Türkiye'de Festivaller ve Kutlamalar

Türkiye'de yıl boyunca bayram ve kutlama eksik olmaz. Takvimde iki dinî bayram ile dört millî bayram yer alır. Millî bayramlar 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos ve 29 Ekim'de kutlanır. Bunlara Nevruz ve Hıdırellez gibi eski bahar şenlikleri ile neredeyse her kasabada düzenlenen yerel festivaller de eklenir.

Na Turquia nunca faltam festas e celebrações ao longo do ano. O calendário tem dois feriados religiosos e quatro feriados nacionais. Os feriados nacionais celebram-se a 23 de abril, 19 de maio, 30 de agosto e 29 de outubro. A estes juntam-se antigas festas da primavera, como o Nevruz e o Hıdırellez, e as festas locais que se realizam em quase todas as vilas.

Her bayramın kendine özgü âdetleri vardır. Bazı bayramlarda büyüklerin eli öpülür, bazılarında ateşin üzerinden atlanır, bazılarında da akşam meydanlarda fener alayı yürür. Bu âdetler, insanların neye değer verdiğini ve geçmişi nasıl andığını açıkça gösterir.

Cada festa tem os seus costumes. Nalgumas beija-se a mão aos mais velhos, noutras salta-se por cima de uma fogueira, noutras ainda um desfile de lanternas atravessa as praças ao fim da tarde. Estes costumes mostram claramente aquilo que as pessoas valorizam e a forma como recordam o passado.

Ramazan, Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Hicri yıl güneş yılından yaklaşık 11 gün kısa olduğu için Ramazan her yıl biraz daha erken gelir. Oruç tutanlar gün ağarmadan sahura kalkar, akşam ezanına kadar ne yer ne içer. Gece yarısından sonra mahallelerde davulcular dolaşır ve maniler söyleyerek insanları sahura uyandırır. Bayramda ise davulcular kapı kapı dolaşıp bahşişlerini toplar.

O Ramadão é o nono mês do calendário islâmico. Como o ano islâmico é cerca de 11 dias mais curto do que o ano solar, o Ramadão chega todos os anos um pouco mais cedo. Quem jejua levanta-se antes do amanhecer para o sahur e não come nem bebe até à chamada para a oração da tarde. Depois da meia-noite, os tocadores de tambor percorrem os bairros e acordam as pessoas para o sahur, cantando quadras. Quando chega a festa, vão de porta em porta recolher a sua gorjeta.

Akşam ezanı okununca oruç açılır. İftar sofrasında genellikle hurma, çorba ve sıcak Ramazan pidesi bulunur; tatlı olarak güllaç yenir. Belediyeler meydanlara uzun iftar masaları kurar. İstanbul'da camilerin iki minaresi arasına ışıklı yazılar asılır; Osmanlı'dan kalma bu süslemenin adı mahyadır. Ramazan'ın 27. gecesi Kadir Gecesi'dir. O gece camiler dolup taşar.

O jejum é quebrado com a chamada para a oração da tarde. Na mesa do iftar costuma haver tâmaras, sopa e pide do Ramadão quentinho, e de sobremesa come-se güllaç. As câmaras municipais montam longas mesas de iftar nas praças. Em Istambul penduram-se inscrições luminosas entre dois minaretes das mesquitas; esta decoração herdada dos otomanos chama-se mahya. A 27.ª noite do Ramadão é a Noite do Destino, e nessa noite as mesquitas ficam completamente cheias.

Oruç ayı bitince üç gün süren Ramazan Bayramı başlar. Halk arasında adı Şeker Bayramı'dır, çünkü evlerde misafirlere bol bol şeker, lokum ve tatlı ikram edilir. Bayram sabahı erkekler bayram namazına gider. Birçok aile namazdan sonra mezarlığa uğrar ve ölmüş yakınlarını anar. Sonra ziyaretler başlar; ilk sırada her zaman aile büyükleri vardır.

Quando termina o mês de jejum, começa o Ramazan Bayramı, que dura três dias. O povo chama-lhe Şeker Bayramı, a Festa do Açúcar, porque se oferecem aos convidados rebuçados, delícias turcas e doces com fartura. Na manhã da festa, os homens vão à oração festiva. Muitas famílias passam depois pelo cemitério para recordar os familiares que já morreram. Seguem-se as visitas, e os mais velhos da família vêm sempre em primeiro lugar.

