Türkiye'nin Gizli Harikaları

Türkiye'ye her yıl milyonlarca turist gelir; ancak bunların çoğu aynı yerleri gezer: İstanbul'un tarihî yarımadasını, Ege'nin koylarını ve Antalya'nın plajlarını. Oysa Anadolu'nun içlerinde, dağların ardında ve derin vadilerde çok daha az bilinen bir Türkiye vardır.

Todos os anos chegam à Turquia milhões de turistas, mas a maioria visita os mesmos lugares: a península histórica de Istambul, as enseadas do Egeu e as praias de Antália. No entanto, no interior da Anatólia, para lá das montanhas e em vales profundos, existe uma Turquia muito menos conhecida.

Bu Türkiye'de kayalara oyulmuş kiliseler, dağ başında devrilmiş tanrı heykelleri, taş sokaklı eski kasabalar ve sisli yaylalar vardır. Bazı yerlere ulaşmak için saatlerce yol gitmek gerekir. Ancak yolcuyu orada çoğu zaman kalabalıklar değil, sessizlik karşılar.

Nessa Turquia há igrejas escavadas na rocha, estátuas de deuses derrubadas no cimo de uma montanha, vilas antigas de ruas de pedra e pastagens de altitude envoltas em nevoeiro. Para chegar a alguns lugares são precisas horas de estrada. Mas lá o viajante costuma ser recebido não pela multidão, mas pelo silêncio.

Kapadokya, Orta Anadolu'da Nevşehir, Kayseri, Niğde ve Aksaray arasında uzanan bölgenin adıdır. Milyonlarca yıl önce Erciyes ve Hasan dağlarından çıkan küller kalın bir tüf tabakası oluşturdu. Rüzgâr ve yağmur bu yumuşak kayayı zamanla aşındırdı; böylece peri bacası denen sivri, şapkalı kayalar ortaya çıktı. Göreme, Ürgüp, Uçhisar ve Avanos bu manzaranın ortasındaki kasabalardır.

Capadócia é o nome da região que se estende entre Nevşehir, Kayseri, Niğde e Aksaray, na Anatólia Central. Há milhões de anos, as cinzas dos vulcões Erciyes e Hasan formaram uma espessa camada de tufo. Com o tempo, o vento e a chuva desgastaram esta rocha macia, e surgiram as rochas pontiagudas com chapéu a que se chama chaminés de fada. Göreme, Ürgüp, Uçhisar e Avanos são as vilas no meio desta paisagem.

İnsanlar da bu yumuşak kayayı oymayı erken öğrendi. Bizans döneminde keşişler vadilerdeki kayalara yüzlerce kilise oydu. Göreme Açık Hava Müzesi'ndeki kiliselerin duvarlarında yaklaşık bin yıllık freskler bugün de renklerini korur. Derinkuyu ve Kaymaklı'daki yeraltı şehirleri ise kat kat yerin altına iner; tehlike anında köylüler hayvanlarıyla birlikte buralara saklanırdı. Göreme ve çevresi 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Também as pessoas aprenderam cedo a escavar esta rocha macia. Na época bizantina, os monges abriram centenas de igrejas rupestres nos vales. Nas igrejas do Museu ao Ar Livre de Göreme, frescos com cerca de mil anos ainda conservam as cores. As cidades subterrâneas de Derinkuyu e Kaymaklı descem andar após andar debaixo da terra; em tempos de perigo, os aldeões escondiam-se ali com os seus animais. Göreme e os arredores estão na Lista do Património Mundial da UNESCO desde 1985.

Mardin, Güneydoğu Anadolu'da Mezopotamya ovasına bakan bir tepenin yamacına kurulmuştur. Evleri bal rengi kesme taştandır. Dar sokaklar birbirine merdivenlerle bağlanır. Şehirde bugün de Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Süryanice konuşulur. Süryanice, İsa'nın da konuştuğu Aramicenin bugün yaşayan kollarından biridir.

Mardin ergue-se na encosta de uma colina voltada para a planície da Mesopotâmia, no sudeste da Anatólia. As casas são de cantaria cor de mel. As ruas estreitas ligam-se umas às outras por escadarias. Na cidade ainda hoje se fala turco, curdo, árabe e siríaco. O siríaco é um dos ramos vivos do aramaico, a língua que Jesus falava.

