Bir Milletin Doğuşu

1923 yılı, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu yıl, altı yüz yılı aşkın bir süre ayakta kalan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Ankara'da Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Değişiklik yalnızca yönetim biçimiyle sınırlı kalmadı; eğitimden hukuka, alfabeden ulusal kimliğe kadar pek çok alan yeniden biçimlendi.

O ano de 1923 é um dos mais importantes pontos de viragem da história turca. Nesse ano foi fundada em Ancara a República da Turquia, no lugar do Império Otomano, que durara mais de seiscentos anos. A mudança não se limitou à forma de governo: muitas áreas, da educação ao direito e do alfabeto à identidade nacional, ganharam uma nova forma.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı toprakları paylaşılmaya başlandı. İstanbul işgal edildi; Anadolu'nun büyük bölümüne de yabancı askerler yerleşti. Cumhuriyetin hikâyesi, umudun neredeyse tükendiği bu günlerde örgütlenen bir direnişle başlar.

Depois da Primeira Guerra Mundial, começou a partilha dos territórios otomanos. Istambul foi ocupada e tropas estrangeiras instalaram-se em grande parte da Anatólia. A história da república começa com uma resistência organizada nesses dias, quando a esperança estava quase esgotada.

Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Limni adasındaki Mondros limanında imzalanan ateşkesle Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çekildi. İki hafta sonra İtilaf Devletleri'nin savaş gemileri İstanbul önlerine demir attı. Ardından Anadolu'nun çeşitli bölgelerine İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleri çıkarıldı. 15 Mayıs 1919'da ise Yunan ordusu İzmir'i işgal etti.

Com um armistício assinado a 30 de outubro de 1918 no porto de Mudros, na ilha de Lemnos, o Estado otomano retirou-se derrotado da Primeira Guerra Mundial. Duas semanas depois, os navios de guerra aliados lançaram âncora diante de Istambul. Em seguida, desembarcaram tropas britânicas, francesas e italianas em várias regiões da Anatólia. A 15 de maio de 1919, o exército grego ocupou Esmirna.

Dört gün sonra, 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Samsun'a çıktı. Dokuzuncu Ordu Müfettişi sıfatıyla bölgedeki asayişi sağlamakla görevlendirilmişti. Asıl amacı ise dağınık direniş gruplarını birleştirmek ve işgale karşı düzenli bir mücadele başlatmaktı. 19 Mayıs, bugün Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanır.

Quatro dias depois, a 19 de maio de 1919, Mustafa Kemal desembarcou em Samsun. Como inspetor do Nono Exército, tinha sido encarregado de manter a ordem na região. O seu verdadeiro objetivo, porém, era unir os grupos de resistência dispersos e iniciar uma luta organizada contra a ocupação. Hoje, o 19 de maio é celebrado como o Dia da Comemoração de Atatürk, da Juventude e do Desporto.

Mustafa Kemal, kısa sürede ülke çapında bir örgütlenme kurdu. Temmuz 1919'da Erzurum'da, Eylül 1919'da ise Sivas'ta kongreler toplandı. Bu kongrelerde vatanın bölünmez bir bütün olduğu ve milletin geleceğine yine milletin karar vereceği ilan edildi.

Mustafa Kemal criou em pouco tempo uma organização à escala nacional. Em julho de 1919 reuniu-se um congresso em Erzurum e, em setembro de 1919, outro em Sivas. Nestes congressos proclamou-se que a pátria era um todo indivisível e que seria a própria nação a decidir o seu futuro.

Sivas Kongresi, millî mücadelenin dönüm noktalarından biri oldu. Yurdun dört bir yanındaki direniş dernekleri burada "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleşti; böylece yerel direnişler tek bir ulusal harekete dönüştü. Mustafa Kemal ve arkadaşları, Aralık 1919'da Ankara'ya geçti. İşgal bölgelerinden uzak olan ve demiryolu üzerinde bulunan bu küçük şehir, kısa sürede millî hareketin merkezi hâline geldi.

O Congresso de Sivas foi um dos pontos de viragem da luta nacional. Aí, as associações de resistência de todos os cantos do país uniram-se sob o nome de «Associação para a Defesa dos Direitos da Anatólia e da Rumélia»; assim, as resistências locais transformaram-se num único movimento nacional. Em dezembro de 1919, Mustafa Kemal e os seus companheiros mudaram-se para Ancara. Esta pequena cidade, longe das zonas ocupadas e situada na linha de caminho de ferro, tornou-se em pouco tempo o centro do movimento nacional.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. İstanbul'daki padişah hükümeti, işgal kuvvetlerinin denetimi altındaydı. Bu nedenle Meclis, yasa yapmanın yanı sıra hükümeti de kendi içinden kurdu. 23 Nisan, bugün Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır.

A Grande Assembleia Nacional da Turquia abriu em Ancara a 23 de abril de 1920. O governo do sultão em Istambul estava sob o controlo das forças de ocupação. Por isso, a Assembleia, além de fazer as leis, formou também um governo a partir dos seus próprios membros. Hoje, o 23 de abril é celebrado como o Dia da Soberania Nacional e da Criança.