Çocuklar büyüklerin elini öpüp alnına koyar, karşılığında harçlık alır. Bayram için alınan yeni giysilere bayramlık denir. Çocuklar bayramlıklarını giyecekleri sabahı sabırsızlıkla bekler. İnsanlar 'İyi bayramlar' ya da 'Bayramınız mübarek olsun' diyerek birbirlerinin bayramını kutlar. Bayramdan önceki günlerde otogarlar ve havalimanları dolar, otoyollarda uzun kuyruklar oluşur. Milyonlarca insan bayramı memleketinde geçirmek için yola çıkar.

As crianças beijam a mão aos mais velhos, levam-na à testa e recebem em troca algum dinheiro. As roupas novas compradas para a festa chamam-se bayramlık. As crianças esperam com impaciência pela manhã em que as vão vestir. As pessoas dão as boas festas umas às outras dizendo 'İyi bayramlar' (Boas festas) ou 'Bayramınız mübarek olsun' (Abençoada festa). Nos dias anteriores, as estações rodoviárias e os aeroportos enchem-se e formam-se longas filas nas autoestradas. Milhões de pessoas põem-se a caminho para passar a festa na sua terra natal.

Kurban Bayramı, Ramazan Bayramı'ndan iki ay on gün kadar sonra gelir ve dört gün sürer. Bayramın kökü Hz. İbrahim'in hikâyesine dayanır: İbrahim oğlunu kurban etmeye hazırlanırken Allah ona bir koç gönderdi. Durumu iyi olan aileler bayramda koyun, keçi ya da sığır keser. Geleneğe göre et üçe bölünür. Bir payı evde kalır, biri akrabalara ve komşulara, biri de yoksullara gider.

O Kurban Bayramı, a Festa do Sacrifício, chega cerca de dois meses e dez dias depois do Ramazan Bayramı e dura quatro dias. Tem origem na história de Abraão: quando Abraão se preparava para sacrificar o filho, Deus enviou-lhe um carneiro. As famílias que têm meios sacrificam uma ovelha, uma cabra ou uma vaca. Segundo o costume, a carne é dividida em três. Uma parte fica em casa, outra vai para os familiares e vizinhos e outra para os pobres.

Bayram sabahı namazdan sonra kesimler başlar. Büyük şehirlerde hayvanlar belediyelerin belirlediği yerlerde kesilir; kasaplar bu günlerde gece gündüz çalışır. Köylerde ise kesim çoğunlukla bahçede, komşuların yardımıyla yapılır. Akşam evlerde kavurma pişirilir, komşulara et dağıtılır. Kurban Bayramı her yıl hac döneminin sonuna denk gelir; bu sırada milyonlarca hacı Mekke'dedir.

Na manhã da festa, depois da oração, começam os abates. Nas grandes cidades, os animais são abatidos em locais definidos pela câmara municipal, e os talhantes trabalham dia e noite. Nas aldeias, faz-se sobretudo no quintal, com a ajuda dos vizinhos. À noite cozinha-se kavurma, carne salteada, nas casas e distribui-se carne pelos vizinhos. Todos os anos, o Kurban Bayramı coincide com o fim da peregrinação, quando milhões de peregrinos estão em Meca.

29 Ekim 1923 akşamı Türkiye Büyük Millet Meclisi cumhuriyeti ilan etti ve aynı gün Mustafa Kemal'i ilk cumhurbaşkanı seçti. 29 Ekim o günden beri Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır ve millî bayramların en büyüğü sayılır. Resmî tatil 28 Ekim öğleden sonra başlar. Okullar ve devlet daireleri 29 Ekim'de kapalıdır.

Na noite de 29 de outubro de 1923, a Grande Assembleia Nacional da Turquia proclamou a República e, no mesmo dia, elegeu Mustafa Kemal primeiro presidente. Desde então, o 29 de outubro é celebrado como Dia da República e considerado o maior dos feriados nacionais. O feriado oficial começa na tarde de 28 de outubro. As escolas e os serviços públicos fecham a 29 de outubro.

Bayramdan günler önce binalara, balkonlara ve arabalara bayraklar asılır. Bayram sabahı Ankara'da devletin önde gelenleri Anıtkabir'i ziyaret eder. Okullarda ve meydanlarda törenler yapılır, öğrenciler şiir okur. Akşam birçok şehirde fener alayı düzenlenir: Ellerinde fener ve bayraklarla yürüyen kalabalıklar marşlar söyler. Kutlamalar gece havai fişeklerle sona erer.

