Türk Dili

اللغة التركية

وقت القراءة: 6 د

Learn Turkishتطبيق مجاني فيه نطق صوتي واختبارات وكتب حقيقيةتنزيل مجاني

كلمات مهمة

  • dilلغة
  • kökenأصل
  • yazıtنقش
  • bozkırسهوب
  • ekلاحقة
  • bitişkenإلصاقي
  • sesli harfحرف متحرك
  • uyumانسجام
  • heceمقطع لفظي
  • kuralقاعدة
  • etkileşimتفاعل
  • mirasتراث
كل الكلمات (26)
  • kökenliمن أصل
  • ödünç almakيستعير
  • cümleجملة
  • özneفاعل
  • yüklemخبر
  • zamirضمير
  • çeviriترجمة
  • işaret diliلغة الإشارة
  • telaffuzنطق
  • akıcılıkطلاقة
  • söz varlığıمفردات
  • edebiyatأدب
  • şiirشعر
  • yolculukرحلة

Türkçe, 80 milyondan fazla insanın anadilidir ve Türk dilleri arasında en çok konuşulan dildir. Türkiye'de ve Kıbrıs'ta resmî dil olarak kullanılır. Balkanlarda ve Almanya gibi göç alan ülkelerde de yaygın olarak konuşulur.

التركية هي اللغة الأم لأكثر من 80 مليون شخص، وهي أوسع اللغات التركية انتشارًا. وهي لغة رسمية في تركيا وقبرص. كما يُتحدث بها على نطاق واسع في البلقان وفي بلدان الهجرة مثل ألمانيا.

Türkçeye yeni başlayanları çoğu zaman iki özellik şaşırtır. Birincisi, kuralların çok düzenli, istisnaların ise az olmasıdır. İkincisi, bu düzenin Avrupa dillerine alışmış biri için alışılmadık bir mantıkla işlemesidir: Kelimeler eklerle uzar, fiil cümlenin sonuna yerleşir.

كثيرًا ما تفاجئ المبتدئين في التركية سمتان. الأولى أن قواعدها منتظمة جدًا وأن استثناءاتها قليلة. والثانية أن هذا النظام يسير وفق منطق غير مألوف لمن اعتاد اللغات الأوروبية: فالكلمات تطول باللواحق، والفعل يأتي في آخر الجملة.

Kökler: Orta Asya'dan Bugüne

الجذور: من آسيا الوسطى إلى اليوم

Türkçenin atası, Orta Asya'da konuşulan Eski Türkçedir. Bu dilden kalan en ünlü belgeler, 8. yüzyılda dikilen Orhun Yazıtları'dır. Taşlardaki metinler, Türkçenin 1300 yıl önceki hâlini gösterir. Bu metinlerde bugünkü okurun da tanıyacağı pek çok kelime vardır.

سلف اللغة التركية هو التركية القديمة التي كانت تُتحدث في آسيا الوسطى. وأشهر ما بقي من هذه اللغة نقوش أورخون التي أُقيمت في القرن الثامن. وتُظهر النصوص المنقوشة على هذه الأحجار صورة التركية قبل 1300 عام. وفيها كثير من الكلمات التي يعرفها القارئ اليوم أيضًا.

Azerbaycan Türkçesi, Türkmence, Özbekçe, Kazakça, Kırgızca, Tatarca ve Uygurca, Türkçeyle aynı dil ailesindendir. Bu dillerin yapısı birbirine çok benzer. Türkiyeli biri Azerbaycan Türkçesini çoğu zaman hiç çalışmadan anlar. Özbekçe ya da Kazakça için ise kulağın biraz alışması gerekir.

تنتمي الأذربيجانية والتركمانية والأوزبكية والكازاخية والقرغيزية والتترية والأويغورية إلى العائلة اللغوية نفسها التي تنتمي إليها التركية. وبنية هذه اللغات متشابهة جدًا. فالتركي من تركيا يفهم الأذربيجانية في الغالب دون أن يدرسها إطلاقًا، أما الأوزبكية أو الكازاخية فتحتاج الأذن إلى بعض الوقت لتعتادها.

Eklemeli Yapı: Ek Üstüne Ek

البنية الإلصاقية: لاحقة فوق لاحقة

Türkçeyi Avrupa dillerinden en çok ayıran özellik, eklemeli yapısıdır. Kelimenin köküne ekler art arda gelir ve her ek yeni bir anlam katar. "Evlerimizden" kelimesi dört parçadan oluşur: "ev" kökü, çokluk eki "-ler", "bizim" anlamını veren "-imiz" ve ayrılma eki "-den". İngilizcede aynı anlamı karşılamak için üç kelime gerekir: "from our houses".

