Mustafa Kemal Atatürk

مصطفى كمال أتاتورك

وقت القراءة: 7 د

Learn Turkishتطبيق مجاني فيه نطق صوتي واختبارات وكتب حقيقيةتنزيل مجاني

كلمات مهمة

  • cumhuriyetجمهورية
  • reformإصلاح
  • imparatorlukإمبراطورية
  • kurtuluşتحرير
  • savaşحرب
  • liderقائد
  • alfabeأبجدية
  • devrimثورة
  • laiklikعلمانية
  • eğitimتعليم
  • öğretmenمعلم
  • kadınامرأة
كل الكلمات (26)
  • hakحق
  • milletvekiliنائب برلماني
  • dilلغة
  • sözcükكلمة
  • kıyafetملابس
  • takvimتقويم
  • modernleşmeتحديث
  • kütüphaneمكتبة
  • sanayiصناعة
  • fabrikaمصنع
  • demiryoluسكة حديد
  • özgürlükحرية
  • mirasإرث
  • bağımsızlıkاستقلال

Mustafa Kemal Atatürk, 20. yüzyılın en tanınmış devlet adamlarından biridir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş, yıkılan Osmanlı İmparatorluğu'nun yerine Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Bugün Türkiye'nin hemen her şehrinde onun adını taşıyan okullar, caddeler ve meydanlar bulunur.

مصطفى كمال أتاتورك واحد من أشهر رجال الدولة في القرن العشرين. قاد حرب الاستقلال وأسس الجمهورية التركية مكان الدولة العثمانية المنهارة. واليوم لا تكاد تخلو مدينة في تركيا من مدارس وشوارع وميادين تحمل اسمه.

Mustafa Kemal, 1881'de Selanik'te doğdu. Gençlik yıllarında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşüne tanık oldu. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyeti ilan etti. Ölümüne kadar geçen on beş yılda alfabeden hukuka, takvimden giyim kuşama kadar pek çok alanda köklü reformlar gerçekleştirdi.

وُلد مصطفى كمال في سالونيك عام 1881. وشهد في شبابه تفكك الدولة العثمانية. وبعد حرب الاستقلال أعلن الجمهورية عام 1923. وفي السنوات الخمس عشرة التي سبقت وفاته أجرى إصلاحات جذرية في مجالات كثيرة، من الأبجدية إلى القانون، ومن التقويم إلى اللباس.

Bir İmparatorluğun Sonu, Bir Cumhuriyetin Başlangıcı

نهاية إمبراطورية وبداية جمهورية

Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıktı. 1918'de imzalanan Mondros Ateşkesi'nin ardından İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'a girdi; Anadolu'nun pek çok bölgesi de işgal edildi. O günlerde ülkenin kurtulabileceğine inananların sayısı çok azdı. Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak direnişi örgütlemeye başladı.

خرجت الدولة العثمانية من الحرب العالمية الأولى مهزومة. ففي عام 1918 وُقّعت هدنة مودروس، ودخلت قوات الحلفاء إسطنبول، واحتُلّ جزء كبير من الأناضول. وقليلون جدًا كانوا يعتقدون أن البلاد يمكن إنقاذها. وفي 19 مايو 1919 نزل مصطفى كمال في سامسون وبدأ تنظيم المقاومة.

Kurtuluş Savaşı'nda Türk kuvvetleri doğuda Ermeni, güneyde Fransız, batıda ise Yunan kuvvetlerine karşı savaştı. Savaş 1922 sonbaharında kazanıldı; Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923'te imzalandı. 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır.

في حرب الاستقلال قاتلت القوات التركية القوات الأرمنية في الشرق، والفرنسية في الجنوب، واليونانية في الغرب. وتحقق النصر في خريف 1922، ثم وُقّعت معاهدة لوزان في 24 يوليو 1923. وفي 29 أكتوبر 1923 أُعلنت الجمهورية وانتُخب مصطفى كمال أول رئيس لها. ويُحتفل بهذا التاريخ كل عام بوصفه عيد الجمهورية.

Harf Devrimi: Arap Harflerinden Latin Harflerine

إصلاح الحروف: من الحروف العربية إلى اللاتينية

Atatürk'ün en köklü reformlarından biri, 1928'de yapılan Harf Devrimi'dir. Osmanlı Türkçesi yüzyıllar boyunca Arap harfleriyle yazılmıştı. 1 Kasım 1928'de kabul edilen yasayla bu harflerin yerini, Latin alfabesine dayanan 29 harfli yeni Türk alfabesi aldı. Bu değişiklik, birkaç harfi değiştirmekten çok daha büyük bir adımdı; Türkiye bütünüyle farklı bir yazı sistemine geçti.

