Türkiye'de Gelenekler ve Günlük Yaşam

Bir ülkeyi tanımak için tarihini ve coğrafyasını bilmek yetmez, insanların gündelik hayatına da bakmak gerekir. Türkiye'nin gündelik hayatında Anadolu'nun eski gelenekleri, İslam kültürü ve modern şehir yaşamı iç içedir.

Per conoscere un paese non basta conoscerne la storia e la geografia: bisogna guardare anche alla vita di tutti i giorni delle persone. Nella vita quotidiana della Turchia si intrecciano le antiche tradizioni dell'Anatolia, la cultura islamica e la vita moderna di città.

Konukseverlik, aile bağları, komşuluk ve büyüklere saygı bu hayatın temel taşlarıdır. Bu değerler kitaplarda kalmaz. Kapıda çıkarılan ayakkabıda, ikram edilen çayda, otobüste yaşlılara verilen yerde her gün kendini gösterir.

Ospitalità, legami familiari, buon vicinato e rispetto per gli anziani sono i pilastri di questa vita. Questi valori non restano sui libri. Si vedono ogni giorno nelle scarpe tolte sulla porta, nel tè offerto all'ospite, nel posto ceduto in autobus a una persona anziana.

Türkiye'de misafire büyük değer verilir. Habersiz gelen konuğa 'Tanrı misafiri' denir ve böyle bir konuk kapıdan geri çevrilmez. Ev sahibi elindeki en iyi yiyeceği çıkarır, en güzel fincanları kullanır. Sofra sade olsa bile misafir hemen buyur edilir. Nitekim bir atasözünde 'Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer.' denir. Misafiri aç ya da çaysız göndermek ayıp sayılır.

In Turchia l'ospite è tenuto in grande considerazione. Chi arriva senza preavviso viene chiamato 'Tanrı misafiri', ospite mandato da Dio, e un ospite così non viene mai respinto. Il padrone di casa tira fuori il meglio che ha e usa le tazze più belle. Anche se la tavola è semplice, l'ospite viene subito invitato a sedersi. Come dice il proverbio, 'Misafir umduğunu değil, bulduğunu yer': l'ospite non mangia ciò che sperava, ma ciò che trova. Lasciar andare un ospite a stomaco vuoto o senza tè è considerato una vergogna.

Konukseverliğin en sık görülen işareti çaydır. Halıcıda, oto tamircisinde, hatta devlet dairesinde bile misafire hemen çay söylenir. Bu ikramı kabul etmek kibarlıktır. Çay gelince sohbet de başlar ve bazen saatlerce sürer. Çay istemeyen biri 'Sağ olun, az önce içtim' diyerek teklifi nazikçe geri çevirebilir.

Il segno di ospitalità più comune è il tè. Da un venditore di tappeti, da un meccanico, perfino in un ufficio pubblico, per il visitatore si ordina subito un tè. Accettare l'offerta è segno di buona educazione. Con il tè comincia anche la conversazione, che a volte dura ore. Chi non vuole il tè può rifiutare gentilmente dicendo 'Sağ olun, az önce içtim': grazie, l'ho appena bevuto.

Türkiye, kişi başına çay tüketiminde yıllardır dünyanın ilk sıralarındadır. Çayın büyük kısmı Doğu Karadeniz'de, özellikle Rize'de yetişir. Evlerde çay iki katlı çaydanlıkta demlenir ve ince belli bardaklarda içilir. Bazıları demli çayı, bazıları açık çayı sever. Kahvaltıdan gece yarısına kadar çay hiç eksik olmaz. Çay ocaklarındaki çaycılar, tepsileriyle dükkân dükkân dolaşıp çay taşır.

Da anni la Turchia è tra i primi paesi al mondo per consumo di tè pro capite. La maggior parte del tè cresce nella regione orientale del Mar Nero, soprattutto a Rize. In casa il tè si prepara in una teiera a due piani e si beve in piccoli bicchieri a forma di tulipano. Ad alcuni piace forte, ad altri leggero. Dalla colazione fino a mezzanotte, il tè non manca mai. I ragazzi delle mescite di tè girano di negozio in negozio con i loro vassoi, portando tè.

