Bir Milletin Doğuşu

1923 yılı, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu yıl, altı yüz yılı aşkın bir süre ayakta kalan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Ankara'da Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Değişiklik yalnızca yönetim biçimiyle sınırlı kalmadı; eğitimden hukuka, alfabeden ulusal kimliğe kadar pek çok alan yeniden biçimlendi.

Il 1923 è una delle svolte più importanti della storia turca. In quell'anno fu fondata ad Ankara la Repubblica di Turchia, al posto dell'Impero ottomano, che era durato più di seicento anni. Il cambiamento non si limitò alla forma di governo: molti ambiti, dall'istruzione al diritto, dall'alfabeto all'identità nazionale, furono ridisegnati.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı toprakları paylaşılmaya başlandı. İstanbul işgal edildi; Anadolu'nun büyük bölümüne de yabancı askerler yerleşti. Cumhuriyetin hikâyesi, umudun neredeyse tükendiği bu günlerde örgütlenen bir direnişle başlar.

Dopo la Prima guerra mondiale cominciò la spartizione dei territori ottomani. Istanbul fu occupata e truppe straniere si stabilirono in gran parte dell'Anatolia. La storia della repubblica comincia con una resistenza organizzata in quei giorni, quando la speranza era quasi esaurita.

Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Limni adasındaki Mondros limanında imzalanan ateşkesle Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çekildi. İki hafta sonra İtilaf Devletleri'nin savaş gemileri İstanbul önlerine demir attı. Ardından Anadolu'nun çeşitli bölgelerine İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleri çıkarıldı. 15 Mayıs 1919'da ise Yunan ordusu İzmir'i işgal etti.

Con un armistizio firmato il 30 ottobre 1918 nel porto di Mudros, sull'isola di Lemno, lo Stato ottomano uscì sconfitto dalla Prima guerra mondiale. Due settimane dopo le navi da guerra alleate gettarono l'ancora davanti a Istanbul. In seguito truppe britanniche, francesi e italiane sbarcarono in varie zone dell'Anatolia. Il 15 maggio 1919 l'esercito greco occupò Smirne.

Dört gün sonra, 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Samsun'a çıktı. Dokuzuncu Ordu Müfettişi sıfatıyla bölgedeki asayişi sağlamakla görevlendirilmişti. Asıl amacı ise dağınık direniş gruplarını birleştirmek ve işgale karşı düzenli bir mücadele başlatmaktı. 19 Mayıs, bugün Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanır.

Quattro giorni dopo, il 19 maggio 1919, Mustafa Kemal sbarcò a Samsun. Come ispettore della Nona Armata, aveva l'incarico di mantenere l'ordine nella regione. Il suo vero scopo, però, era unire i gruppi di resistenza dispersi e avviare una lotta organizzata contro l'occupazione. Oggi il 19 maggio si celebra come Festa della Commemorazione di Atatürk, della Gioventù e dello Sport.

Mustafa Kemal, kısa sürede ülke çapında bir örgütlenme kurdu. Temmuz 1919'da Erzurum'da, Eylül 1919'da ise Sivas'ta kongreler toplandı. Bu kongrelerde vatanın bölünmez bir bütün olduğu ve milletin geleceğine yine milletin karar vereceği ilan edildi.

In poco tempo Mustafa Kemal creò un'organizzazione su scala nazionale. Nel luglio 1919 si riunì un congresso a Erzurum, nel settembre 1919 un altro a Sivas. In questi congressi si proclamò che la patria era un tutto indivisibile e che sarebbe stata la nazione stessa a decidere il proprio futuro.

Sivas Kongresi, millî mücadelenin dönüm noktalarından biri oldu. Yurdun dört bir yanındaki direniş dernekleri burada "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleşti; böylece yerel direnişler tek bir ulusal harekete dönüştü. Mustafa Kemal ve arkadaşları, Aralık 1919'da Ankara'ya geçti. İşgal bölgelerinden uzak olan ve demiryolu üzerinde bulunan bu küçük şehir, kısa sürede millî hareketin merkezi hâline geldi.

Il congresso di Sivas fu una delle svolte della lotta nazionale. Qui le associazioni di resistenza di ogni parte del paese si unirono sotto il nome di «Associazione per la difesa dei diritti dell'Anatolia e della Rumelia»; così le resistenze locali diventarono un unico movimento nazionale. Nel dicembre 1919 Mustafa Kemal e i suoi compagni si trasferirono ad Ankara. Questa piccola città, lontana dalle zone occupate e situata sulla ferrovia, divenne presto il centro del movimento nazionale.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. İstanbul'daki padişah hükümeti, işgal kuvvetlerinin denetimi altındaydı. Bu nedenle Meclis, yasa yapmanın yanı sıra hükümeti de kendi içinden kurdu. 23 Nisan, bugün Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır.

La Grande Assemblea Nazionale Turca si aprì ad Ankara il 23 aprile 1920. Il governo del sultano a Istanbul era sotto il controllo delle forze di occupazione. Per questo l'Assemblea, oltre a fare le leggi, formò anche un governo scelto al proprio interno. Oggi il 23 aprile si celebra come Festa della Sovranità nazionale e dei Bambini.