من أعمق إصلاحات أتاتورك إصلاح الحروف عام 1928. فقد ظلت التركية العثمانية تُكتب بالحروف العربية قرونًا طويلة. ثم جاء قانون صدر في 1 نوفمبر 1928 فاستبدل بها أبجدية تركية جديدة من 29 حرفًا تقوم على الحروف اللاتينية. لم يكن الأمر تغيير بضعة حروف، بل انتقلت تركيا إلى نظام كتابة مختلف تمامًا.

Atatürk, yeni harfleri tanıtmak için yurdu dolaştı. Meydanlarda ve okullarda kara tahtanın başına geçerek harfleri bizzat öğretti; bu nedenle ona "Başöğretmen" denildi. Arap harfleri, Türkçedeki ünlü seslerin tamamını karşılayamıyordu. Latin harfleriyle ise kelimeler okunduğu gibi yazılabiliyordu. 1929'da açılan Millet Mektepleri'nde yüz binlerce yetişkin okuma yazma öğrendi.

جال أتاتورك في أنحاء البلاد ليعرّف الناس بالحروف الجديدة. وكان يقف أمام السبورة في الميادين والمدارس ويعلّمها بنفسه، ولهذا لُقّب بـ«المعلم الأول». فالحروف العربية لم تكن قادرة على تمثيل جميع أصوات العلة في التركية، أما بالحروف اللاتينية فصار من الممكن كتابة الكلمات كما تُنطق. وفي «مدارس الأمة» التي افتُتحت عام 1929 تعلّم مئات الآلاف من الكبار القراءة والكتابة.

Laiklik: Din ve Devlet İşlerinin Ayrılması

العلمانية: الفصل بين الدين والدولة

Osmanlı Devleti'nde hukukun önemli bir bölümü İslam hukukuna dayanıyordu; padişahlar aynı zamanda halife unvanını da taşıyordu. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı. 3 Mart 1924'te Meclis halifeliği de kaldırdı ve aynı yıl şeriye mahkemeleri kapatıldı.

كان جزء كبير من القانون في الدولة العثمانية يقوم على الشريعة الإسلامية، وكان السلاطين يحملون لقب الخليفة أيضًا. وقد أُلغيت السلطنة في 1 نوفمبر 1922. ثم ألغى المجلس الخلافة أيضًا في 3 مارس 1924، وأُغلقت المحاكم الشرعية في العام نفسه.

1926'da İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi. Bu kanunla çok eşlilik yasaklandı, resmî nikâh zorunlu hâle geldi ve kız çocukları mirastan erkek kardeşleriyle eşit pay almaya başladı. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ifadesi anayasadan çıkarıldı; laiklik ilkesi ise 1937'de anayasaya girdi. Atatürk'e göre laiklik, dini reddetmek değil, din ile devlet işlerini birbirinden ayırmaktı.

في عام 1926 دخل القانون المدني التركي حيز التنفيذ، وقد أُعدّ على غرار القانون المدني السويسري. وبموجبه حُظر تعدد الزوجات، وصار الزواج المدني إلزاميًا، وأخذت البنات يرثن بالتساوي مع إخوتهن. وفي عام 1928 حُذفت عبارة «دين الدولة الإسلام» من الدستور، ثم أُدرج مبدأ العلمانية فيه عام 1937. وكانت العلمانية في نظر أتاتورك لا تعني رفض الدين، بل الفصل بين الدين وشؤون الدولة.

Eğitim Devrimi: Köy Okulundan Üniversiteye

ثورة التعليم: من مدرسة القرية إلى الجامعة

Atatürk, eğitimi bütün reformların temeli sayıyordu. Öğretmenlere seslendiği "Cumhuriyet sizden fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller ister" sözü, bugün de pek çok okulun duvarında yer alır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülkenin dört bir yanında yeni okullar açıldı.

كان أتاتورك يرى التعليم أساس الإصلاحات كلها. ولا تزال عبارته للمعلمين «إن الجمهورية تريد منكم أجيالًا حرة الفكر، حرة المعرفة، حرة الضمير» مكتوبة اليوم على جدران مدارس كثيرة. وفي السنوات الأولى للجمهورية افتُتحت مدارس جديدة في أنحاء البلاد كافة.

