Türkiye'de Festivaller ve Kutlamalar

Türkiye'de yıl boyunca bayram ve kutlama eksik olmaz. Takvimde iki dinî bayram ile dört millî bayram yer alır. Millî bayramlar 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos ve 29 Ekim'de kutlanır. Bunlara Nevruz ve Hıdırellez gibi eski bahar şenlikleri ile neredeyse her kasabada düzenlenen yerel festivaller de eklenir.

In Turkey there is no shortage of holidays and celebrations all year round. The calendar has two religious holidays and four national ones. The national holidays are celebrated on 23 April, 19 May, 30 August and 29 October. On top of these come old spring festivals such as Nevruz and Hıdırellez, and the local festivals held in almost every town.

Her bayramın kendine özgü âdetleri vardır. Bazı bayramlarda büyüklerin eli öpülür, bazılarında ateşin üzerinden atlanır, bazılarında da akşam meydanlarda fener alayı yürür. Bu âdetler, insanların neye değer verdiğini ve geçmişi nasıl andığını açıkça gösterir.

Each holiday has its own customs. On some, people kiss their elders' hands; on others, they jump over a fire; on others still, a lantern procession winds through the squares in the evening. These customs clearly show what people value and how they remember the past.

Ramazan, Hicri takvimin dokuzuncu ayıdır. Hicri yıl güneş yılından yaklaşık 11 gün kısa olduğu için Ramazan her yıl biraz daha erken gelir. Oruç tutanlar gün ağarmadan sahura kalkar, akşam ezanına kadar ne yer ne içer. Gece yarısından sonra mahallelerde davulcular dolaşır ve maniler söyleyerek insanları sahura uyandırır. Bayramda ise davulcular kapı kapı dolaşıp bahşişlerini toplar.

Ramadan is the ninth month of the Islamic calendar. Because the Islamic year is about 11 days shorter than the solar year, Ramadan comes a little earlier each year. Those who fast get up for sahur before dawn and neither eat nor drink until the evening call to prayer. After midnight, drummers walk through the neighbourhoods, singing rhymes to wake people for sahur. When the holiday arrives, they go from door to door to collect their tips.

Akşam ezanı okununca oruç açılır. İftar sofrasında genellikle hurma, çorba ve sıcak Ramazan pidesi bulunur; tatlı olarak güllaç yenir. Belediyeler meydanlara uzun iftar masaları kurar. İstanbul'da camilerin iki minaresi arasına ışıklı yazılar asılır; Osmanlı'dan kalma bu süslemenin adı mahyadır. Ramazan'ın 27. gecesi Kadir Gecesi'dir. O gece camiler dolup taşar.

The fast is broken when the evening call to prayer sounds. The iftar table usually has dates, soup and warm Ramadan pide, with güllaç for dessert. Town councils set up long iftar tables in the squares. In Istanbul, illuminated messages are strung between two minarets of a mosque; this Ottoman decoration is called a mahya. The 27th night of Ramadan is the Night of Power, and that night the mosques are packed.

Oruç ayı bitince üç gün süren Ramazan Bayramı başlar. Halk arasında adı Şeker Bayramı'dır, çünkü evlerde misafirlere bol bol şeker, lokum ve tatlı ikram edilir. Bayram sabahı erkekler bayram namazına gider. Birçok aile namazdan sonra mezarlığa uğrar ve ölmüş yakınlarını anar. Sonra ziyaretler başlar; ilk sırada her zaman aile büyükleri vardır.

When the month of fasting ends, the three-day Ramazan Bayramı begins. People call it Şeker Bayramı, the Sugar Feast, because guests are offered plenty of sweets, Turkish delight and desserts. On the morning of the holiday, men go to the holiday prayer. Many families stop at the cemetery after the prayer to remember relatives who have died. Then the visits begin, and the family elders always come first.

Çocuklar büyüklerin elini öpüp alnına koyar, karşılığında harçlık alır. Bayram için alınan yeni giysilere bayramlık denir. Çocuklar bayramlıklarını giyecekleri sabahı sabırsızlıkla bekler. İnsanlar 'İyi bayramlar' ya da 'Bayramınız mübarek olsun' diyerek birbirlerinin bayramını kutlar. Bayramdan önceki günlerde otogarlar ve havalimanları dolar, otoyollarda uzun kuyruklar oluşur. Milyonlarca insan bayramı memleketinde geçirmek için yola çıkar.

Children kiss their elders' hands, touch them to their foreheads and get pocket money in return. The new clothes bought for the holiday are called bayramlık. Children wait impatiently for the morning when they will put them on. People wish each other a happy holiday with 'İyi bayramlar' (Happy holiday) or 'Bayramınız mübarek olsun' (Blessed holiday). In the days before the holiday, bus stations and airports fill up and long queues build on the motorways. Millions of people set off to spend the holiday in their home towns.

