İstanbul: Kıtaların Buluştuğu Yer

İstanbul, Avrupa ile Asya'yı ayıran İstanbul Boğazı'nın iki yakasına kurulmuş bir şehirdir. Sabah Üsküdar'dan vapura binen biri, yirmi dakika sonra başka bir kıtada, Eminönü'nde işinin başında olabilir. Şehrin tarihi en az 2.600 yıl öncesine uzanır.

Estambul es una ciudad construida a ambas orillas del Bósforo, el estrecho que separa Europa de Asia. Quien toma el vapor por la mañana en Üsküdar puede estar trabajando veinte minutos después en Eminönü, es decir, en otro continente. La historia de la ciudad se remonta al menos a hace 2600 años.

İstanbul, 330'dan 1923'e kadar yaklaşık 1.600 yıl boyunca önce Roma İmparatorluğu'na, ardından Bizans'a, son olarak da Osmanlı Devleti'ne başkentlik yaptı. Her dönem, bir öncekinin üzerine yeni bir katman ekledi. Bugün aynı sokakta bir Bizans sarnıcı, bir Osmanlı çeşmesi ve modern bir kafe yan yana bulunabilir.

Durante unos 1600 años, de 330 a 1923, Estambul fue capital primero del Imperio romano, después de Bizancio y por último del Estado otomano. Cada época añadió una nueva capa sobre la anterior. Hoy, en una misma calle pueden encontrarse una cisterna bizantina, una fuente otomana y una cafetería moderna.

Geleneğe göre şehri MÖ 657'de Megaralı Byzas kurdu. Anlatılana göre Delfi kâhini, Byzas'a "körlerin karşısına" yerleşmesini söylemişti. Byzas, karşı kıyıdaki Kalkedon'a (bugünkü Kadıköy) yerleşenleri kör saydı, çünkü onlar bu güzel yarımadayı görmeyip karşısına şehir kurmuşlardı. Kendisi de Haliç ile Marmara Denizi arasındaki yarımadada Byzantion'u kurdu.

Según la tradición, la ciudad la fundó Byzas de Mégara en el año 657 a. C. Se cuenta que el oráculo de Delfos le había dicho a Byzas que se estableciera «frente a los ciegos». Byzas consideró ciegos a quienes se habían asentado en la orilla opuesta, en Calcedonia, la actual Kadıköy, porque habían fundado su ciudad frente a esta hermosa península sin verla. Él mismo fundó Bizancio en la península situada entre el Cuerno de Oro y el mar de Mármara.

Byzantion uzun süre orta büyüklükte bir ticaret şehri olarak kaldı. Balığı bol suları ve korunaklı limanı şehre zenginlik getirdi. Karadeniz'in ağzındaki konumu ise onu herkesin ele geçirmek istediği bir hedef hâline getirdi. Persler şehri aldı. Makedonya Kralı II. Filip ise şehri kuşattı, ancak alamadı. MS 196'da Roma İmparatoru Septimius Severus şehri yıktırdı, ardından yeniden inşa ettirdi.

Durante mucho tiempo Bizancio siguió siendo una ciudad comercial de tamaño medio. Sus aguas ricas en peces y su puerto resguardado le dieron riqueza. Pero su posición a la entrada del mar Negro la convirtió también en un objetivo que todos querían conquistar. Los persas tomaron la ciudad. Filipo II de Macedonia la sitió, pero no logró tomarla. En el año 196 d. C., el emperador romano Septimio Severo mandó destruirla y luego reconstruirla.

Roma İmparatoru I. Konstantin, 324'te bu şehri imparatorluğun yeni merkezi olarak seçti. "Yeni Roma", 11 Mayıs 330'da düzenlenen bir törenle resmen açıldı. Şehir kısa sürede kurucusunun adıyla anılmaya başladı: Konstantinopolis. Yeni forumlar, saraylar ve kiliseler yapıldı, Hipodrom genişletildi.

En 324 el emperador romano Constantino I eligió esta ciudad como nuevo centro del imperio. La «Nueva Roma» se inauguró oficialmente con una ceremonia el 11 de mayo de 330. Pronto la ciudad empezó a llamarse por el nombre de su fundador: Constantinopla. Se construyeron nuevos foros, palacios e iglesias, y se amplió el Hipódromo.