أكثر ما يميز التركية عن اللغات الأوروبية بنيتها الإلصاقية. إذ تُضاف اللواحق إلى جذر الكلمة واحدة تلو الأخرى، وتضيف كل لاحقة معنى جديدًا. فكلمة "evlerimizden" تتألف من أربعة أجزاء: الجذر "ev" (بيت)، ولاحقة الجمع "-ler"، واللاحقة "-imiz" التي تعني "نا" الملكية، ولاحقة الابتداء "-den" (من). وتحتاج الإنجليزية إلى ثلاث كلمات للتعبير عن المعنى نفسه: "from our houses"، أي "من بيوتنا".

Bu yapının en ünlü örneği, "Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız" sözüdür. Anlamı aşağı yukarı şöyledir: "Siz, Çekoslovakyalı yapamadığımız kişilerdensiniz." Gündelik hayatta kimse böyle konuşmaz, ancak bu örnek önemli bir kuralı açıkça gösterir: Ekler her zaman belli bir sırayla dizilir ve bu sıra hemen hemen hiç değişmez.

وأشهر مثال على هذه البنية كلمة "Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdansınız". ومعناها تقريبًا: "أنتم من أولئك الذين لم نستطع أن نجعلهم تشيكوسلوفاكيين". لا أحد يتكلم هكذا في الحياة اليومية، لكن المثال يوضح قاعدة مهمة: اللواحق تُرتَّب دائمًا بترتيب ثابت، وهذا الترتيب لا يكاد يتغير أبدًا.

Ünlü Uyumu: Türkçenin Müziği

التوافق الصوتي: موسيقى التركية

Türkçenin en zarif kurallarından biri ünlü uyumudur. Bir kelimeye gelen ekin ünlüsü, kelimenin son hecesindeki ünlüye göre değişir. Türkçede sekiz ünlü vardır: a, ı, o, u kalın; e, i, ö, ü ince ünlülerdir. Son hecede kalın ünlü varsa ek de kalın, ince ünlü varsa ek de ince olur.

من أجمل قواعد التركية قاعدة التوافق الصوتي (انسجام الحركات). فحرف العلة في اللاحقة يتغير بحسب حرف العلة في المقطع الأخير من الكلمة. وفي التركية ثمانية أحرف علة: a وı وo وu خلفية، وe وi وö وü أمامية. فإذا كان في المقطع الأخير حرف علة خلفي جاءت اللاحقة خلفية، وإذا كان أماميًا جاءت أمامية.

Örneğin "ev" kelimesinin çoğulu "evler", "araba" kelimesininki ise "arabalar"dır. Bazı ekler dört ayrı biçime girer: "evim", "kızım", "okulum", "gözüm". Bu kural sayesinde Türkçe kulağa akıcı, neredeyse ritimli gelir.

فمثلًا جمع "ev" (بيت) هو "evler"، أما جمع "araba" (سيارة) فهو "arabalar". وبعض اللواحق تأتي بأربع صيغ مختلفة: "evim" (بيتي)، "kızım" (ابنتي)، "okulum" (مدرستي)، "gözüm" (عيني). وبفضل هذه القاعدة تبدو التركية للأذن سلسة، بل إيقاعية تقريبًا.

Arapça ve Farsçanın İzleri

آثار العربية والفارسية

Türkler Müslüman olduktan sonra Türkçe, Arapça ve Farsçadan çok sayıda kelime aldı. Osmanlı döneminin yazı dili olan Osmanlı Türkçesi, bu üç dilin unsurlarını iç içe kullanırdı. Din, bilim, hukuk ve edebiyat terimlerinin çoğu Arapça ya da Farsçaydı. Halkın büyük bölümü bu ağır dili anlamakta zorlanıyordu.

بعد أن اعتنق الأتراك الإسلام أخذت التركية عددًا كبيرًا جدًا من الكلمات من العربية والفارسية. وكانت التركية العثمانية، لغة الكتابة في العهد العثماني، تمزج عناصر هذه اللغات الثلاث معًا. وكانت معظم مصطلحات الدين والعلم والقانون والأدب عربية أو فارسية. وكان كثير من عامة الناس يجدون صعوبة في فهم هذه اللغة الثقيلة.

