Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın en tanınmış devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş, yıkılan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Bugün Türkiye'nin hemen her şehrinde onun adını taşıyan okullar, caddeler ve meydanlar bulunur.

Mustafa Kemal Atatürk es uno de los estadistas más conocidos del siglo XX. Dirigió la guerra de independencia y fundó la República de Turquía en lugar del Imperio otomano, que se derrumbaba. Hoy en casi todas las ciudades de Turquía hay escuelas, calles y plazas que llevan su nombre.

Mustafa Kemal, 1881'de Selanik'te doğdu. Gençlik yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne tanık oldu. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Ölümüne kadar geçen on beş yılda alfabeden hukuka, takvimden giyim kuşama kadar pek çok alanda köklü reformlar gerçekleştirdi.

Mustafa Kemal nació en Tesalónica en 1881. De joven fue testigo de la decadencia del Imperio otomano. Tras la guerra de independencia, proclamó la república en 1923. En los quince años que pasaron hasta su muerte llevó a cabo profundas reformas en muchos ámbitos, del alfabeto al derecho y del calendario a la forma de vestir.

Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. 1918'de imzalanan Mondros Ateşkesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'a girdi; Anadolu'nun pek çok bölgesi de işgal edildi. O günlerde ülkenin kurtulabileceğine inananların sayısı çok azdı. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak direnişi örgütlemeye başladı.

El Imperio otomano salió derrotado de la Primera Guerra Mundial. En 1918 se firmó el armisticio de Mudros, las tropas aliadas entraron en Estambul y gran parte de Anatolia quedó ocupada. Muy pocos creían que el país pudiera salvarse. El 19 de mayo de 1919 Mustafa Kemal desembarcó en Samsun y empezó a organizar la resistencia.

Kurtuluş Savaşı'nda Türk kuvvetleri doğuda Ermeni, güneyde Fransız, batıda ise Yunan kuvvetlerine karşı savaştı. Savaş 1922 sonbaharında kazanıldı; Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalandı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.

En la guerra de independencia, las fuerzas turcas lucharon contra tropas armenias en el este, francesas en el sur y griegas en el oeste. La guerra se ganó en el otoño de 1922, y el Tratado de Lausana se firmó el 24 de julio de 1923. El 29 de octubre de 1923 se proclamó la república y Mustafa Kemal fue elegido su primer presidente. Esta fecha se celebra cada año como el Día de la República.

Atatürk'ün en köklü reformlarından biri, 1928'de yapılan Harf Devrimi'dir. Osmanlı Türkçesi yüzyıllar boyunca Arap harfleriyle yazılmıştı. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yasayla bu harflerin yerini, Latin alfabesine dayanan 29 harfli yeni Türk alfabesi aldı. Bu değişiklik, birkaç harfi değiştirmekten çok daha büyük bir adımdı; Türkiye bütünüyle farklı bir yazı sistemine geçti.

Una de las reformas más profundas de Atatürk fue la reforma del alfabeto de 1928. Durante siglos, el turco otomano se había escrito con caracteres árabes. Una ley del 1 de noviembre de 1928 los sustituyó por un nuevo alfabeto turco de 29 letras basado en el latino. Fue mucho más que cambiar unas cuantas letras: Turquía pasó a un sistema de escritura completamente distinto.

Atatürk, yeni harfleri tanıtmak için yurdu dolaştı. Meydanlarda ve okullarda kara tahtanın başına geçerek harfleri bizzat öğretti; bu nedenle ona "Başöğretmen" denildi. Arap harfleri, Türkçedeki ünlü seslerin tamamını karşılayamıyordu. Latin harfleriyle ise kelimeler okunduğu gibi yazılabiliyordu. 1929'da açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi.

Atatürk recorrió el país para dar a conocer las nuevas letras. En plazas y escuelas se ponía ante la pizarra y las enseñaba él mismo; por eso lo llamaron el «Maestro Mayor». El alfabeto árabe no podía representar todas las vocales del turco. Con las letras latinas, en cambio, las palabras podían escribirse tal como se pronuncian. En las Escuelas de la Nación, abiertas en 1929, cientos de miles de adultos aprendieron a leer y escribir.

Osmanlı Devleti'nde hukukun önemli bir bölümü İslam hukukuna dayanıyordu; padişahlar aynı zamanda halife unvanını da taşıyordu. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı. 3 Mart 1924'te Meclis halifeliği de kaldırdı ve aynı yıl şeriye mahkemeleri kapatıldı.

En el Estado otomano, buena parte del derecho se basaba en la ley islámica, y los sultanes llevaban también el título de califa. El sultanato se había abolido el 1 de noviembre de 1922. El 3 de marzo de 1924, la Asamblea abolió también el califato, y ese mismo año se cerraron los tribunales religiosos.

1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi ve kız çocukları mirastan erkek kardeşleriyle eşit pay almaya başladı. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi ise 1937'de anayasaya girdi. Atatürk'e göre laiklik, dini reddetmek değil, din ile devlet işlerini birbirinden ayırmaktı.