Dias antes da festa, penduram-se bandeiras nos edifícios, nas varandas e nos carros. Na manhã do feriado, os principais dirigentes do Estado visitam Anıtkabir, o mausoléu de Atatürk em Ancara. Realizam-se cerimónias nas escolas e nas praças, e os alunos recitam poemas. Ao fim da tarde, muitas cidades organizam um desfile de lanternas: multidões caminham com lanternas e bandeiras, cantando marchas. As celebrações terminam à noite com fogo de artifício.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Bu günün yıl dönümü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır. Yaygın anlatıma göre Atatürk bu bayramı çocuklara armağan etmiştir. Bu yüzden 23 Nisan'ın asıl sahipleri çocuklardır. Millî bir bayramın çocuklara ayrılmasına dünyada pek rastlanmaz.

A Grande Assembleia Nacional da Turquia abriu em Ancara a 23 de abril de 1920. O aniversário deste dia é celebrado como Dia da Soberania Nacional e da Criança. Segundo se conta, Atatürk ofereceu esta festa às crianças. Por isso, as verdadeiras donas do 23 de abril são as crianças. É raro no mundo um feriado nacional ser dedicado às crianças.

O gün okullarda gösteriler yapılır; çocuklar şiir okur, halk oyunları oynar. Bazı çocuklar bir günlüğüne valinin, belediye başkanının, hatta bakanların koltuğuna oturur. TRT, 1979'dan beri her yıl dünyanın dört bir yanından çocuk topluluklarını bu bayrama davet eder. Konuk çocuklar Türk ailelerin evinde kalır ve kendi ülkelerinin danslarını sahneler.

Nesse dia, as escolas organizam espetáculos: as crianças recitam poemas e dançam danças folclóricas. Algumas crianças sentam-se durante um dia na cadeira do governador, do presidente da câmara ou até de um ministro. Desde 1979, a televisão pública TRT convida todos os anos grupos de crianças de todo o mundo para esta festa. Os jovens convidados ficam em casa de famílias turcas e apresentam as danças dos seus países.

Nevruz 21 Mart'ta, gece ile gündüzün eşitlendiği günlerde kutlanır. İran'dan Orta Asya'ya, Kafkasya'dan Balkanlar'a kadar pek çok halk bu günü yeni yılın ve baharın başlangıcı sayar. Türkiye'de Nevruz en kalabalık biçimde Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Diyarbakır'da kutlanır. İnsanlar renkli giysiler giyer, halay çeker ve ateş yakar. Ateşin üzerinden atlamanın kötülükleri uzaklaştırdığına inanılır.

O Nevruz celebra-se a 21 de março, na altura em que o dia e a noite ficam iguais. Do Irão à Ásia Central, do Cáucaso aos Balcãs, muitos povos consideram este dia o início do novo ano e da primavera. Na Turquia, as maiores celebrações têm lugar na Anatólia Oriental e do Sudeste, sobretudo em Diyarbakır. As pessoas vestem roupas coloridas, dançam o halay e acendem fogueiras. Acredita-se que saltar por cima do fogo afasta o mal.

Nevruz, Türk boylarının da eskiden beri kutladığı bir gündür. Türk geleneğinde bu gün, Ergenekon'dan çıkış günü olarak da anılır. Nevruz Türkiye'de resmî tatil değildir. Yine de devlet 1990'lardan beri Nevruz törenleri düzenler. UNESCO 2009'da Nevruz'u, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birkaç ülkenin ortak mirası olarak somut olmayan kültürel miras listesine aldı.

Os povos túrquicos também celebram o Nevruz desde tempos antigos. Na tradição turca, este dia é também lembrado como o da saída de Ergenekon. O Nevruz não é feriado oficial na Turquia. Ainda assim, o Estado organiza cerimónias de Nevruz desde os anos 90. Em 2009, a UNESCO inscreveu o Nevruz na sua lista do património cultural imaterial como património comum de vários países, entre os quais a Turquia.