Arapçadan gelen "kitap", "mektup", "saat" ve Farsçadan gelen "pencere", "şehir", "dost", "renk" gibi kelimeler bugün de her gün kullanılır. 1928'de Atatürk'ün önderliğinde Arap harfleri bırakıldı ve Latin harflerine dayanan yeni alfabe kabul edildi. 1932'de temeli atılan Türk Dil Kurumu, yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar buldu: "Mektep"in yerini "okul", "talebe"nin yerini "öğrenci", "tayyare"nin yerini ise "uçak" aldı.

ولا تزال كلمات مثل "kitap" (كتاب) و"mektup" (مكتوب، أي رسالة) و"saat" (ساعة) من العربية، و"pencere" (نافذة) و"şehir" (مدينة) و"dost" (صديق) و"renk" (لون) من الفارسية، تُستعمل كل يوم. وفي عام 1928، بقيادة أتاتورك، تُرك الحرف العربي واعتُمدت أبجدية جديدة قائمة على الحروف اللاتينية. ووجدت جمعية اللغة التركية، التي تأسست عام 1932، مقابلات تركية للكلمات الأجنبية: فحلّت "okul" (مدرسة) محل "mektep"، و"öğrenci" (طالب) محل "talebe"، و"uçak" (طائرة) محل "tayyare".

Fransızca ve Batı Dillerinin İzi

أثر الفرنسية واللغات الغربية

19. yüzyılda Osmanlı Devleti yüzünü Batı'ya döndükçe Türkçe bu kez Fransızcadan etkilendi. Fransızca o dönemde diplomasinin ve kültürün diliydi. Osmanlı aydınları bu dili okur ve konuşurdu. Moda, mutfak, tıp ve teknik alanlarında pek çok kelime Fransızcadan geldi.

في القرن التاسع عشر، ومع اتجاه الدولة العثمانية نحو الغرب، تأثرت التركية هذه المرة بالفرنسية. فقد كانت الفرنسية آنذاك لغة الدبلوماسية والثقافة. وكان المثقفون العثمانيون يقرؤونها ويتحدثون بها. وجاءت كلمات كثيرة في مجالات الأزياء والطبخ والطب والتقنية من الفرنسية.

Bugün "kuaför", "pantolon", "kamyon", "asansör", "balkon" gibi yüzlerce Fransızca kökenli kelime gündelik dilde yaşar. 20. yüzyılın ikinci yarısında ise İngilizcenin etkisi arttı. "Computer" için "bilgisayar", "e-mail" için "e-posta" gibi Türkçe karşılıklar türetildi. "İnternet", "futbol", "tişört" gibi kelimeler ise İngilizceden dile girip yerleşti.

واليوم تعيش في اللغة اليومية مئات الكلمات ذات الأصل الفرنسي، مثل "kuaför" (مصفف شعر) و"pantolon" (بنطال) و"kamyon" (شاحنة) و"asansör" (مصعد) و"balkon" (شرفة). وفي النصف الثاني من القرن العشرين ازداد تأثير الإنجليزية. فصيغت مقابلات تركية مثل "bilgisayar" لكلمة "computer" و"e-posta" لكلمة "e-mail". أما كلمات مثل "internet" و"futbol" و"tişört" فقد دخلت من الإنجليزية واستقرت في اللغة.

Fiil Sonda: Türkçede Cümle Düzeni

الفعل في الآخر: ترتيب الجملة التركية

Türkçede temel cümle düzeni özne, nesne, yüklem şeklindedir. İngilizcede ve Fransızcada ise fiil, özne ile nesnenin arasında yer alır. İngilizcedeki "I love you" cümlesi Türkçede "Ben seni seviyorum" olur ve fiil en sona gider.

الترتيب الأساسي للجملة في التركية هو الفاعل ثم المفعول به ثم الفعل. أما في الإنجليزية والفرنسية فيقع الفعل بين الفاعل والمفعول به. فالجملة الإنجليزية "I love you" تصبح في التركية "Ben seni seviyorum"، وينتقل الفعل إلى آخرها.

Bu düzen Türkçeye esneklik de kazandırır. Vurgulanmak istenen öge fiilin hemen önüne konur: "Seni ben seviyorum" denildiğinde vurgu "ben" üzerine düşer. Fiil sonda olduğu için dinleyici eylemi ancak cümle bitince öğrenir. Bu durum, yeni başlayanları ilk başta zorlar.

