretan la poesía clásica otomana (poesía de diván) con nuevos arreglos. También en el extranjero ha crecido el interés por el rock anatolio. El grupo Altın Gün, fundado en Ámsterdam, ha llegado a un público amplio reinterpretando viejas canciones turcas.

Müzik platformları sayesinde Türk şarkıcılar bugün dünyanın her yerindeki dinleyicilere ulaşabilir. Orta Doğu'dan Latin Amerika'ya kadar izlenen Türk dizileri de dizi müziklerini tanıttı. Bugün Türkiye'de alternatif rock'tan hip-hop'a, elektronik müzikten caza kadar pek çok tür yan yana yaşar; müzisyenler de bu türleri kendi gelenekleriyle harmanlar.

Gracias a las plataformas de música, los cantantes turcos pueden llegar hoy a oyentes de todo el mundo. Las series turcas, que se ven desde Oriente Próximo hasta América Latina, también han dado a conocer sus bandas sonoras. Hoy en Turquía conviven muchos géneros, del rock alternativo al hip-hop y de la música electrónica al jazz, y los músicos los mezclan con sus propias tradiciones.

Türk müziği ve dansları, bu toprakların tarihini ve insanlarını en iyi anlatan sanatlar arasındadır. Bir türküde Anadolu köylerinin hasreti, sema töreninde dervişlerin duası, horonda Karadeniz'in coşkusu, zeybekte ise efelerin gururu yaşar.

La música y las danzas turcas están entre las artes que mejor cuentan la historia de esta tierra y de su gente. En un türkü vive la nostalgia de las aldeas de Anatolia; en el sema, la oración de los derviches; en el horon, la alegría desbordante del mar Negro; y en el zeybek, el orgullo de los efes.

Müzik, Türkçe öğrenenler için de çok iyi bir yardımcıdır. Şarkılar, kelimeleri ve kalıpları tekrar tekrar kulağa getirir; sözleri anlamaya çalışmak da dinlediğini anlama becerisini geliştirir. Pek çok öğrenci, sevdiği bir türkünün sözlerini anladığı gün o şarkıyı sanki ilk kez dinliyormuş gibi hisseder.

La música también es una gran ayuda para quien aprende turco. Las canciones devuelven al oído una y otra vez palabras y estructuras, y tratar de entender la letra mejora la comprensión auditiva. Muchos estudiantes sienten, el día en que por fin entienden la letra de un türkü que les gusta, que lo están escuchando por primera vez.