Mustafa Kemal, Meclis Başkanı seçildi. Meclisin açılmasıyla yeni bir ilke hayata geçti: Yönetme yetkisi artık padişahtan değil, milletten geliyordu. 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla bu ilke, kurulacak cumhuriyetin temel taşı oldu.

Mustafa Kemal foi eleito presidente da Assembleia. Com a sua abertura, nasceu um novo princípio: o poder de governar já não vinha do sultão, mas da nação. Com a abolição do sultanato a 1 de novembro de 1922, este princípio tornou-se a pedra angular da futura república.

Kurtuluş Savaşı 1919'dan 1922'ye kadar sürdü ve birkaç cephede birden yürütüldü. Doğuda 1920'de Ermenistan'a karşı savaşıldı. Güneyde Antep, Maraş ve Urfa çevresinde Fransız kuvvetleriyle çatışmalar yaşandı. En uzun ve en kanlı mücadele ise batıda Yunan ordusuna karşı verildi; 1921'deki Sakarya Meydan Muharebesi tam 22 gün sürdü.

A Guerra da Independência durou de 1919 a 1922 e foi travada em várias frentes ao mesmo tempo. A leste, combateu-se contra a Arménia em 1920. A sul, houve confrontos com as forças francesas em torno de Antep, Maraş e Urfa. Mas a luta mais longa e sangrenta foi travada a oeste contra o exército grego; a Batalha do Sakarya, em 1921, durou nada menos de 22 dias.

26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, savaşın sonucunu belirledi ve Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e girdi. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile yeni Türkiye'nin sınırları uluslararası alanda tanındı. Böylece 1920'de imzalanan ama hiçbir zaman uygulanmayan Sevr Antlaşması'nın ağır şartları da tarihe karıştı.

A Grande Ofensiva, iniciada a 26 de agosto de 1922, decidiu o desfecho da guerra, e o exército turco entrou em Esmirna a 9 de setembro. Com o Tratado de Lausana, assinado a 24 de julho de 1923, as fronteiras da nova Turquia obtiveram reconhecimento internacional. Assim, também as duras condições do Tratado de Sèvres, assinado em 1920 mas nunca aplicado, passaram à história.

Lozan'dan sonra sıra yeni devletin yönetim biçimini belirlemeye geldi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent ilan edildi. 29 Ekim 1923 akşamı Meclis cumhuriyeti ilan etti ve Mustafa Kemal'i oybirliğiyle cumhurbaşkanı seçti. Başbakanlığa ise sonradan İnönü soyadını alacak olan İsmet Paşa getirildi.

Depois de Lausana, chegou a altura de definir a forma de governo do novo Estado. A 13 de outubro de 1923, Ancara foi declarada capital. Na noite de 29 de outubro de 1923, a Assembleia proclamou a república e elegeu Mustafa Kemal presidente por unanimidade. Para primeiro-ministro foi nomeado İsmet Paxá, que mais tarde adotaria o apelido İnönü.

Cumhuriyetin ilanı, yalnızca yönetim biçimini değiştirmekle kalmadı. Hanedana ve dinî meşruiyete dayanan Osmanlı düzeninin yerini, millî egemenliğe ve hukuka dayanan, zamanla laikliği de benimseyen yeni bir devlet anlayışı aldı. Meclis'in genel kurul salonunda bugün de "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" sözü yazılıdır.

A proclamação da república não se limitou a mudar a forma de governo. A ordem otomana, assente na dinastia e na legitimidade religiosa, deu lugar a uma nova conceção do Estado, assente na soberania nacional e no direito, que com o tempo adotou também a laicidade. Na sala do plenário da Assembleia continua hoje escrita a frase «A soberania pertence incondicionalmente à nação».

Cumhuriyetin ilanından sonra reformlar art arda geldi. 3 Mart 1924'te halifelik kaldırıldı ve Osmanlı hanedanının üyeleri yurt dışına çıkarıldı. Aynı yılın nisan ayında ise yeni bir anayasa kabul edildi.

Depois da proclamação da república, as reformas sucederam-se umas atrás das outras. A 3 de março de 1924, o califado foi abolido e os membros da dinastia otomana foram expulsos do país. Em abril do mesmo ano, foi aprovada uma nova Constituição.

1925'te tekke ve zaviyeler kapatıldı. 1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, kadınlar da boşanma davası açma hakkını elde etti. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı. Bütün bu değişiklikler, beş yıldan kısa bir sürede gerçekleştirildi.

Em 1925 foram encerrados os conventos e santuários das confrarias dervixes. Em 1926 entrou em vigor o Código Civil turco, elaborado a partir do modelo do Código Civil suíço. Com este código, a poligamia foi proibida e as mulheres obtiveram o direito de pedir o divórcio. Em 1928, a frase «A religião do Estado é o islão» foi retirada da Constituição. Todas estas mudanças foram levadas a cabo em menos de cinco anos.