ويمنح هذا الترتيب التركية مرونة أيضًا. فالعنصر المراد التأكيد عليه يوضع مباشرة قبل الفعل: فعند قول "Seni ben seviyorum" يقع التأكيد على "ben" (أنا). ولأن الفعل يأتي في الآخر، لا يعرف السامع الحدث إلا عند انتهاء الجملة. وهذا يصعّب الأمر على المبتدئين في البداية.

Türkçe Hakkında İlginç Bilgiler

معلومات طريفة عن التركية

  • Türkçede dilbilgisel cinsiyet yoktur. "O" zamiri kadın, erkek ve nesneler için kullanılır. Bu yüzden çeviride cinsiyet bağlamdan anlaşılır.

    لا يوجد في التركية تذكير وتأنيث نحوي. فالضمير "o" يُستعمل للمرأة والرجل والأشياء على السواء. لذلك يُفهم الجنس في الترجمة من السياق.

  • Kelimeler genellikle yazıldığı gibi okunur. "Ğ" harfi ise ilginç bir istisnadır: Kendi başına pek duyulmaz, "dağ" kelimesinde olduğu gibi önündeki ünlüyü uzatır.

    تُقرأ الكلمات عادة كما تُكتب. أما حرف "ğ" فاستثناء طريف: فهو لا يكاد يُسمع وحده، لكنه يطيل حرف العلة الذي قبله، كما في كلمة "dağ" (جبل).

  • "Hayır" kelimesi Arapçada "iyilik" anlamına gelir. Türkçede hem olumsuz cevap olarak hem de "Hayırlı olsun!" gibi iyi dileklerde kullanılır.

    كلمة "hayır" مأخوذة من "الخير" في العربية. وتُستعمل في التركية جوابًا بالنفي ("لا")، كما تُستعمل في التمنيات الطيبة مثل "Hayırlı olsun!" (عسى أن يكون خيرًا!).

  • Sayıdan sonra isim tekil kalır: "Üç kitaplar" değil, "üç kitap" denir.

    بعد العدد يبقى الاسم مفردًا: فيقال "üç kitap" (ثلاثة كتاب)، لا "üç kitaplar" (ثلاثة كتب).

  • "Yoğurt", "köşk" (kiosk), "döner" ve "kaftan" gibi kelimeler, Türkçeden ya da Türkçe aracılığıyla pek çok dile geçmiştir.

    انتقلت كلمات مثل "يوغرت" (لبن زبادي) و"كشك" (من "köşk") و"دونر" و"قفطان" من التركية، أو عبرها، إلى لغات كثيرة.

  • Türk İşaret Dili (TİD), konuşulan Türkçenin ellerle aktarılmış biçimi değildir. Kendi dilbilgisi olan ayrı bir dildir.

    لغة الإشارة التركية (TİD) ليست التركية المنطوقة منقولة باليدين، بل هي لغة مستقلة لها قواعدها الخاصة.

Türkçe Öğrenmek: Zorluklar ve Kolaylıklar

تعلّم التركية: الصعوبات والتسهيلات

ABD Dışişleri Bakanlığına bağlı Dış Hizmet Enstitüsü (FSI), Türkçeyi İngilizce konuşanlar için "zor diller" grubunda gösterir. Rusça, Yunanca ve Fince de bu gruptadır. Enstitüye göre iyi bir seviyeye ulaşmak için yaklaşık 44 haftalık (1.100 saatlik) bir eğitim gerekir. Arapça, Japonca ve Çince ise bunun iki katı süre isteyen en zor grupta yer alır.

يصنّف معهد الخدمة الخارجية (FSI) التابع لوزارة الخارجية الأمريكية التركية ضمن مجموعة "اللغات الصعبة" للناطقين بالإنجليزية. وتقع الروسية واليونانية والفنلندية في المجموعة نفسها. وبحسب المعهد، يتطلب بلوغ مستوى جيد نحو 44 أسبوعًا، أي 1100 ساعة من الدراسة. أما العربية واليابانية والصينية فتقع في المجموعة الأصعب التي تحتاج إلى ضعف هذه المدة.

Öte yandan Türkçenin kolay yanları da azımsanmayacak kadar çoktur. Okunuşu düzenlidir ve yazılı bir kelimeyi gören, onun nasıl söyleneceğini hemen bilir. Fiil çekimleri uzun görünse de düzensiz fiiller çok azdır. Kök ve ek mantığı oturduğunda yeni kelimeleri tahmin etmek kolaylaşır: "Göz"den "gözlük"e, oradan da "gözlükçü"ye geçmek yalnızca birer adımdır.

