
Türk Müziği ve Dansı
Türkische Musik und Tanz
Wichtige Wörter
- müzikMusik
- dansTanz
- türküVolkslied
- ozanBarde
- sazSaz
- bağlamaBağlama
- neyNeyflöte
- davulTrommel
- zurnaZurna
- makamMusikmodus
- mehterosmanische Militärkapelle
- ritimRhythmus
Alle 26 Wörter
- horonHoron-Tanz
- zeybekZeybek-Tanz
- halaytraditioneller Reihentanz
- tasavvufSufismus
- semaSema-Zeremonie
- semazentanzender Derwisch
- arabeskArabesk-Musik
- hasretSehnsucht
- kaderSchicksal
- besteKomposition
- ezgiMelodie
- şarkıLied
- gelenekTradition
- kültürKultur
Türk müziğinin geçmişi çok eskilere uzanır. Orta Asya'da kopuz çalan ozanlar, Osmanlı sarayında makamlarla eser besteleyenler, Anadolu köylerinde bağlamayla türkü söyleyen âşıklar ve bugünün pop yıldızları aynı uzun hikâyenin parçalarıdır.
Die türkische Musik hat eine sehr lange Geschichte. Die Barden, die in Zentralasien die Kopuz spielten, die Komponisten, die am osmanischen Hof Werke in den Makamen schrieben, die Âşıks, die in anatolischen Dörfern zur Bağlama Volkslieder sangen, und die Popstars von heute gehören alle zu derselben langen Geschichte.
Türkiye'de müzik hiçbir zaman yalnızca bir eğlence aracı olmamıştır. Düğünlerde davul zurna çalınır, askere giden gençler türkülerle uğurlanır, bayramlarda halay çekilir, ölenlerin ardından ağıt yakılır. Bir türkü, çoğu zaman bir yörenin acısını, sevincini ve özlemini anlatır.
In der Türkei war Musik nie bloß Unterhaltung. Auf Hochzeiten spielen Davul und Zurna (Trommel und Schalmei), junge Männer werden mit Volksliedern zum Wehrdienst verabschiedet, an Feiertagen tanzt man den Halay, und für die Toten werden Klagelieder gesungen. Ein Türkü, ein Volkslied, erzählt oft vom Schmerz, von der Freude und von der Sehnsucht einer Gegend.
Orta Asya'dan Gelen Sesler: Âşıklık Geleneği
Stimmen aus Zentralasien: Die Tradition der Âşıks
Türk müziğinin köklerinden biri, Orta Asya'daki ozan geleneğidir. Dede Korkut hikâyelerinde boyların toplantılarında ve düğünlerinde kopuz çalıp hikâye anlatan bilge ozan, Dede Korkut'un kendisidir. Bu gelenek Anadolu'da "âşık" denen gezgin şair-müzisyenlerle sürdü. Âşıklar köy köy dolaşır, sazlarını çalarak destanlar, aşk şiirleri ve haksızlığa karşı dizeler söylerdi. Âşık, hem müzisyen hem şair hem de hikâye anlatıcısıydı.
Eine der Wurzeln der türkischen Musik ist die Barden-Tradition (Ozan) Zentralasiens. In den Erzählungen des Dede Korkut ist der weise Barde, der bei den Versammlungen und Hochzeiten der Stämme die Kopuz spielt und Geschichten erzählt, Dede Korkut selbst. In Anatolien lebte die Tradition mit den wandernden Dichter-Musikern weiter, die man Âşıks nennt. Sie zogen von Dorf zu Dorf, spielten die Saz und sangen Heldenepen, Liebesgedichte und Verse gegen Ungerechtigkeit. Ein Âşık war Musiker, Dichter und Erzähler zugleich.