476'da Batı Roma İmparatorluğu yıkıldı, ancak Doğu Roma varlığını sürdürdü. Bugün "Bizans" adıyla anılan bu devletin halkı, kendini hâlâ "Romalı" sayıyordu. Konstantinopolis bin yılı aşkın bir süre bu imparatorluğun başkenti olarak kaldı. Şehir, Orta Çağ'ın büyük bölümünde Avrupa'nın en kalabalık ve en zengin şehriydi.

En 476 cayó el Imperio romano de Occidente, pero el de Oriente siguió existiendo. Los habitantes de este Estado, conocido hoy como «Bizancio», seguían considerándose «romanos». Constantinopla fue la capital de este imperio durante más de mil años. Durante gran parte de la Edad Media fue la ciudad más poblada y más rica de Europa.

Şehri yüzyıllar boyunca, 5. yüzyılın başında II. Theodosius döneminde yapılan Kara Surları korudu. Avarlar ve Persler 626'da, Araplar 7. ve 8. yüzyıllarda, Ruslar ve Bulgarlar daha sonra bu surların önüne geldi, ancak hiçbiri şehri alamadı. Şehir ilk kez 1204'te düştü: Dördüncü Haçlı Seferi'nin askerleri deniz surlarını aşarak içeri girdi ve şehri yağmaladı.

Durante siglos protegieron la ciudad las murallas terrestres, construidas a principios del siglo V en tiempos de Teodosio II. Los ávaros y los persas en 626, los árabes en los siglos VII y VIII, y más tarde los rus y los búlgaros llegaron ante estas murallas, pero ninguno logró tomar la ciudad. Cayó por primera vez en 1204: los soldados de la cuarta cruzada superaron las murallas marítimas, entraron en la ciudad y la saquearon.

Bizans döneminde Konstantinopolis, Ortodoks Hristiyanlığın merkeziydi. Patrik bu şehirde otururdu ve kilisenin büyük konsillerinden birkaçı burada toplandı. Sarayın karmaşık törenleri ve entrikaları ise dillere destandı. Türkçedeki "Bizans oyunu" deyimi, bugün de gizli ve dolambaçlı entrikalar için kullanılır.

En la época bizantina, Constantinopla era el centro del cristianismo ortodoxo. El patriarca residía en la ciudad, y varios de los grandes concilios de la Iglesia se reunieron allí. Las complicadas ceremonias y las intrigas de la corte eran legendarias. La expresión turca «Bizans oyunu» (juego bizantino) se sigue usando hoy para referirse a intrigas secretas y retorcidas.

Ayasofya'yı İmparator I. Justinianus yaptırdı ve yapı 537'de tamamlandı. Mimarları Trallesli Anthemios ile Miletli İsidoros'tur. Bizans döneminde Patrikliğin ana kilisesi olan Ayasofya, yaklaşık bin yıl boyunca dünyanın en büyük kilisesi olarak kaldı. Yerden yaklaşık 55 metre yükseklikteki kubbesi, tabanındaki 40 pencere sayesinde havada asılı duruyormuş gibi görünür.

Santa Sofía la mandó construir el emperador Justiniano I, y el edificio se terminó en 537. Sus arquitectos fueron Antemio de Tralles e Isidoro de Mileto. Santa Sofía, iglesia principal del Patriarcado en la época bizantina, fue durante casi mil años la iglesia más grande del mundo. Su cúpula, a unos 55 metros del suelo, parece flotar en el aire gracias a las 40 ventanas de su base.

1453'te şehri alan Fatih Sultan Mehmed, Ayasofya'yı camiye çevirdi. Yapı yıkılmadı. Minareler zamanla eklendi, figürlü mozaikler ise sonraki yüzyıllarda sıvayla örtüldü. Ayasofya, 1934'te alınan bir kararla müzeye dönüştürüldü, 2020'de ise yeniden cami oldu. Bugün Bizans mozaikleri ile büyük hat levhaları aynı mekânda görülebilir.