Türk kahvesi ise daha özel anlara ayrılır. Cezvede köpüklü pişirilir ve küçük fincanlarda, yanında bir bardak suyla ikram edilir. Fincanın dibinde kalan telveyle fal bakılır. Kız istemeye gelen damat adayının kahvesini genç kız pişirir; bazen de şaka yollu kahveye tuz katar. 'Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır' sözü bu kültürü iyi anlatır. Türk kahvesi kültürü ve geleneği 2013'te UNESCO listesine girdi.

Il caffè turco, invece, è riservato ai momenti speciali. Si cuoce con la sua schiuma in un cezve e si serve in tazzine, accompagnato da un bicchiere d'acqua. Con i fondi rimasti sul fondo della tazzina si legge il futuro. Quando la famiglia di un giovane va a chiedere la mano di una ragazza, è la ragazza a preparare il caffè per il pretendente e a volte, per scherzo, ci mette del sale. Il detto 'Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır', una tazzina di caffè si ricorda per quarant'anni, riassume bene questa cultura. La cultura e la tradizione del caffè turco sono entrate nella lista UNESCO nel 2013.

Türkiye'de aile, hayatın merkezindedir. Eskiden, özellikle köylerde, büyükanne, büyükbaba, oğullar, gelinler ve torunlar aynı evde ya da aynı avluda yaşardı. Evlilik ya da meslek seçimi gibi önemli kararları çoğu zaman bütün aile birlikte konuşur. Biri hastalandığında ya da başı sıkıştığında ilk yardıma koşan yine ailedir.

In Turchia la famiglia è al centro della vita. Un tempo, soprattutto nei villaggi, nonni, figli, nuore e nipoti vivevano nella stessa casa o intorno allo stesso cortile. Le decisioni importanti, come il matrimonio o la scelta del lavoro, spesso le discute tutta la famiglia insieme. Quando qualcuno si ammala o si trova in difficoltà, la prima ad accorrere è ancora una volta la famiglia.

Şehirleşmeyle birlikte aileler küçüldü; ancak aile bağları kopmadı. Pek çok genç evlenene kadar anne babasıyla yaşar. Pazar kahvaltıları, bayram ziyaretleri ve her gün telefonla hal hatır sormak bugün de yaygındır. Başarı da sorun da tek kişinin değil, bütün ailenin meselesi sayılır. Bu durum insana hem güven verir hem de sorumluluk yükler.

Con l'urbanizzazione le famiglie si sono rimpicciolite, ma i legami non si sono spezzati. Molti giovani vivono con i genitori fino al matrimonio. Le colazioni della domenica, le visite durante le feste e le telefonate quotidiane per sapere come stanno tutti sono ancora diffuse. Successi e problemi non sono considerati affari di una sola persona, ma di tutta la famiglia. Questo dà sicurezza e al tempo stesso carica di responsabilità.

Türk çocukları büyüklere saygıyı küçük yaşta öğrenir. Bayramlarda büyüklerin eli öpülür ve alına götürülür. Yaşça büyük biri odaya girdiğinde gençler ayağa kalkar; otobüste de büyüklere yer verilir. Sofrada yemeğe önce büyükler başlar. Bazı ailelerde büyüklerin yanında bacak bacak üstüne atmak ya da sigara içmek hâlâ ayıp sayılır.

I bambini turchi imparano presto a rispettare gli anziani. Durante le feste baciano la mano agli anziani e se la portano alla fronte. Quando una persona anziana entra nella stanza i giovani si alzano, e in autobus le cedono il posto. A tavola sono gli anziani a cominciare a mangiare. In alcune famiglie accavallare le gambe o fumare davanti agli anziani è ancora considerato maleducato.

Bu saygı dile de yansır. Türkçede yaşça büyük birine yalnızca adıyla seslenmek pek kibar bulunmaz. Bunun yerine 'abla', 'abi', 'teyze' ya da 'amca' denir. Bu sözcükler akraba olmayan insanlar için de kullanılır. Bakkala 'amca', pazarda sebze satan kadına 'teyze' demek hem saygıyı hem de yakınlığı gösterir. Resmî ortamlarda ise addan sonra 'Hanım' ya da 'Bey' eklenir ve kişiye Ayşe Hanım, Mehmet Bey diye seslenilir.