Bu geleneğin en büyük adlarından biri, 16. yüzyılda yaşamış olan Pir Sultan Abdal'dır. Haksızlığa karşı çıkan ve insan sevgisini anlatan deyişleri bugün de söylenir. 20. yüzyılda ise Âşık Veysel, ülkenin dört bir yanında tanınan bir halk ozanı oldu. Yedi yaşında çiçek hastalığı yüzünden gözlerini kaybeden Veysel, sazı ve "Uzun İnce Bir Yoldayım" gibi türküleriyle Anadolu'nun sesi hâline geldi.
Einer der größten Namen dieser Tradition ist Pir Sultan Abdal, der im 16. Jahrhundert lebte. Seine Lieder, die sich gegen Ungerechtigkeit wenden und von der Liebe zum Menschen erzählen, werden bis heute gesungen. Im 20. Jahrhundert wurde Âşık Veysel zu einem Volksdichter, den man im ganzen Land kannte. Veysel verlor mit sieben Jahren durch die Pocken sein Augenlicht, doch mit seiner Saz und Liedern wie „Uzun İnce Bir Yoldayım“ („Ich bin auf einem langen, schmalen Weg“) wurde er zur Stimme Anatoliens.
Geleneksel Çalgılar
Traditionelle Instrumente
Türk halk müziğinin en tanınan çalgısı, halk arasında saz da denen bağlamadır. Uzun saplı ve telli bir çalgı olan bağlama, her yörede biraz farklı boyda yapılır ve farklı biçimde akort edilir. Genellikle mızrapla çalınır. Tellere parmaklarla vurularak çalınan tekniğe ise "şelpe" adı verilir.
Das bekannteste Instrument der türkischen Volksmusik ist die Bağlama, im Volksmund auch Saz genannt. Die langhalsige Saitenlaute wird in jeder Gegend in etwas anderer Größe gebaut und anders gestimmt. Meist wird sie mit einem Plektrum gespielt. Die Technik, bei der man mit den Fingern auf die Saiten schlägt, heißt Şelpe.
Ney, kamıştan yapılan üflemeli bir çalgıdır. Tasavvuf müziğinde neyin ayrı bir yeri vardır; Mevlânâ'nın Mesnevi'si de neyin ayrılıktan yakınmasıyla başlar. Düğün ve bayramlarda açık havada çalınan davul ile zurna ise birbirinden ayrılmayan bir ikilidir. Ud, kanun, kemençe ve tanbur, klasik Türk müziğinin temel çalgıları arasındadır. Karadeniz'de ise kemençe denince küçük, üç telli Karadeniz kemençesi akla gelir.
Die Ney ist ein Blasinstrument aus Schilfrohr. In der Sufi-Musik hat sie einen besonderen Platz; auch Rumis Mesnevi beginnt mit der Klage der Ney über die Trennung. Davul und Zurna, die bei Hochzeiten und Festen im Freien gespielt werden, sind ein unzertrennliches Paar. Oud, Kanun, Kemençe und Tanbur gehören zu den wichtigsten Instrumenten der klassischen türkischen Musik. An der Schwarzmeerküste denkt man bei Kemençe dagegen an die kleine, dreisaitige Schwarzmeer-Kemençe.
Osmanlı Saray Müziği ve Mehter
Osmanische Hofmusik und die Mehter-Musik
Osmanlı sarayında gelişen müziğe bugün "klasik Türk müziği" ya da "Türk sanat müziği" denir. Bu müzik, makamlara dayanır. Makam, Batı müziğindeki gamdan daha kapsamlıdır; hangi seslerin kullanılacağını, ezginin nereden başlayıp nasıl ilerleyeceğini ve nerede duracağını da belirler. Rast, hicaz, uşşak ve saba, en bilinen makamlardandır. Her makamın kendine özgü bir havası vardır.
Die Musik, die sich am osmanischen Hof entwickelte, nennt man heute „klassische türkische Musik“ oder „türkische Kunstmusik“. Sie beruht auf Makamen. Ein Makam ist mehr als eine Tonleiter in der westlichen Musik: Er legt auch fest, welche Töne verwendet werden, wo die Melodie beginnt, wie sie verläuft und wo sie zur Ruhe kommt. Rast, Hicaz, Uşşak und Saba gehören zu den bekanntesten Makamen. Jeder Makam hat seine eigene Stimmung.
