Bir Milletin Doğuşu

1923 yılı, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu yıl, altı yüz yılı aşkın bir süre ayakta kalan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Ankara'da Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Değişiklik yalnızca yönetim biçimiyle sınırlı kalmadı; eğitimden hukuka, alfabeden ulusal kimliğe kadar pek çok alan yeniden biçimlendi.

El año 1923 es uno de los puntos de inflexión más importantes de la historia turca. Ese año se fundó en Ankara la República de Turquía, en lugar del Imperio otomano, que había durado más de seiscientos años. El cambio no se limitó a la forma de gobierno: muchos ámbitos, de la educación al derecho y del alfabeto a la identidad nacional, adquirieron una forma nueva.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı toprakları paylaşılmaya başlandı. İstanbul işgal edildi; Anadolu'nun büyük bölümüne de yabancı askerler yerleşti. Cumhuriyetin hikâyesi, umudun neredeyse tükendiği bu günlerde örgütlenen bir direnişle başlar.

Tras la Primera Guerra Mundial empezó el reparto de los territorios otomanos. Estambul fue ocupada y tropas extranjeras se instalaron en gran parte de Anatolia. La historia de la república comienza con una resistencia organizada en aquellos días, cuando la esperanza casi se había agotado.

Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Limni adasındaki Mondros limanında imzalanan ateşkesle Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çekildi. İki hafta sonra İtilaf Devletleri'nin savaş gemileri İstanbul önlerine demir attı. Ardından Anadolu'nun çeşitli bölgelerine İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleri çıkarıldı. 15 Mayıs 1919'da ise Yunan ordusu İzmir'i işgal etti.

Con un armisticio firmado el 30 de octubre de 1918 en el puerto de Mudros, en la isla de Lemnos, el Estado otomano se retiró derrotado de la Primera Guerra Mundial. Dos semanas después, los buques de guerra aliados fondearon frente a Estambul. A continuación desembarcaron tropas británicas, francesas e italianas en varias regiones de Anatolia. El 15 de mayo de 1919, el ejército griego ocupó Esmirna.

Dört gün sonra, 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Samsun'a çıktı. Dokuzuncu Ordu Müfettişi sıfatıyla bölgedeki asayişi sağlamakla görevlendirilmişti. Asıl amacı ise dağınık direniş gruplarını birleştirmek ve işgale karşı düzenli bir mücadele başlatmaktı. 19 Mayıs, bugün Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanır.

Cuatro días después, el 19 de mayo de 1919, Mustafa Kemal desembarcó en Samsun. Como inspector del Noveno Ejército, tenía el encargo de mantener el orden en la región. Su verdadero objetivo, sin embargo, era unir a los grupos de resistencia dispersos e iniciar una lucha organizada contra la ocupación. Hoy el 19 de mayo se celebra como el Día de la Conmemoración de Atatürk, de la Juventud y del Deporte.

Mustafa Kemal, kısa sürede ülke çapında bir örgütlenme kurdu. Temmuz 1919'da Erzurum'da, Eylül 1919'da ise Sivas'ta kongreler toplandı. Bu kongrelerde vatanın bölünmez bir bütün olduğu ve milletin geleceğine yine milletin karar vereceği ilan edildi.

Mustafa Kemal creó en poco tiempo una organización de alcance nacional. En julio de 1919 se reunió un congreso en Erzurum, y en septiembre de 1919 otro en Sivas. En ellos se proclamó que la patria era un todo indivisible y que la propia nación decidiría su futuro.

Sivas Kongresi, millî mücadelenin dönüm noktalarından biri oldu. Yurdun dört bir yanındaki direniş dernekleri burada "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleşti; böylece yerel direnişler tek bir ulusal harekete dönüştü. Mustafa Kemal ve arkadaşları, Aralık 1919'da Ankara'ya geçti. İşgal bölgelerinden uzak olan ve demiryolu üzerinde bulunan bu küçük şehir, kısa sürede millî hareketin merkezi hâline geldi.

El Congreso de Sivas fue uno de los momentos decisivos de la lucha nacional. Allí se unieron las asociaciones de resistencia de todos los rincones del país bajo el nombre de «Asociación para la Defensa de los Derechos de Anatolia y Rumelia»; así, las resistencias locales se convirtieron en un único movimiento nacional. En diciembre de 1919, Mustafa Kemal y sus compañeros se trasladaron a Ankara. Esta pequeña ciudad, alejada de las zonas ocupadas y situada junto al ferrocarril, pronto se convirtió en el centro del movimiento nacional.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. İstanbul'daki padişah hükümeti, işgal kuvvetlerinin denetimi altındaydı. Bu nedenle Meclis, yasa yapmanın yanı sıra hükümeti de kendi içinden kurdu. 23 Nisan, bugün Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır.

La Gran Asamblea Nacional de Turquía abrió sus puertas en Ankara el 23 de abril de 1920. El gobierno del sultán en Estambul estaba bajo el control de las fuerzas de ocupación. Por eso la Asamblea, además de hacer las leyes, formó un gobierno con sus propios miembros. Hoy el 23 de abril se celebra como el Día de la Soberanía Nacional y de la Infancia.