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün okullar devletin denetiminde tek bir çatı altında toplandı, medreseler ise kapatıldı. Kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta okuduğu karma eğitim yaygınlaştı. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan pek çok bilim insanı bu üniversitede ders verdi ve Türk akademisinin gelişmesine önemli katkılar sağladı.

جمع قانون توحيد التعليم، الذي أُقرّ في 3 مارس 1924، المدارس كلها تحت سقف واحد وتحت إشراف الدولة، وأُغلقت المدارس الدينية. وانتشر التعليم المختلط الذي يجمع البنات والبنين في فصل واحد. ومع إصلاح الجامعات عام 1933 أُغلقت دار الفنون وأُسست مكانها جامعة إسطنبول. ودرّس في هذه الجامعة كثير من العلماء الفارين من ألمانيا النازية، فأسهموا إسهامًا كبيرًا في نهضة الحياة الأكاديمية التركية.

Kadın Hakları: Seçme ve Seçilme Hakkı

حقوق المرأة: حق التصويت والترشح

Türk kadınları 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını elde etti. 5 Aralık 1934'te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar. Bu haklar, pek çok Avrupa ülkesinden daha önce tanınmıştı: Fransız kadınlar aynı hakka ancak 1944'te, İtalyan kadınlar ise 1945'te kavuştu.

نالت المرأة التركية حق التصويت في الانتخابات البلدية عام 1930. ثم حصلت في 5 ديسمبر 1934 على حق التصويت والترشح في الانتخابات البرلمانية. وقد اعتُرف بهذه الحقوق قبل كثير من الدول الأوروبية، فالمرأة الفرنسية لم تنل الحق نفسه إلا عام 1944، والإيطالية عام 1945.

1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girdi. Aynı yıllarda hukuk, tıp ve mühendislik okuyan kadınların sayısı da arttı; Türkiye'nin ilk kadın avukatları ve hâkimleri bu dönemde mesleğe başladı. Atatürk, kadınların eğitim görmesini ve çalışma hayatına katılmasını toplumun ilerlemesi için vazgeçilmez sayıyordu.

في انتخابات 1935 دخلت 18 امرأة البرلمان. وفي السنوات نفسها ازداد أيضًا عدد النساء اللواتي يدرسن القانون والطب والهندسة، وبدأت أولى المحاميات والقاضيات في تركيا العمل في مهنهن. وكان أتاتورك يرى أن تعليم المرأة ومشاركتها في الحياة العملية أمر لا غنى عنه لتقدم المجتمع.

Dil Devrimi: Türkçeyi Sadeleştirme Çabası

إصلاح اللغة: تبسيط التركية

Atatürk, yalnızca yazıyı değil, dilin kendisini de değiştirmek istiyordu. Osmanlı Türkçesi Arapça ve Farsça kelimelerle doluydu; halkın büyük bölümü bu yazı dilini anlamakta zorlanıyordu. 1932'de bugünkü Türk Dil Kurumu'nun temeli atıldı ve dili sadeleştirme çalışmaları bu kurum aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

لم يرد أتاتورك أن يغيّر الكتابة وحدها، بل اللغة نفسها أيضًا. فقد كانت التركية العثمانية مليئة بالكلمات العربية والفارسية، وكان معظم الناس يجدون صعوبة في فهم هذه اللغة المكتوبة. وفي عام 1932 وُضع أساس مجمع اللغة التركية الحالي، وصارت أعمال تبسيط اللغة تجري من خلال هذه المؤسسة.

Yabancı kökenli pek çok kelimenin yerine Türkçe karşılıklar bulundu. Bunun için halk ağzından ve eski Türkçe metinlerden kelimeler derlendi. Atatürk, 1937'de yayımlanan bir geometri kitabı da yazdı; "üçgen", "açı" ve "kenar" gibi terimler bu kitapla yerleşti. Türetilen kelimelerin bir kısmı yapay bulunduğu için benimsenmedi. Yine de bugünkü Türkçe, Osmanlı Türkçesine göre çok daha sade ve anlaşılırdır.

