Osmanlı İmparatorluğu'nun Yükselişi ve Mirası

Osmanlı İmparatorluğu, dünya tarihinin en uzun ömürlü devletlerinden biridir. 1300 yılı civarında küçük bir Anadolu beyliği olarak ortaya çıkmış ve 1922'ye kadar, yani altı yüz yılı aşkın bir süre ayakta kalmıştır. En güçlü döneminde toprakları üç kıtaya yayılıyor, Budapeşte'den Bağdat'a, Kırım'dan Cezayir'e kadar uzanıyordu.

El Imperio otomano es uno de los Estados más longevos de la historia mundial. Surgió hacia 1300 como un pequeño principado de Anatolia y se mantuvo en pie hasta 1922, es decir, más de seiscientos años. En su época de mayor poder, sus territorios se extendían por tres continentes, desde Budapest hasta Bagdad y desde Crimea hasta Argel.

Osmanlı mirası yalnızca fetihlerle ölçülemez. Devletin yönetim düzeni, hukuku, camileri, çarşıları ve farklı dinlerden insanları bir arada yaşatan toplum yapısı da bu mirasın bir parçasıdır. Bugünkü Türkiye'nin, Balkanlar'ın ve Orta Doğu'nun pek çok özelliği bu geçmişe dayanır.

El legado otomano no puede medirse solo por sus conquistas. La organización administrativa del Estado, su derecho, sus mezquitas, sus bazares y una sociedad que permitía convivir a personas de distintas religiones también forman parte de ese legado. Muchos rasgos de la Turquía, los Balcanes y el Oriente Próximo actuales se remontan a ese pasado.

Osmanlı Devleti, 13. yüzyılın sonunda Anadolu'nun kuzeybatısında, Söğüt çevresinde kuruldu. Osman Gazi'nin yönetimindeki bu küçük beylik, komşu Türk beylikleri ve Bizans'ın zayıflayan sınır kaleleriyle savaşarak büyüdü. Osmanlılar yalnızca kılıç gücüyle yayılmadı; fethettikleri yerlerde halka iyi davrandılar ve yerel ileri gelenleri kendi saflarına çektiler.

El Estado otomano se fundó a finales del siglo XIII en el noroeste de Anatolia, en torno a Söğüt. Bajo el mando de Osmán Gazi, este pequeño principado creció luchando contra los principados turcos vecinos y las debilitadas fortalezas fronterizas bizantinas. Los otomanos no se expandieron solo por la espada; trataron bien a la población de los lugares que conquistaban y se ganaron a los notables locales.

Osman Gazi'nin oğlu Orhan Bey, 1326'da Bursa'yı aldı ve bu şehir beyliğin ilk başkenti oldu. Ardından 1331'de İznik, 1337'de ise İzmit fethedildi; Bizans böylece bu bölgedeki son büyük şehirlerini de kaybetti. Osmanlılar, 1354'te Gelibolu'yu alarak Avrupa'ya geçti. Bu adım, devletin geleceğini belirleyen gelişmelerden biri oldu.

Orhan Bey, hijo de Osmán Gazi, tomó Bursa en 1326, y la ciudad se convirtió en la primera capital del principado. Después cayeron Iznik (Nicea) en 1331 e Izmit (Nicomedia) en 1337; así, Bizancio perdió también sus últimas grandes ciudades en la región. Con la toma de Galípoli en 1354, los otomanos pasaron a Europa. Este paso fue uno de los hechos que marcaron el futuro del Estado.

29 Mayıs 1453, dünya tarihinin dönüm noktalarından biridir. 21 yaşındaki Sultan II. Mehmed'in ordusu, 53 gün süren kuşatmanın ardından Konstantinopolis'i aldı. Bin yılı aşkın bir süre Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti olan şehir, artık Osmanlıların elindeydi. Bazı tarihçiler bu olayı Orta Çağ'ın sonu olarak kabul eder.

El 29 de mayo de 1453 es uno de los puntos de inflexión de la historia mundial. Tras un asedio de 53 días, el ejército del sultán Mehmed II, de 21 años, tomó Constantinopla. La ciudad que durante más de mil años había sido la capital del Imperio romano de Oriente estaba ahora en manos otomanas. Algunos historiadores consideran este acontecimiento el final de la Edad Media.

