Türk Dili

Türkçe, 80 milyondan fazla insanın anadilidir ve Türk dilleri arasında en çok konuşulan dildir. Türkiye'de ve Kıbrıs'ta resmî dil olarak kullanılır. Balkanlarda ve Almanya gibi göç alan ülkelerde de yaygın olarak konuşulur.

El turco es la lengua materna de más de 80 millones de personas y la más hablada de las lenguas túrquicas. Es lengua oficial en Turquía y en Chipre. También se habla mucho en los Balcanes y en países de inmigración como Alemania.

Türkçeye yeni başlayanları çoğu zaman iki özellik şaşırtır. Birincisi, kuralların çok düzenli, istisnaların ise az olmasıdır. İkincisi, bu düzenin Avrupa dillerine alışmış biri için alışılmadık bir mantıkla işlemesidir: Kelimeler eklerle uzar, fiil cümlenin sonuna yerleşir.

Dos rasgos suelen sorprender a quienes empiezan a aprender turco. El primero es que las reglas son muy regulares y las excepciones, pocas. El segundo es que esa regularidad sigue una lógica poco habitual para quien está acostumbrado a las lenguas europeas: las palabras se alargan con sufijos y el verbo va al final de la oración.

Türkçenin atası, Orta Asya'da konuşulan Eski Türkçedir. Bu dilden kalan en ünlü belgeler, 8. yüzyılda dikilen Orhun Yazıtları'dır. Taşlardaki metinler, Türkçenin 1300 yıl önceki hâlini gösterir. Bu metinlerde bugünkü okurun da tanıyacağı pek çok kelime vardır.

El antepasado del turco es el turco antiguo, que se hablaba en Asia Central. Los documentos más famosos que dejó esta lengua son las inscripciones del Orjón, levantadas en el siglo VIII. Los textos de esas piedras muestran cómo era el turco hace 1300 años. En ellos hay muchas palabras que un lector actual también reconocería.

Azerbaycan Türkçesi, Türkmence, Özbekçe, Kazakça, Kırgızca, Tatarca ve Uygurca, Türkçeyle aynı dil ailesindendir. Bu dillerin yapısı birbirine çok benzer. Türkiyeli biri Azerbaycan Türkçesini çoğu zaman hiç çalışmadan anlar. Özbekçe ya da Kazakça için ise kulağın biraz alışması gerekir.

El azerbaiyano, el turcomano, el uzbeko, el kazajo, el kirguís, el tártaro y el uigur pertenecen a la misma familia lingüística que el turco. La estructura de estas lenguas es muy parecida. Un hablante de Turquía suele entender el azerbaiyano sin haberlo estudiado nunca. Con el uzbeko o el kazajo, en cambio, el oído necesita acostumbrarse un poco.

Türkçeyi Avrupa dillerinden en çok ayıran özellik, eklemeli yapısıdır. Kelimenin köküne ekler art arda gelir ve her ek yeni bir anlam katar. "Evlerimizden" kelimesi dört parçadan oluşur: "ev" kökü, çokluk eki "-ler", "bizim" anlamını veren "-imiz" ve ayrılma eki "-den". İngilizcede aynı anlamı karşılamak için üç kelime gerekir: "from our houses".

Lo que más distingue al turco de las lenguas europeas es su estructura aglutinante. A la raíz de la palabra se añaden sufijos uno tras otro, y cada uno aporta un nuevo significado. La palabra «evlerimizden» consta de cuatro partes: la raíz «ev» (casa), el sufijo de plural «-ler», «-imiz», que significa «nuestro», y el sufijo de ablativo «-den» (de). El español necesita tres palabras para decir lo mismo: «de nuestras casas».

Bu yapının en ünlü örneği, "Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız" sözüdür. Anlamı aşağı yukarı şöyledir: "Siz, Çekoslovakyalı yapamadığımız kişilerdensiniz." Gündelik hayatta kimse böyle konuşmaz, ancak bu örnek önemli bir kuralı açıkça gösterir: Ekler her zaman belli bir sırayla dizilir ve bu sıra hemen hemen hiç değişmez.