Türkiye'de neredeyse her şehrin, hatta her kasabanın kendi festivali vardır. En eskisi Edirne'deki Kırkpınar Yağlı Güreşleri'dir. Geleneğe göre ilk kez 1346'da yapılan güreşler her yaz Sarayiçi'nde düzenlenir. Pehlivanlar deri kıspetlerini giyer, zeytinyağına bulanıp güreşe çıkar. Kazanan pehlivan, başpehlivan unvanını ve altın kemeri alır. UNESCO, Kırkpınar'ı 2010'da somut olmayan kültürel miras listesine ekledi.

Na Turquia, quase todas as cidades, e até quase todas as vilas, têm a sua própria festa. A mais antiga é a luta com azeite de Kırkpınar, em Edirne. Segundo a tradição, realizou-se pela primeira vez em 1346, e os combates acontecem todos os verões em Sarayiçi. Os lutadores vestem os calções de couro chamados kıspet, cobrem-se de azeite e entram na luta. O vencedor recebe o título de başpehlivan (campeão) e o cinturão de ouro. Em 2010, a UNESCO inscreveu Kırkpınar na sua lista do património cultural imaterial.

Manisa'da ise her bahar Mesir Macunu Festivali yapılır. Kırk bir çeşit baharatla hazırlanan macun, Sultan Camii'nin kubbesinden ve minarelerinden kalabalığa saçılır; bu gelenek de 2012'de UNESCO listesine girdi. Sonbaharda Antalya'da Altın Portakal Film Festivali, her nisan İstanbul'da film festivali düzenlenir. Haziranda Tekirdağ'da kiraz festivali, sonbaharda Ege'nin zeytin kasabalarında hasat şenlikleri yapılır.

Em Manisa realiza-se todas as primaveras a Festa da Pasta de Mesir. A pasta, feita com quarenta e uma especiarias, é atirada à multidão da cúpula e dos minaretes da Mesquita do Sultão; também esta tradição entrou na lista da UNESCO em 2012. No outono, Antália acolhe o Festival de Cinema Laranja de Ouro, e todos os abris Istambul organiza o seu festival de cinema. Em junho há uma festa da cereja em Tekirdağ e, no outono, as vilas olivícolas do Egeu celebram a colheita.

Hıdırellez, 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanır. İnanışa göre Hızır ile İlyas o gece yeryüzünde buluşur ve dokundukları yere bolluk getirir. İnsanlar dileklerini kâğıda yazar ya da çizer, sonra gül ağacının dalına bağlar. Akşam ateşler yakılır, gençler ateşin üzerinden atlar. Sabah erkenden kalkıp yüzünü çiğle yıkayanlar da vardır.

O Hıdırellez celebra-se na noite de 5 para 6 de maio. Segundo a crença, Hızır e İlyas encontram-se nessa noite na terra e trazem abundância a tudo aquilo em que tocam. As pessoas escrevem ou desenham os seus desejos num papel e depois atam-no a um ramo de roseira. À noite acendem-se fogueiras e os jovens saltam por cima delas. Também há quem se levante cedo de manhã para lavar a cara com o orvalho.

Hıdırellez en canlı biçimde Trakya'da, Ege'de ve Balkanlar'da yaşatılır. Edirne'de Romanlar bu günleri Kakava adıyla, müzik ve dansla birkaç gün boyunca kutlar. Bu bayramda İslamiyet öncesi bahar inançları ile İslami gelenekler yan yana yaşar. UNESCO, Hıdırellez'i 2017'de Türkiye ve Kuzey Makedonya'nın ortak başvurusuyla listesine aldı.

O Hıdırellez mantém-se mais vivo na Trácia, no Egeu e nos Balcãs. Em Edirne, os ciganos celebram estes dias durante vários dias com o nome de Kakava, com música e dança. Nesta festa convivem crenças primaveris anteriores ao islão e tradições islâmicas. A UNESCO inscreveu o Hıdırellez na sua lista em 2017, na sequência de uma candidatura conjunta da Turquia e da Macedónia do Norte.

Türkiye'de düğün yalnızca iki kişinin değil, iki ailenin, bazen de bütün köyün işidir. Önce kız istenir, ardından nişan yapılır. Düğünden önceki akşam kına gecesidir: Gelinin kadın akrabaları ve arkadaşları toplanır, gelinin avucuna kına yakılır. O gece söylenen hüzünlü türküler çoğu zaman gelini de ağlatır.

