
Türk Müziği ve Dansı
الموسيقى والرقص التركي
كلمات مهمة
- müzikموسيقى
- dansرقص
- türküأغنية شعبية
- ozanشاعر جوال
- sazساز
- bağlamaباغلاما
- neyناي
- davulطبل
- zurnaزرنة
- makamمقام موسيقي
- mehterالفرقة العسكرية العثمانية
- ritimإيقاع
كل الكلمات (26)
- horonرقصة الهورون
- zeybekرقصة الزيبك
- halayرقصة شعبية جماعية
- tasavvufالتصوف
- semaطقس السماع
- semazenدرويش دوّار
- arabeskموسيقى الأرابيسك
- hasretشوق
- kaderقدر
- besteمقطوعة موسيقية
- ezgiلحن
- şarkıأغنية
- gelenekتقليد
- kültürثقافة
Türk müziğinin geçmişi çok eskilere uzanır. Orta Asya'da kopuz çalan ozanlar, Osmanlı sarayında makamlarla eser besteleyenler, Anadolu köylerinde bağlamayla türkü söyleyen âşıklar ve bugünün pop yıldızları aynı uzun hikâyenin parçalarıdır.
للموسيقى التركية تاريخ طويل جدًا. فالشعراء المنشدون الذين كانوا يعزفون على القوبوز في آسيا الوسطى، والملحنون الذين ألّفوا أعمالهم على المقامات في القصر العثماني، و«العشّاق» الذين غنّوا الأغاني الشعبية على آلة الباغلاما في قرى الأناضول، ونجوم البوب اليوم، كلهم أجزاء من حكاية واحدة طويلة.
Türkiye'de müzik hiçbir zaman yalnızca bir eğlence aracı olmamıştır. Düğünlerde davul zurna çalınır, askere giden gençler türkülerle uğurlanır, bayramlarda halay çekilir, ölenlerin ardından ağıt yakılır. Bir türkü, çoğu zaman bir yörenin acısını, sevincini ve özlemini anlatır.
لم تكن الموسيقى في تركيا يومًا مجرد وسيلة للترفيه. ففي الأعراس يُقرع الطبل (داوول) ويُنفخ في المزمار (زورنا)، ويُودَّع الشبان الذاهبون إلى الخدمة العسكرية بالأغاني الشعبية، وتُرقص الدبكة التركية (هالاي) في الأعياد، ويُرثى الموتى بالمراثي. والأغنية الشعبية (تُركو) كثيرًا ما تحكي ألم منطقة ما وفرحها وحنينها.
Orta Asya'dan Gelen Sesler: Âşıklık Geleneği
أصوات من آسيا الوسطى: تقليد «العشّاق» المنشدين
Türk müziğinin köklerinden biri, Orta Asya'daki ozan geleneğidir. Dede Korkut hikâyelerinde boyların toplantılarında ve düğünlerinde kopuz çalıp hikâye anlatan bilge ozan, Dede Korkut'un kendisidir. Bu gelenek Anadolu'da "âşık" denen gezgin şair-müzisyenlerle sürdü. Âşıklar köy köy dolaşır, sazlarını çalarak destanlar, aşk şiirleri ve haksızlığa karşı dizeler söylerdi. Âşık, hem müzisyen hem şair hem de hikâye anlatıcısıydı.
من جذور الموسيقى التركية تقليد الشعراء المنشدين (الأوزان) في آسيا الوسطى. ففي حكايات «دده قورقود» يكون الشاعر الحكيم الذي يعزف على القوبوز ويروي الحكايات في مجالس القبائل وأعراسها هو دده قورقود نفسه. وفي الأناضول استمر هذا التقليد مع الشعراء الموسيقيين الجوّالين الذين يُسمّون «العشّاق». كانوا يتنقلون من قرية إلى قرية، يعزفون على الساز وينشدون الملاحم وأشعار الحب وأبياتًا ضد الظلم. وكان العاشق موسيقيًّا وشاعرًا وراويًا في آن واحد.