وُجدت مقابلات تركية لكثير من الكلمات ذات الأصل الأجنبي، وجُمعت كلمات من لغة عامة الناس ومن النصوص التركية القديمة. بل إن أتاتورك ألّف كتابًا في الهندسة نُشر عام 1937، وبه ترسّخت مصطلحات مثل «üçgen» (مثلث) و«açı» (زاوية) و«kenar» (ضلع). وبدت بعض الكلمات الجديدة مصطنعة فلم تنتشر. ومع ذلك فالتركية اليوم أبسط وأوضح بكثير من العثمانية.

Kıyafet ve Takvim: Gündelik Hayatta Değişim

اللباس والتقويم: تغيير في الحياة اليومية

Reformlar gündelik hayatı da derinden etkiledi. 1925'te çıkarılan Şapka Kanunu ile erkeklerin fes yerine şapka giymesi zorunlu hâle geldi. Atatürk, aynı yılın yazında Kastamonu'yu ziyaret ettiğinde halkı elinde panama şapkasıyla selamlamıştı. Basit bir kıyafet meselesi gibi görünen bu değişiklik, aslında Osmanlı geçmişinden kopuşun simgesiydi.

تركت الإصلاحات أثرًا عميقًا في الحياة اليومية أيضًا. فبموجب قانون القبعة الصادر عام 1925 أصبح على الرجال أن يلبسوا القبعة بدل الطربوش. وكان أتاتورك قد حيّا الناس في صيف ذلك العام، خلال زيارته لقسطموني، وفي يده قبعة بنما. وما بدا مسألة لباس بسيطة كان في الحقيقة رمزًا للقطيعة مع الماضي العثماني.

1 Ocak 1926'dan itibaren Rumi ve Hicri takvimlerin yerine Miladi takvim kullanılmaya başlandı. Günün saatleri de uluslararası sisteme göre düzenlendi. 1931'de metre ve kilogram resmî ölçü birimleri oldu; 1935'te ise hafta tatili cumadan pazara alındı. Böylece Türkiye, gündelik hayatta da dünyanın büyük bölümüyle aynı takvimi ve aynı saati kullanmaya başladı.

ابتداءً من 1 يناير 1926 بدأ استخدام التقويم الميلادي بدل التقويمين الرومي والهجري. ونُظّمت ساعات اليوم أيضًا وفق النظام الدولي. وفي عام 1931 أصبح المتر والكيلوغرام وحدتي القياس الرسميتين، وفي عام 1935 نُقلت العطلة الأسبوعية من الجمعة إلى الأحد. وهكذا صارت تركيا تستخدم في حياتها اليومية أيضًا التقويم نفسه والتوقيت نفسه اللذين يستخدمهما معظم العالم.

Atatürk Hakkında Az Bilinen Bilgiler

حقائق قليلة الشهرة عن أتاتورك

  • "Atatürk" soyadı, "Türklerin atası" anlamına gelir. Bu soyadını ona 1934'te Türkiye Büyük Millet Meclisi verdi; çıkarılan bir yasayla da başka kimsenin bu soyadını kullanması yasaklandı.

    يعني لقب «أتاتورك» «أبو الأتراك». وقد منحته إياه الجمعية الوطنية التركية الكبرى عام 1934، وحظر قانون صدر لهذا الغرض على أي شخص آخر استخدامه.

  • Fransızcayı iyi bilir, Fransızca kitapları aslından okurdu.

    كان يجيد الفرنسية ويقرأ الكتب الفرنسية بلغتها الأصلية.

  • Kişisel kütüphanesinde 4.000'den fazla kitap bulunuyordu. Okuduğu kitapların kenarlarına sık sık notlar alırdı.

    ضمّت مكتبته الشخصية أكثر من 4000 كتاب، وكثيرًا ما كان يدوّن ملاحظات على هوامش الكتب التي يقرؤها.

  • 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu'ndan önce Türkiye'de resmî soyadı kullanılmıyordu. İnsanlar genellikle lakaplarıyla ya da babalarının adıyla anılırdı.

    قبل قانون الألقاب الصادر عام 1934 لم تكن في تركيا ألقاب عائلية رسمية، وكان الناس يُعرفون غالبًا بكنية أو باسم الأب.

  • Kendi çocuğu olmadı; ancak birçok çocuğu manevi evlat edindi. Bunlardan biri, Türkiye'nin ilk kadın askerî pilotu Sabiha Gökçen'dir.

    لم يُرزق بأولاد، لكنه تبنّى عددًا من الأطفال. ومن بينهم صبيحة كوكتشن، أول امرأة تقود طائرة عسكرية في تركيا.

