Türkiye'de Festivaller ve Kutlamalar

Türkiye'de yıl boyunca bayram ve kutlama eksik olmaz. Takvimde iki dinî bayram ile dört millî bayram yer alır. Millî bayramlar 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos ve 29 Ekim'de kutlanır. Bunlara Nevruz ve Hıdırellez gibi eski bahar şenlikleri ile neredeyse her kasabada düzenlenen yerel festivaller de eklenir.

In Turkije is er het hele jaar door geen gebrek aan feestdagen en vieringen. De kalender telt twee religieuze en vier nationale feestdagen. De nationale feestdagen worden gevierd op 23 april, 19 mei, 30 augustus en 29 oktober. Daarbij komen oude lentefeesten zoals Nevruz en Hıdırellez, en de plaatselijke festivals die in bijna elk stadje worden gehouden.

Her bayramın kendine özgü âdetleri vardır. Bazı bayramlarda büyüklerin eli öpülür, bazılarında ateşin üzerinden atlanır, bazılarında da akşam meydanlarda fener alayı yürür. Bu âdetler, insanların neye değer verdiğini ve geçmişi nasıl andığını açıkça gösterir.

Elke feestdag heeft zijn eigen gebruiken. Op sommige kust men de hand van ouderen, op andere springt men over een vuur, en op weer andere trekt er 's avonds een lampionoptocht over de pleinen. Deze gebruiken laten duidelijk zien wat mensen belangrijk vinden en hoe ze het verleden herdenken.

Ramazan, Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Hicri yıl güneş yılından yaklaşık 11 gün kısa olduğu için Ramazan her yıl biraz daha erken gelir. Oruç tutanlar gün ağarmadan sahura kalkar, akşam ezanına kadar ne yer ne içer. Gece yarısından sonra mahallelerde davulcular dolaşır ve maniler söyleyerek insanları sahura uyandırır. Bayramda ise davulcular kapı kapı dolaşıp bahşişlerini toplar.

De ramadan is de negende maand van de islamitische kalender. Omdat het islamitische jaar ongeveer elf dagen korter is dan het zonnejaar, valt de ramadan elk jaar iets eerder. Wie vast, staat voor zonsopgang op voor de sahur en eet en drinkt niets tot de avondoproep tot het gebed. Na middernacht trekken trommelaars door de wijken en wekken de mensen met rijmpjes voor de sahur. Als het feest aanbreekt, gaan ze langs de deuren om hun fooi op te halen.

Akşam ezanı okununca oruç açılır. İftar sofrasında genellikle hurma, çorba ve sıcak Ramazan pidesi bulunur; tatlı olarak güllaç yenir. Belediyeler meydanlara uzun iftar masaları kurar. İstanbul'da camilerin iki minaresi arasına ışıklı yazılar asılır; Osmanlı'dan kalma bu süslemenin adı mahyadır. Ramazan'ın 27. gecesi Kadir Gecesi'dir. O gece camiler dolup taşar.

Bij de avondoproep tot het gebed wordt het vasten verbroken. Op de iftartafel staan meestal dadels, soep en warme ramadanpide, en als toetje güllaç. Gemeenten zetten lange iftartafels op de pleinen. In Istanbul hangt men lichtende teksten tussen twee minaretten van een moskee; deze versiering uit de Ottomaanse tijd heet mahya. De 27e nacht van de ramadan is de Nacht van de Beschikking, en die nacht zitten de moskeeën afgeladen vol.

Oruç ayı bitince üç gün süren Ramazan Bayramı başlar. Halk arasında adı Şeker Bayramı'dır, çünkü evlerde misafirlere bol bol şeker, lokum ve tatlı ikram edilir. Bayram sabahı erkekler bayram namazına gider. Birçok aile namazdan sonra mezarlığa uğrar ve ölmüş yakınlarını anar. Sonra ziyaretler başlar; ilk sırada her zaman aile büyükleri vardır.

Als de vastenmaand voorbij is, begint het Ramazan Bayramı, dat drie dagen duurt. In de volksmond heet het Şeker Bayramı, het Suikerfeest, omdat gasten volop snoep, lokum en zoetigheid krijgen aangeboden. Op de ochtend van het feest gaan de mannen naar het feestgebed. Veel families gaan na het gebed langs de begraafplaats om overleden familieleden te gedenken. Daarna beginnen de bezoeken, en de oudsten van de familie komen altijd eerst.