II. Mehmed, şehri yıkmak yerine yeniden canlandırmayı seçti. İstanbul imparatorluğun yeni başkenti oldu; sultan, Anadolu'dan ve Balkanlar'dan getirdiği Müslüman, Hristiyan ve Yahudi aileleri şehre yerleştirdi. Ayasofya camiye çevrildi, ancak Rum Ortodoks Patrikhanesi şehirde kaldı ve 1454'te Gennadios patrik seçildi. II. Mehmed, tarihe "Fatih" unvanıyla geçti.

Mehmed II decidió revivir la ciudad en lugar de destruirla. Estambul se convirtió en la nueva capital del imperio; el sultán asentó en ella a familias musulmanas, cristianas y judías traídas de Anatolia y de los Balcanes. Santa Sofía se convirtió en mezquita, pero el Patriarcado Ortodoxo griego permaneció en la ciudad, y en 1454 Genadio fue elegido patriarca. Mehmed II pasó a la historia con el sobrenombre de «el Conquistador».

Osmanlı tarihinin en parlak dönemi, genellikle Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanat yılları olarak kabul edilir. Batı'da "Muhteşem Süleyman" adıyla tanınan sultan, 1520'den 1566'ya kadar tam 46 yıl tahtta kaldı. 1526'da Mohaç Meydan Muharebesi'ni kazandı; 1529'da Viyana'yı kuşattı, ancak şehri alamadı. Bağdat ve Kuzey Afrika kıyılarının bir bölümü de onun döneminde Osmanlı topraklarına katıldı.

El reinado de Solimán, a quien los turcos llaman «el Legislador», se considera en general el periodo más brillante de la historia otomana. Conocido en Occidente como «Solimán el Magnífico», el sultán ocupó el trono de 1520 a 1566, nada menos que 46 años. En 1526 ganó la batalla de Mohács; en 1529 sitió Viena, pero no logró tomarla. Bagdad y parte de la costa del norte de África también pasaron a dominio otomano en su época.

Kanuni'nin mirası savaşlarla sınırlı değildir. Onun döneminde hazırlanan kanunnameler, yönetim ve vergi düzenini yeniden belirledi; "Kanuni" lakabı da buradan gelir. Mimar Sinan, İstanbul'daki Süleymaniye Camii'ni bu dönemde, 1550 ile 1557 yılları arasında inşa etti. Süleyman, aynı zamanda "Muhibbi" mahlasıyla şiirler yazan bir şairdi.

El legado de Solimán no se limita a las guerras. Los códigos legales elaborados durante su reinado reorganizaron la administración y el sistema tributario; de ahí viene su sobrenombre de «el Legislador». En esta época, entre 1550 y 1557, Mimar Sinan construyó la mezquita de Süleymaniye en Estambul. Solimán era además un poeta que escribía versos con el seudónimo de «Muhibbi».

Osmanlılar, bu kadar geniş ve çeşitli toprakları yönetmek için ayrıntılı bir düzen kurdu. Merkezde padişah, sadrazam ve devletin önemli işlerinin görüşüldüğü Divan-ı Hümayun bulunuyordu. Taşrada ise beylerbeyleri ve sancakbeyleri, yönetimi padişah adına yürütürdü. Bu düzen, yerel geleneklere de belli ölçüde yer bırakırdı.

Para gobernar territorios tan extensos y diversos, los otomanos crearon un sistema minucioso. En el centro estaban el sultán, el gran visir y el Diván imperial, donde se debatían los asuntos importantes del Estado. En las provincias, los beylerbeys y los sanjakbeys ejercían el gobierno en nombre del sultán. Este sistema dejaba también cierto margen a las costumbres locales.

Devşirme sistemi, Osmanlı yönetiminin en dikkat çekici uygulamalarından biriydi. Balkanlar'daki Hristiyan ailelerden alınan erkek çocuklar Müslüman olarak yetiştirilir, eğitimlerinin ardından yeniçeri ocağına ya da saraya verilirdi. Bu uygulama çocukları ailelerinden koparıyordu; ancak yetenekli olanlar devletin en yüksek makamlarına kadar yükselebiliyordu. Ünlü sadrazam Sokullu Mehmed Paşa da bir devşirmeydi.