Mehter, Osmanlı ordusunun askerî bandosudur. Dünyanın en eski askerî bandolarından biri olarak kabul edilir. Mehter takımında davul, zurna, boru, zil, kös ve nakkare bulunurdu. Seferlerde, törenlerde ve zafer kutlamalarında çalan mehterin sesi Avrupa'yı da etkiledi. Mozart'ın ünlü "Türk Marşı" ile Beethoven'ın 9. Senfoni'sinin son bölümünde büyük davul, zil ve üçgenle çalınan marş, bu "Türk tarzı"nın bilinen örnekleridir.
Die Mehter war die Militärkapelle der osmanischen Armee. Sie gilt als eine der ältesten Militärkapellen der Welt. Zu einer Mehter-Kapelle gehörten Davul, Zurna, Trompete, Becken, Kös (große Kesselpauken) und Nakkare (kleine Kesselpauken). Ihr Klang, der auf Feldzügen, bei Zeremonien und Siegesfeiern ertönte, beeinflusste auch Europa. Mozarts berühmter „Türkischer Marsch“ und der Marsch mit großer Trommel, Becken und Triangel im letzten Satz von Beethovens Neunter Sinfonie sind bekannte Beispiele dieses „türkischen Stils“.
Halk Dansları: Her Yörenin Kendi Oyunu
Volkstänze: Jede Gegend hat ihren eigenen
Anadolu'da halk danslarına genellikle "oyun" denir. Her yörenin kendine özgü oyunları, ritimleri ve kıyafetleri vardır. Düğünlerde, bayramlarda ve hasat sonunda oynanan bu oyunlar, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılır.
In Anatolien nennt man Volkstänze meist „oyun“ (wörtlich „Spiel“). Jede Gegend hat ihre eigenen Tänze, Rhythmen und Trachten. Diese Tänze, die auf Hochzeiten, an Feiertagen und nach der Ernte getanzt werden, werden seit Jahrhunderten von Generation zu Generation weitergegeben.
Karadeniz'in horonu, hızlı temposu ve titreyen omuzlarıyla hemen tanınır. Oyuncular omuz omuza ya da kol kola dizilir; kemençenin sesiyle hep birlikte titrer, sıçrar, öne ve arkaya gider. Ege'nin zeybeği ise ağır ve görkemli figürleriyle efelerin cesaretini ve gururunu yansıtır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da halay, Trakya'da karşılama, Silifke'de ise tahta kaşıklarla oynanan kaşık oyunları sevilir.
Den Horon der Schwarzmeerküste erkennt man sofort an seinem schnellen Tempo und den zitternden Schultern. Die Tänzer stellen sich Schulter an Schulter oder Arm in Arm auf und zittern, springen und bewegen sich zum Klang der Kemençe gemeinsam vor und zurück. Der Zeybek der Ägäis dagegen bringt mit seinen langsamen, würdevollen Figuren den Mut und den Stolz der Efes zum Ausdruck, der legendären Volkshelden der Region. In Ost- und Südostanatolien liebt man den Halay, in Thrakien den Karşılama und in Silifke die Löffeltänze mit Holzlöffeln.
Tasavvuf Müziği ve Sema
Sufi-Musik und der Sema
Türk müziğinin en derin kollarından biri tasavvuf müziğidir. Mevlevîlerin sema töreninde müzik, hareket ve ibadet bir araya gelir. Beyaz tennurelerini giyen semazenler ney, kudüm ve tanburun eşliğinde dönmeye başlar. Sağ ellerinin avucu göğe, sol ellerininki yere bakar; bu duruş, Tanrı'dan alınan rahmetin insanlara aktarılmasını simgeler.