Mustafa Kemal, Meclis Başkanı seçildi. Meclisin açılmasıyla yeni bir ilke hayata geçti: Yönetme yetkisi artık padişahtan değil, milletten geliyordu. 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla bu ilke, kurulacak cumhuriyetin temel taşı oldu.

Mustafa Kemal fu eletto presidente dell'Assemblea. Con la sua apertura prese vita un principio nuovo: il potere di governare non veniva più dal sultano, ma dalla nazione. Con l'abolizione del sultanato, il 1° novembre 1922, questo principio divenne la pietra angolare della futura repubblica.

Kurtuluş Savaşı 1919'dan 1922'ye kadar sürdü ve birkaç cephede birden yürütüldü. Doğuda 1920'de Ermenistan'a karşı savaşıldı. Güneyde Antep, Maraş ve Urfa çevresinde Fransız kuvvetleriyle çatışmalar yaşandı. En uzun ve en kanlı mücadele ise batıda Yunan ordusuna karşı verildi; 1921'deki Sakarya Meydan Muharebesi tam 22 gün sürdü.

La guerra d'indipendenza durò dal 1919 al 1922 e fu combattuta su più fronti contemporaneamente. A est si combatté contro l'Armenia nel 1920. A sud ci furono scontri con le forze francesi intorno ad Antep, Maraş e Urfa. La lotta più lunga e sanguinosa, però, si svolse a ovest contro l'esercito greco; la battaglia del Sakarya, nel 1921, durò ben 22 giorni.

26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, savaşın sonucunu belirledi ve Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e girdi. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile yeni Türkiye'nin sınırları uluslararası alanda tanındı. Böylece 1920'de imzalanan ama hiçbir zaman uygulanmayan Sevr Antlaşması'nın ağır şartları da tarihe karıştı.

La Grande Offensiva, lanciata il 26 agosto 1922, decise l'esito della guerra, e il 9 settembre l'esercito turco entrò a Smirne. Con il trattato di Losanna, firmato il 24 luglio 1923, i confini della nuova Turchia ottennero il riconoscimento internazionale. Così anche le dure condizioni del trattato di Sèvres, firmato nel 1920 ma mai applicato, passarono alla storia.

Lozan'dan sonra sıra yeni devletin yönetim biçimini belirlemeye geldi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent ilan edildi. 29 Ekim 1923 akşamı Meclis cumhuriyeti ilan etti ve Mustafa Kemal'i oybirliğiyle cumhurbaşkanı seçti. Başbakanlığa ise sonradan İnönü soyadını alacak olan İsmet Paşa getirildi.

Dopo Losanna venne il momento di stabilire la forma di governo del nuovo Stato. Il 13 ottobre 1923 Ankara fu proclamata capitale. La sera del 29 ottobre 1923 l'Assemblea proclamò la repubblica ed elesse all'unanimità presidente Mustafa Kemal. Primo ministro divenne İsmet Pascià, che in seguito avrebbe preso il cognome İnönü.

Cumhuriyetin ilanı, yalnızca yönetim biçimini değiştirmekle kalmadı. Hanedana ve dinî meşruiyete dayanan Osmanlı düzeninin yerini, millî egemenliğe ve hukuka dayanan, zamanla laikliği de benimseyen yeni bir devlet anlayışı aldı. Meclis'in genel kurul salonunda bugün de "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" sözü yazılıdır.

La proclamazione della repubblica non si limitò a cambiare la forma di governo. All'ordine ottomano, fondato sulla dinastia e sulla legittimità religiosa, subentrò una nuova concezione dello Stato, basata sulla sovranità nazionale e sul diritto, che col tempo abbracciò anche la laicità. Nell'aula dell'Assemblea è ancora oggi scritta la frase «La sovranità appartiene senza condizioni alla nazione».

Cumhuriyetin ilanından sonra reformlar art arda geldi. 3 Mart 1924'te halifelik kaldırıldı ve Osmanlı hanedanının üyeleri yurt dışına çıkarıldı. Aynı yılın nisan ayında ise yeni bir anayasa kabul edildi.

Dopo la proclamazione della repubblica le riforme si susseguirono una dopo l'altra. Il 3 marzo 1924 fu abolito il califfato e i membri della dinastia ottomana furono mandati all'estero. Nell'aprile dello stesso anno fu approvata una nuova Costituzione.

1925'te tekke ve zaviyeler kapatıldı. 1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, kadınlar da boşanma davası açma hakkını elde etti. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı. Bütün bu değişiklikler, beş yıldan kısa bir sürede gerçekleştirildi.

Nel 1925 furono chiusi i conventi e i santuari delle confraternite. Nel 1926 entrò in vigore il Codice civile turco, preparato sul modello del Codice civile svizzero. Con questo codice fu vietata la poligamia, e le donne ottennero il diritto di chiedere il divorzio. Nel 1928 la frase «La religione dello Stato è l'Islam» fu tolta dalla Costituzione. Tutti questi cambiamenti furono realizzati in meno di cinque anni.