El ejemplo más famoso de esta estructura es la palabra «Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız». Significa más o menos: «Ustedes son de aquellos a quienes no pudimos convertir en checoslovacos». Nadie habla así en la vida diaria, pero el ejemplo muestra con claridad una regla importante: los sufijos siempre se ordenan de una manera fija, y ese orden casi nunca cambia.

Türkçenin en zarif kurallarından biri ünlü uyumudur. Bir kelimeye gelen ekin ünlüsü, kelimenin son hecesindeki ünlüye göre değişir. Türkçede sekiz ünlü vardır: a, ı, o, u kalın; e, i, ö, ü ince ünlülerdir. Son hecede kalın ünlü varsa ek de kalın, ince ünlü varsa ek de ince olur.

Una de las reglas más elegantes del turco es la armonía vocálica. La vocal de un sufijo cambia según la vocal de la última sílaba de la palabra. El turco tiene ocho vocales: a, ı, o, u son posteriores, y e, i, ö, ü, anteriores. Si la última sílaba tiene una vocal posterior, el sufijo también la lleva; si tiene una anterior, el sufijo también.

Örneğin "ev" kelimesinin çoğulu "evler", "araba" kelimesininki ise "arabalar"dır. Bazı ekler dört ayrı biçime girer: "evim", "kızım", "okulum", "gözüm". Bu kural sayesinde Türkçe kulağa akıcı, neredeyse ritimli gelir.

Por ejemplo, el plural de «ev» (casa) es «evler», mientras que el de «araba» (coche) es «arabalar». Algunos sufijos tienen cuatro formas distintas: «evim» (mi casa), «kızım» (mi hija), «okulum» (mi escuela), «gözüm» (mi ojo). Gracias a esta regla, el turco suena fluido, casi rítmico.

Türkler Müslüman olduktan sonra Türkçe, Arapça ve Farsçadan çok sayıda kelime aldı. Osmanlı döneminin yazı dili olan Osmanlı Türkçesi, bu üç dilin unsurlarını iç içe kullanırdı. Din, bilim, hukuk ve edebiyat terimlerinin çoğu Arapça ya da Farsçaydı. Halkın büyük bölümü bu ağır dili anlamakta zorlanıyordu.

Después de que los turcos se hicieran musulmanes, el turco tomó muchísimas palabras del árabe y del persa. El turco otomano, la lengua escrita de la época otomana, entrelazaba elementos de las tres lenguas. La mayoría de los términos de religión, ciencia, derecho y literatura eran árabes o persas. Gran parte de la población entendía con dificultad aquella lengua tan recargada.

Arapçadan gelen "kitap", "mektup", "saat" ve Farsçadan gelen "pencere", "şehir", "dost", "renk" gibi kelimeler bugün de her gün kullanılır. 1928'de Atatürk'ün önderliğinde Arap harfleri bırakıldı ve Latin harflerine dayanan yeni alfabe kabul edildi. 1932'de temeli atılan Türk Dil Kurumu, yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar buldu: "Mektep"in yerini "okul", "talebe"nin yerini "öğrenci", "tayyare"nin yerini ise "uçak" aldı.

Palabras como «kitap» (libro), «mektup» (carta) y «saat» (hora, reloj), del árabe, o «pencere» (ventana), «şehir» (ciudad), «dost» (amigo) y «renk» (color), del persa, se siguen usando a diario. En 1928, bajo la dirección de Atatürk, se abandonó la escritura árabe y se adoptó un nuevo alfabeto basado en las letras latinas. La Asociación de la Lengua Turca, fundada en 1932, buscó equivalentes turcos para las palabras extranjeras: «okul» (escuela) sustituyó a «mektep», «öğrenci» (alumno) a «talebe» y «uçak» (avión) a «tayyare».