Einer der tiefsten Zweige der türkischen Musik ist die Sufi-Musik. In der Sema-Zeremonie der Mevlevi kommen Musik, Bewegung und Gebet zusammen. In ihren weißen Tennures (langen Röcken) beginnen die Semazens sich zu Ney, Kudüm (kleinen Kesselpauken) und Tanbur zu drehen. Die rechte Handfläche zeigt zum Himmel, die linke zur Erde; diese Haltung steht für die Gnade, die von Gott empfangen und an die Menschen weitergegeben wird.
Mevlevî sema töreni, 2008'de UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alındı. Konya'da her yıl 10 ile 17 Aralık arasında Mevlânâ'yı anma törenleri düzenlenir; bu törenlere dünyanın dört bir yanından ziyaretçi gelir. Mevlânâ'nın öldüğü 17 Aralık gecesi, "düğün gecesi" anlamına gelen "Şeb-i Arûs" adıyla anılır. İlahiler ve Mevlevî ayinleri bugün de konserlerde ve törenlerde seslendirilir.
2008 nahm die UNESCO die Sema-Zeremonie der Mevlevi in die Liste des immateriellen Kulturerbes der Menschheit auf. Jedes Jahr finden vom 10. bis 17. Dezember in Konya Gedenkfeiern für Mevlana (Rumi) statt, zu denen Besucher aus aller Welt kommen. Die Nacht des 17. Dezember, in der Mevlana starb, heißt Şeb-i Arus, „Hochzeitsnacht“. Hymnen (Ilahi) und Mevlevi-Zeremonialwerke werden bis heute in Konzerten und bei Zeremonien aufgeführt.
Arabesk: Göçün Şarkıları
Arabesk: Lieder der Landflucht
1950'lerden itibaren Türkiye'de köyden kente büyük bir göç başladı. İstanbul, Ankara ve İzmir'in kenar mahallelerine yerleşen milyonlarca insan ne tam anlamıyla şehirli olabildi ne de köydeki eski hayatına dönebildi. Bu arada kalmışlığın acısı en çok arabesk müzikte dile geldi.
Ab den 1950er-Jahren setzte in der Türkei eine große Wanderung vom Land in die Städte ein. Die Millionen Menschen, die sich am Rand von Istanbul, Ankara und İzmir niederließen, konnten weder ganz zu Städtern werden noch in ihr altes Dorfleben zurückkehren. Der Schmerz, dazwischen festzustecken, kam am stärksten in der Arabesk-Musik zum Ausdruck.
Arabesk, Mısır filmlerinin ve müziğinin etkisiyle doğdu; zamanla kendine özgü bir Türk türü hâline geldi. Bu şarkılarda kader, hasret, yoksulluk ve karşılıksız aşk anlatılır. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur ve İbrahim Tatlıses, türün en büyük adlarıdır. Arabesk, uzun yıllar devlet radyosu TRT'de pek yer bulamadı; ancak dolmuşlarda, kasetçalarlarda ve gazinolarda milyonlara ulaştı. Bugün Türkiye'de popüler müziğin vazgeçilmez bir parçasıdır.
Arabesk entstand unter dem Einfluss ägyptischer Filme und Musik, wurde aber mit der Zeit zu einer eigenständigen türkischen Gattung. Die Lieder handeln von Schicksal, Sehnsucht, Armut und unerwiderter Liebe. Orhan Gencebay, Müslüm Gürses, Ferdi Tayfur und İbrahim Tatlıses sind die größten Namen des Genres. Im staatlichen Rundfunk TRT kam Arabesk viele Jahre kaum vor, doch in Sammeltaxis (Dolmuş), auf Kassettenrekordern und in Musiklokalen (Gazino) erreichte es Millionen. Heute ist es aus der türkischen Popmusik nicht mehr wegzudenken.
Türk Pop ve Rock: Doğu ile Batı Arasında
Türkischer Pop und Rock: Zwischen Ost und West
1960'larda Batı'daki rock müzikten etkilenen gençler, "Anadolu rock" adı verilen akımı başlattı. Bu müzisyenler elektro gitarı ve davulu, türkülerin ezgileriyle ve bağlamanın sesiyle buluşturdu. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray ve Moğollar, bu akımın öncüleri arasındadır.