Bu geleneğin en büyük adlarından biri, 16. yüzyılda yaşamış olan Pir Sultan Abdal'dır. Haksızlığa karşı çıkan ve insan sevgisini anlatan deyişleri bugün de söylenir. 20. yüzyılda ise Âşık Veysel, ülkenin dört bir yanında tanınan bir halk ozanı oldu. Yedi yaşında çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybeden Veysel, sazı ve "Uzun İnce Bir Yoldayım" gibi türküleriyle Anadolu'nun sesi hâline geldi.
من أعظم أسماء هذا التقليد بير سلطان أبدال الذي عاش في القرن السادس عشر. وما زالت أناشيده التي تقف في وجه الظلم وتتغنى بمحبة الإنسان تُغنّى حتى اليوم. وفي القرن العشرين صار عاشق ويسل شاعرًا شعبيًّا يعرفه الناس في أنحاء البلاد كلها. فقد ويسل بصره بسبب الجدري وهو في السابعة، لكنه صار بآلة الساز وبأغانٍ مثل «Uzun İnce Bir Yoldayım» («أنا على طريق طويل ضيّق») صوتَ الأناضول.
Geleneksel Çalgılar
الآلات الموسيقية التقليدية
Türk halk müziğinin en tanınan çalgısı, halk arasında saz da denen bağlamadır. Uzun saplı ve telli bir çalgı olan bağlama, her yörede biraz farklı boyda yapılır ve farklı biçimde akort edilir. Genellikle mızrapla çalınır. Tellere parmaklarla vurularak çalınan tekniğe ise "şelpe" adı verilir.
أشهر آلات الموسيقى الشعبية التركية هي الباغلاما، ويسمّيها الناس أيضًا «الساز». وهي آلة وترية ذات زند طويل، تُصنع في كل منطقة بحجم مختلف قليلًا وتُدوزن بطريقة مختلفة. ويُعزف عليها عادةً بالريشة، أما أسلوب العزف بالنقر على الأوتار بالأصابع فيُسمّى «شَلبه».
Ney, kamıştan yapılan üflemeli bir çalgıdır. Tasavvuf müziğinde neyin ayrı bir yeri vardır; Mevlânâ'nın Mesnevi'si de neyin ayrılıktan yakınmasıyla başlar. Düğün ve bayramlarda açık havada çalınan davul ile zurna ise birbirinden ayrılmayan bir ikilidir. Ud, kanun, kemençe ve tanbur, klasik Türk müziğinin temel çalgıları arasındadır. Karadeniz'de ise kemençe denince küçük, üç telli Karadeniz kemençesi akla gelir.
الناي آلة نفخ مصنوعة من القصب، وله مكانة خاصة في الموسيقى الصوفية؛ بل إن «المثنوي» لمولانا جلال الدين الرومي يبدأ بشكوى الناي من الفراق. أما الطبل (داوول) والمزمار (زورنا) اللذان يُعزفان في الهواء الطلق في الأعراس والأعياد فثنائي لا يفترق. والعود والقانون والكمنجة والطنبور من الآلات الأساسية في الموسيقى التركية الكلاسيكية. غير أن كلمة الكمنجة في منطقة البحر الأسود تعني الكمنجة الصغيرة ذات الأوتار الثلاثة الخاصة بتلك المنطقة.
Osmanlı Saray Müziği ve Mehter
موسيقى البلاط العثماني والمهتر
Osmanlı sarayında gelişen müziğe bugün "klasik Türk müziği" ya da "Türk sanat müziği" denir. Bu müzik, makamlara dayanır. Makam, Batı müziğindeki gamdan daha kapsamlıdır; hangi seslerin kullanılacağını, ezginin nereden başlayıp nasıl ilerleyeceğini ve nerede duracağını da belirler. Rast, hicaz, uşşak ve saba, en bilinen makamlardandır. Her makamın kendine özgü bir havası vardır.
تُسمّى الموسيقى التي نشأت في القصر العثماني اليوم «الموسيقى التركية الكلاسيكية» أو «الموسيقى التركية الفنية». وهي تقوم على المقامات. والمقام أوسع من السلّم الموسيقي في الموسيقى الغربية، فهو يحدد أيضًا الأصوات المستعملة، ومن أين يبدأ اللحن وكيف يسير وأين يستقر. ومن أشهر المقامات: الراست والحجاز والعشّاق والصبا. ولكل مقام روحه الخاصة.
