İstanbul: Kıtaların Buluştuğu Yer

İstanbul, Avrupa ile Asya'yı ayıran İstanbul Boğazı'nın iki yakasına kurulmuş bir şehirdir. Sabah Üsküdar'dan vapura binen biri, yirmi dakika sonra başka bir kıtada, Eminönü'nde işinin başında olabilir. Şehrin tarihi en az 2.600 yıl öncesine uzanır.

Istanbul è una città costruita sulle due sponde del Bosforo, lo stretto che separa l'Europa dall'Asia. Chi la mattina prende il vaporetto a Üsküdar può essere al lavoro venti minuti dopo a Eminönü, cioè in un altro continente. La storia della città risale ad almeno 2600 anni fa.

İstanbul, 330'dan 1923'e kadar yaklaşık 1.600 yıl boyunca önce Roma İmparatorluğu'na, ardından Bizans'a, son olarak da Osmanlı Devleti'ne başkentlik yaptı. Her dönem, bir öncekinin üzerine yeni bir katman ekledi. Bugün aynı sokakta bir Bizans sarnıcı, bir Osmanlı çeşmesi ve modern bir kafe yan yana bulunabilir.

Per circa 1600 anni, dal 330 al 1923, Istanbul fu capitale prima dell'Impero romano, poi di Bisanzio e infine dello Stato ottomano. Ogni epoca aggiunse un nuovo strato sopra quello precedente. Oggi nella stessa strada possono trovarsi fianco a fianco una cisterna bizantina, una fontana ottomana e un caffè moderno.

Geleneğe göre şehri MÖ 657'de Megaralı Byzas kurdu. Anlatılana göre Delfi kâhini, Byzas'a "körlerin karşısına" yerleşmesini söylemişti. Byzas, karşı kıyıdaki Kalkedon'a (bugünkü Kadıköy) yerleşenleri kör saydı, çünkü onlar bu güzel yarımadayı görmeyip karşısına şehir kurmuşlardı. Kendisi de Haliç ile Marmara Denizi arasındaki yarımadada Byzantion'u kurdu.

Secondo la tradizione, la città fu fondata nel 657 a.C. da Byzas di Megara. Si racconta che l'oracolo di Delfi avesse detto a Byzas di stabilirsi «di fronte ai ciechi». Byzas considerò ciechi coloro che si erano insediati sulla sponda opposta, a Calcedonia, l'odierna Kadıköy, perché avevano costruito la loro città davanti a questa bella penisola senza accorgersene. Lui stesso fondò Byzantion sulla penisola tra il Corno d'Oro e il Mar di Marmara.

Byzantion uzun süre orta büyüklükte bir ticaret şehri olarak kaldı. Balığı bol suları ve korunaklı limanı şehre zenginlik getirdi. Karadeniz'in ağzındaki konumu ise onu herkesin ele geçirmek istediği bir hedef hâline getirdi. Persler şehri aldı. Makedonya Kralı II. Filip ise şehri kuşattı, ancak alamadı. MS 196'da Roma İmparatoru Septimius Severus şehri yıktırdı, ardından yeniden inşa ettirdi.

Per molto tempo Byzantion rimase una città commerciale di medie dimensioni. Le acque pescose e il porto riparato le portarono ricchezza. La sua posizione all'imbocco del Mar Nero, però, ne fece un obiettivo che tutti volevano conquistare. I persiani presero la città. Filippo II di Macedonia la assediò, ma non riuscì a prenderla. Nel 196 d.C. l'imperatore romano Settimio Severo la fece distruggere e poi ricostruire.

Roma İmparatoru I. Konstantin, 324'te bu şehri imparatorluğun yeni merkezi olarak seçti. "Yeni Roma", 11 Mayıs 330'da düzenlenen bir törenle resmen açıldı. Şehir kısa sürede kurucusunun adıyla anılmaya başladı: Konstantinopolis. Yeni forumlar, saraylar ve kiliseler yapıldı, Hipodrom genişletildi.

Nel 324 l'imperatore romano Costantino I scelse questa città come nuovo centro dell'impero. La «Nuova Roma» fu inaugurata ufficialmente con una cerimonia l'11 maggio 330. Ben presto la città prese il nome del suo fondatore: Costantinopoli. Furono costruiti nuovi fori, palazzi e chiese, e l'Ippodromo fu ingrandito.