El devşirme fue una de las prácticas más llamativas del gobierno otomano. Niños varones tomados de familias cristianas de los Balcanes se criaban como musulmanes y, tras su formación, se destinaban al cuerpo de jenízaros o al palacio. Esta práctica separaba a los niños de sus familias, pero los más capaces podían llegar hasta los cargos más altos del Estado. El famoso gran visir Sokollu Mehmed Pachá también procedía del devşirme.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler yüzyıllar boyunca aynı devletin çatısı altında yaşadı. Bunu mümkün kılan düzenlerden birine bugün "millet sistemi" adı verilir. Her dinî topluluk, eğitim, evlilik ve miras gibi işlerini kendi din adamları ve kurumları aracılığıyla yürütürdü.

Durante siglos, musulmanes, cristianos y judíos vivieron bajo el techo de un mismo Estado en el Imperio otomano. Uno de los mecanismos que lo hicieron posible recibe hoy el nombre de «sistema de millet». Cada comunidad religiosa gestionaba asuntos como la educación, el matrimonio y la herencia a través de su propio clero y sus propias instituciones.

Rum Ortodokslar ve Ermeniler kendi patrikleri, Yahudiler ise hahambaşı aracılığıyla devlete bağlıydı. Gayrimüslimler cizye adı verilen ek bir vergi öder ve bazı haklardan yararlanamazdı; dolayısıyla bugünkü anlamda bir eşitlikten söz edilemez. Yine de Avrupa'da din savaşlarının sürdüğü bir çağda farklı inançlar bu topraklarda yan yana yaşayabildi. 1492'de İspanya'dan sürülen Yahudilerin bir kısmı da Osmanlı topraklarına yerleşti.

Los ortodoxos griegos y los armenios estaban vinculados al Estado a través de sus patriarcas, y los judíos, a través de su gran rabino. Los no musulmanes pagaban un impuesto adicional llamado yizia y no gozaban de ciertos derechos, así que no puede hablarse de igualdad en el sentido actual. Aun así, en una época en que en Europa se libraban guerras de religión, distintas creencias pudieron convivir en estas tierras. Parte de los judíos expulsados de España en 1492 se estableció también en territorio otomano.

Osmanlı İmparatorluğu, Doğu ile Batı arasındaki büyük ticaret yollarının üzerinde bulunuyordu. Asya'dan Avrupa'ya taşınan ipek ve baharat, Osmanlı limanlarından ve kervan yollarından geçerdi. İstanbul, Bursa, Halep, Selanik ve Kahire, tüccarların ve zanaatkârların buluştuğu büyük ticaret merkezleriydi.

El Imperio otomano se encontraba en las grandes rutas comerciales entre Oriente y Occidente. La seda y las especias que se llevaban de Asia a Europa pasaban por los puertos otomanos y por las rutas de caravanas. Estambul, Bursa, Alepo, Tesalónica y El Cairo eran grandes centros comerciales donde se reunían mercaderes y artesanos.

Ticaretin kalbi çarşılarda ve hanlarda atardı. II. Mehmed döneminde temeli atılan Kapalıçarşı ile 17. yüzyılda yapılan Mısır Çarşısı yalnızca alışveriş yerleri değildi; haberler ve fikirler de buralarda dolaşırdı. Ancak Portekizli denizci Vasco da Gama'nın 1498'de Afrika'nın güneyini dolaşarak Hindistan'a ulaşmasının ardından baharat ticaretinin bir kısmı zamanla okyanus yollarına kaydı.

El corazón del comercio latía en los bazares y los caravasares. El Gran Bazar, iniciado en tiempos de Mehmed II, y el Bazar de las Especias, construido en el siglo XVII, no eran solo lugares de compra; también circulaban por ellos noticias e ideas. Pero después de que el navegante portugués Vasco da Gama bordeara el sur de África y llegara a la India en 1498, parte del comercio de especias se desplazó poco a poco a las rutas oceánicas.

İmparatorluğun gücü, en açık biçimde mimarisinde görülür. Osmanlı mimarları Selçuklu ve Bizans mirasından yararlanmış, zamanla kendilerine özgü bir üslup geliştirmiştir. Büyük merkezi kubbeler, ince uzun minareler, geniş avlular ve İznik çinileriyle süslenmiş iç mekânlar, bu üslubun en tanınmış özellikleridir.