Mehter, Osmanlı ordusunun askerî bandosudur. Dünyanın en eski askerî bandolarından biri olarak kabul edilir. Mehter takımında davul, zurna, boru, zil, kös ve nakkare bulunurdu. Seferlerde, törenlerde ve zafer kutlamalarında çalan mehterin sesi Avrupa'yı da etkiledi. Mozart'ın ünlü "Türk Marşı" ile Beethoven'ın 9. Senfoni'sinin son bölümünde büyük davul, zil ve üçgenle çalınan marş, bu "Türk tarzı"nın bilinen örnekleridir.
المهتر هو الفرقة الموسيقية العسكرية للجيش العثماني، ويُعدّ من أقدم الفرق العسكرية في العالم. وكانت فرقة المهتر تضم الطبل (داوول) والمزمار (زورنا) والبوق والصنوج والكوس (طبول نحاسية كبيرة) والنقّارة (طبول نحاسية صغيرة). وقد أثّر صوتها، الذي كان يدوّي في الحملات والمراسم واحتفالات النصر، في أوروبا أيضًا. ومن الأمثلة المعروفة على هذا «الأسلوب التركي» «المارش التركي» الشهير لموتسارت، والمارش الذي يُعزف بالطبل الكبير والصنوج والمثلث في الحركة الأخيرة من السيمفونية التاسعة لبيتهوفن.
Halk Dansları: Her Yörenin Kendi Oyunu
الرقصات الشعبية: لكل منطقة رقصتها
Anadolu'da halk danslarına genellikle "oyun" denir. Her yörenin kendine özgü oyunları, ritimleri ve kıyafetleri vardır. Düğünlerde, bayramlarda ve hasat sonunda oynanan bu oyunlar, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılır.
تُسمّى الرقصات الشعبية في الأناضول عادةً «أويون» (أي «لعب»). ولكل منطقة رقصاتها وإيقاعاتها وأزياؤها الخاصة. وهذه الرقصات التي تُؤدّى في الأعراس والأعياد وبعد الحصاد تتوارثها الأجيال منذ قرون.
Karadeniz'in horonu, hızlı temposu ve titreyen omuzlarıyla hemen tanınır. Oyuncular omuz omuza ya da kol kola dizilir; kemençenin sesiyle hep birlikte titrer, sıçrar, öne ve arkaya gider. Ege'nin zeybeği ise ağır ve görkemli figürleriyle efelerin cesaretini ve gururunu yansıtır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da halay, Trakya'da karşılama, Silifke'de ise tahta kaşıklarla oynanan kaşık oyunları sevilir.
تُعرف رقصة «الهورون» في منطقة البحر الأسود فورًا بإيقاعها السريع وأكتافها المرتعشة. يصطفّ الراقصون كتفًا إلى كتف أو متشابكي الأذرع، فيرتعشون ويقفزون ويتقدمون ويتراجعون معًا على أنغام الكمنجة. أما رقصة «الزيبك» في منطقة بحر إيجه فتعبّر بحركاتها البطيئة المهيبة عن شجاعة «الإفه»، أبطال المنطقة الشعبيين الأسطوريين، وعن كبريائهم. وفي شرق الأناضول وجنوبها الشرقي يحب الناس الهالاي، وفي تراقيا رقصة «القارشيلاما»، وفي سيليفكه رقصات الملاعق التي تُؤدّى بملاعق خشبية.
Tasavvuf Müziği ve Sema
الموسيقى الصوفية والسماع
Türk müziğinin en derin kollarından biri tasavvuf müziğidir. Mevlevîlerin sema töreninde müzik, hareket ve ibadet bir araya gelir. Beyaz tennurelerini giyen semazenler ney, kudüm ve tanburun eşliğinde dönmeye başlar. Sağ ellerinin avucu göğe, sol ellerininki yere bakar; bu duruş, Tanrı'dan alınan rahmetin insanlara aktarılmasını simgeler.