Çocuklar büyüklerin elini öpüp alnına koyar, karşılığında harçlık alır. Bayram için alınan yeni giysilere bayramlık denir. Çocuklar bayramlıklarını giyecekleri sabahı sabırsızlıkla bekler. İnsanlar 'İyi bayramlar' ya da 'Bayramınız mübarek olsun' diyerek birbirlerinin bayramını kutlar. Bayramdan önceki günlerde otogarlar ve havalimanları dolar, otoyollarda uzun kuyruklar oluşur. Milyonlarca insan bayramı memleketinde geçirmek için yola çıkar.

Kinderen kussen de hand van ouderen, brengen die naar hun voorhoofd en krijgen er zakgeld voor terug. De nieuwe kleren die voor het feest worden gekocht heten bayramlık. Kinderen kijken reikhalzend uit naar de ochtend waarop ze ze mogen aantrekken. Mensen feliciteren elkaar met 'İyi bayramlar' (Fijne feestdagen) of 'Bayramınız mübarek olsun' (Gezegend feest). In de dagen voor het feest lopen busstations en vliegvelden vol en staan er lange files op de snelwegen. Miljoenen mensen gaan op weg om het feest in hun geboortestreek te vieren.

Kurban Bayramı, Ramazan Bayramı'ndan iki ay on gün kadar sonra gelir ve dört gün sürer. Bayramın kökü Hz. İbrahim'in hikâyesine dayanır: İbrahim oğlunu kurban etmeye hazırlanırken Allah ona bir koç gönderdi. Durumu iyi olan aileler bayramda koyun, keçi ya da sığır keser. Geleneğe göre et üçe bölünür. Bir payı evde kalır, biri akrabalara ve komşulara, biri de yoksullara gider.

Het Kurban Bayramı, het Offerfeest, valt ongeveer twee maanden en tien dagen na het Ramazan Bayramı en duurt vier dagen. Het gaat terug op het verhaal van Abraham: toen Abraham op het punt stond zijn zoon te offeren, zond God hem een ram. Gezinnen die het kunnen betalen, slachten met het feest een schaap, een geit of een rund. Volgens de traditie wordt het vlees in drie delen verdeeld. Eén deel blijft thuis, één gaat naar familie en buren, en één naar de armen.

Bayram sabahı namazdan sonra kesimler başlar. Büyük şehirlerde hayvanlar belediyelerin belirlediği yerlerde kesilir; kasaplar bu günlerde gece gündüz çalışır. Köylerde ise kesim çoğunlukla bahçede, komşuların yardımıyla yapılır. Akşam evlerde kavurma pişirilir, komşulara et dağıtılır. Kurban Bayramı her yıl hac döneminin sonuna denk gelir; bu sırada milyonlarca hacı Mekke'dedir.

Op de feestochtend begint na het gebed het slachten. In grote steden worden de dieren geslacht op plekken die de gemeente aanwijst, en slagers werken dag en nacht. In dorpen gebeurt het meestal in de tuin, met hulp van de buren. 's Avonds pruttelt in de huizen kavurma, gebakken vlees, en wordt er vlees bij de buren rondgebracht. Het Offerfeest valt elk jaar aan het einde van de hadj, wanneer miljoenen pelgrims in Mekka zijn.

29 Ekim 1923 akşamı Türkiye Büyük Millet Meclisi cumhuriyeti ilan etti ve aynı gün Mustafa Kemal'i ilk cumhurbaşkanı seçti. 29 Ekim o günden beri Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır ve millî bayramların en büyüğü sayılır. Resmî tatil 28 Ekim öğleden sonra başlar. Okullar ve devlet daireleri 29 Ekim'de kapalıdır.

Op de avond van 29 oktober 1923 riep de Grote Nationale Assemblee van Turkije de republiek uit en koos op dezelfde dag Mustafa Kemal tot eerste president. Sindsdien wordt 29 oktober gevierd als Dag van de Republiek en geldt hij als de belangrijkste nationale feestdag. De officiële vrije dag begint op de middag van 28 oktober. Scholen en overheidsinstellingen zijn op 29 oktober gesloten.

Bayramdan günler önce binalara, balkonlara ve arabalara bayraklar asılır. Bayram sabahı Ankara'da devletin önde gelenleri Anıtkabir'i ziyaret eder. Okullarda ve meydanlarda törenler yapılır, öğrenciler şiir okur. Akşam birçok şehirde fener alayı düzenlenir: Ellerinde fener ve bayraklarla yürüyen kalabalıklar marşlar söyler. Kutlamalar gece havai fişeklerle sona erer.