Şehrin hemen dışındaki Deyrulzafaran Manastırı 5. yüzyılın sonunda kuruldu. Manastır 1932'ye kadar Süryani Ortodoks Patrikliğinin merkeziydi. Burada bugün de ayin yapılır. Şehrin içinde ise 12. yüzyıldan kalma Ulu Cami ile Kasımiye ve Zinciriye medreseleri görülmeye değer. Mardin'in tarihî kenti UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndedir.

O mosteiro de Deyrulzafaran, mesmo à saída da cidade, foi fundado no fim do século V. Até 1932 foi a sede do patriarca siríaco ortodoxo. Ainda hoje ali se celebram ofícios religiosos. Dentro da cidade, a Grande Mesquita do século XII e as madraças Kasımiye e Zinciriye merecem uma visita. A cidade histórica de Mardin está na Lista Indicativa do Património Mundial da UNESCO.

Adıyaman'daki Nemrut Dağı'nın zirvesi 2.100 metreyi aşar. Kommagene Kralı I. Antiokhos, MÖ 1. yüzyılda kendi mezarını bu zirveye yaptırdı. Mezarın üzerine kırma taşlardan yaklaşık 50 metre yüksekliğinde bir tümülüs yığıldı. Kral, çevredeki teraslara kendi heykelini Zeus, Apollon, Herakles ve Kommagene tanrıçasının dev heykelleriyle yan yana diktirdi.

O cume do monte Nemrut, em Adıyaman, ultrapassa os 2100 metros. No século I a.C., o rei Antíoco I de Comagena mandou construir o seu próprio túmulo neste cume. Sobre o túmulo foi amontoado, com pedra britada, um montículo funerário com cerca de 50 metros de altura. Nos terraços em redor, o rei mandou erguer a sua própria estátua lado a lado com estátuas gigantes de Zeus, Apolo, Héracles e da deusa Comagena.

Heykellerin başları zamanla gövdelerinden koptu ve yere düştü. Her biri yaklaşık iki metre yüksekliğindeki bu taş başlar bugün terasta yan yana durur. Ziyaretçilerin çoğu, gün doğumunu ya da gün batımını izlemek için dağa çıkar. Güneş yükselirken taş başların rengi griden altın sarısına döner. Nemrut Dağı 1987'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Com o tempo, as cabeças das estátuas soltaram-se dos corpos e caíram ao chão. Hoje essas cabeças de pedra, com cerca de dois metros cada, estão lado a lado no terraço. A maioria dos visitantes sobe à montanha para ver o nascer ou o pôr do sol. Quando o sol nasce, as cabeças de pedra passam do cinzento ao dourado. O monte Nemrut está na Lista do Património Mundial da UNESCO desde 1987.

Türkiye'nin kuzeyindeki Karadeniz kıyısı, Ege ve Akdeniz kıyılarından çok farklıdır. Bu bölgede yağmur boldur ve dağlar denize çok yakındır. Yamaçlar sık ormanlarla kaplıdır; köyler dik tepelere tutunmuş gibi görünür. Rize'nin çay bahçeleri, Artvin'in derin vadileri ve Trabzon'daki 13. yüzyıldan kalma Ayasofya, bölgenin en bilinen yerleridir.

A costa do mar Negro, no norte da Turquia, é muito diferente do Egeu e do Mediterrâneo. Nesta região chove muito e as montanhas ficam muito perto do mar. Florestas densas cobrem as encostas e as aldeias parecem agarradas a colinas íngremes. As plantações de chá de Rize, os vales profundos de Artvin e a Santa Sofia de Trebizonda, do século XIII, são os lugares mais conhecidos da região.

Rize'nin Çamlıhemşin ilçesindeki Ayder Yaylası, Kaçkar Dağları'nın eteğinde kurulmuştur. Yayla, ahşap evleri ve kaplıcasıyla tanınır. Trabzon'daki Uzungöl'ün fotoğrafları sosyal medyada çok paylaşılır. Ancak gölün çevresindeki dağlarda saatlerce kimseyle karşılaşmadan yürümek mümkündür. Yazın Hemşin yaylalarında şenlikler yapılır, tulum eşliğinde horon tepilir.

O planalto de Ayder, no distrito de Çamlıhemşin, em Rize, fica no sopé dos montes Kaçkar. É conhecido pelas casas de madeira e pela sua nascente termal. As fotografias do lago Uzungöl, em Trebizonda, são muito partilhadas nas redes sociais. Mas nas montanhas à volta do lago pode-se caminhar durante horas sem encontrar ninguém. No verão fazem-se festas nas pastagens de Hemşin e dança-se o horon ao som da gaita de foles tulum.