El poder del imperio se aprecia con mayor claridad en su arquitectura. Los arquitectos otomanos aprovecharon la herencia selyúcida y bizantina y, con el tiempo, desarrollaron un estilo propio. Grandes cúpulas centrales, minaretes esbeltos, amplios patios e interiores decorados con azulejos de Iznik son los rasgos más conocidos de este estilo.

Bu geleneğin en büyük ustası Mimar Sinan'dır. Sinan, 1588'deki ölümüne kadar yarım asır boyunca saray mimarlarının başında kaldı. Kaynaklarda adı camiler, medreseler, hamamlar ve köprüler olmak üzere üç yüzü aşkın yapıyla birlikte anılır. Kendisi İstanbul'daki Şehzade Camii'ni "çıraklık", Süleymaniye'yi "kalfalık", Edirne'deki Selimiye'yi ise "ustalık" eseri olarak görürdü. Selimiye'nin kubbesi, çap bakımından Ayasofya'nınkiyle neredeyse aynıdır.

El mayor maestro de esta tradición es Mimar Sinan. Hasta su muerte en 1588, estuvo medio siglo al frente de los arquitectos de la corte. Las fuentes asocian su nombre a más de trescientos edificios, entre ellos mezquitas, madrazas, baños y puentes. Él mismo consideraba la mezquita de Şehzade, en Estambul, su obra de «aprendiz»; la Süleymaniye, su obra de «oficial»; y la Selimiye de Edirne, su obra de «maestro». La cúpula de la Selimiye tiene casi exactamente el mismo diámetro que la de Santa Sofía.

17. yüzyıldan itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun eski gücü azalmaya başladı. 1683'teki ikinci Viyana kuşatması bozgunla sonuçlandı. 1699'da imzalanan Karlofça Antlaşması ile Macaristan'ın büyük bölümü elden çıktı. Avrupa'da gelişen bilim, yeni silahlar ve daha sonra Sanayi Devrimi, güç dengesini Batı'nın lehine çevirdi.

A partir del siglo XVII, el antiguo poder del Imperio otomano empezó a menguar. El segundo asedio de Viena, en 1683, acabó en una derrota aplastante. Con el Tratado de Karlowitz, firmado en 1699, se perdió la mayor parte de Hungría. El avance de la ciencia y las nuevas armas en Europa y, más tarde, la Revolución Industrial inclinaron el equilibrio de poder a favor de Occidente.

İçeride ise merkezî otorite zayıfladı. Yeniçeriler zamanla siyasete karışan ve padişahları bile tahttan indirebilen bir güce dönüştü; II. Mahmud ocağı ancak 1826'da kaldırabildi. Taşrada yerel güçler büyüdü, uzun savaşlar da hazineyi boşalttı. 19. yüzyılın ortasında Rus Çarı I. Nikolay, imparatorluğu "hasta adam" olarak nitelendirdi ve bu ifade kısa sürede Avrupa'da yaygınlaştı.

En el interior, la autoridad central se debilitó. Con el tiempo, los jenízaros se convirtieron en una fuerza que se inmiscuía en la política y podía incluso destronar a los sultanes; Mahmud II no logró suprimir el cuerpo hasta 1826. En las provincias crecieron los poderes locales, y las largas guerras vaciaron el tesoro. A mediados del siglo XIX, el zar ruso Nicolás I calificó al imperio de «hombre enfermo», y la expresión se difundió pronto por Europa.

19. yüzyılda Osmanlı devlet adamları, imparatorluğu kurtarmanın yolunu Avrupa'dan alınan kurumlarda aradı. Sultan Abdülmecid döneminde, 3 Kasım 1839'da Gülhane Bahçesi'nde okunan Tanzimat Fermanı bu dönemin başlangıcı sayılır. Ferman, Müslüman olsun olmasın bütün tebaanın can ve mal güvenliğini devletin güvencesi altına aldı.

En el siglo XIX, los estadistas otomanos buscaron la forma de salvar el imperio en instituciones tomadas de Europa. El edicto del Tanzimat, leído el 3 de noviembre de 1839 en el jardín de Gülhane durante el reinado del sultán Abdülmecid, se considera el inicio de este periodo. El edicto puso bajo la garantía del Estado la vida y los bienes de todos los súbditos, fueran musulmanes o no.