Kurban Bayramı, Ramazan Bayramı'ndan iki ay on gün kadar sonra gelir ve dört gün sürer. Bayramın kökü Hz. İbrahim'in hikâyesine dayanır: İbrahim oğlunu kurban etmeye hazırlanırken Allah ona bir koç gönderdi. Durumu iyi olan aileler bayramda koyun, keçi ya da sığır keser. Geleneğe göre et üçe bölünür. Bir payı evde kalır, biri akrabalara ve komşulara, biri de yoksullara gider.

Kurban Bayramı, the Feast of Sacrifice, comes about two months and ten days after Ramazan Bayramı and lasts four days. It goes back to the story of Abraham: as Abraham was preparing to sacrifice his son, God sent him a ram. Families who can afford it slaughter a sheep, goat or cow during the holiday. By custom the meat is divided into three. One share stays at home, one goes to relatives and neighbours, and one goes to the poor.

Bayram sabahı namazdan sonra kesimler başlar. Büyük şehirlerde hayvanlar belediyelerin belirlediği yerlerde kesilir; kasaplar bu günlerde gece gündüz çalışır. Köylerde ise kesim çoğunlukla bahçede, komşuların yardımıyla yapılır. Akşam evlerde kavurma pişirilir, komşulara et dağıtılır. Kurban Bayramı her yıl hac döneminin sonuna denk gelir; bu sırada milyonlarca hacı Mekke'dedir.

On the morning of the holiday, the slaughtering begins after the prayer. In big cities the animals are slaughtered at places set by the council, and butchers work day and night. In villages the work is mostly done in the garden with the neighbours' help. In the evening, kavurma (fried meat) cooks in homes and meat is handed out to the neighbours. Every year Kurban Bayramı falls at the end of the hajj, when millions of pilgrims are in Mecca.

29 Ekim 1923 akşamı Türkiye Büyük Millet Meclisi cumhuriyeti ilan etti ve aynı gün Mustafa Kemal'i ilk cumhurbaşkanı seçti. 29 Ekim o günden beri Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanır ve millî bayramların en büyüğü sayılır. Resmî tatil 28 Ekim öğleden sonra başlar. Okullar ve devlet daireleri 29 Ekim'de kapalıdır.

On the evening of 29 October 1923, the Grand National Assembly of Turkey proclaimed the Republic and on the same day elected Mustafa Kemal as the first president. Since then 29 October has been celebrated as Republic Day and is considered the greatest of the national holidays. The public holiday starts on the afternoon of 28 October. Schools and government offices are closed on 29 October.

Bayramdan günler önce binalara, balkonlara ve arabalara bayraklar asılır. Bayram sabahı Ankara'da devletin önde gelenleri Anıtkabir'i ziyaret eder. Okullarda ve meydanlarda törenler yapılır, öğrenciler şiir okur. Akşam birçok şehirde fener alayı düzenlenir: Ellerinde fener ve bayraklarla yürüyen kalabalıklar marşlar söyler. Kutlamalar gece havai fişeklerle sona erer.

Days before the holiday, flags go up on buildings, balconies and cars. On the morning of the holiday, the country's leaders visit Anıtkabir, Atatürk's mausoleum in Ankara. Ceremonies are held at schools and in squares, and pupils recite poems. In the evening, many cities hold a lantern procession: crowds walk with lanterns and flags, singing marches. The celebrations end at night with fireworks.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Bu günün yıl dönümü Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanır. Yaygın anlatıma göre Atatürk bu bayramı çocuklara armağan etmiştir. Bu yüzden 23 Nisan'ın asıl sahipleri çocuklardır. Millî bir bayramın çocuklara ayrılmasına dünyada pek rastlanmaz.

The Grand National Assembly of Turkey opened in Ankara on 23 April 1920. The anniversary of this day is celebrated as National Sovereignty and Children's Day. According to the usual account, Atatürk gave this holiday to children as a gift. That is why children are the real owners of 23 April. It is rare in the world for a national holiday to be dedicated to children.

O gün okullarda gösteriler yapılır; çocuklar şiir okur, halk oyunları oynar. Bazı çocuklar bir günlüğüne valinin, belediye başkanının, hatta bakanların koltuğuna oturur. TRT, 1979'dan beri her yıl dünyanın dört bir yanından çocuk topluluklarını bu bayrama davet eder. Konuk çocuklar Türk ailelerin evinde kalır ve kendi ülkelerinin danslarını sahneler.

On that day, schools put on shows: children recite poems and perform folk dances. Some children sit for a day in the chair of the governor, the mayor or even a minister. Since 1979, TRT, the Turkish public broadcaster, has invited children's groups from all over the world to the holiday every year. The young guests stay with Turkish families and perform the dances of their own countries.