Mustafa Kemal, Meclis Başkanı seçildi. Meclisin açılmasıyla yeni bir ilke hayata geçti: Yönetme yetkisi artık padişahtan değil, milletten geliyordu. 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla bu ilke, kurulacak cumhuriyetin temel taşı oldu.

Mustafa Kemal fue elegido presidente de la Asamblea. Con su apertura cobró vida un principio nuevo: el poder de gobernar ya no procedía del sultán, sino de la nación. Con la abolición del sultanato el 1 de noviembre de 1922, este principio se convirtió en la piedra angular de la futura república.

Kurtuluş Savaşı 1919'dan 1922'ye kadar sürdü ve birkaç cephede birden yürütüldü. Doğuda 1920'de Ermenistan'a karşı savaşıldı. Güneyde Antep, Maraş ve Urfa çevresinde Fransız kuvvetleriyle çatışmalar yaşandı. En uzun ve en kanlı mücadele ise batıda Yunan ordusuna karşı verildi; 1921'deki Sakarya Meydan Muharebesi tam 22 gün sürdü.

La guerra de independencia duró de 1919 a 1922 y se libró en varios frentes a la vez. En el este se combatió contra Armenia en 1920. En el sur hubo enfrentamientos con las fuerzas francesas en torno a Antep, Maraş y Urfa. Pero la lucha más larga y sangrienta se libró en el oeste contra el ejército griego; la batalla de Sakarya, en 1921, duró nada menos que 22 días.

26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, savaşın sonucunu belirledi ve Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e girdi. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile yeni Türkiye'nin sınırları uluslararası alanda tanındı. Böylece 1920'de imzalanan ama hiçbir zaman uygulanmayan Sevr Antlaşması'nın ağır şartları da tarihe karıştı.

La Gran Ofensiva, iniciada el 26 de agosto de 1922, decidió el resultado de la guerra, y el ejército turco entró en Esmirna el 9 de septiembre. Con el Tratado de Lausana, firmado el 24 de julio de 1923, las fronteras de la nueva Turquía obtuvieron reconocimiento internacional. Así pasaron a la historia también las duras condiciones del Tratado de Sèvres, firmado en 1920 pero nunca aplicado.

Lozan'dan sonra sıra yeni devletin yönetim biçimini belirlemeye geldi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent ilan edildi. 29 Ekim 1923 akşamı Meclis cumhuriyeti ilan etti ve Mustafa Kemal'i oybirliğiyle cumhurbaşkanı seçti. Başbakanlığa ise sonradan İnönü soyadını alacak olan İsmet Paşa getirildi.

Después de Lausana llegó el momento de decidir la forma de gobierno del nuevo Estado. El 13 de octubre de 1923, Ankara fue declarada capital. La noche del 29 de octubre de 1923, la Asamblea proclamó la república y eligió por unanimidad presidente a Mustafa Kemal. Como primer ministro fue nombrado İsmet Bajá, que más tarde adoptaría el apellido İnönü.

Cumhuriyetin ilanı, yalnızca yönetim biçimini değiştirmekle kalmadı. Hanedana ve dinî meşruiyete dayanan Osmanlı düzeninin yerini, millî egemenliğe ve hukuka dayanan, zamanla laikliği de benimseyen yeni bir devlet anlayışı aldı. Meclis'in genel kurul salonunda bugün de "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" sözü yazılıdır.

La proclamación de la república no se limitó a cambiar la forma de gobierno. El orden otomano, basado en la dinastía y en la legitimidad religiosa, dio paso a una nueva concepción del Estado, basada en la soberanía nacional y en el derecho, que con el tiempo adoptó también la laicidad. En el salón de plenos de la Asamblea sigue escrita hoy la frase «La soberanía pertenece incondicionalmente a la nación».

Cumhuriyetin ilanından sonra reformlar art arda geldi. 3 Mart 1924'te halifelik kaldırıldı ve Osmanlı hanedanının üyeleri yurt dışına çıkarıldı. Aynı yılın nisan ayında ise yeni bir anayasa kabul edildi.

Tras la proclamación de la república, las reformas se sucedieron una tras otra. El 3 de marzo de 1924 se abolió el califato y los miembros de la dinastía otomana fueron expulsados del país. En abril de ese mismo año se aprobó una nueva Constitución.

1925'te tekke ve zaviyeler kapatıldı. 1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, kadınlar da boşanma davası açma hakkını elde etti. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı. Bütün bu değişiklikler, beş yıldan kısa bir sürede gerçekleştirildi.

En 1925 se cerraron las logias y santuarios de las cofradías derviches. En 1926 entró en vigor el Código Civil turco, elaborado según el modelo del Código Civil suizo. Con él se prohibió la poligamia, y las mujeres obtuvieron el derecho a pedir el divorcio. En 1928 se eliminó de la Constitución la frase «La religión del Estado es el islam». Todos estos cambios se llevaron a cabo en menos de cinco años.