Şanlıurfa'nın yaklaşık 15 kilometre kuzeydoğusundaki Göbeklitepe'de kazılar 1995'te başladı. Buradaki yapılar yaklaşık 11.500 yıl öncesine, MÖ 9600 civarına tarihlenir. Göbeklitepe bu yaşıyla Stonehenge'den 6.000, Mısır piramitlerinden de 7.000 yıl kadar eskidir. Dairesel yapıların ortasında, bazıları 5 metreyi bulan T biçimli dikilitaşlar yükselir. Taşların üzerinde tilki, yaban domuzu, yılan ve akbaba kabartmaları vardır.

As escavações em Göbeklitepe, a cerca de 15 quilómetros a nordeste de Şanlıurfa, começaram em 1995. As construções do sítio têm cerca de 11 500 anos, ou seja, datam de cerca de 9600 a.C. Göbeklitepe é assim uns 6000 anos mais antigo do que Stonehenge e uns 7000 anos mais antigo do que as pirâmides do Egito. No centro dos recintos circulares erguem-se pilares em forma de T, alguns com até 5 metros. Nas pedras há relevos de raposas, javalis, serpentes e abutres.

Göbeklitepe'yi asıl şaşırtıcı kılan, onu yapan insanlardır. Bu taşları henüz tarım yapmayan avcı-toplayıcılar dikti. Bilim insanları uzun süre, insanların önce tarıma geçtiğini, anıtsal yapıları ise daha sonra yaptığını düşünüyordu. Göbeklitepe bu sıranın tersi de olabileceğini gösterdi. Alan 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Yakındaki Karahantepe'de de benzer yapılar bulundu.

O que torna Göbeklitepe realmente surpreendente são as pessoas que o construíram. Estas pedras foram erguidas por caçadores-recoletores que ainda não praticavam a agricultura. Durante muito tempo, os cientistas pensaram que o ser humano se tornou primeiro agricultor e só depois construiu monumentos. Göbeklitepe mostrou que a ordem pode ter sido a inversa. O sítio entrou na Lista do Património Mundial da UNESCO em 2018. Na vizinha Karahantepe também foram encontradas construções semelhantes.

Karabük'e bağlı Safranbolu, Osmanlı evlerinin en iyi korunduğu kasabalardan biridir. Evler taş temeller üzerinde yükselir; ahşap çatkılı, beyaz badanalı üst katlar sokağa doğru taşar. Kasaba 1994'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Eski evlerin birçoğu bugün pansiyon ya da butik otel olarak hizmet verir. 17. yüzyıldan kalma Cinci Hanı da artık bir oteldir.

Safranbolu, na província de Karabük, é uma das vilas onde as casas otomanas estão mais bem conservadas. As casas assentam em alicerces de pedra, e os andares superiores, em tabique de madeira caiado de branco, avançam sobre a rua. A vila entrou na Lista do Património Mundial da UNESCO em 1994. Muitas das casas antigas funcionam hoje como pensões ou hotéis de charme. O Cinci Han, do século XVII, também é hoje um hotel.

Kasabanın adı safrandan gelir. Bu pahalı baharat yakındaki Davutobası köyünde hâlâ yetiştirilir ve sonbaharda toplanır. Çarşıda safranlı lokum, safran çayı, el yapımı bakır ve deri eşyalar satılır. Akşam turist kafileleri ayrılınca kasabaya sessizlik çöker. O saatlerde dar sokaklarda yürümek ayrı bir keyif verir.

A vila deve o nome ao açafrão. Esta especiaria cara ainda é cultivada na aldeia vizinha de Davutobası e colhida no outono. No bazar vendem-se delícias turcas de açafrão, chá de açafrão e peças artesanais de cobre e de couro. Ao fim do dia, quando os grupos de turistas partem, o silêncio cai sobre a vila. Passear a essa hora pelas ruas estreitas é um prazer especial.

Denizli yakınlarındaki Pamukkale, uzaktan karla kaplı bir yamacı andırır. Ancak bu beyazlığın kaynağı kar değil, kireçtir. Yerin altından çıkan sıcak ve kireçli su yamaçtan aşağı akarken kireç tortusu bırakır. Böylece basamak basamak travertenler ve küçük havuzlar oluşur. Ziyaretçiler terasların bir bölümünde yalınayak yürüyebilir. Travertenleri korumak için ayakkabıyla girmek yasaktır.