Questo rispetto si riflette anche nella lingua. In turco non è considerato molto educato chiamare una persona più grande solo per nome. Si dice invece 'abla' (sorella maggiore), 'abi' (fratello maggiore), 'teyze' (zia) o 'amca' (zio). Queste parole si usano anche per persone che non sono parenti. Chiamare 'amca' il droghiere o 'teyze' la donna che vende verdura al mercato esprime insieme rispetto e familiarità. Nelle situazioni formali si aggiunge 'Hanım' o 'Bey' dopo il nome e si dice Ayşe Hanım o Mehmet Bey.

Türkiye'de yemek, bir araya gelmek için iyi bir bahanedir. Özellikle hafta sonu kahvaltısı uzun sürer. Sofraya beyaz peynir, kaşar, zeytin, domates, salatalık, bal, kaymak, reçel ve haşlanmış yumurta dizilir. Yanında simit ya da sıcak ekmek bulunur, bazen tavada menemen ya da sucuklu yumurta da gelir. 'Kahvaltı' sözcüğü 'kahve altı'ndan türemiştir ve kahveden önce yenen yemek demektir.

In Turchia il cibo è una buona scusa per stare insieme. Soprattutto la colazione del fine settimana dura a lungo. In tavola si dispongono formaggio bianco, formaggio kaşar, olive, pomodori, cetrioli, miele, kaymak, marmellata e uova sode. Si accompagnano con simit o pane caldo, e a volte arrivano anche il menemen o le uova con il sucuk nella padella. La parola 'kahvaltı' deriva da 'kahve altı' e indica il cibo che si mangia prima del caffè.

Akşam yemeklerinde de paylaşmak esastır. Mezeler ve salatalar ortaya konur, herkes istediğinden alır. Yemeğe başlarken 'Afiyet olsun' denir. Yemeği yapan kişiye de 'Elinize sağlık' diye teşekkür edilir. Yemekten sonra çay gelir ve çoğu evde çay içilmeden kimse sofradan kalkmaz.

Anche a cena la regola è condividere. Meze e insalate si mettono al centro e ognuno prende ciò che vuole. Prima di cominciare si dice 'Afiyet olsun' (Buon appetito). Chi ha cucinato viene ringraziato con 'Elinize sağlık' (Benedette le tue mani). Dopo il pasto arriva il tè, e nella maggior parte delle case nessuno si alza da tavola prima di averlo bevuto.

Yılın en kalabalık ve hareketli günleri iki dinî bayramdır: Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı. Ramazan Bayramı bir aylık orucun ardından gelir ve üç gün sürer. Bayram sabahı erkekler bayram namazına gider, ardından ziyaretler başlar. Çocuklar büyüklerin elini öper ve harçlık alır. Misafirlere şeker ve tatlı ikram edilir. Bayramdan önce milyonlarca kişi memleketine gitmek için yola çıkar.

I giorni più affollati e vivaci dell'anno sono le due feste religiose: Ramazan Bayramı e Kurban Bayramı. Ramazan Bayramı segue il mese del digiuno e dura tre giorni. La mattina gli uomini vanno alla preghiera festiva, poi cominciano le visite. I bambini baciano la mano agli anziani e ricevono una mancia. Agli ospiti si offrono caramelle e dolci. Prima della festa milioni di persone si mettono in viaggio verso il paese d'origine.

Kurban Bayramı dört gün sürer ve kökü Hz. İbrahim'in hikâyesine dayanır. Durumu iyi olan aileler kurban keser, etin bir kısmını yoksullara ve komşulara dağıtır. Bayramda insanlar tanıdık tanımadık herkesle bayramlaşır. Küs olanlar barışır, uzun süredir görüşmeyen akrabalar birbirini arar.

Kurban Bayramı dura quattro giorni e risale alla storia di Abramo. Le famiglie che possono permetterselo sacrificano un animale e distribuiscono parte della carne ai poveri e ai vicini. Durante la festa ci si scambiano gli auguri con tutti, conosciuti e sconosciuti. Chi aveva litigato fa pace, e i parenti che non si vedevano da tempo si fanno sentire.

Türkiye'de gündelik hayatın yazılı olmayan pek çok kuralı vardır. Konuşan birinin sözünü kesmek kabalık sayılır. Taşınan komşuya yardım etmek ya da hasta komşuya çorba götürmek beklenen davranışlardır. Bu yardımın karşılığında kimse bir şey istemez. Köylerde bu yardımlaşmanın adı imecedir: Yol yapımında ya da hasatta bütün köy birlikte çalışır.