ومن جهة أخرى، للتركية جوانب سهلة غير قليلة. فنطقها منتظم، ومن يرى كلمة مكتوبة يعرف فورًا كيف تُنطق. وقد تبدو تصريفات الأفعال طويلة، لكن الأفعال الشاذة قليلة جدًا. وحين يستقر منطق الجذر واللاحقة يصبح تخمين الكلمات الجديدة سهلًا: فمن "göz" (عين) إلى "gözlük" (نظارة)، ومنها إلى "gözlükçü" (بائع النظارات)، ليست سوى خطوة في كل مرة.

Edebiyat ve Şiir

الأدب والشعر

Türkçenin köklü bir edebiyat geleneği vardır. 13. yüzyılın sonlarında Yunus Emre, Anadolu halkının konuştuğu sade Türkçeyle şiirler yazdı. 16. yüzyılda Fuzuli, aşk şiirleriyle ün kazandı. 19. yüzyılda Namık Kemal "vatan" ve "hürriyet" gibi yeni fikirleri edebiyata taşıdı. Tevfik Fikret ve Yahya Kemal ise onun ardından gelen kuşakların önemli şairleridir.

للتركية تقليد أدبي عريق. ففي أواخر القرن الثالث عشر كتب يونس إمره أشعاره بالتركية البسيطة التي كان يتحدث بها أهل الأناضول. وفي القرن السادس عشر اشتهر فضولي بأشعاره في الحب. وفي القرن التاسع عشر أدخل نامق كمال إلى الأدب أفكارًا جديدة مثل "الوطن" و"الحرية". ويُعد توفيق فكرت ويحيى كمال من أبرز شعراء الأجيال التي جاءت بعده.

20. yüzyılda Türk edebiyatı dünyaya açıldı. Nazım Hikmet'in şiirleri, Yaşar Kemal'in "İnce Memed"i ve Sabahattin Ali'nin "Kürk Mantolu Madonna"sı pek çok dile çevrildi. Orhan Pamuk 2006'da Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı ve bu ödülü kazanan ilk Türk yazar oldu.

وفي القرن العشرين انفتح الأدب التركي على العالم. فقد تُرجمت قصائد ناظم حكمت، ورواية "محمد النحيل" ليشار كمال، و"مادونا ذات المعطف الفرو" لصباح الدين علي إلى لغات كثيرة. وفي عام 2006 نال أورهان باموق جائزة نوبل للآداب، فكان أول كاتب تركي يفوز بها.

Doğu ile Batı Arasında Bir Dil

لغة بين الشرق والغرب

Türkçenin hikâyesi, onu konuşanların hikâyesine benzer. Bu dil Orta Asya bozkırlarında doğdu, İslam dünyasında Arapça ve Farsçayla karıştı, Osmanlı İstanbul'unda Fransızcayla tanıştı. Cumhuriyet döneminde ise yeni bir alfabe ve binlerce yeni kelimeyle yeniden düzenlendi.

تشبه قصة التركية قصة الناس الذين يتحدثون بها. فقد وُلدت هذه اللغة في سهوب آسيا الوسطى، وامتزجت بالعربية والفارسية في العالم الإسلامي، وتعرفت إلى الفرنسية في إسطنبول العثمانية. وفي العهد الجمهوري أُعيد تنظيمها بأبجدية جديدة وآلاف الكلمات الجديدة.

Bu katmanlar bugün tek bir cümlede bile yan yana durabilir. "Saat beşte kuaföre gittim" cümlesinde Arapçadan gelen "saat", Fransızcadan gelen "kuaför" ve öz Türkçe "beş" ile "gitmek" bir aradadır. Bu kısacık cümlede bin yılı aşkın bir yolculuğun izleri görülür.

واليوم يمكن أن تقف هذه الطبقات جنبًا إلى جنب حتى في جملة واحدة. ففي جملة "Saat beşte kuaföre gittim" (ذهبت إلى مصفف الشعر في الساعة الخامسة) تجتمع "saat" العربية الأصل، و"kuaför" الفرنسية الأصل، والكلمتان التركيتان الأصيلتان "beş" (خمسة) و"gitmek" (ذهب). وفي هذه الجملة القصيرة تظهر آثار رحلة تزيد على ألف عام.

في التطبيق المجاني يمكنك الاستماع إلى هذا النص والضغط على أي كلمة لمعرفة معناها.

من المدونة

نصوص أخرى باللغة التركية