In den 1960er-Jahren begründeten junge Leute, die vom westlichen Rock beeinflusst waren, die Bewegung, die man „Anatolian Rock“ nennt. Diese Musiker verbanden E-Gitarre und Schlagzeug mit den Melodien der Volkslieder und dem Klang der Bağlama. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray und Moğollar gehören zu den Pionieren dieser Bewegung.
Barış Manço, uzun saçları, bıyığı ve parmaklarındaki iri yüzükleriyle hemen tanınırdı. Türküleri rock düzenlemeleriyle seslendirdi; daha sonra "7'den 77'ye" adlı televizyon programıyla çocukların ve büyüklerin sevgilisi oldu. 1990'lardan itibaren Türk pop müziği büyük bir sektöre dönüştü. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan ve Mustafa Sandal bu dönemin yıldızlarıdır. Tarkan'ın 1997'de çıkan "Şımarık" şarkısı Avrupa'nın birçok ülkesinde listelere girdi. Şarkının sözlerini ve müziğini Sezen Aksu yazmıştı.
Barış Manço erkannte man sofort an seinen langen Haaren, seinem Schnurrbart und den großen Ringen an seinen Fingern. Er sang Volkslieder in Rock-Arrangements und wurde später mit seiner Fernsehsendung „7'den 77'ye“ („Von 7 bis 77“) zum Liebling von Kindern und Erwachsenen. Ab den 1990er-Jahren wurde der türkische Pop zu einer großen Branche. Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Tarkan und Mustafa Sandal sind die Stars dieser Zeit. Tarkans Lied „Şımarık“ („Verwöhnt“) von 1997 kam in vielen europäischen Ländern in die Charts. Text und Musik stammten von Sezen Aksu.
Türk Müziği Hakkında İlginç Bilgiler
Interessantes über die türkische Musik
Türk halk müziğinde 5/8, 7/8 ve 9/8 gibi "aksak" ritimler çok yaygındır. Batı pop müziğinde ise bu ölçülere pek az rastlanır.
„Aksak“-Rhythmen („hinkende“ Rhythmen) wie 5/8, 7/8 und 9/8 sind in der türkischen Volksmusik sehr verbreitet. In der westlichen Popmusik kommen diese Taktarten dagegen nur selten vor.
Sezen Aksu, yalnızca kendi şarkılarıyla değil, Tarkan, Sertab Erener ve daha birçok şarkıcıya yazdığı şarkılarla da Türk popuna yön vermiştir.
Sezen Aksu hat den türkischen Pop nicht nur mit ihren eigenen Liedern geprägt, sondern auch mit den Songs, die sie für Tarkan, Sertab Erener und viele andere geschrieben hat.
Türkiye, Eurovision Şarkı Yarışması'nı 2003'te Sertab Erener'in "Everyway That I Can" şarkısıyla kazandı. Bu, Türkiye'nin yarışmadaki tek birinciliğidir.
Die Türkei gewann 2003 den Eurovision Song Contest mit Sertab Erener und ihrem Lied „Everyway That I Can“. Es ist der einzige Sieg der Türkei bei diesem Wettbewerb.
Klasik Türk müziğinde bir tam ses dokuz komaya bölünür. Bu yüzden bazı makamları piyano gibi Batı çalgılarıyla tam doğru çalmak mümkün değildir.
In der klassischen türkischen Musik wird ein Ganzton in neun Kommata geteilt. Deshalb lassen sich manche Makame auf westlichen Instrumenten wie dem Klavier nicht ganz richtig spielen.
Orta Asya'dan gelen kopuz, bugünkü bağlamanın atası sayılır.
Die aus Zentralasien stammende Kopuz gilt als Vorfahrin der heutigen Bağlama.