  • 10 Kasım 1938'de, saat 9.05'te İstanbul'daki Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. Türkiye'de her yıl bu saatte sirenler çalar ve herkes bir dakikalık saygı duruşunda bulunur.

    توفي في 10 نوفمبر 1938، في الساعة 9:05 صباحًا، في قصر دولمه بهجه بإسطنبول. وفي كل عام تدوي صفارات الإنذار في هذه الساعة في أنحاء تركيا، ويقف الجميع دقيقة صمت.

Ekonomi: Devletçilik ve İlk Fabrikalar

الاقتصاد: الدولتية وأول المصانع

Cumhuriyet kurulduğunda ülkede çok az fabrika vardı. Türkiye tütün, pamuk ve kuru üzüm gibi ham maddeler satıyor, sanayi ürünlerinin büyük bölümünü ise dışarıdan alıyordu. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından devlet, ekonomide doğrudan söz sahibi oldu. Bu anlayışa "devletçilik" adı verildi.

عند قيام الجمهورية كان في البلاد عدد قليل جدًا من المصانع. وكانت تركيا تبيع مواد خام مثل التبغ والقطن والزبيب، وتستورد معظم المنتجات الصناعية من الخارج. وبعد الكساد الكبير عام 1929 أصبح للدولة دور مباشر في الاقتصاد، وأُطلق على هذا النهج اسم «الدولتية».

1933'te Sümerbank kuruldu, 1934'te ise Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya konuldu. Bu dönemde dokuma, şeker, çimento ve kâğıt fabrikaları açıldı; Kayseri'deki büyük dokuma fabrikası bunların en bilinenlerindendir. Karabük Demir Çelik Fabrikası'nın temeli de bu yıllarda atıldı. Atatürk döneminde yaklaşık 3.000 kilometre yeni demiryolu yapıldı.

في عام 1933 تأسس «سومر بنك»، وفي عام 1934 بدأ تنفيذ الخطة الخمسية الأولى للصناعة. وفي تلك المرحلة افتُتحت مصانع للنسيج والسكر والإسمنت والورق، ومصنع النسيج الكبير في قيصري من أشهرها. وفي هذه السنوات أيضًا وُضع أساس مصنع الحديد والصلب في كارابوك. وفي عهد أتاتورك أُنشئ نحو 3000 كيلومتر من السكك الحديدية الجديدة.

Atatürk'ün Mirası: Bugüne Uzanan İzler

إرث أتاتورك: آثار باقية حتى اليوم

Atatürk'ün mirası, bugün de hem Türkiye'de hem de dünyada tartışılan bir konudur. Ona hayranlık duyanlar, Atatürk'ü işgal altındaki bir ülkeyi kurtaran, yeni bir devlet kuran ve kadınlara erken dönemde siyasi haklar tanıyan bir lider olarak görür. Eleştirenler ise bazı reformların halka danışılmadan, yukarıdan uygulandığını ve bu süreçte geleneksel yaşamın zorlandığını öne sürer.

لا يزال إرث أتاتورك موضع نقاش في تركيا والعالم. فالمعجبون به يرون فيه قائدًا أنقذ بلدًا محتلًا، وأسس دولة جديدة، ومنح المرأة حقوقها السياسية في وقت مبكر. أما منتقدوه فيقولون إن بعض الإصلاحات فُرضت من الأعلى دون استشارة الناس، وإن أنماط الحياة التقليدية تعرضت للضغط في أثناء ذلك.

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Atatürk'ün Türkiye'yi derinden değiştirdiği açıktır. Ölümünün üzerinden seksen yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen izleri cumhuriyetin hukukunda, alfabesinde ve okullarında hâlâ görülür. Ankara'daki anıt mezarı Anıtkabir'i her yıl milyonlarca kişi ziyaret eder.

ومن أي زاوية نظرت، فقد غيّر أتاتورك تركيا تغييرًا عميقًا. مرّ على وفاته أكثر من ثمانين عامًا، لكن أثره لا يزال واضحًا في قوانين الجمهورية وأبجديتها ومدارسها. ويزور ضريحه «أنيتكابير» في أنقرة ملايين الناس كل عام.

في التطبيق المجاني يمكنك الاستماع إلى هذا النص والضغط على أي كلمة لمعرفة معناها.

من المدونة

نصوص أخرى باللغة التركية