Türk Dili

Türkçe, 80 milyondan fazla insanın anadilidir ve Türk dilleri arasında en çok konuşulan dildir. Türkiye'de ve Kıbrıs'ta resmî dil olarak kullanılır. Balkanlarda ve Almanya gibi göç alan ülkelerde de yaygın olarak konuşulur.

Il turco è la lingua madre di oltre 80 milioni di persone ed è la più parlata delle lingue turche. È lingua ufficiale in Turchia e a Cipro. È molto diffuso anche nei Balcani e in paesi di immigrazione come la Germania.

Türkçeye yeni başlayanları çoğu zaman iki özellik şaşırtır. Birincisi, kuralların çok düzenli, istisnaların ise az olmasıdır. İkincisi, bu düzenin Avrupa dillerine alışmış biri için alışılmadık bir mantıkla işlemesidir: Kelimeler eklerle uzar, fiil cümlenin sonuna yerleşir.

Due caratteristiche sorprendono spesso chi comincia a studiare il turco. La prima è che le regole sono molto regolari e le eccezioni poche. La seconda è che questa regolarità segue una logica insolita per chi è abituato alle lingue europee: le parole si allungano con i suffissi e il verbo va alla fine della frase.

Türkçenin atası, Orta Asya'da konuşulan Eski Türkçedir. Bu dilden kalan en ünlü belgeler, 8. yüzyılda dikilen Orhun Yazıtları'dır. Taşlardaki metinler, Türkçenin 1300 yıl önceki hâlini gösterir. Bu metinlerde bugünkü okurun da tanıyacağı pek çok kelime vardır.

L'antenato del turco è l'antico turco, parlato in Asia centrale. I documenti più famosi rimasti di questa lingua sono le iscrizioni dell'Orkhon, erette nell'VIII secolo. I testi sulle pietre mostrano com'era il turco 1300 anni fa. Contengono molte parole che anche un lettore di oggi riconoscerebbe.

Azerbaycan Türkçesi, Türkmence, Özbekçe, Kazakça, Kırgızca, Tatarca ve Uygurca, Türkçeyle aynı dil ailesindendir. Bu dillerin yapısı birbirine çok benzer. Türkiyeli biri Azerbaycan Türkçesini çoğu zaman hiç çalışmadan anlar. Özbekçe ya da Kazakça için ise kulağın biraz alışması gerekir.

L'azero, il turkmeno, l'uzbeko, il kazako, il kirghiso, il tataro e l'uiguro appartengono alla stessa famiglia linguistica del turco. La struttura di queste lingue è molto simile. Chi viene dalla Turchia capisce di solito l'azero senza averlo mai studiato. Per l'uzbeko o il kazako, invece, l'orecchio ha bisogno di un po' di abitudine.

Türkçeyi Avrupa dillerinden en çok ayıran özellik, eklemeli yapısıdır. Kelimenin köküne ekler art arda gelir ve her ek yeni bir anlam katar. "Evlerimizden" kelimesi dört parçadan oluşur: "ev" kökü, çokluk eki "-ler", "bizim" anlamını veren "-imiz" ve ayrılma eki "-den". İngilizcede aynı anlamı karşılamak için üç kelime gerekir: "from our houses".

La caratteristica che più distingue il turco dalle lingue europee è la sua struttura agglutinante. Alla radice della parola si aggiungono suffissi uno dopo l'altro, e ognuno aggiunge un nuovo significato. La parola «evlerimizden» è composta da quattro parti: la radice «ev» (casa), il suffisso del plurale «-ler», «-imiz», che significa «nostro», e il suffisso dell'ablativo «-den» (da). In italiano servono tre parole per dire la stessa cosa: «dalle nostre case».

Bu yapının en ünlü örneği, "Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız" sözüdür. Anlamı aşağı yukarı şöyledir: "Siz, Çekoslovakyalı yapamadığımız kişilerdensiniz." Gündelik hayatta kimse böyle konuşmaz, ancak bu örnek önemli bir kuralı açıkça gösterir: Ekler her zaman belli bir sırayla dizilir ve bu sıra hemen hemen hiç değişmez.