Vista de longe, Pamukkale, perto de Denizli, parece uma encosta coberta de neve. Mas esse branco não vem da neve, vem do calcário. A água quente e rica em calcário que brota do chão deixa depósitos ao descer a encosta. Assim se formam, degrau a degrau, socalcos de travertino e pequenas piscinas. Os visitantes podem caminhar descalços numa parte dos socalcos. Para proteger o travertino, é proibido entrar de sapatos.

Terasların hemen üstünde antik Hierapolis kenti uzanır. Kenti MÖ 2. yüzyılda Bergama kralları kurdu, Roma döneminde ise Hierapolis bir kaplıca kenti olarak büyüdü. Büyük tiyatrosu, hamamları ve Anadolu'nun en büyük antik mezarlıklarından biri bugün de görülebilir. İtalyan arkeologlar 2013'te Plutonion'u buldu. Zehirli gaz çıkan bu mağara, eski inanışa göre yeraltı dünyasının kapısıydı. Pamukkale ve Hierapolis 1988'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Logo acima dos socalcos estende-se a antiga cidade de Hierápolis. Foi fundada pelos reis de Pérgamo no século II a.C., e na época romana Hierápolis cresceu como cidade termal. O grande teatro, as termas e uma das maiores necrópoles antigas da Anatólia ainda hoje se podem ver. Em 2013, arqueólogos italianos encontraram o Plutónio. Segundo as crenças antigas, esta gruta de onde sai gás venenoso era a porta do mundo subterrâneo. Pamukkale e Hierápolis estão na Lista do Património Mundial da UNESCO desde 1988.

Doğu Anadolu, uzak olduğu ve kışları sert geçtiği için az ziyaretçi alır. Kars'ın 45 kilometre kadar doğusundaki Ani, Ermenistan sınırının hemen yanında, ıssız bir yaylada yer alır. Ani, 10. ve 11. yüzyıllarda Ermeni Bagratlı Krallığı'nın başkentiydi ve dönemin büyük şehirlerinden biriydi. Bugün rüzgârlı düzlükte surlar, kiliseler, bir cami ve saray kalıntıları dağınık hâlde durur. Ani 2016'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

A Anatólia Oriental recebe poucos visitantes porque fica longe e tem invernos rigorosos. Ani, a cerca de 45 quilómetros a leste de Kars, fica num planalto deserto, mesmo junto à fronteira com a Arménia. Nos séculos X e XI, Ani foi a capital do reino arménio dos Bagrátidas e uma das grandes cidades do seu tempo. Hoje, muralhas, igrejas, uma mesquita e as ruínas de um palácio estão espalhadas por uma planície varrida pelo vento. Ani entrou na Lista do Património Mundial da UNESCO em 2016.

Van Gölü, Türkiye'nin en büyük gölüdür. Suyu sodalı olduğu için içilmez ve gölde yalnızca inci kefali yaşayabilir. Göldeki Akdamar Adası'nda 10. yüzyılda yapılmış Akdamar Kilisesi bulunur. Kilisenin dış duvarlarındaki kabartmalarda Âdem ile Havva'dan Davut ile Golyat'a kadar pek çok sahne vardır. Van, kahvaltısıyla da ünlüdür. Otlu peynir, murtuğa, kaymak ve bal, Van kahvaltısının vazgeçilmezleridir.

O lago de Van é o maior lago da Turquia. A sua água, muito alcalina, não é potável, e no lago só consegue viver um peixe, o inci kefali. Na ilha de Akdamar, no lago, ergue-se a igreja de Akdamar, construída no século X. Os relevos das suas paredes exteriores mostram muitas cenas, de Adão e Eva a David e Golias. Van é também famosa pelo seu pequeno-almoço. Queijo com ervas, murtuğa, kaymak e mel são indispensáveis num pequeno-almoço de Van.

Likya Yolu, Fethiye yakınlarından Antalya'ya kadar uzanan, 500 kilometreyi aşan bir yürüyüş yoludur. İşaretli parkuru 1990'ların sonunda İngiliz yürüyüşçü Kate Clow açtı. Yol, antik Likya'nın kaya mezarlarının yanından, çam ormanlarının içinden, denize bakan yamaçlardan ve küçük köylerden geçer. Yolun tamamını yürümek bir ay kadar sürer, bu yüzden çoğu kişi birkaç günlük bir bölümünü seçer.

O Caminho Lício é um trilho pedestre de mais de 500 quilómetros que vai dos arredores de Fethiye até Antália. O percurso sinalizado foi aberto no fim dos anos 90 pela caminhante britânica Kate Clow. O trilho passa junto a túmulos escavados na rocha da antiga Lícia, atravessa pinhais, segue encostas com vista para o mar e cruza pequenas aldeias. Percorrê-lo todo leva cerca de um mês, por isso a maioria escolhe um troço de poucos dias.