19. yüzyılda Osmanlı Devleti yüzünü Batı'ya döndükçe Türkçe bu kez Fransızcadan etkilendi. Fransızca o dönemde diplomasinin ve kültürün diliydi. Osmanlı aydınları bu dili okur ve konuşurdu. Moda, mutfak, tıp ve teknik alanlarında pek çok kelime Fransızcadan geldi.

En el siglo XIX, a medida que el Estado otomano se volvía hacia Occidente, el turco recibió esta vez la influencia del francés. En aquella época el francés era la lengua de la diplomacia y de la cultura. Los intelectuales otomanos lo leían y lo hablaban. Muchas palabras de la moda, la cocina, la medicina y la técnica llegaron del francés.

Bugün "kuaför", "pantolon", "kamyon", "asansör", "balkon" gibi yüzlerce Fransızca kökenli kelime gündelik dilde yaşar. 20. yüzyılın ikinci yarısında ise İngilizcenin etkisi arttı. "Computer" için "bilgisayar", "e-mail" için "e-posta" gibi Türkçe karşılıklar türetildi. "İnternet", "futbol", "tişört" gibi kelimeler ise İngilizceden dile girip yerleşti.

Hoy cientos de palabras de origen francés, como «kuaför» (peluquero), «pantolon» (pantalón), «kamyon» (camión), «asansör» (ascensor) y «balkon» (balcón), siguen vivas en el habla cotidiana. En la segunda mitad del siglo XX creció la influencia del inglés. Se crearon equivalentes turcos como «bilgisayar» para «computer» y «e-posta» para «e-mail». Otras palabras, como «internet», «futbol» o «tişört», entraron desde el inglés y se quedaron.

Türkçede temel cümle düzeni özne, nesne, yüklem şeklindedir. İngilizcede ve Fransızcada ise fiil, özne ile nesnenin arasında yer alır. İngilizcedeki "I love you" cümlesi Türkçede "Ben seni seviyorum" olur ve fiil en sona gider.

El orden básico de la oración en turco es sujeto, objeto, verbo. En inglés y en francés, en cambio, el verbo va entre el sujeto y el objeto. La frase inglesa «I love you» se convierte en turco en «Ben seni seviyorum», con el verbo al final del todo.

Bu düzen Türkçeye esneklik de kazandırır. Vurgulanmak istenen öge fiilin hemen önüne konur: "Seni ben seviyorum" denildiğinde vurgu "ben" üzerine düşer. Fiil sonda olduğu için dinleyici eylemi ancak cümle bitince öğrenir. Bu durum, yeni başlayanları ilk başta zorlar.

Este orden también da flexibilidad al turco. El elemento que se quiere destacar se coloca justo delante del verbo: al decir «Seni ben seviyorum», el énfasis recae en «ben» (yo). Como el verbo va al final, quien escucha no sabe qué ocurre hasta que termina la oración. Al principio, esto cuesta a los principiantes.

ABD Dışişleri Bakanlığına bağlı Dış Hizmet Enstitüsü (FSI), Türkçeyi İngilizce konuşanlar için "zor diller" grubunda gösterir. Rusça, Yunanca ve Fince de bu gruptadır. Enstitüye göre iyi bir seviyeye ulaşmak için yaklaşık 44 haftalık (1.100 saatlik) bir eğitim gerekir. Arapça, Japonca ve Çince ise bunun iki katı süre isteyen en zor grupta yer alır.

El Instituto del Servicio Exterior (FSI), dependiente del Departamento de Estado de EE. UU., incluye el turco entre las «lenguas difíciles» para los angloparlantes. El ruso, el griego y el finés están en el mismo grupo. Según el instituto, alcanzar un buen nivel requiere unas 44 semanas, es decir, 1100 horas de clase. El árabe, el japonés y el chino están en el grupo más difícil, que exige el doble de tiempo.