476'da Batı Roma İmparatorluğu yıkıldı, ancak Doğu Roma varlığını sürdürdü. Bugün "Bizans" adıyla anılan bu devletin halkı, kendini hâlâ "Romalı" sayıyordu. Konstantinopolis bin yılı aşkın bir süre bu imparatorluğun başkenti olarak kaldı. Şehir, Orta Çağ'ın büyük bölümünde Avrupa'nın en kalabalık ve en zengin şehriydi.

Nel 476 l'Impero romano d'Occidente cadde, ma quello d'Oriente continuò a esistere. Gli abitanti di questo Stato, oggi noto come «Bisanzio», si consideravano ancora «romani». Costantinopoli rimase la capitale di questo impero per più di mille anni. Per gran parte del Medioevo fu la città più popolosa e più ricca d'Europa.

Şehri yüzyıllar boyunca, 5. yüzyılın başında II. Theodosius döneminde yapılan Kara Surları korudu. Avarlar ve Persler 626'da, Araplar 7. ve 8. yüzyıllarda, Ruslar ve Bulgarlar daha sonra bu surların önüne geldi, ancak hiçbiri şehri alamadı. Şehir ilk kez 1204'te düştü: Dördüncü Haçlı Seferi'nin askerleri deniz surlarını aşarak içeri girdi ve şehri yağmaladı.

Per secoli la città fu protetta dalle mura terrestri, costruite all'inizio del V secolo sotto Teodosio II. Gli avari e i persiani nel 626, gli arabi nel VII e nell'VIII secolo, e più tardi i rus e i bulgari giunsero davanti a queste mura, ma nessuno riuscì a prendere la città. Essa cadde per la prima volta nel 1204: i soldati della quarta crociata superarono le mura marittime, entrarono in città e la saccheggiarono.

Bizans döneminde Konstantinopolis, Ortodoks Hristiyanlığın merkeziydi. Patrik bu şehirde otururdu ve kilisenin büyük konsillerinden birkaçı burada toplandı. Sarayın karmaşık törenleri ve entrikaları ise dillere destandı. Türkçedeki "Bizans oyunu" deyimi, bugün de gizli ve dolambaçlı entrikalar için kullanılır.

In epoca bizantina Costantinopoli era il centro del cristianesimo ortodosso. Il patriarca risiedeva in città e vi si riunirono diversi grandi concili della Chiesa. Le complicate cerimonie e gli intrighi della corte erano leggendari. L'espressione turca «Bizans oyunu» (gioco bizantino) si usa ancora oggi per indicare intrighi segreti e tortuosi.

Ayasofya'yı İmparator I. Justinianus yaptırdı ve yapı 537'de tamamlandı. Mimarları Trallesli Anthemios ile Miletli İsidoros'tur. Bizans döneminde Patrikliğin ana kilisesi olan Ayasofya, yaklaşık bin yıl boyunca dünyanın en büyük kilisesi olarak kaldı. Yerden yaklaşık 55 metre yükseklikteki kubbesi, tabanındaki 40 pencere sayesinde havada asılı duruyormuş gibi görünür.

Santa Sofia fu fatta costruire dall'imperatore Giustiniano I e venne completata nel 537. I suoi architetti furono Antemio di Tralle e Isidoro di Mileto. Santa Sofia, chiesa principale del Patriarcato in epoca bizantina, rimase per quasi mille anni la chiesa più grande del mondo. La sua cupola, a circa 55 metri da terra, sembra sospesa nell'aria grazie alle 40 finestre alla sua base.

1453'te şehri alan Fatih Sultan Mehmed, Ayasofya'yı camiye çevirdi. Yapı yıkılmadı. Minareler zamanla eklendi, figürlü mozaikler ise sonraki yüzyıllarda sıvayla örtüldü. Ayasofya, 1934'te alınan bir kararla müzeye dönüştürüldü, 2020'de ise yeniden cami oldu. Bugün Bizans mozaikleri ile büyük hat levhaları aynı mekânda görülebilir.