Yol üzerinde Ksanthos, Patara, Myra ve Olympos gibi antik kentler vardır. Noel Baba efsanesinin kaynağı olan Aziz Nikolaos Patara'da doğdu ve bugünkü Demre olan Myra'da piskoposluk yaptı. Onun adını taşıyan kilise de Demre'dedir. Kekova'da yarısı suya gömülü antik kent kalıntıları tekneden görülebilir. Olympos yakınlarındaki Yanartaş'ta ise kayaların arasından çıkan doğal gaz binlerce yıldır yanmaktadır.

Pelo caminho encontram-se cidades antigas como Xanthos, Patara, Mira e Olympos. São Nicolau, que está na origem da lenda do Pai Natal, nasceu em Patara e foi bispo de Mira, a atual Demre. A igreja que tem o seu nome fica também em Demre. Em Kekova podem ver-se de barco as ruínas de uma cidade antiga meio submersas no mar. E em Yanartaş, perto de Olympos, o gás natural que sai entre as rochas arde há milhares de anos.

Gaziantep, Türkiye'de en çok yemekleriyle anılan şehirlerden biridir. UNESCO, şehri 2015'te gastronomi alanında Yaratıcı Şehirler Ağı'na aldı. Antep baklavası, Avrupa Birliği'nde coğrafi işaretle korunan ilk Türk ürünü oldu. Şehirde dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Zeugma Mozaik Müzesi de bulunur. Müzenin en ünlü eseri 'Çingene Kızı' mozaiğidir.

Gaziantep é uma das cidades da Turquia mais conhecidas pela sua comida. Em 2015, a UNESCO integrou-a na sua Rede de Cidades Criativas no domínio da gastronomia. A baklava de Antep foi o primeiro produto turco protegido por uma indicação geográfica na União Europeia. Na cidade fica também o Museu do Mosaico de Zeugma, um dos maiores museus de mosaicos do mundo. A sua peça mais famosa é o mosaico da 'Rapariga Cigana'.

Antep mutfağında kebaplar, yuvarlama ve ali nazik gibi yemekler, bol fıstıklı tatlılar ve kahvaltıda yenen katmer öne çıkar. Bakırcılar Çarşısı'nda ustalar bugün de çekiçle bakır döver. Şehrin ortasındaki tepede yükselen Gaziantep Kalesi'nin kökeni Roma dönemine uzanır. Kale daha sonra Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarıldı ve genişletildi.

Na cozinha de Antep destacam-se as espetadas kebab, pratos como o yuvarlama e o ali nazik, doces cheios de pistácio e o katmer, que se come ao pequeno-almoço. No Bazar dos Caldeireiros, os artesãos ainda trabalham o cobre à martelada. O castelo de Gaziantep, que se ergue numa colina no centro da cidade, remonta à época romana. Mais tarde foi reparado e ampliado sob os bizantinos, os seljúcidas e os otomanos.

Bu yazıdaki yerler birbirine hiç benzemez. Kapadokya'nın peri bacaları, Karadeniz'in sisli yaylaları, Mardin'in taş sokakları ve Gaziantep'in bakırcı çarşısı aynı ülkenin farklı yüzleridir. Aralarındaki mesafe bazen bin kilometreyi geçer.

Os lugares deste artigo não se parecem nada uns com os outros. As chaminés de fada da Capadócia, as pastagens enevoadas do mar Negro, as ruas de pedra de Mardin e o bazar dos caldeireiros de Gaziantep são rostos diferentes do mesmo país. A distância entre eles ultrapassa por vezes os mil quilómetros.

Bu yerlerin çoğuna otobüsle ya da kiralık arabayla ulaşılabilir. Yolculuk sırasında biraz Türkçe bilmek büyük kolaylık sağlar. Köy kahvesinde yol sormak, pansiyon sahibiyle sohbet etmek ya da çarşıda pazarlık yapmak için birkaç cümle yeter. Gezginler en iyi tavsiyeleri çoğu zaman bu küçük sohbetlerden alır.

À maioria destes lugares chega-se de autocarro ou de carro alugado. Na estrada, saber um pouco de turco ajuda muito. Bastam umas poucas frases para perguntar o caminho no café de uma aldeia, conversar com o dono de uma pensão ou regatear no bazar. Muitas vezes, é nestas pequenas conversas que os viajantes recebem os melhores conselhos.