En 1926 entró en vigor el Código Civil turco, elaborado según el modelo del Código Civil suizo. Con él se prohibió la poligamia, el matrimonio civil pasó a ser obligatorio y las hijas empezaron a heredar a partes iguales con sus hermanos. En 1928 se eliminó de la Constitución la frase «La religión del Estado es el islam», y en 1937 se incorporó a ella el principio de laicidad. Para Atatürk, la laicidad no significaba rechazar la religión, sino separar la religión de los asuntos del Estado.

Atatürk, eğitimi bütün reformların temeli sayıyordu. Öğretmenlere seslendiği "Cumhuriyet sizden fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller ister" sözü, bugün de pek çok okulun duvarında yer alır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin dört bir yanında yeni okullar açıldı.

Atatürk consideraba la educación la base de todas las reformas. Su frase dirigida a los maestros, «La República os pide generaciones libres de pensamiento, libres de saber y libres de conciencia», sigue escrita hoy en las paredes de muchas escuelas. En los primeros años de la república se abrieron escuelas nuevas por todo el país.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar devletin denetiminde tek bir çatı altında toplandı, medreseler ise kapatıldı. Kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta okuduğu karma eğitim yaygınlaştı. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan pek çok bilim insanı bu üniversitede ders verdi ve Türk akademisinin gelişmesine önemli katkılar sağladı.

La Ley de Unificación de la Enseñanza, aprobada el 3 de marzo de 1924, reunió todas las escuelas bajo un mismo techo y bajo control del Estado, y las madrazas se cerraron. La enseñanza mixta, con chicas y chicos en la misma aula, se generalizó. Con la Reforma Universitaria de 1933 se cerró el Darülfünun y en su lugar se fundó la Universidad de Estambul. Muchos científicos que habían huido de la Alemania nazi dieron clases en esta universidad y contribuyeron de forma importante al desarrollo del mundo académico turco.

Türk kadınları 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını elde etti. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar. Bu haklar, pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tanınmıştı: Fransız kadınlar aynı hakka ancak 1944'te, İtalyan kadınlar ise 1945'te kavuştu.

Las mujeres turcas obtuvieron el derecho a votar en las elecciones municipales en 1930. El 5 de diciembre de 1934 consiguieron el derecho a votar y a ser elegidas en las elecciones legislativas. Estos derechos se reconocieron antes que en muchos países europeos: las francesas no lograron ese mismo derecho hasta 1944, y las italianas hasta 1945.

1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Aynı yıllarda hukuk, tıp ve mühendislik okuyan kadınların sayısı da arttı; Türkiye'nin ilk kadın avukatları ve hâkimleri bu dönemde mesleğe başladı. Atatürk, kadınların eğitim görmesini ve çalışma hayatına katılmasını toplumun ilerlemesi için vazgeçilmez sayıyordu.

En las elecciones de 1935 entraron 18 diputadas en la Asamblea. En esos mismos años también aumentó el número de mujeres que estudiaban derecho, medicina e ingeniería, y las primeras abogadas y juezas de Turquía empezaron a ejercer. Atatürk consideraba imprescindible para el progreso de la sociedad que las mujeres se formaran y se incorporaran a la vida laboral.

Atatürk, yalnızca yazıyı değil, dilin kendisini de değiştirmek istiyordu. Osmanlı Türkçesi Arapça ve Farsça kelimelerle doluydu; halkın büyük bölümü bu yazı dilini anlamakta zorlanıyordu. 1932'de bugünkü Türk Dil Kurumu'nun temeli atıldı ve dili sadeleştirme çalışmaları bu kurum aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

Atatürk no solo quería cambiar la escritura, sino también la lengua misma. El turco otomano estaba lleno de palabras árabes y persas, y gran parte de la población tenía dificultades para entender esa lengua escrita. En 1932 se sentaron las bases de la actual Asociación de la Lengua Turca, y a partir de entonces la labor de simplificar la lengua se llevó a cabo a través de esta institución.

Yabancı kökenli pek çok kelimenin yerine Türkçe karşılıklar bulundu. Bunun için halk ağzından ve eski Türkçe metinlerden kelimeler derlendi. Atatürk, 1937'de yayımlanan bir geometri kitabı da yazdı; "üçgen", "açı" ve "kenar" gibi terimler bu kitapla yerleşti. Türetilen kelimelerin bir kısmı yapay bulunduğu için benimsenmedi. Yine de bugünkü Türkçe, Osmanlı Türkçesine göre çok daha sade ve anlaşılırdır.

Se buscaron equivalentes turcos para muchas palabras de origen extranjero y se recogieron palabras del habla popular y de textos turcos antiguos. Atatürk llegó a escribir un libro de geometría, publicado en 1937, con el que se asentaron términos como «üçgen» (triángulo), «açı» (ángulo) y «kenar» (lado). Algunas palabras nuevas parecieron artificiales y nunca cuajaron. Aun así, el turco actual es mucho más sencillo y claro que el turco otomano.