Tanzimat döneminde hukuk, eğitim, ordu ve basın alanlarında büyük değişiklikler yapıldı. Fransız hukuku örnek alınarak yeni kanunlar hazırlandı, Mekteb-i Mülkiye gibi modern okullar açıldı ve Türkçe özel gazeteler yayımlanmaya başladı. 1876'da ilk Osmanlı anayasası olan Kanun-i Esasi ilan edildi, ertesi yıl da ilk Osmanlı meclisi toplandı. Ancak II. Abdülhamid meclisi 1878'de kapattı; reformlar da imparatorluğun dağılmasını durduramadı.

Durante el Tanzimat se introdujeron grandes cambios en el derecho, la educación, el ejército y la prensa. Se redactaron nuevas leyes según el modelo del derecho francés, se abrieron escuelas modernas como la Mekteb-i Mülkiye y empezaron a publicarse periódicos privados en turco. En 1876 se proclamó la primera constitución otomana, el Kanun-i Esasi, y al año siguiente se reunió el primer parlamento otomano. Sin embargo, Abdülhamid II cerró el parlamento en 1878, y las reformas no lograron frenar la desintegración del imperio.

İmparatorluğun sonunu Birinci Dünya Savaşı getirdi. Osmanlı Devleti, 1914'te Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın yanında savaşa girdi. 1915'te Çanakkale'de büyük bir zafer kazandı, ancak savaşın sonunda yenik düştü. 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkesi imzalandı ve İstanbul işgal edildi. 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması imparatorluğun topraklarını paylaştırıyordu; ancak bu antlaşma hiçbir zaman uygulanmadı.

El fin del imperio llegó con la Primera Guerra Mundial. El Estado otomano entró en la guerra en 1914 del lado de Alemania y Austria-Hungría. En 1915 logró una gran victoria en Galípoli, pero al final de la guerra fue derrotado. El 30 de octubre de 1918 se firmó el armisticio de Mudros y Estambul fue ocupada. El Tratado de Sèvres, firmado en 1920, repartía los territorios del imperio; sin embargo, este tratado nunca llegó a aplicarse.

Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde yürütülen Kurtuluş Savaşı, Anadolu'da yeni bir devletin yolunu açtı. 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı ve son padişah VI. Mehmed Vahdeddin ülkeden ayrıldı. 1923'te Lozan Antlaşması imzalandı, ardından Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi. Osmanlı'nın izleri ise bugün Balkanlar'dan Orta Doğu'ya kadar dilde, mimaride, mutfakta ve ortak hafızada yaşamaya devam eder.

La guerra de independencia, dirigida por Mustafa Kemal Atatürk, abrió el camino a un nuevo Estado en Anatolia. El 1 de noviembre de 1922 se abolió el sultanato, y el último sultán, Mehmed VI Vahdettin, abandonó el país. En 1923 se firmó el Tratado de Lausana y, a continuación, se proclamó la República de Turquía. Las huellas de los otomanos, por su parte, siguen vivas hoy desde los Balcanes hasta Oriente Próximo, en la lengua, la arquitectura, la cocina y la memoria compartida.

Osmanlı tarihi, yalnızca bir devletin doğuşunun ve çöküşünün hikâyesi değildir. Bu imparatorlukta farklı dinlerden ve dillerden insanlar uzun süre aynı devletin çatısı altında yaşadı, güçlü kurumlar yüzyıllarca ayakta kaldı. Ancak devlet, zamanla değişen dünyaya ayak uydurmakta zorlandı.

La historia otomana no es solo la historia del nacimiento y la caída de un Estado. En este imperio, personas de distintas religiones y lenguas vivieron durante mucho tiempo bajo el techo de un mismo Estado, y unas instituciones sólidas se mantuvieron durante siglos. Con el tiempo, sin embargo, el Estado tuvo dificultades para adaptarse a un mundo cambiante.

Bugünkü Türkiye'yi, Balkan ülkelerini ve Orta Doğu'nun haritasını anlamak için Osmanlı geçmişini bilmek gerekir. İstanbul'un siluetinden Saraybosna'nın çarşısına, Balkan ve Türk mutfaklarındaki ortak yemeklere kadar bu altı yüz yılın izleri hâlâ görülür.

Para entender la Turquía actual, los países balcánicos y el mapa de Oriente Próximo, hay que conocer el pasado otomano. Desde el perfil de Estambul hasta el bazar de Sarajevo y los platos que comparten las cocinas balcánica y turca, las huellas de esos seiscientos años siguen a la vista.