Ocak 1923'te Lozan'da imzalanan bir sözleşmeyle Türkiye ile Yunanistan arasında zorunlu nüfus mübadelesi kararlaştırıldı. Yaklaşık 1,2 milyon Ortodoks Hristiyan Türkiye'den Yunanistan'a, 400.000 kadar Müslüman da Yunanistan'dan Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldı. Mübadelede dil ya da köken değil, din esas alındı. İstanbul Rumları ile Batı Trakya Müslümanları ise mübadelenin dışında tutuldu.

Mediante un convenio firmado en Lausana en enero de 1923, Turquía y Grecia acordaron un intercambio forzoso de población. Unos 1,2 millones de cristianos ortodoxos tuvieron que dejar Turquía por Grecia, y unos 400.000 musulmanes, Grecia por Turquía. El criterio no fue la lengua ni el origen, sino la religión. Los griegos de Estambul y los musulmanes de Tracia occidental quedaron excluidos del intercambio.

Mübadele, kuşaklar boyunca aynı topraklarda yaşamış insanları yurtlarından kopardı. Kapadokya'nın Türkçe konuşan Ortodoks Karamanlıları Yunanistan'a, Rumca konuşan Girit Müslümanları ise Türkiye'ye gönderildi. Pek çok aile evini, tarlasını ve yakınlarının mezarlarını geride bıraktı. Mübadillerin anıları, bugün hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da kitaplara, şarkılara ve filmlere konu olur.

El intercambio arrancó de su tierra a personas que llevaban generaciones viviendo en ella. Los karamanlíes de Capadocia, ortodoxos de lengua turca, fueron enviados a Grecia, y los musulmanes de Creta, de lengua griega, a Turquía. Muchas familias dejaron atrás sus casas, sus campos y las tumbas de sus seres queridos. Hoy los recuerdos de las poblaciones intercambiadas son tema de libros, canciones y películas tanto en Turquía como en Grecia.

Cumhuriyetin kuruluşu, tarihçilerin bugün de tartıştığı bir miras bırakmıştır. Bir yanda hızlı modernleşme reformları, uluslararası alanda tanınan bağımsız bir devlet ve kadın hakları alanında erken atılmış adımlar bulunur. Öte yanda ise zorunlu nüfus hareketleri, farklı etnik ve dinî topluluklara yönelik politikalar ve uzun süren tek parti yönetimi sıkça eleştirilir.

La fundación de la república dejó un legado que los historiadores siguen debatiendo hoy. Por un lado están las rápidas reformas modernizadoras, un Estado independiente reconocido internacionalmente y avances tempranos en los derechos de las mujeres. Por otro, se critican a menudo los desplazamientos forzosos de población, las políticas hacia distintas comunidades étnicas y religiosas y el largo periodo de partido único.

Laiklik, millî egemenlik ve Batı'ya yönelme, on yıllar boyunca Türk siyasetinin ana eksenini oluşturdu. Türkiye 1946'da çok partili hayata geçti, 1952'de NATO'ya katıldı ve 1987'de Avrupa Topluluğu'na üyelik başvurusunda bulundu. 1923'te savaştan yeni çıkmış yoksul bir tarım ülkesi olan Türkiye, sonraki on yıllarda sanayisi ve şehirleri hızla büyüyen bir ülkeye dönüştü.

Durante décadas, la laicidad, la soberanía nacional y la orientación hacia Occidente formaron el eje principal de la política turca. Turquía pasó al multipartidismo en 1946, ingresó en la OTAN en 1952 y solicitó la adhesión a la Comunidad Europea en 1987. En 1923, Turquía era un país agrícola pobre que acababa de salir de una guerra; en las décadas siguientes se transformó en un país cuya industria y cuyas ciudades crecieron con rapidez.

1923'te yalnızca yeni bir devlet değil, yeni bir düşünce biçimi de doğdu. Osmanlı'nın çöküşünün ardından yeni Türkiye, gelenekle modernlik arasındaki gerilimin içinde şekillendi. Bu süreç ne yalnızca bir zafer ne de yalnızca bir yıkım hikâyesiydi; içinde hem büyük bir değişim isteği hem de derin acılar vardı.

En 1923 no solo nació un nuevo Estado, sino también una nueva forma de pensar. Tras el derrumbe del Imperio otomano, la nueva Turquía tomó forma en medio de la tensión entre tradición y modernidad. Este proceso no fue solo una historia de victoria ni solo una de destrucción; contenía a la vez un gran deseo de cambio y un profundo sufrimiento.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, bir imparatorluğun dağılıp yerine bir ulus devletin kurulmasının en iyi bilinen örneklerinden biridir. 1923'te başlayan değişim, birkaç yıl içinde ülkenin yazısından takvimine kadar pek çok şeyi yeniden biçimlendirdi.

La fundación de la República de Turquía es uno de los ejemplos más conocidos de cómo un imperio se desintegra y en su lugar se funda un Estado nación. El cambio iniciado en 1923 transformó muchas cosas en pocos años, desde la escritura del país hasta su calendario.