Na Turquia, um casamento não diz respeito apenas a duas pessoas, mas a duas famílias e, por vezes, a uma aldeia inteira. Primeiro pede-se a mão da noiva e depois faz-se o noivado. Na véspera do casamento é a noite da hena: as familiares e amigas da noiva reúnem-se e aplica-se-lhe hena na palma da mão. As canções tristes cantadas nessa noite fazem muitas vezes chorar também a noiva.

Düğün günü davul zurna çalar, misafirler el ele tutuşup halay çeker. Gelinle damadın yakasına para iğnelenir, akrabalar altın takar. Bu takılar, yeni hayata başlayan genç çiftin ilk birikimi olur. Köy düğünlerinde bütün köye yemek verilir; büyük kazanlarda keşkek ya da pilav pişirilir.

No dia do casamento tocam o davul e a zurna, tambor e charamela, e os convidados dão as mãos para dançar o halay. Prendem-se notas na gola dos noivos e os familiares oferecem ouro. Estas ofertas tornam-se as primeiras poupanças do jovem casal no início da nova vida. Nos casamentos de aldeia, toda a aldeia é convidada a comer; em grandes caldeirões coze keşkek ou pilaf.

Türkiye'de ne bayram ne düğün müziksiz olur. Her bölgenin kendi sesi vardır: Karadeniz'de kemençe ve tulum, Ege'de zeybek havaları, İç Anadolu'da bağlama eşliğinde söylenen uzun havalar, Güneydoğu'da davul zurna. Aynı türkünün bir köyde başka, komşu köyde başka söylendiği bile olur.

Na Turquia não há festa nem casamento sem música. Cada região tem o seu próprio som: a rabeca kemençe e a gaita de foles tulum no mar Negro, as melodias de zeybek no Egeu, os longos cantos de ritmo livre acompanhados ao bağlama na Anatólia Central, e o tambor e a zurna no Sudeste. Acontece até a mesma canção popular ser cantada de uma maneira numa aldeia e de outra na aldeia vizinha.

Halk oyunları da bölgeden bölgeye değişir. Karadeniz'in horonu hızlı ve titrek adımlarıyla tanınır. Ege'nin zeybeği ağır ve gururlu bir oyundur. Güneydoğu'da insanlar el ele tutuşup uzun sıralar hâlinde halay çeker. Konya'da ve Silifke'de oyuncular ellerindeki tahta kaşıklarla tempo tutar. Bayramlarda ve festivallerde bu oyunlar yöresel kıyafetlerle sahnelenir.

As danças folclóricas também mudam de região para região. O horon do mar Negro é conhecido pelos passos rápidos e trémulos. O zeybek do Egeu é uma dança lenta e orgulhosa. No Sudeste, as pessoas dão as mãos e dançam o halay em longas filas. Em Konya e em Silifke, os bailarinos marcam o ritmo com colheres de pau. Nas festas e nos festivais, estas danças são apresentadas com trajes regionais.

Türkiye'nin bayram takvimi ülkenin farklı yüzlerini bir arada gösterir. Ramazan'da iftar sofraları kurulur, Kurban Bayramı'nda et paylaşılır, 29 Ekim'de fener alayları yürür, mayısta Hıdırellez ateşleri yanar. Bu kutlamaların çoğu şehirlerde de köylerde de her yıl yeniden yaşanır.

O calendário festivo da Turquia mostra ao mesmo tempo as muitas faces do país. No Ramadão põem-se as mesas de iftar, no Kurban Bayramı partilha-se a carne, a 29 de outubro desfilam as lanternas e em maio ardem as fogueiras do Hıdırellez. A maioria destas celebrações repete-se todos os anos, tanto nas cidades como nas aldeias.

Bayramlarda ve Ramazan'da sık kullanılan birkaç kalıp söz vardır: 'İyi bayramlar', 'Bayramınız kutlu olsun' ve 'Hayırlı Ramazanlar'. Bu sözleri kullanan bir yabancı çoğu evde sıcak bir ilgiyle karşılanır, hatta çaya ya da yemeğe davet edilir.

Nas festas e no Ramadão usam-se muitas vezes algumas expressões feitas: 'İyi bayramlar' (Boas festas), 'Bayramınız kutlu olsun' (Feliz festa) e 'Hayırlı Ramazanlar' (Bom Ramadão). O estrangeiro que as usa é recebido com simpatia na maioria das casas, e chega mesmo a ser convidado para um chá ou para uma refeição.