Ocak 1923'te Lozan'da imzalanan bir sözleşmeyle Türkiye ile Yunanistan arasında zorunlu nüfus mübadelesi kararlaştırıldı. Yaklaşık 1,2 milyon Ortodoks Hristiyan Türkiye'den Yunanistan'a, 400.000 kadar Müslüman da Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldı. Mübadelede dil ya da köken değil, din esas alındı. İstanbul Rumları ile Batı Trakya Müslümanları ise mübadelenin dışında tutuldu.

Con una convenzione firmata a Losanna nel gennaio 1923, Turchia e Grecia concordarono uno scambio obbligatorio di popolazioni. Circa 1,2 milioni di cristiani ortodossi dovettero lasciare la Turchia per la Grecia, e circa 400.000 musulmani la Grecia per la Turchia. Il criterio non era la lingua né l'origine, ma la religione. I greci di Istanbul e i musulmani della Tracia occidentale furono esclusi dallo scambio.

Mübadele, kuşaklar boyunca aynı topraklarda yaşamış insanları yurtlarından kopardı. Kapadokya'nın Türkçe konuşan Ortodoks Karamanlıları Yunanistan'a, Rumca konuşan Girit Müslümanları ise Türkiye'ye gönderildi. Pek çok aile evini, tarlasını ve yakınlarının mezarlarını geride bıraktı. Mübadillerin anıları, bugün hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da kitaplara, şarkılara ve filmlere konu olur.

Lo scambio sradicò persone che vivevano sulla stessa terra da generazioni. I karamanlidi della Cappadocia, ortodossi di lingua turca, furono mandati in Grecia, e i musulmani di Creta, di lingua greca, in Turchia. Molte famiglie lasciarono dietro di sé le case, i campi e le tombe dei loro cari. Oggi i ricordi delle popolazioni scambiate sono al centro di libri, canzoni e film sia in Turchia sia in Grecia.

Cumhuriyetin kuruluşu, tarihçilerin bugün de tartıştığı bir miras bırakmıştır. Bir yanda hızlı modernleşme reformları, uluslararası alanda tanınan bağımsız bir devlet ve kadın hakları alanında erken atılmış adımlar bulunur. Öte yanda ise zorunlu nüfus hareketleri, farklı etnik ve dinî topluluklara yönelik politikalar ve uzun süren tek parti yönetimi sıkça eleştirilir.

La fondazione della repubblica ha lasciato un'eredità su cui gli storici discutono ancora oggi. Da una parte ci sono le rapide riforme di modernizzazione, uno Stato indipendente riconosciuto a livello internazionale e passi precoci nei diritti delle donne. Dall'altra, vengono spesso criticati gli spostamenti forzati di popolazione, le politiche verso diverse comunità etniche e religiose e il lungo periodo del partito unico.

Laiklik, millî egemenlik ve Batı'ya yönelme, on yıllar boyunca Türk siyasetinin ana eksenini oluşturdu. Türkiye 1946'da çok partili hayata geçti, 1952'de NATO'ya katıldı ve 1987'de Avrupa Topluluğu'na üyelik başvurusunda bulundu. 1923'te savaştan yeni çıkmış yoksul bir tarım ülkesi olan Türkiye, sonraki on yıllarda sanayisi ve şehirleri hızla büyüyen bir ülkeye dönüştü.

Per decenni laicità, sovranità nazionale e orientamento verso l'Occidente costituirono l'asse principale della politica turca. La Turchia passò al multipartitismo nel 1946, entrò nella NATO nel 1952 e nel 1987 chiese di aderire alla Comunità europea. Nel 1923 la Turchia era un povero paese agricolo appena uscito da una guerra; nei decenni successivi divenne un paese con un'industria e città in rapida crescita.

1923'te yalnızca yeni bir devlet değil, yeni bir düşünce biçimi de doğdu. Osmanlı'nın çöküşünün ardından yeni Türkiye, gelenekle modernlik arasındaki gerilimin içinde şekillendi. Bu süreç ne yalnızca bir zafer ne de yalnızca bir yıkım hikâyesiydi; içinde hem büyük bir değişim isteği hem de derin acılar vardı.

Nel 1923 nacque non solo un nuovo Stato, ma anche un nuovo modo di pensare. Dopo il crollo dell'Impero ottomano, la nuova Turchia prese forma nella tensione tra tradizione e modernità. Questo processo non fu soltanto una storia di vittoria né soltanto una di distruzione; conteneva insieme un forte desiderio di cambiamento e sofferenze profonde.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, bir imparatorluğun dağılıp yerine bir ulus devletin kurulmasının en iyi bilinen örneklerinden biridir. 1923'te başlayan değişim, birkaç yıl içinde ülkenin yazısından takvimine kadar pek çok şeyi yeniden biçimlendirdi.

La fondazione della Repubblica di Turchia è uno degli esempi più noti di un impero che si dissolve e di uno Stato nazionale che nasce al suo posto. Il cambiamento iniziato nel 1923 ridisegnò in pochi anni molte cose, dalla scrittura del paese al suo calendario.