L'esempio più famoso di questa struttura è la parola «Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız». Significa più o meno: «Voi siete tra quelli che non siamo riusciti a rendere cecoslovacchi». Nella vita di tutti i giorni nessuno parla così, ma l'esempio mostra chiaramente una regola importante: i suffissi si dispongono sempre in un ordine preciso, e quest'ordine non cambia quasi mai.

Türkçenin en zarif kurallarından biri ünlü uyumudur. Bir kelimeye gelen ekin ünlüsü, kelimenin son hecesindeki ünlüye göre değişir. Türkçede sekiz ünlü vardır: a, ı, o, u kalın; e, i, ö, ü ince ünlülerdir. Son hecede kalın ünlü varsa ek de kalın, ince ünlü varsa ek de ince olur.

Una delle regole più eleganti del turco è l'armonia vocalica. La vocale di un suffisso cambia in base alla vocale dell'ultima sillaba della parola. Il turco ha otto vocali: a, ı, o, u sono posteriori, e, i, ö, ü anteriori. Se nell'ultima sillaba c'è una vocale posteriore, anche il suffisso è posteriore; se c'è una vocale anteriore, anche il suffisso è anteriore.

Örneğin "ev" kelimesinin çoğulu "evler", "araba" kelimesininki ise "arabalar"dır. Bazı ekler dört ayrı biçime girer: "evim", "kızım", "okulum", "gözüm". Bu kural sayesinde Türkçe kulağa akıcı, neredeyse ritimli gelir.

Per esempio, il plurale di «ev» (casa) è «evler», quello di «araba» (automobile) è invece «arabalar». Alcuni suffissi hanno quattro forme diverse: «evim» (la mia casa), «kızım» (mia figlia), «okulum» (la mia scuola), «gözüm» (il mio occhio). Grazie a questa regola il turco suona scorrevole, quasi ritmico.

Türkler Müslüman olduktan sonra Türkçe, Arapça ve Farsçadan çok sayıda kelime aldı. Osmanlı döneminin yazı dili olan Osmanlı Türkçesi, bu üç dilin unsurlarını iç içe kullanırdı. Din, bilim, hukuk ve edebiyat terimlerinin çoğu Arapça ya da Farsçaydı. Halkın büyük bölümü bu ağır dili anlamakta zorlanıyordu.

Dopo che i turchi divennero musulmani, il turco prese moltissime parole dall'arabo e dal persiano. Il turco ottomano, la lingua scritta dell'epoca ottomana, intrecciava elementi di tutte e tre le lingue. La maggior parte dei termini della religione, della scienza, del diritto e della letteratura era araba o persiana. Gran parte della popolazione faticava a capire questa lingua pesante.

Arapçadan gelen "kitap", "mektup", "saat" ve Farsçadan gelen "pencere", "şehir", "dost", "renk" gibi kelimeler bugün de her gün kullanılır. 1928'de Atatürk'ün önderliğinde Arap harfleri bırakıldı ve Latin harflerine dayanan yeni alfabe kabul edildi. 1932'de temeli atılan Türk Dil Kurumu, yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar buldu: "Mektep"in yerini "okul", "talebe"nin yerini "öğrenci", "tayyare"nin yerini ise "uçak" aldı.

Parole come «kitap» (libro), «mektup» (lettera) e «saat» (ora, orologio), dall'arabo, o «pencere» (finestra), «şehir» (città), «dost» (amico) e «renk» (colore), dal persiano, si usano ancora ogni giorno. Nel 1928, sotto la guida di Atatürk, la scrittura araba fu abbandonata e venne adottato un nuovo alfabeto basato sulle lettere latine. L'Associazione della lingua turca, fondata nel 1932, trovò equivalenti turchi per le parole straniere: «okul» (scuola) prese il posto di «mektep», «öğrenci» (studente) quello di «talebe» e «uçak» (aereo) quello di «tayyare».