Mehmed el Conquistador, que tomó la ciudad en 1453, convirtió Santa Sofía en mezquita. El edificio no se derribó. Con el tiempo se añadieron minaretes, y los mosaicos figurativos se cubrieron con yeso en los siglos siguientes. Por una decisión tomada en 1934, Santa Sofía se convirtió en museo, y en 2020 volvió a ser mezquita. Hoy pueden verse en un mismo espacio mosaicos bizantinos y grandes medallones caligráficos.

Kuşatma 6 Nisan 1453'te başladı ve 53 gün sürdü. 21 yaşındaki Sultan II. Mehmed, Macar usta Urban'a dev toplar döktürdü. Bunların en büyüğü "Şahi" adıyla anılır. Bizanslılar Haliç'in girişini kalın bir zincirle kapatmıştı. Osmanlılar ise 22 Nisan'da gemilerini Galata'nın arkasındaki tepelerden karadan yürüterek Haliç'e indirdi. Şehir 29 Mayıs'ta düştü.

El asedio comenzó el 6 de abril de 1453 y duró 53 días. El sultán Mehmed II, de 21 años, encargó al maestro húngaro Urbano la fundición de cañones gigantes. El mayor de ellos se conoce con el nombre de «Şahi». Los bizantinos habían cerrado la entrada del Cuerno de Oro con una gruesa cadena. Los otomanos, por su parte, el 22 de abril llevaron sus barcos por tierra a través de las colinas que hay detrás de Gálata y los bajaron al Cuerno de Oro. La ciudad cayó el 29 de mayo.

Fetihten sonra II. Mehmed şehri yeniden canlandırmaya girişti. Anadolu'dan ve Balkanlardan getirilen Müslüman, Hristiyan ve Yahudi aileler şehre yerleştirildi. Topkapı Sarayı yapıldı. Kapalıçarşı'nın çekirdeğini oluşturan bedesten de bu dönemde kuruldu. 1492'de, II. Bayezid döneminde, İspanya'dan sürülen Yahudiler de şehre geldi. Osmanlılar resmî yazışmalarda çoğunlukla "Kostantiniyye" adını kullanıyordu, halk ise şehre "İstanbul" diyordu.

Tras la conquista, Mehmed II se propuso devolver la vida a la ciudad. Se asentaron en ella familias musulmanas, cristianas y judías traídas de Anatolia y de los Balcanes. Se construyó el palacio de Topkapı. También el bedesten, núcleo del Gran Bazar, se fundó en esta época. En 1492, bajo Bayezid II, llegaron asimismo a la ciudad los judíos expulsados de España. En los documentos oficiales los otomanos usaban sobre todo el nombre de «Kostantiniyye», mientras que el pueblo llamaba a la ciudad «Estambul».

Osmanlı İstanbul'u çok dilli ve çok dinli bir şehirdi. Galata'da Cenevizliler ve Avrupalı tüccarlar, Fener'de Rum aileler, Balat'ta Yahudiler, Samatya ve Kumkapı'da Ermeniler yaşardı. Her cemaatin kendi kilisesi, havrası ya da camisi ve kendi okulları vardı.

La Estambul otomana era una ciudad de muchas lenguas y muchas religiones. En Gálata vivían genoveses y comerciantes europeos; en Fener, familias griegas; en Balat, judíos; y en Samatya y Kumkapı, armenios. Cada comunidad tenía su propia iglesia, sinagoga o mezquita y sus propias escuelas.

Topkapı Sarayı yaklaşık 400 yıl boyunca padişahların evi ve devletin yönetim merkeziydi. Divan burada toplanır, hazine burada saklanırdı. Saray mutfaklarında her gün binlerce kişi için yemek pişirilirdi. 1856'da padişah Dolmabahçe Sarayı'na taşındı. Osmanlı Devleti, 600 yılı aşkın tarihinde toplam 36 padişah tarafından yönetildi.

Durante unos 400 años, el palacio de Topkapı fue la residencia de los sultanes y el centro de gobierno del Estado. Allí se reunía el Diván y allí se guardaba el tesoro. En las cocinas del palacio se cocinaba cada día para miles de personas. En 1856 el sultán se trasladó al palacio de Dolmabahçe. En sus más de 600 años de historia, el Estado otomano fue gobernado por 36 sultanes en total.