Maometto il Conquistatore, che prese la città nel 1453, trasformò Santa Sofia in moschea. L'edificio non fu demolito. Col tempo vennero aggiunti i minareti, mentre i mosaici figurativi furono coperti di intonaco nei secoli successivi. Con una decisione presa nel 1934 Santa Sofia divenne un museo, e nel 2020 tornò a essere una moschea. Oggi nello stesso spazio si possono vedere mosaici bizantini e grandi medaglioni calligrafici.

Kuşatma 6 Nisan 1453'te başladı ve 53 gün sürdü. 21 yaşındaki Sultan II. Mehmed, Macar usta Urban'a dev toplar döktürdü. Bunların en büyüğü "Şahi" adıyla anılır. Bizanslılar Haliç'in girişini kalın bir zincirle kapatmıştı. Osmanlılar ise 22 Nisan'da gemilerini Galata'nın arkasındaki tepelerden karadan yürüterek Haliç'e indirdi. Şehir 29 Mayıs'ta düştü.

L'assedio iniziò il 6 aprile 1453 e durò 53 giorni. Il ventunenne sultano Maometto II fece fondere enormi cannoni dal maestro ungherese Urban. Il più grande è noto con il nome di «Şahi». I bizantini avevano chiuso l'ingresso del Corno d'Oro con una pesante catena. Il 22 aprile gli ottomani fecero allora passare le loro navi via terra, sulle colline dietro Galata, e le calarono nel Corno d'Oro. La città cadde il 29 maggio.

Fetihten sonra II. Mehmed şehri yeniden canlandırmaya girişti. Anadolu'dan ve Balkanlardan getirilen Müslüman, Hristiyan ve Yahudi aileler şehre yerleştirildi. Topkapı Sarayı yapıldı. Kapalıçarşı'nın çekirdeğini oluşturan bedesten de bu dönemde kuruldu. 1492'de, II. Bayezid döneminde, İspanya'dan sürülen Yahudiler de şehre geldi. Osmanlılar resmî yazışmalarda çoğunlukla "Kostantiniyye" adını kullanıyordu, halk ise şehre "İstanbul" diyordu.

Dopo la conquista, Maometto II si dedicò a far rinascere la città. Vi furono insediate famiglie musulmane, cristiane ed ebree provenienti dall'Anatolia e dai Balcani. Fu costruito il palazzo di Topkapı. Anche il bedesten, nucleo del Gran Bazar, fu fondato in questo periodo. Nel 1492, sotto Bayezid II, giunsero in città anche gli ebrei cacciati dalla Spagna. Nei documenti ufficiali gli ottomani usavano per lo più il nome «Kostantiniyye», mentre il popolo chiamava la città «Istanbul».

Osmanlı İstanbul'u çok dilli ve çok dinli bir şehirdi. Galata'da Cenevizliler ve Avrupalı tüccarlar, Fener'de Rum aileler, Balat'ta Yahudiler, Samatya ve Kumkapı'da Ermeniler yaşardı. Her cemaatin kendi kilisesi, havrası ya da camisi ve kendi okulları vardı.

L'Istanbul ottomana era una città di molte lingue e molte religioni. A Galata vivevano genovesi e mercanti europei, a Fener famiglie greche, a Balat ebrei, a Samatya e Kumkapı armeni. Ogni comunità aveva la propria chiesa, sinagoga o moschea e le proprie scuole.

Topkapı Sarayı yaklaşık 400 yıl boyunca padişahların evi ve devletin yönetim merkeziydi. Divan burada toplanır, hazine burada saklanırdı. Saray mutfaklarında her gün binlerce kişi için yemek pişirilirdi. 1856'da padişah Dolmabahçe Sarayı'na taşındı. Osmanlı Devleti, 600 yılı aşkın tarihinde toplam 36 padişah tarafından yönetildi.

Per circa 400 anni il palazzo di Topkapı fu la residenza dei sultani e il centro di governo dello Stato. Qui si riuniva il Divan e qui era custodito il tesoro. Ogni giorno nelle cucine del palazzo si cucinava per migliaia di persone. Nel 1856 il sultano si trasferì nel palazzo di Dolmabahçe. Nei suoi oltre 600 anni di storia lo Stato ottomano fu governato in tutto da 36 sultani.