19. yüzyılda Osmanlı Devleti yüzünü Batı'ya döndükçe Türkçe bu kez Fransızcadan etkilendi. Fransızca o dönemde diplomasinin ve kültürün diliydi. Osmanlı aydınları bu dili okur ve konuşurdu. Moda, mutfak, tıp ve teknik alanlarında pek çok kelime Fransızcadan geldi.

Nel XIX secolo, man mano che lo Stato ottomano si volgeva all'Occidente, il turco subì questa volta l'influenza del francese. Il francese era allora la lingua della diplomazia e della cultura. Gli intellettuali ottomani lo leggevano e lo parlavano. Molte parole della moda, della cucina, della medicina e della tecnica arrivarono dal francese.

Bugün "kuaför", "pantolon", "kamyon", "asansör", "balkon" gibi yüzlerce Fransızca kökenli kelime gündelik dilde yaşar. 20. yüzyılın ikinci yarısında ise İngilizcenin etkisi arttı. "Computer" için "bilgisayar", "e-mail" için "e-posta" gibi Türkçe karşılıklar türetildi. "İnternet", "futbol", "tişört" gibi kelimeler ise İngilizceden dile girip yerleşti.

Oggi centinaia di parole di origine francese, come «kuaför» (parrucchiere), «pantolon» (pantaloni), «kamyon» (camion), «asansör» (ascensore) e «balkon» (balcone), vivono nella lingua di tutti i giorni. Nella seconda metà del XX secolo crebbe l'influenza dell'inglese. Si coniarono equivalenti turchi come «bilgisayar» per «computer» ed «e-posta» per «e-mail». Altre parole, come «internet», «futbol» e «tişört», entrarono invece dall'inglese e ci rimasero.

Türkçede temel cümle düzeni özne, nesne, yüklem şeklindedir. İngilizcede ve Fransızcada ise fiil, özne ile nesnenin arasında yer alır. İngilizcedeki "I love you" cümlesi Türkçede "Ben seni seviyorum" olur ve fiil en sona gider.

L'ordine di base della frase turca è soggetto, oggetto, verbo. In inglese e in francese, invece, il verbo si trova tra il soggetto e l'oggetto. La frase inglese «I love you» in turco diventa «Ben seni seviyorum», con il verbo in fondo.

Bu düzen Türkçeye esneklik de kazandırır. Vurgulanmak istenen öge fiilin hemen önüne konur: "Seni ben seviyorum" denildiğinde vurgu "ben" üzerine düşer. Fiil sonda olduğu için dinleyici eylemi ancak cümle bitince öğrenir. Bu durum, yeni başlayanları ilk başta zorlar.

Quest'ordine dà anche flessibilità al turco. L'elemento che si vuole mettere in risalto si colloca subito prima del verbo: dicendo «Seni ben seviyorum», l'accento cade su «ben» (io). Poiché il verbo viene per ultimo, chi ascolta scopre l'azione solo alla fine della frase. All'inizio questo mette in difficoltà i principianti.

ABD Dışişleri Bakanlığına bağlı Dış Hizmet Enstitüsü (FSI), Türkçeyi İngilizce konuşanlar için "zor diller" grubunda gösterir. Rusça, Yunanca ve Fince de bu gruptadır. Enstitüye göre iyi bir seviyeye ulaşmak için yaklaşık 44 haftalık (1.100 saatlik) bir eğitim gerekir. Arapça, Japonca ve Çince ise bunun iki katı süre isteyen en zor grupta yer alır.

Il Foreign Service Institute (FSI), che fa capo al Dipartimento di Stato americano, colloca il turco tra le «lingue difficili» per chi parla inglese. Il russo, il greco e il finlandese fanno parte dello stesso gruppo. Secondo l'istituto, per raggiungere un buon livello servono circa 44 settimane, cioè 1100 ore di lezione. L'arabo, il giapponese e il cinese si trovano nel gruppo più difficile, che richiede il doppio del tempo.