Dagen van tevoren hangen er al vlaggen aan gebouwen, balkons en auto's. Op de ochtend van de feestdag bezoeken de hoogste bestuurders van het land Anıtkabir, het mausoleum van Atatürk in Ankara. Op scholen en pleinen worden plechtigheden gehouden en leerlingen dragen gedichten voor. 's Avonds is er in veel steden een lampionoptocht: menigten lopen met lampionnen en vlaggen en zingen marsliederen. De festiviteiten eindigen 's nachts met vuurwerk.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Bu günün yıl dönümü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır. Yaygın anlatıma göre Atatürk bu bayramı çocuklara armağan etmiştir. Bu yüzden 23 Nisan'ın asıl sahipleri çocuklardır. Millî bir bayramın çocuklara ayrılmasına dünyada pek rastlanmaz.

Op 23 april 1920 kwam in Ankara de Grote Nationale Assemblee van Turkije voor het eerst bijeen. De verjaardag van die dag wordt gevierd als Dag van de Nationale Soevereiniteit en het Kind. Volgens het bekende verhaal schonk Atatürk deze feestdag aan de kinderen. Daarom zijn de kinderen de echte eigenaars van 23 april. Het komt in de wereld zelden voor dat een nationale feestdag aan kinderen is gewijd.

O gün okullarda gösteriler yapılır; çocuklar şiir okur, halk oyunları oynar. Bazı çocuklar bir günlüğüne valinin, belediye başkanının, hatta bakanların koltuğuna oturur. TRT, 1979'dan beri her yıl dünyanın dört bir yanından çocuk topluluklarını bu bayrama davet eder. Konuk çocuklar Türk ailelerin evinde kalır ve kendi ülkelerinin danslarını sahneler.

Die dag zijn er op scholen voorstellingen: kinderen dragen gedichten voor en dansen volksdansen. Sommige kinderen zitten een dag lang in de stoel van de gouverneur, de burgemeester of zelfs een minister. Sinds 1979 nodigt de publieke omroep TRT elk jaar kindergroepen uit de hele wereld uit voor dit feest. De jonge gasten logeren bij Turkse gezinnen en voeren de dansen van hun eigen land op.

Nevruz 21 Mart'ta, gece ile gündüzün eşitlendiği günlerde kutlanır. İran'dan Orta Asya'ya, Kafkasya'dan Balkanlar'a kadar pek çok halk bu günü yeni yılın ve baharın başlangıcı sayar. Türkiye'de Nevruz en kalabalık biçimde Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Diyarbakır'da kutlanır. İnsanlar renkli giysiler giyer, halay çeker ve ateş yakar. Ateşin üzerinden atlamanın kötülükleri uzaklaştırdığına inanılır.

Nevruz wordt gevierd op 21 maart, rond de tijd dat dag en nacht even lang worden. Van Iran tot Centraal-Azië en van de Kaukasus tot de Balkan zien veel volkeren deze dag als het begin van het nieuwe jaar en van de lente. In Turkije zijn de grootste vieringen in Oost- en Zuidoost-Anatolië, vooral in Diyarbakır. Mensen trekken kleurrijke kleren aan, dansen de halay en steken vuren aan. Men gelooft dat over het vuur springen het kwaad verdrijft.

Nevruz, Türk boylarının da eskiden beri kutladığı bir gündür. Türk geleneğinde bu gün, Ergenekon'dan çıkış günü olarak da anılır. Nevruz Türkiye'de resmî tatil değildir. Yine de devlet 1990'lardan beri Nevruz törenleri düzenler. UNESCO 2009'da Nevruz'u, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birkaç ülkenin ortak mirası olarak somut olmayan kültürel miras listesine aldı.

Ook de Turkse volkeren vieren Nevruz al sinds oude tijden. In de Turkse overlevering wordt deze dag ook herdacht als de dag van de uittocht uit Ergenekon. In Turkije is Nevruz geen officiële feestdag. Toch organiseert ook de staat sinds de jaren negentig Nevruzplechtigheden. In 2009 nam de UNESCO Nevruz op in de lijst van immaterieel cultureel erfgoed, als gedeeld erfgoed van meerdere landen, waaronder Turkije.