Ocak 1923'te Lozan'da imzalanan bir sözleşmeyle Türkiye ile Yunanistan arasında zorunlu nüfus mübadelesi kararlaştırıldı. Yaklaşık 1,2 milyon Ortodoks Hristiyan Türkiye'den Yunanistan'a, 400.000 kadar Müslüman da Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldı. Mübadelede dil ya da köken değil, din esas alındı. İstanbul Rumları ile Batı Trakya Müslümanları ise mübadelenin dışında tutuldu.

Através de uma convenção assinada em Lausana em janeiro de 1923, a Turquia e a Grécia acordaram uma troca obrigatória de populações. Cerca de 1,2 milhões de cristãos ortodoxos tiveram de deixar a Turquia rumo à Grécia, e cerca de 400 000 muçulmanos a Grécia rumo à Turquia. O critério não foi a língua nem a origem, mas a religião. Os gregos de Istambul e os muçulmanos da Trácia Ocidental ficaram de fora da troca.

Mübadele, kuşaklar boyunca aynı topraklarda yaşamış insanları yurtlarından kopardı. Kapadokya'nın Türkçe konuşan Ortodoks Karamanlıları Yunanistan'a, Rumca konuşan Girit Müslümanları ise Türkiye'ye gönderildi. Pek çok aile evini, tarlasını ve yakınlarının mezarlarını geride bıraktı. Mübadillerin anıları, bugün hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da kitaplara, şarkılara ve filmlere konu olur.

A troca arrancou da sua terra pessoas que nela viviam havia gerações. Os caramanlis da Capadócia, ortodoxos de língua turca, foram enviados para a Grécia, e os muçulmanos de Creta, de língua grega, para a Turquia. Muitas famílias deixaram para trás as suas casas, os seus campos e as campas dos seus entes queridos. Hoje, as memórias das populações trocadas são tema de livros, canções e filmes tanto na Turquia como na Grécia.

Cumhuriyetin kuruluşu, tarihçilerin bugün de tartıştığı bir miras bırakmıştır. Bir yanda hızlı modernleşme reformları, uluslararası alanda tanınan bağımsız bir devlet ve kadın hakları alanında erken atılmış adımlar bulunur. Öte yanda ise zorunlu nüfus hareketleri, farklı etnik ve dinî topluluklara yönelik politikalar ve uzun süren tek parti yönetimi sıkça eleştirilir.

A fundação da república deixou um legado que os historiadores ainda hoje debatem. De um lado, há reformas modernizadoras rápidas, um Estado independente reconhecido internacionalmente e passos precoces nos direitos das mulheres. Do outro, são muitas vezes criticados as deslocações forçadas de população, as políticas em relação a diversas comunidades étnicas e religiosas e o longo período de partido único.

Laiklik, millî egemenlik ve Batı'ya yönelme, on yıllar boyunca Türk siyasetinin ana eksenini oluşturdu. Türkiye 1946'da çok partili hayata geçti, 1952'de NATO'ya katıldı ve 1987'de Avrupa Topluluğu'na üyelik başvurusunda bulundu. 1923'te savaştan yeni çıkmış yoksul bir tarım ülkesi olan Türkiye, sonraki on yıllarda sanayisi ve şehirleri hızla büyüyen bir ülkeye dönüştü.

Durante décadas, a laicidade, a soberania nacional e a orientação para o Ocidente formaram o eixo principal da política turca. A Turquia passou ao multipartidarismo em 1946, aderiu à NATO em 1952 e pediu a adesão à Comunidade Europeia em 1987. Em 1923, a Turquia era um país agrícola pobre acabado de sair de uma guerra; nas décadas seguintes, transformou-se num país com uma indústria e cidades em rápido crescimento.

1923'te yalnızca yeni bir devlet değil, yeni bir düşünce biçimi de doğdu. Osmanlı'nın çöküşünün ardından yeni Türkiye, gelenekle modernlik arasındaki gerilimin içinde şekillendi. Bu süreç ne yalnızca bir zafer ne de yalnızca bir yıkım hikâyesiydi; içinde hem büyük bir değişim isteği hem de derin acılar vardı.

Em 1923 não nasceu apenas um novo Estado, mas também uma nova forma de pensar. Depois do colapso do Império Otomano, a nova Turquia tomou forma no meio da tensão entre tradição e modernidade. Este processo não foi apenas uma história de vitória nem apenas uma de destruição; continha ao mesmo tempo um forte desejo de mudança e um sofrimento profundo.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, bir imparatorluğun dağılıp yerine bir ulus devletin kurulmasının en iyi bilinen örneklerinden biridir. 1923'te başlayan değişim, birkaç yıl içinde ülkenin yazısından takvimine kadar pek çok şeyi yeniden biçimlendirdi.

A fundação da República da Turquia é um dos exemplos mais conhecidos de um império que se desagrega e de um Estado-nação que é fundado no seu lugar. A mudança iniciada em 1923 transformou muita coisa em poucos anos, da escrita do país ao seu calendário.