Zeybek oyuncusunun iki yana açtığı kollar, çoğu zaman kartal kanatlarına benzetilir.
Die seitlich ausgebreiteten Arme eines Zeybek-Tänzers werden oft mit den Flügeln eines Adlers verglichen.
Bugünün Türk Müziği: Gelenekten Geleceğe
Türkische Musik heute: Von der Tradition in die Zukunft
21. yüzyılda Türk müziğinde eski ile yeni sık sık buluşur. Bazı genç prodüktörler türküleri elektronik müzikle harmanlar, bazı sanatçılar ise Divan şiirini yeni düzenlemelerle seslendirir. Yurt dışında da Anadolu rock'a ilgi artmıştır. Amsterdam'da kurulan Altın Gün grubu, eski Türk şarkılarını yeniden yorumlayarak geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı.
In der türkischen Musik des 21. Jahrhunderts treffen Alt und Neu oft aufeinander. Manche junge Produzenten mischen Volkslieder mit elektronischer Musik, manche Künstler tragen die klassische osmanische Diwan-Dichtung in neuen Arrangements vor. Auch im Ausland ist das Interesse am Anatolian Rock gewachsen. Die in Amsterdam gegründete Band Altın Gün hat mit Neuinterpretationen alter türkischer Lieder ein großes Publikum erreicht.
Müzik platformları sayesinde Türk şarkıcılar bugün dünyanın her yerindeki dinleyicilere ulaşabilir. Orta Doğu'dan Latin Amerika'ya kadar izlenen Türk dizileri de dizi müziklerini tanıttı. Bugün Türkiye'de alternatif rock'tan hip-hop'a, elektronik müzikten caza kadar pek çok tür yan yana yaşar; müzisyenler de bu türleri kendi gelenekleriyle harmanlar.
Dank Streamingplattformen können türkische Sängerinnen und Sänger heute Hörer in aller Welt erreichen. Auch türkische Fernsehserien, die vom Nahen Osten bis Lateinamerika geschaut werden, haben ihre Musik bekannt gemacht. Heute bestehen in der Türkei viele Genres nebeneinander, von Alternative Rock bis Hip-Hop und von elektronischer Musik bis Jazz, und die Musiker verbinden sie mit ihren eigenen Traditionen.
Son Söz: Müzikte Bir Halkın Hikâyesi
Schlusswort: Die Geschichte eines Volkes in der Musik
Türk müziği ve dansları, bu toprakların tarihini ve insanlarını en iyi anlatan sanatlar arasındadır. Bir türküde Anadolu köylerinin hasreti, sema töreninde dervişlerin duası, horonda Karadeniz'in coşkusu, zeybekte ise efelerin gururu yaşar.
Türkische Musik und Tänze gehören zu den Künsten, die die Geschichte dieses Landes und seiner Menschen am besten erzählen. In einem Volkslied lebt die Sehnsucht der anatolischen Dörfer, im Sema das Gebet der Derwische, im Horon die Lebensfreude der Schwarzmeerküste und im Zeybek der Stolz der Efes.
Müzik, Türkçe öğrenenler için de çok iyi bir yardımcıdır. Şarkılar, kelimeleri ve kalıpları tekrar tekrar kulağa getirir; sözleri anlamaya çalışmak da dinlediğini anlama becerisini geliştirir. Pek çok öğrenci, sevdiği bir türkünün sözlerini anladığı gün o şarkıyı sanki ilk kez dinliyormuş gibi hisseder.
Auch beim Türkischlernen ist Musik eine große Hilfe. Lieder bringen Wörter und Wendungen immer wieder ans Ohr, und der Versuch, die Texte zu verstehen, schult das Hörverstehen. Viele Lernende haben an dem Tag, an dem sie den Text eines Lieblingsliedes endlich verstehen, das Gefühl, es zum ersten Mal zu hören.
In der kostenlosen App hörst du den Text vorgelesen, und ein Tipp auf ein Wort zeigt dir seine Bedeutung.