Türkiye'de neredeyse her şehrin, hatta her kasabanın kendi festivali vardır. En eskisi Edirne'deki Kırkpınar Yağlı Güreşleri'dir. Geleneğe göre ilk kez 1346'da yapılan güreşler her yaz Sarayiçi'nde düzenlenir. Pehlivanlar deri kıspetlerini giyer, zeytinyağına bulanıp güreşe çıkar. Kazanan pehlivan, başpehlivan unvanını ve altın kemeri alır. UNESCO, Kırkpınar'ı 2010'da somut olmayan kültürel miras listesine ekledi.

In Turkije heeft bijna elke stad, zelfs bijna elk stadje, een eigen festival. Het oudste is het oliezworstelen van Kırkpınar in Edirne. Volgens de overlevering werd het in 1346 voor het eerst gehouden, en de wedstrijden vinden elke zomer plaats in Sarayiçi. De worstelaars trekken hun leren broek, de kıspet, aan, smeren zich in met olijfolie en gaan de strijd aan. De winnaar krijgt de titel başpehlivan (hoofdworstelaar) en de gouden gordel. In 2010 nam de UNESCO Kırkpınar op in de lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Manisa'da ise her bahar Mesir Macunu Festivali yapılır. Kırk bir çeşit baharatla hazırlanan macun, Sultan Camii'nin kubbesinden ve minarelerinden kalabalığa saçılır; bu gelenek de 2012'de UNESCO listesine girdi. Sonbaharda Antalya'da Altın Portakal Film Festivali, her nisan İstanbul'da film festivali düzenlenir. Haziranda Tekirdağ'da kiraz festivali, sonbaharda Ege'nin zeytin kasabalarında hasat şenlikleri yapılır.

In Manisa wordt elk voorjaar het Mesir Macunu-festival gehouden. De pasta, gemaakt van eenenveertig specerijen, wordt vanaf de koepel en de minaretten van de Sultansmoskee in de menigte gegooid; ook deze traditie kwam in 2012 op de UNESCO-lijst. In de herfst is in Antalya het filmfestival De Gouden Sinaasappel, en elke april houdt Istanbul zijn filmfestival. In juni is er een kersenfeest in Tekirdağ, en in de herfst vieren de olijfdorpen aan de Egeïsche kust de oogst.

Hıdırellez, 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanır. İnanışa göre Hızır ile İlyas o gece yeryüzünde buluşur ve dokundukları yere bolluk getirir. İnsanlar dileklerini kâğıda yazar ya da çizer, sonra gül ağacının dalına bağlar. Akşam ateşler yakılır, gençler ateşin üzerinden atlar. Sabah erkenden kalkıp yüzünü çiğle yıkayanlar da vardır.

Hıdırellez wordt gevierd in de nacht van 5 op 6 mei. Volgens het volksgeloof ontmoeten Hızır en İlyas elkaar die nacht op aarde en brengen ze overvloed overal waar ze iets aanraken. Mensen schrijven of tekenen hun wensen op een papiertje en binden het aan een tak van een rozenstruik. 's Avonds worden vuren aangestoken en jongeren springen eroverheen. Sommigen staan ook vroeg in de ochtend op om hun gezicht met dauw te wassen.

Hıdırellez en canlı biçimde Trakya'da, Ege'de ve Balkanlar'da yaşatılır. Edirne'de Romanlar bu günleri Kakava adıyla, müzik ve dansla birkaç gün boyunca kutlar. Bu bayramda İslamiyet öncesi bahar inançları ile İslami gelenekler yan yana yaşar. UNESCO, Hıdırellez'i 2017'de Türkiye ve Kuzey Makedonya'nın ortak başvurusuyla listesine aldı.

Hıdırellez leeft het sterkst in Thracië, in het Egeïsche gebied en op de Balkan. In Edirne vieren de Roma deze dagen een aantal dagen lang onder de naam Kakava, met muziek en dans. In dit feest staan voorislamitische lentegebruiken en islamitische tradities naast elkaar. De UNESCO nam Hıdırellez in 2017 op in haar lijst, na een gezamenlijke aanvraag van Turkije en Noord-Macedonië.

Türkiye'de düğün yalnızca iki kişinin değil, iki ailenin, bazen de bütün köyün işidir. Önce kız istenir, ardından nişan yapılır. Düğünden önceki akşam kına gecesidir: Gelinin kadın akrabaları ve arkadaşları toplanır, gelinin avucuna kına yakılır. O gece söylenen hüzünlü türküler çoğu zaman gelini de ağlatır.