La vita quotidiana in Turchia ha molte regole non scritte. Interrompere qualcuno mentre parla è considerato scortese. Aiutare un vicino che trasloca o portare una minestra a un vicino malato è ciò che ci si aspetta da tutti. Nessuno chiede nulla in cambio di questo aiuto. Nei villaggi questo aiuto reciproco si chiama imece: quando si costruisce una strada o si fa il raccolto, tutto il villaggio lavora insieme.

Selamlaşma da kısa sürmez. Tanıdık biriyle karşılaşınca yalnızca 'Merhaba' demek yetmez; 'Nasılsın?', 'Evdekiler nasıl?', 'İşler nasıl?' gibi sorular da sorulur. Çalışan birine 'Kolay gelsin', hasta birine 'Geçmiş olsun' denir. Bu kalıpları bilen bir yabancı kısa sürede sıcak bir ilgiyle karşılanır.

Anche i saluti non si sbrigano in fretta. Quando si incontra un conoscente non basta dire 'Merhaba'; si chiede anche 'Nasılsın?' (Come stai?), 'Evdekiler nasıl?' (Come sta la famiglia?) e 'İşler nasıl?' (Come va il lavoro?). A chi sta lavorando si dice 'Kolay gelsin' (Buon lavoro), a chi è malato 'Geçmiş olsun' (Guarisci presto). Uno straniero che conosce queste frasi viene presto accolto con calore.

Anadolu'da el sanatları yüzyıllar boyunca hem geçim kaynağı hem de bir sanat dalı olmuştur. Halı ve kilim dokumacılığı köylerde bugün de sürer. Her yörenin kendine özgü desenleri ve renkleri vardır. Bir uzman, halıya bakarak onun nerede dokunduğunu söyleyebilir. Desenlerin de birer anlamı vardır: Koçboynuzu gücü, elibelinde ise kadını ve bereketi simgeler.

In Anatolia l'artigianato è stato per secoli insieme fonte di guadagno e forma d'arte. La tessitura di tappeti e kilim continua ancora oggi nei villaggi. Ogni zona ha i suoi motivi e i suoi colori. Un esperto può guardare un tappeto e dire dove è stato tessuto. Anche i motivi hanno un significato: il corno d'ariete rappresenta la forza, mentre l'elibelinde, una figura con le mani sui fianchi, la donna e la fertilità.

Çini sanatı, Osmanlı döneminde, özellikle 16. yüzyılda en parlak çağını yaşadı. İznik çinileri kobalt mavisi ve mercan kırmızısıyla ünlüdür. İstanbul'daki Rüstem Paşa Camii ile Sultanahmet Camii'nin duvarları bu çinilerle kaplıdır. Bakırcılık, ahşap oymacılığı, hat ve tezhip de köklü sanatlardır. Bu sanatları öğrenmek bugün de yıllar alır. Çırak, ustasının yanında adım adım ilerler.

L'arte delle piastrelle in ceramica visse il suo periodo d'oro in epoca ottomana, soprattutto nel XVI secolo. Le piastrelle di İznik sono famose per il blu cobalto e il rosso corallo. Le pareti della moschea di Rüstem Paşa e della moschea del Sultano Ahmed, a Istanbul, ne sono ricoperte. Anche la lavorazione del rame, l'intaglio del legno, la calligrafia e la miniatura sono arti antiche. Impararle richiede ancora oggi anni. L'apprendista avanza passo dopo passo al fianco del maestro.

Osmanlı şehirlerinde neredeyse her mahallenin bir hamamı vardı. Çoğu evde banyo olmadığı için insanlar haftada bir hamama giderdi. Hamam aynı zamanda bir buluşma yeriydi. Kadınlar ve erkekler ayrı bölümlerde ya da ayrı saatlerde yıkanır, bu arada dinlenip mahallenin haberlerini konuşurdu. Düğünden önceki gelin hamamı ve doğumdan kırk gün sonra yapılan kırk hamamı gibi gelenekler bazı ailelerde bugün de sürer.