من أعمق فروع الموسيقى التركية الموسيقى الصوفية. ففي مراسم «السماع» عند المولوية تجتمع الموسيقى والحركة والعبادة. يرتدي الدراويش الدوّارون (السماعزن) تنانيرهم البيضاء الطويلة (التنّورة)، ويبدؤون الدوران على أنغام الناي والقدوم (طبول صغيرة) والطنبور. وتتجه راحة اليد اليمنى إلى السماء واليسرى إلى الأرض؛ وترمز هذه الوقفة إلى الرحمة التي تُتلقّى من الله وتُنقل إلى الناس.
Mevlevî sema töreni, 2008'de UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı. Konya'da her yıl 10 ile 17 Aralık arasında Mevlânâ'yı anma törenleri düzenlenir; bu törenlere dünyanın dört bir yanından ziyaretçi gelir. Mevlânâ'nın öldüğü 17 Aralık gecesi, "düğün gecesi" anlamına gelen "Şeb-i Arûs" adıyla anılır. İlahiler ve Mevlevî ayinleri bugün de konserlerde ve törenlerde seslendirilir.
في عام 2008 أُدرجت مراسم السماع المولوية في قائمة اليونسكو للتراث الثقافي غير المادي للبشرية. وفي كل عام، من 10 إلى 17 ديسمبر، تُقام في قونية احتفالات لإحياء ذكرى مولانا جلال الدين الرومي، يقصدها زوار من أنحاء العالم. وتُعرف ليلة 17 ديسمبر، التي توفي فيها مولانا، باسم «شب عروس» أي «ليلة العرس». ولا تزال الأناشيد الدينية (الإلهيات) والطقوس المولوية تُؤدّى اليوم في الحفلات والمراسم.
Arabesk: Göçün Şarkıları
الأرابيسك: أغاني الهجرة
1950'lerden itibaren Türkiye'de köyden kente büyük bir göç başladı. İstanbul, Ankara ve İzmir'in kenar mahallelerine yerleşen milyonlarca insan ne tam anlamıyla şehirli olabildi ne de köydeki eski hayatına dönebildi. Bu arada kalmışlığın acısı en çok arabesk müzikte dile geldi.
منذ خمسينيات القرن العشرين بدأت في تركيا هجرة كبيرة من الريف إلى المدن. والملايين الذين استقروا في الأحياء الطرفية لإسطنبول وأنقرة وإزمير لم يستطيعوا أن يصبحوا من أهل المدن تمامًا، ولا أن يعودوا إلى حياتهم القديمة في القرية. وقد عبّرت موسيقى الأرابيسك أكثر من غيرها عن ألم هذا التعلّق بين عالمين.
Arabesk, Mısır filmlerinin ve müziğinin etkisiyle doğdu; zamanla kendine özgü bir Türk türü hâline geldi. Bu şarkılarda kader, hasret, yoksulluk ve karşılıksız aşk anlatılır. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur ve İbrahim Tatlıses, türün en büyük adlarıdır. Arabesk, uzun yıllar devlet radyosu TRT'de pek yer bulamadı; ancak dolmuşlarda, kasetçalarlarda ve gazinolarda milyonlara ulaştı. Bugün Türkiye'de popüler müziğin vazgeçilmez bir parçasıdır.
وُلد الأرابيسك متأثرًا بالأفلام والموسيقى المصرية، لكنه صار مع الزمن نوعًا تركيًّا قائمًا بذاته. وتتحدث أغانيه عن القدر والحنين والفقر والحب من طرف واحد. ومن أكبر أسمائه أورهان جنجباي ومسلم غورسيس وفردي طيفور وإبراهيم تاتليسيس. ولسنوات طويلة لم يجد الأرابيسك مكانًا يُذكر في الإذاعة الرسمية TRT، لكنه وصل إلى الملايين في سيارات الأجرة الجماعية (الدولموش) وعلى أشرطة الكاسيت وفي الكازينوهات. واليوم صار جزءًا لا غنى عنه من الموسيقى الشعبية في تركيا.
Türk Pop ve Rock: Doğu ile Batı Arasında
البوب والروك التركي: بين الشرق والغرب
1960'larda Batı'daki rock müzikten etkilenen gençler, "Anadolu rock" adı verilen akımı başlattı. Bu müzisyenler elektro gitarı ve davulu, türkülerin ezgileriyle ve bağlamanın sesiyle buluşturdu. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray ve Moğollar, bu akımın öncüleri arasındadır.