In Turkije is een bruiloft niet alleen een zaak van twee mensen, maar van twee families, soms zelfs van een heel dorp. Eerst wordt om de hand van de bruid gevraagd, daarna volgt de verloving. De avond voor de bruiloft is de hennanacht: de vrouwelijke familieleden en vriendinnen van de bruid komen samen en er wordt henna in haar handpalm aangebracht. De droevige volksliederen die die avond worden gezongen, laten vaak ook de bruid huilen.

Düğün günü davul zurna çalar, misafirler el ele tutuşup halay çeker. Gelinle damadın yakasına para iğnelenir, akrabalar altın takar. Bu takılar, yeni hayata başlayan genç çiftin ilk birikimi olur. Köy düğünlerinde bütün köye yemek verilir; büyük kazanlarda keşkek ya da pilav pişirilir.

Op de trouwdag spelen davul en zurna, trom en schalmei, en de gasten pakken elkaars hand om de halay te dansen. Bij bruid en bruidegom worden bankbiljetten op de kraag gespeld en familieleden geven goud. Deze geschenken worden het eerste spaargeld van het jonge stel bij de start van hun nieuwe leven. Op dorpsbruiloften krijgt het hele dorp te eten; in grote ketels wordt keşkek of pilav gekookt.

Türkiye'de ne bayram ne düğün müziksiz olur. Her bölgenin kendi sesi vardır: Karadeniz'de kemençe ve tulum, Ege'de zeybek havaları, İç Anadolu'da bağlama eşliğinde söylenen uzun havalar, Güneydoğu'da davul zurna. Aynı türkünün bir köyde başka, komşu köyde başka söylendiği bile olur.

In Turkije is er geen feest en geen bruiloft zonder muziek. Elke regio heeft haar eigen klank: de kemençe-vedel en de tulum-doedelzak aan de Zwarte Zee, zeybekmelodieën aan de Egeïsche kust, lange vrije liederen met de bağlama in Centraal-Anatolië en trom en zurna in het zuidoosten. Het komt zelfs voor dat hetzelfde volkslied in het ene dorp anders wordt gezongen dan in het dorp ernaast.

Halk oyunları da bölgeden bölgeye değişir. Karadeniz'in horonu hızlı ve titrek adımlarıyla tanınır. Ege'nin zeybeği ağır ve gururlu bir oyundur. Güneydoğu'da insanlar el ele tutuşup uzun sıralar hâlinde halay çeker. Konya'da ve Silifke'de oyuncular ellerindeki tahta kaşıklarla tempo tutar. Bayramlarda ve festivallerde bu oyunlar yöresel kıyafetlerle sahnelenir.

Ook de volksdansen verschillen van regio tot regio. De horon van de Zwarte Zee staat bekend om zijn snelle, trillende passen. De zeybek van de Egeïsche kust is een langzame, trotse dans. In het zuidoosten pakken mensen elkaars hand en dansen de halay in lange rijen. In Konya en Silifke houden dansers de maat met houten lepels. Op feestdagen en festivals worden deze dansen in klederdracht opgevoerd.

Türkiye'nin bayram takvimi ülkenin farklı yüzlerini bir arada gösterir. Ramazan'da iftar sofraları kurulur, Kurban Bayramı'nda et paylaşılır, 29 Ekim'de fener alayları yürür, mayısta Hıdırellez ateşleri yanar. Bu kutlamaların çoğu şehirlerde de köylerde de her yıl yeniden yaşanır.

De Turkse feestkalender laat de vele gezichten van het land tegelijk zien. In de ramadan worden iftartafels gedekt, met het Offerfeest wordt vlees gedeeld, op 29 oktober trekken lampionoptochten door de straten en in mei branden de Hıdırellezvuren. De meeste van deze vieringen keren elk jaar terug, in steden en dorpen.

Bayramlarda ve Ramazan'da sık kullanılan birkaç kalıp söz vardır: 'İyi bayramlar', 'Bayramınız kutlu olsun' ve 'Hayırlı Ramazanlar'. Bu sözleri kullanan bir yabancı çoğu evde sıcak bir ilgiyle karşılanır, hatta çaya ya da yemeğe davet edilir.

Tijdens de feestdagen en de ramadan worden vaak een paar vaste uitdrukkingen gebruikt: 'İyi bayramlar' (Fijne feestdagen), 'Bayramınız kutlu olsun' (Gezegend feest) en 'Hayırlı Ramazanlar' (Gezegende ramadan). Een buitenlander die ze gebruikt, wordt in de meeste huizen hartelijk ontvangen en zelfs uitgenodigd voor thee of een maaltijd.