İstanbul Boğazı, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne bağlar. Uzunluğu yaklaşık 31 kilometre, en dar yerindeki genişliği ise 700 metre kadardır. Tarih boyunca Karadeniz'den Akdeniz'e giden her gemi buradan geçmek zorundaydı. II. Mehmed de kuşatmadan bir yıl önce, 1452'de, Boğaz'ın en dar yerinde Rumeli Hisarı'nı yaptırdı.

El Bósforo une el mar Negro con el mar de Mármara. Mide unos 31 kilómetros de largo y unos 700 metros de ancho en su punto más estrecho. A lo largo de la historia, todo barco que fuera del mar Negro al Mediterráneo tenía que pasar por aquí. Mehmed II mandó construir en 1452, un año antes del asedio, la fortaleza de Rumeli Hisarı en el punto más angosto del Bósforo.

Boğaz, bugün İstanbul'un en sevilen manzarasıdır. Kıyı boyunca ahşap yalılar, balık lokantaları ve çay bahçeleri sıralanır. İki yakayı 1973'ten beri köprüler, 2013'ten beri de deniz altından geçen Marmaray tüneli birbirine bağlar. Yine de pek çok İstanbullu karşıya geçmek için vapuru tercih eder.

Hoy el Bósforo es la vista más querida de Estambul. A lo largo de la orilla se suceden mansiones de madera junto al agua, restaurantes de pescado y jardines de té. Desde 1973 unen ambas orillas varios puentes y, desde 2013, también el túnel submarino del Marmaray. Aun así, muchos habitantes de Estambul prefieren el vapor para cruzar a la otra orilla.

13 Ekim 1923'te Ankara yeni devletin başkenti oldu. 29 Ekim'de ise cumhuriyet ilan edildi. Kurtuluş Savaşı Ankara'dan yönetilmişti. Anadolu'nun ortasındaki bu şehir daha güvenli de görülüyordu. Böylece İstanbul, yaklaşık 1.600 yıl sonra ilk kez başkent olmaktan çıktı.

El 13 de octubre de 1923 Ankara se convirtió en la capital del nuevo Estado. El 29 de octubre se proclamó la República. La guerra de independencia se había dirigido desde Ankara. Además, esta ciudad situada en el centro de Anatolia se consideraba más segura. Así, después de unos 1600 años, Estambul dejó de ser capital por primera vez.

Yine de İstanbul ülkenin ekonomi, kültür ve eğitim merkezi olmayı sürdürdü. 1950'lerden itibaren Anadolu'dan gelen büyük göç dalgalarıyla nüfusu katlanarak arttı. Bugün yaklaşık 16 milyon kişinin yaşadığı İstanbul, Avrupa'nın en kalabalık şehri kabul edilir. Hızlı büyüme beraberinde trafik, konut ve çevre sorunlarını da getirdi.

Aun así, Estambul siguió siendo el centro económico, cultural y educativo del país. A partir de los años cincuenta, las grandes oleadas de migración llegadas de Anatolia multiplicaron su población. Hoy Estambul, donde viven unos 16 millones de personas, se considera la ciudad más poblada de Europa. El rápido crecimiento trajo también problemas de tráfico, vivienda y medio ambiente.

Sultanahmet'te Bizans ve Osmanlı mirası iç içedir. Eski Hipodrom'un yerinde bugün Mısır'dan getirilen bir dikilitaş ile Yılanlı Sütun durur. Birkaç adım ötede Ayasofya'nın kubbesi ve 17. yüzyılın başında yapılan altı minareli Sultanahmet Camii yükselir. Kapalıçarşı ve Mısır Çarşısı da buraya yürüme mesafesindedir.

En Sultanahmet, la herencia bizantina y la otomana se entrelazan. Donde estaba el antiguo Hipódromo se alzan hoy un obelisco traído de Egipto y la Columna Serpentina. A pocos pasos se elevan la cúpula de Santa Sofía y la mezquita del Sultán Ahmed, con sus seis minaretes, construida a principios del siglo XVII. El Gran Bazar y el Bazar de las Especias también quedan a poca distancia a pie.