Nelle città ottomane quasi ogni quartiere aveva il suo hammam. Poiché la maggior parte delle case non aveva il bagno, si andava all'hammam una volta alla settimana. L'hammam era anche un luogo d'incontro. Donne e uomini si lavavano in sezioni separate o in orari diversi, si riposavano e si scambiavano le notizie del quartiere. Usanze come il bagno della sposa prima delle nozze e il 'kırk hamamı', il bagno che si fa quaranta giorni dopo un parto, sopravvivono ancora in alcune famiglie.

Hamam üç bölümden oluşur: soyunma yeri olan soğukluk ya da camekân, ılık bir geçiş bölümü olan ılıklık ve asıl yıkanılan sıcaklık. Sıcaklıkta yıkanan kişi ortadaki mermer göbek taşına uzanır. Tellak ya da natır önce keseyle sırtını ovar, sonra onu bol köpükle yıkar. İstanbul'da Mimar Sinan'ın yaptığı Çemberlitaş Hamamı gibi 16. yüzyıldan kalma hamamlar bugün de açıktır.

Un hammam ha tre parti: il soğukluk o camekân, dove ci si spoglia; l'ılıklık, un passaggio tiepido; e il sıcaklık, la sala calda dove ci si lava davvero. Nella sala calda ci si sdraia sulla pietra di marmo centrale, il göbek taşı. L'inserviente, tellak per gli uomini e natır per le donne, prima strofina la schiena con il guanto kese e poi lava con abbondante schiuma. A Istanbul sono ancora aperti hammam del XVI secolo come quello di Çemberlitaş, costruito da Mimar Sinan.

Türkiye son yetmiş yılda hızla değişti. Köylerden şehirlere büyük göçler yaşandı; bugün nüfusun büyük çoğunluğu şehirlerde yaşar. Birçok genç okumak ya da çalışmak için ailesinden uzaklaşır, bir kısmı yurt dışına gider. Alışveriş merkezleri, e-ticaret ve sosyal medya eski alışkanlıkların bazılarını değiştirdi.

Negli ultimi settant'anni la Turchia è cambiata in fretta. Ci sono state grandi migrazioni dalle campagne alle città, e oggi la grande maggioranza della popolazione vive in città. Molti giovani si allontanano dalla famiglia per studiare o lavorare, e alcuni vanno all'estero. Centri commerciali, acquisti online e social network hanno cambiato alcune vecchie abitudini.

Yine de birçok gelenek yeni hayata uyum sağladı. İstanbul'da tek başına yaşayan bir genç bayramda memleketine gider ve annesinin dolmasını hâlâ her yemekten üstün tutar. Bayram tebrikleri artık telefondan mesajla gönderilir; ancak büyüklerin eli yine yüz yüze öpülür. Gelenek ile modern hayat çoğu zaman birbirini dışlamaz, yan yana yürür.

Eppure molte tradizioni si sono adattate alla nuova vita. Un giovane che vive da solo a Istanbul torna a casa per le feste e continua a mettere i dolma della madre al di sopra di qualsiasi altro piatto. Gli auguri per le feste ormai si mandano per messaggio, ma la mano agli anziani si bacia ancora di persona. Tradizione e vita moderna di solito non si escludono: camminano fianco a fianco.

Türkiye'deki geleneklerin çoğu müzelerde değil, gündelik hayatın içindedir. Çay bardağının başında dönen sohbet, bayramda öpülen eller, cenaze evine götürülen yemek ve otobüste yaşlıya verilen yer bunlardan yalnızca birkaçıdır.

La maggior parte delle tradizioni turche non si trova nei musei, ma nel cuore della vita quotidiana. La conversazione davanti a un bicchiere di tè, le mani baciate durante le feste, il cibo portato a una casa in lutto e il posto ceduto in autobus a una persona anziana sono solo alcune di esse.

Bu geleneklerin dili de Türkçedir. 'Kolay gelsin', 'Geçmiş olsun', 'Elinize sağlık' ve 'Hayırlı olsun' gibi kalıpları öğrenen biri hem dili hem de bu küçük âdetleri daha iyi anlar.

La lingua di queste tradizioni è il turco. Chi impara espressioni come 'Kolay gelsin', 'Geçmiş olsun', 'Elinize sağlık' e 'Hayırlı olsun' capisce meglio sia la lingua sia queste piccole usanze.