في ستينيات القرن العشرين أطلق شبان متأثرون بموسيقى الروك الغربية التيار الذي يُعرف باسم «روك الأناضول». وقد جمع هؤلاء الموسيقيون بين الغيتار الكهربائي والطبول وبين ألحان الأغاني الشعبية وصوت الباغلاما. ومن روّاد هذا التيار جم كاراجا وبارش مانتشو وإركين كوراي وفرقة موغولار.
Barış Manço, uzun saçları, bıyığı ve parmaklarındaki iri yüzükleriyle hemen tanınırdı. Türküleri rock düzenlemeleriyle seslendirdi; daha sonra "7'den 77'ye" adlı televizyon programıyla çocukların ve büyüklerin sevgilisi oldu. 1990'lardan itibaren Türk pop müziği büyük bir sektöre dönüştü. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan ve Mustafa Sandal bu dönemin yıldızlarıdır. Tarkan'ın 1997'de çıkan "Şımarık" şarkısı Avrupa'nın birçok ülkesinde listelere girdi. Şarkının sözlerini ve müziğini Sezen Aksu yazmıştı.
كان بارش مانتشو يُعرف من أول نظرة بشعره الطويل وشاربه والخواتم الكبيرة في أصابعه. غنّى الأغاني الشعبية بتوزيعات روك، ثم صار ببرنامجه التلفزيوني «7'den 77'ye» («من السابعة إلى السابعة والسبعين») محبوب الصغار والكبار. ومنذ تسعينيات القرن العشرين تحولت موسيقى البوب التركية إلى صناعة كبيرة. ومن نجوم هذه المرحلة سزن أكسو وأجدا بكان وتاركان ومصطفى صندل. وقد دخلت أغنية تاركان «Şımarık» («المدلَّل») الصادرة عام 1997 قوائم الأغاني الأكثر رواجًا في كثير من البلدان الأوروبية، وكانت سزن أكسو قد كتبت كلماتها ولحّنتها.
Türk Müziği Hakkında İlginç Bilgiler
معلومات طريفة عن الموسيقى التركية
Türk halk müziğinde 5/8, 7/8 ve 9/8 gibi "aksak" ritimler çok yaygındır. Batı pop müziğinde ise bu ölçülere pek az rastlanır.
الإيقاعات «الأكساك» (أي «العرجاء») مثل 5/8 و7/8 و9/8 شائعة جدًا في الموسيقى الشعبية التركية، بينما نادرًا ما نجد هذه الموازين في موسيقى البوب الغربية.
Sezen Aksu, yalnızca kendi şarkılarıyla değil, Tarkan, Sertab Erener ve daha birçok şarkıcıya yazdığı şarkılarla da Türk popuna yön vermiştir.
لم توجّه سزن أكسو موسيقى البوب التركية بأغانيها فحسب، بل أيضًا بالأغاني التي كتبتها لتاركان وسرتاب إرنر ومغنّين آخرين كثيرين.
Türkiye, Eurovision Şarkı Yarışması'nı 2003'te Sertab Erener'in "Everyway That I Can" şarkısıyla kazandı. Bu, Türkiye'nin yarışmadaki tek birinciliğidir.
فازت تركيا بمسابقة الأغنية الأوروبية (يوروفيجن) عام 2003 بأغنية «Everyway That I Can» لسرتاب إرنر، وهو فوزها الوحيد في المسابقة.
Klasik Türk müziğinde bir tam ses dokuz komaya bölünür. Bu yüzden bazı makamları piyano gibi Batı çalgılarıyla tam doğru çalmak mümkün değildir.
في الموسيقى التركية الكلاسيكية يُقسَم الصوت الكامل (الطنين) إلى تسع كومات. ولهذا لا يمكن عزف بعض المقامات عزفًا دقيقًا تمامًا على آلات غربية كالبيانو.
Orta Asya'dan gelen kopuz, bugünkü bağlamanın atası sayılır.
يُعدّ القوبوز القادم من آسيا الوسطى سلفَ آلة الباغلاما الحالية.