Öte yandan Türkçenin kolay yanları da azımsanmayacak kadar çoktur. Okunuşu düzenlidir ve yazılı bir kelimeyi gören, onun nasıl söyleneceğini hemen bilir. Fiil çekimleri uzun görünse de düzensiz fiiller çok azdır. Kök ve ek mantığı oturduğunda yeni kelimeleri tahmin etmek kolaylaşır: "Göz"den "gözlük"e, oradan da "gözlükçü"ye geçmek yalnızca birer adımdır.

D'altra parte il turco ha anche non pochi lati facili. La pronuncia è regolare, e chi vede una parola scritta sa subito come pronunciarla. Le coniugazioni sembrano lunghe, ma i verbi irregolari sono pochissimi. Una volta assimilata la logica di radici e suffissi, indovinare parole nuove diventa facile: da «göz» (occhio) a «gözlük» (occhiali), e da lì a «gözlükçü» (ottico), c'è ogni volta un solo passo.

Türkçenin köklü bir edebiyat geleneği vardır. 13. yüzyılın sonlarında Yunus Emre, Anadolu halkının konuştuğu sade Türkçeyle şiirler yazdı. 16. yüzyılda Fuzuli, aşk şiirleriyle ün kazandı. 19. yüzyılda Namık Kemal "vatan" ve "hürriyet" gibi yeni fikirleri edebiyata taşıdı. Tevfik Fikret ve Yahya Kemal ise onun ardından gelen kuşakların önemli şairleridir.

Il turco ha una lunga tradizione letteraria. Alla fine del XIII secolo Yunus Emre scrisse poesie nel turco semplice parlato dal popolo dell'Anatolia. Nel XVI secolo Fuzuli divenne famoso per le sue poesie d'amore. Nel XIX secolo Namık Kemal portò nella letteratura idee nuove come «patria» e «libertà». Tevfik Fikret e Yahya Kemal sono tra i poeti più importanti delle generazioni successive.

20. yüzyılda Türk edebiyatı dünyaya açıldı. Nazım Hikmet'in şiirleri, Yaşar Kemal'in "İnce Memed"i ve Sabahattin Ali'nin "Kürk Mantolu Madonna"sı pek çok dile çevrildi. Orhan Pamuk 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı ve bu ödülü kazanan ilk Türk yazar oldu.

Nel XX secolo la letteratura turca si aprì al mondo. Le poesie di Nazım Hikmet, «Il sottile Memed» di Yaşar Kemal e «Madonna con cappotto di pelliccia» di Sabahattin Ali furono tradotti in molte lingue. Nel 2006 Orhan Pamuk ricevette il premio Nobel per la letteratura e fu il primo scrittore turco a ottenerlo.

Türkçenin hikâyesi, onu konuşanların hikâyesine benzer. Bu dil Orta Asya bozkırlarında doğdu, İslam dünyasında Arapça ve Farsçayla karıştı, Osmanlı İstanbul'unda Fransızcayla tanıştı. Cumhuriyet döneminde ise yeni bir alfabe ve binlerce yeni kelimeyle yeniden düzenlendi.

La storia del turco somiglia a quella di chi lo parla. Questa lingua nacque nelle steppe dell'Asia centrale, si mescolò con l'arabo e il persiano nel mondo islamico e incontrò il francese nell'Istanbul ottomana. In epoca repubblicana fu riordinata con un nuovo alfabeto e migliaia di parole nuove.

Bu katmanlar bugün tek bir cümlede bile yan yana durabilir. "Saat beşte kuaföre gittim" cümlesinde Arapçadan gelen "saat", Fransızcadan gelen "kuaför" ve öz Türkçe "beş" ile "gitmek" bir aradadır. Bu kısacık cümlede bin yılı aşkın bir yolculuğun izleri görülür.

Oggi questi strati possono stare fianco a fianco persino in una sola frase. In «Saat beşte kuaföre gittim» (Sono andato dal parrucchiere alle cinque) si trovano insieme «saat», dall'arabo, «kuaför», dal francese, e le parole puramente turche «beş» (cinque) e «gitmek» (andare). In questa frase così breve si vedono le tracce di un viaggio di oltre mille anni.