Öte yandan Türkçenin kolay yanları da azımsanmayacak kadar çoktur. Okunuşu düzenlidir ve yazılı bir kelimeyi gören, onun nasıl söyleneceğini hemen bilir. Fiil çekimleri uzun görünse de düzensiz fiiller çok azdır. Kök ve ek mantığı oturduğunda yeni kelimeleri tahmin etmek kolaylaşır: "Göz"den "gözlük"e, oradan da "gözlükçü"ye geçmek yalnızca birer adımdır.

Por otro lado, el turco tiene también bastantes aspectos fáciles. La pronunciación es regular, y quien ve una palabra escrita sabe enseguida cómo decirla. Las conjugaciones parecen largas, pero hay muy pocos verbos irregulares. Una vez asimilada la lógica de raíces y sufijos, adivinar palabras nuevas resulta fácil: de «göz» (ojo) a «gözlük» (gafas), y de ahí a «gözlükçü» (óptico), solo hay un paso cada vez.

Türkçenin köklü bir edebiyat geleneği vardır. 13. yüzyılın sonlarında Yunus Emre, Anadolu halkının konuştuğu sade Türkçeyle şiirler yazdı. 16. yüzyılda Fuzuli, aşk şiirleriyle ün kazandı. 19. yüzyılda Namık Kemal "vatan" ve "hürriyet" gibi yeni fikirleri edebiyata taşıdı. Tevfik Fikret ve Yahya Kemal ise onun ardından gelen kuşakların önemli şairleridir.

El turco tiene una larga tradición literaria. A finales del siglo XIII, Yunus Emre escribió poemas en el turco sencillo que hablaba el pueblo de Anatolia. En el siglo XVI, Fuzuli se hizo famoso por su poesía amorosa. En el siglo XIX, Namık Kemal llevó a la literatura ideas nuevas como «patria» y «libertad». Tevfik Fikret y Yahya Kemal son importantes poetas de las generaciones que lo siguieron.

20. yüzyılda Türk edebiyatı dünyaya açıldı. Nazım Hikmet'in şiirleri, Yaşar Kemal'in "İnce Memed"i ve Sabahattin Ali'nin "Kürk Mantolu Madonna"sı pek çok dile çevrildi. Orhan Pamuk 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı ve bu ödülü kazanan ilk Türk yazar oldu.

En el siglo XX la literatura turca se abrió al mundo. Los poemas de Nazım Hikmet, «El halcón» de Yaşar Kemal y «La Virgen del abrigo de piel» de Sabahattin Ali se tradujeron a muchas lenguas. En 2006 Orhan Pamuk recibió el Premio Nobel de Literatura y se convirtió en el primer escritor turco en obtenerlo.

Türkçenin hikâyesi, onu konuşanların hikâyesine benzer. Bu dil Orta Asya bozkırlarında doğdu, İslam dünyasında Arapça ve Farsçayla karıştı, Osmanlı İstanbul'unda Fransızcayla tanıştı. Cumhuriyet döneminde ise yeni bir alfabe ve binlerce yeni kelimeyle yeniden düzenlendi.

La historia del turco se parece a la historia de quienes lo hablan. Esta lengua nació en las estepas de Asia Central, se mezcló con el árabe y el persa en el mundo islámico y conoció el francés en la Estambul otomana. En la época republicana se reorganizó con un nuevo alfabeto y miles de palabras nuevas.

Bu katmanlar bugün tek bir cümlede bile yan yana durabilir. "Saat beşte kuaföre gittim" cümlesinde Arapçadan gelen "saat", Fransızcadan gelen "kuaför" ve öz Türkçe "beş" ile "gitmek" bir aradadır. Bu kısacık cümlede bin yılı aşkın bir yolculuğun izleri görülür.

Hoy esas capas pueden convivir incluso en una sola oración. En «Saat beşte kuaföre gittim» (Fui a la peluquería a las cinco) aparecen juntas «saat», del árabe, «kuaför», del francés, y las palabras puramente turcas «beş» (cinco) y «gitmek» (ir). En esta frase tan corta se ven las huellas de un viaje de más de mil años.