Zeybek oyuncusunun iki yana açtığı kollar, çoğu zaman kartal kanatlarına benzetilir.
كثيرًا ما تُشبَّه ذراعا راقص الزيبك الممدودتان إلى الجانبين بجناحي نسر.
Bugünün Türk Müziği: Gelenekten Geleceğe
الموسيقى التركية اليوم: من التقليد إلى المستقبل
21. yüzyılda Türk müziğinde eski ile yeni sık sık buluşur. Bazı genç prodüktörler türküleri elektronik müzikle harmanlar, bazı sanatçılar ise Divan şiirini yeni düzenlemelerle seslendirir. Yurt dışında da Anadolu rock'a ilgi artmıştır. Amsterdam'da kurulan Altın Gün grubu, eski Türk şarkılarını yeniden yorumlayarak geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.
في الموسيقى التركية في القرن الحادي والعشرين كثيرًا ما يلتقي القديم بالجديد. فبعض المنتجين الشبان يمزجون الأغاني الشعبية بالموسيقى الإلكترونية، وبعض الفنانين يؤدّون شعر الديوان العثماني الكلاسيكي بتوزيعات جديدة. كما ازداد الاهتمام بروك الأناضول في الخارج؛ فقد وصلت فرقة «ألتين غون» التي تأسست في أمستردام إلى جمهور واسع بإعادة تقديم أغانٍ تركية قديمة.
Müzik platformları sayesinde Türk şarkıcılar bugün dünyanın her yerindeki dinleyicilere ulaşabilir. Orta Doğu'dan Latin Amerika'ya kadar izlenen Türk dizileri de dizi müziklerini tanıttı. Bugün Türkiye'de alternatif rock'tan hip-hop'a, elektronik müzikten caza kadar pek çok tür yan yana yaşar; müzisyenler de bu türleri kendi gelenekleriyle harmanlar.
بفضل منصات الموسيقى يستطيع المغنّون الأتراك اليوم الوصول إلى مستمعين في كل أنحاء العالم. كما عرّفت المسلسلات التركية، التي تُشاهَد من الشرق الأوسط إلى أمريكا اللاتينية، الناسَ بموسيقاها. واليوم تتعايش في تركيا أنواع كثيرة، من الروك البديل إلى الهيب هوب ومن الموسيقى الإلكترونية إلى الجاز، ويمزجها الموسيقيون بتقاليدهم الخاصة.
Son Söz: Müzikte Bir Halkın Hikâyesi
كلمة أخيرة: حكاية شعب في موسيقاه
Türk müziği ve dansları, bu toprakların tarihini ve insanlarını en iyi anlatan sanatlar arasındadır. Bir türküde Anadolu köylerinin hasreti, sema töreninde dervişlerin duası, horonda Karadeniz'in coşkusu, zeybekte ise efelerin gururu yaşar.
الموسيقى والرقصات التركية من أكثر الفنون تعبيرًا عن تاريخ هذه الأرض وأهلها. ففي الأغنية الشعبية يحيا حنين قرى الأناضول، وفي السماع دعاء الدراويش، وفي الهورون حماسة البحر الأسود، وفي الزيبك كبرياء الإفه.
Müzik, Türkçe öğrenenler için de çok iyi bir yardımcıdır. Şarkılar, kelimeleri ve kalıpları tekrar tekrar kulağa getirir; sözleri anlamaya çalışmak da dinlediğini anlama becerisini geliştirir. Pek çok öğrenci, sevdiği bir türkünün sözlerini anladığı gün o şarkıyı sanki ilk kez dinliyormuş gibi hisseder.
والموسيقى أيضًا عون كبير لمن يتعلّم التركية. فالأغاني تعيد الكلمات والتراكيب إلى الأذن مرة بعد مرة، ومحاولة فهم كلماتها تنمّي مهارة الاستماع. ويشعر كثير من المتعلمين، يوم يفهمون أخيرًا كلمات أغنية شعبية يحبونها، كأنهم يسمعونها للمرة الأولى.
في التطبيق المجاني يمكنك الاستماع إلى هذا النص والضغط على أي كلمة لمعرفة معناها.