İstanbul Boğazı, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne bağlar. Uzunluğu yaklaşık 31 kilometre, en dar yerindeki genişliği ise 700 metre kadardır. Tarih boyunca Karadeniz'den Akdeniz'e giden her gemi buradan geçmek zorundaydı. II. Mehmed de kuşatmadan bir yıl önce, 1452'de, Boğaz'ın en dar yerinde Rumeli Hisarı'nı yaptırdı.

Il Bosforo collega il Mar Nero con il Mar di Marmara. È lungo circa 31 chilometri e nel punto più stretto è largo circa 700 metri. Nel corso della storia ogni nave diretta dal Mar Nero al Mediterraneo doveva passare di qui. Anche Maometto II, nel 1452, un anno prima dell'assedio, fece costruire la fortezza di Rumeli Hisarı nel punto più stretto del Bosforo.

Boğaz, bugün İstanbul'un en sevilen manzarasıdır. Kıyı boyunca ahşap yalılar, balık lokantaları ve çay bahçeleri sıralanır. İki yakayı 1973'ten beri köprüler, 2013'ten beri de deniz altından geçen Marmaray tüneli birbirine bağlar. Yine de pek çok İstanbullu karşıya geçmek için vapuru tercih eder.

Oggi il Bosforo è il panorama più amato di Istanbul. Lungo la riva si susseguono ville di legno sull'acqua, ristoranti di pesce e giardini da tè. Dal 1973 i ponti, e dal 2013 anche il tunnel sottomarino del Marmaray, collegano le due sponde. Eppure molti abitanti di Istanbul preferiscono il vaporetto per passare sull'altra riva.

13 Ekim 1923'te Ankara yeni devletin başkenti oldu. 29 Ekim'de ise cumhuriyet ilan edildi. Kurtuluş Savaşı Ankara'dan yönetilmişti. Anadolu'nun ortasındaki bu şehir daha güvenli de görülüyordu. Böylece İstanbul, yaklaşık 1.600 yıl sonra ilk kez başkent olmaktan çıktı.

Il 13 ottobre 1923 Ankara divenne la capitale del nuovo Stato. Il 29 ottobre fu proclamata la Repubblica. La guerra d'indipendenza era stata diretta da Ankara. Questa città al centro dell'Anatolia era inoltre considerata più sicura. Così, dopo circa 1600 anni, Istanbul smise per la prima volta di essere una capitale.

Yine de İstanbul ülkenin ekonomi, kültür ve eğitim merkezi olmayı sürdürdü. 1950'lerden itibaren Anadolu'dan gelen büyük göç dalgalarıyla nüfusu katlanarak arttı. Bugün yaklaşık 16 milyon kişinin yaşadığı İstanbul, Avrupa'nın en kalabalık şehri kabul edilir. Hızlı büyüme beraberinde trafik, konut ve çevre sorunlarını da getirdi.

Istanbul rimase comunque il centro economico, culturale e dell'istruzione del paese. Dagli anni Cinquanta in poi, le grandi ondate migratorie dall'Anatolia ne moltiplicarono la popolazione. Oggi Istanbul, dove vivono circa 16 milioni di persone, è considerata la città più popolosa d'Europa. La crescita rapida ha portato con sé anche problemi di traffico, di abitazioni e di ambiente.

Sultanahmet'te Bizans ve Osmanlı mirası iç içedir. Eski Hipodrom'un yerinde bugün Mısır'dan getirilen bir dikilitaş ile Yılanlı Sütun durur. Birkaç adım ötede Ayasofya'nın kubbesi ve 17. yüzyılın başında yapılan altı minareli Sultanahmet Camii yükselir. Kapalıçarşı ve Mısır Çarşısı da buraya yürüme mesafesindedir.

A Sultanahmet l'eredità bizantina e quella ottomana si intrecciano. Dove un tempo sorgeva l'Ippodromo si trovano oggi un obelisco portato dall'Egitto e la Colonna Serpentina. A pochi passi si innalzano la cupola di Santa Sofia e la Moschea del Sultano Ahmed, con i suoi sei minareti, costruita all'inizio del XVII secolo. Anche il Gran Bazar e il Bazar delle Spezie sono raggiungibili a piedi.