Beyoğlu ise bambaşka bir İstanbul'dur. 19. yüzyılda Avrupalı tüccarların ve elçiliklerin semti olan Pera'nın ana caddesi, bugünkü İstiklal Caddesi'dir. Fener ve Balat'ın renkli evleri, şehrin Rum ve Yahudi geçmişini hatırlatır. Asya yakasında Üsküdar eski camileri ve sahiliyle, Kadıköy ise çarşısı, kafeleri ve konser salonlarıyla tanınır.

Beyoğlu es una Estambul completamente distinta. La calle principal de Pera, el barrio de los comerciantes europeos y de las embajadas en el siglo XIX, es la actual avenida İstiklal. Las casas de colores de Fener y Balat recuerdan el pasado griego y judío de la ciudad. En la orilla asiática, Üsküdar es conocida por sus viejas mezquitas y su paseo marítimo, y Kadıköy por su mercado, sus cafés y sus salas de conciertos.

İstanbul mutfağı, şehrin çok kültürlü geçmişini yansıtır. Bu mutfakta Osmanlı saray mutfağının mirası, Rum, Ermeni, Yahudi, Balkan ve Arap mutfaklarıyla harmanlanmıştır. Sokakta simit, midye dolma ve kokoreç satılır. Eminönü'nde teknelerde pişirilen balık ekmeğin ünü ise şehrin sınırlarını çoktan aşmıştır.

La cocina de Estambul refleja el pasado multicultural de la ciudad. En ella, la herencia de la cocina palaciega otomana se mezcla con las cocinas griega, armenia, judía, balcánica y árabe. En la calle se venden simit, mejillones rellenos (midye dolma) y kokoreç. La fama del balık ekmek, el bocadillo de pescado que se prepara en barcas en Eminönü, hace tiempo que traspasó los límites de la ciudad.

Mısır Çarşısı'nın tezgâhlarında baharat, kuru meyve ve lokum yığınları göze çarpar. Türk kahvesi kültürü 2013'te UNESCO'nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine alındı. Kahvaltı da İstanbul'da başlı başına bir gelenektir: Hafta sonları Boğaz kıyısındaki kahvaltı mekânlarında peynir, zeytin, bal ve kaymakla uzun sofralar kurulur.

En los puestos del Bazar de las Especias llaman la atención los montones de especias, frutos secos y delicias turcas. La cultura del café turco entró en 2013 en la lista del Patrimonio Cultural Inmaterial de la UNESCO. El desayuno es también en Estambul una tradición por derecho propio: los fines de semana, en los locales de desayunos a orillas del Bósforo, se preparan largas mesas con queso, aceitunas, miel y kaymak.

İstanbul'da bir gün içinde birkaç çağı dolaşmak mümkündür. Bir gezgin sabah yaklaşık 1.500 yıllık Ayasofya'nın kubbesinin altında durabilir, öğle saatlerinde Kapalıçarşı'nın sokaklarında kaybolabilir. Akşamüstü ise vapura binip çay eşliğinde Asya yakasına geçebilir.

En Estambul es posible recorrer varias épocas en un solo día. Un viajero puede estar por la mañana bajo la cúpula de Santa Sofía, de unos 1500 años de antigüedad, y perderse al mediodía por las calles del Gran Bazar. A última hora de la tarde puede subir al vapor y cruzar a la orilla asiática tomando un té.

Antik sütunlar, Bizans surları, Osmanlı camileri ve gökdelenler aynı şehrin parçalarıdır. Byzantion'dan Konstantinopolis'e, oradan İstanbul'a uzanan 2.600 yıllık hikâye bugün de devam eder. Her gün Boğaz'ın iki yakası arasında gidip gelen insanlar, bu hikâyenin yeni sayfalarını yazar.

Columnas antiguas, murallas bizantinas, mezquitas otomanas y rascacielos forman parte de la misma ciudad. La historia de 2600 años que va de Bizancio a Constantinopla y de allí a Estambul continúa hoy. Las personas que van y vienen cada día entre las dos orillas del Bósforo escriben sus nuevas páginas.