Reformlar gündelik hayatı da derinden etkiledi. 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile erkeklerin fes yerine şapka giymesi zorunlu hâle geldi. Atatürk, aynı yılın yazında Kastamonu'yu ziyaret ettiğinde halkı elinde panama şapkasıyla selamlamıştı. Basit bir kıyafet meselesi gibi görünen bu değişiklik, aslında Osmanlı geçmişinden kopuşun simgesiydi.

Las reformas también transformaron a fondo la vida cotidiana. Con la Ley del Sombrero de 1925, los hombres tuvieron que llevar sombrero en lugar del fez. Ese mismo verano, durante una visita a Kastamonu, Atatürk había saludado a la gente con un sombrero panamá en la mano. Lo que parecía una simple cuestión de vestimenta era en realidad un símbolo de la ruptura con el pasado otomano.

1 Ocak 1926'dan itibaren Rumi ve Hicri takvimlerin yerine Miladi takvim kullanılmaya başlandı. Günün saatleri de uluslararası sisteme göre düzenlendi. 1931'de metre ve kilogram resmî ölçü birimleri oldu; 1935'te ise hafta tatili cumadan pazara alındı. Böylece Türkiye, gündelik hayatta da dünyanın büyük bölümüyle aynı takvimi ve aynı saati kullanmaya başladı.

Desde el 1 de enero de 1926 se empezó a usar el calendario gregoriano en lugar de los calendarios rumí y de la hégira. Las horas del día también se ajustaron al sistema internacional. En 1931 el metro y el kilogramo pasaron a ser las unidades de medida oficiales, y en 1935 el día de descanso semanal pasó del viernes al domingo. Así, Turquía empezó a usar también en la vida diaria el mismo calendario y la misma hora que la mayor parte del mundo.

Cumhuriyet kurulduğunda ülkede çok az fabrika vardı. Türkiye tütün, pamuk ve kuru üzüm gibi ham maddeler satıyor, sanayi ürünlerinin büyük bölümünü ise dışarıdan alıyordu. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından devlet, ekonomide doğrudan söz sahibi oldu. Bu anlayışa "devletçilik" adı verildi.

Cuando se fundó la república, el país tenía muy pocas fábricas. Turquía vendía materias primas como tabaco, algodón y pasas, y compraba en el extranjero la mayor parte de sus productos industriales. Tras la Gran Depresión de 1929, el Estado pasó a intervenir directamente en la economía. Este enfoque recibió el nombre de «estatismo».

1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te ise Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu dönemde dokuma, şeker, çimento ve kâğıt fabrikaları açıldı; Kayseri'deki büyük dokuma fabrikası bunların en bilinenlerindendir. Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temeli de bu yıllarda atıldı. Atatürk döneminde yaklaşık 3.000 kilometre yeni demiryolu yapıldı.

En 1933 se fundó el Sümerbank, y en 1934 se puso en marcha el Primer Plan Quinquenal Industrial. En esta época se abrieron fábricas textiles, de azúcar, de cemento y de papel; la gran fábrica textil de Kayseri es una de las más conocidas. En esos años también se pusieron los cimientos de la siderúrgica de Karabük. En la época de Atatürk se construyeron unos 3.000 kilómetros de nuevas vías férreas.

Atatürk'ün mirası, bugün de hem Türkiye'de hem de dünyada tartışılan bir konudur. Ona hayranlık duyanlar, Atatürk'ü işgal altındaki bir ülkeyi kurtaran, yeni bir devlet kuran ve kadınlara erken dönemde siyasi haklar tanıyan bir lider olarak görür. Eleştirenler ise bazı reformların halka danışılmadan, yukarıdan uygulandığını ve bu süreçte geleneksel yaşamın zorlandığını öne sürer.

El legado de Atatürk sigue siendo objeto de debate en Turquía y en el mundo. Sus admiradores ven en él a un líder que salvó un país ocupado, fundó un nuevo Estado y concedió pronto derechos políticos a las mujeres. Sus críticos sostienen que algunas reformas se impusieron desde arriba, sin consultar al pueblo, y que las formas de vida tradicionales sufrieron presiones en el proceso.

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Atatürk'ün Türkiye'yi derinden değiştirdiği açıktır. Ölümünün üzerinden seksen yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen izleri cumhuriyetin hukukunda, alfabesinde ve okullarında hâlâ görülür. Ankara'daki anıt mezarı Anıtkabir'i her yıl milyonlarca kişi ziyaret eder.

Se mire como se mire, Atatürk transformó Turquía profundamente. Han pasado más de ochenta años desde su muerte, pero su huella sigue viéndose en las leyes, el alfabeto y las escuelas de la república. Cada año, millones de personas visitan Anıtkabir, su mausoleo en Ankara.