Beyoğlu ise bambaşka bir İstanbul'dur. 19. yüzyılda Avrupalı tüccarların ve elçiliklerin semti olan Pera'nın ana caddesi, bugünkü İstiklal Caddesi'dir. Fener ve Balat'ın renkli evleri, şehrin Rum ve Yahudi geçmişini hatırlatır. Asya yakasında Üsküdar eski camileri ve sahiliyle, Kadıköy ise çarşısı, kafeleri ve konser salonlarıyla tanınır.

Beyoğlu è tutta un'altra Istanbul. La via principale di Pera, nel XIX secolo il quartiere dei mercanti europei e delle ambasciate, è l'odierno viale İstiklal. Le case colorate di Fener e Balat ricordano il passato greco ed ebraico della città. Sulla sponda asiatica, Üsküdar è nota per le sue antiche moschee e il suo lungomare, Kadıköy per il mercato, i caffè e le sale da concerto.

İstanbul mutfağı, şehrin çok kültürlü geçmişini yansıtır. Bu mutfakta Osmanlı saray mutfağının mirası, Rum, Ermeni, Yahudi, Balkan ve Arap mutfaklarıyla harmanlanmıştır. Sokakta simit, midye dolma ve kokoreç satılır. Eminönü'nde teknelerde pişirilen balık ekmeğin ünü ise şehrin sınırlarını çoktan aşmıştır.

La cucina di Istanbul rispecchia il passato multiculturale della città. In essa l'eredità della cucina di palazzo ottomana si fonde con le cucine greca, armena, ebraica, balcanica e araba. Per strada si vendono simit, cozze ripiene (midye dolma) e kokoreç. La fama del balık ekmek, il panino con il pesce preparato sulle barche a Eminönü, ha superato da tempo i confini della città.

Mısır Çarşısı'nın tezgâhlarında baharat, kuru meyve ve lokum yığınları göze çarpar. Türk kahvesi kültürü 2013'te UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine alındı. Kahvaltı da İstanbul'da başlı başına bir gelenektir: Hafta sonları Boğaz kıyısındaki kahvaltı mekânlarında peynir, zeytin, bal ve kaymakla uzun sofralar kurulur.

Sui banchi del Bazar delle Spezie saltano all'occhio montagne di spezie, frutta secca e lokum. La cultura del caffè turco è entrata nel 2013 nella lista del Patrimonio culturale immateriale dell'UNESCO. Anche la colazione è a Istanbul una tradizione a sé: nei fine settimana, nei locali da colazione lungo il Bosforo, si imbandiscono lunghe tavolate con formaggio, olive, miele e kaymak.

İstanbul'da bir gün içinde birkaç çağı dolaşmak mümkündür. Bir gezgin sabah yaklaşık 1.500 yıllık Ayasofya'nın kubbesinin altında durabilir, öğle saatlerinde Kapalıçarşı'nın sokaklarında kaybolabilir. Akşamüstü ise vapura binip çay eşliğinde Asya yakasına geçebilir.

A Istanbul è possibile attraversare diverse epoche in un solo giorno. Un viaggiatore può trovarsi al mattino sotto la cupola di Santa Sofia, vecchia di circa 1500 anni, e perdersi a mezzogiorno nei vicoli del Gran Bazar. Nel tardo pomeriggio può salire sul vaporetto e passare sulla sponda asiatica sorseggiando un tè.

Antik sütunlar, Bizans surları, Osmanlı camileri ve gökdelenler aynı şehrin parçalarıdır. Byzantion'dan Konstantinopolis'e, oradan İstanbul'a uzanan 2.600 yıllık hikâye bugün de devam eder. Her gün Boğaz'ın iki yakası arasında gidip gelen insanlar, bu hikâyenin yeni sayfalarını yazar.

Colonne antiche, mura bizantine, moschee ottomane e grattacieli fanno parte della stessa città. La storia lunga 2600 anni che va da Byzantion a Costantinopoli e da lì a Istanbul continua ancora oggi. Le persone che ogni giorno vanno e vengono tra le due sponde del Bosforo ne scrivono le nuove pagine.