Nevruz 21 Mart'ta, gece ile gündüzün eşitlendiği günlerde kutlanır. İran'dan Orta Asya'ya, Kafkasya'dan Balkanlar'a kadar pek çok halk bu günü yeni yılın ve baharın başlangıcı sayar. Türkiye'de Nevruz en kalabalık biçimde Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Diyarbakır'da kutlanır. İnsanlar renkli giysiler giyer, halay çeker ve ateş yakar. Ateşin üzerinden atlamanın kötülükleri uzaklaştırdığına inanılır.

Nevruz is celebrated on 21 March, around the time when day and night become equal. From Iran to Central Asia and from the Caucasus to the Balkans, many peoples see this day as the beginning of the new year and of spring. In Turkey, the biggest celebrations take place in Eastern and Southeastern Anatolia, especially in Diyarbakır. People wear colourful clothes, dance the halay and light fires. Jumping over the fire is believed to drive away evil.

Nevruz, Türk boylarının da eskiden beri kutladığı bir gündür. Türk geleneğinde bu gün, Ergenekon'dan çıkış günü olarak da anılır. Nevruz Türkiye'de resmî tatil değildir. Yine de devlet 1990'lardan beri Nevruz törenleri düzenler. UNESCO 2009'da Nevruz'u, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birkaç ülkenin ortak mirası olarak somut olmayan kültürel miras listesine aldı.

Nevruz is a day the Turkic peoples have also celebrated since early times. In Turkish tradition, it is also remembered as the day of the exodus from Ergenekon. Nevruz is not a public holiday in Turkey. Still, the state has held Nevruz ceremonies since the 1990s. In 2009 UNESCO added Nevruz to its list of intangible cultural heritage as the shared heritage of several countries, Turkey among them.

Türkiye'de neredeyse her şehrin, hatta her kasabanın kendi festivali vardır. En eskisi Edirne'deki Kırkpınar Yağlı Güreşleri'dir. Geleneğe göre ilk kez 1346'da yapılan güreşler her yaz Sarayiçi'nde düzenlenir. Pehlivanlar deri kıspetlerini giyer, zeytinyağına bulanıp güreşe çıkar. Kazanan pehlivan, başpehlivan unvanını ve altın kemeri alır. UNESCO, Kırkpınar'ı 2010'da somut olmayan kültürel miras listesine ekledi.

In Turkey almost every city, even every town, has its own festival. The oldest is the Kırkpınar Oil Wrestling in Edirne. According to tradition it was first held in 1346, and the wrestling takes place every summer at Sarayiçi. The wrestlers put on their leather breeches, called kıspet, cover themselves in olive oil and step out to wrestle. The winner takes the title of başpehlivan (chief wrestler) and the golden belt. In 2010 UNESCO added Kırkpınar to its list of intangible cultural heritage.

Manisa'da ise her bahar Mesir Macunu Festivali yapılır. Kırk bir çeşit baharatla hazırlanan macun, Sultan Camii'nin kubbesinden ve minarelerinden kalabalığa saçılır; bu gelenek de 2012'de UNESCO listesine girdi. Sonbaharda Antalya'da Altın Portakal Film Festivali, her nisan İstanbul'da film festivali düzenlenir. Haziranda Tekirdağ'da kiraz festivali, sonbaharda Ege'nin zeytin kasabalarında hasat şenlikleri yapılır.

In Manisa, the Mesir Paste Festival is held every spring. The paste, made with forty-one spices, is thrown to the crowd from the dome and minarets of the Sultan Mosque; this tradition also entered the UNESCO list in 2012. In autumn Antalya hosts the Golden Orange Film Festival, and every April Istanbul holds its film festival. In June there is a cherry festival in Tekirdağ, and in autumn the olive towns of the Aegean hold harvest festivals.

Hıdırellez, 5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece kutlanır. İnanışa göre Hızır ile İlyas o gece yeryüzünde buluşur ve dokundukları yere bolluk getirir. İnsanlar dileklerini kâğıda yazar ya da çizer, sonra gül ağacının dalına bağlar. Akşam ateşler yakılır, gençler ateşin üzerinden atlar. Sabah erkenden kalkıp yüzünü çiğle yıkayanlar da vardır.

Hıdırellez is celebrated on the night of 5 to 6 May. According to belief, Hızır and İlyas meet on earth that night and bring abundance wherever they touch. People write or draw their wishes on a piece of paper and then tie it to a branch of a rose bush. In the evening fires are lit and young people jump over them. Some also get up early in the morning and wash their faces with the dew.

Hıdırellez en canlı biçimde Trakya'da, Ege'de ve Balkanlar'da yaşatılır. Edirne'de Romanlar bu günleri Kakava adıyla, müzik ve dansla birkaç gün boyunca kutlar. Bu bayramda İslamiyet öncesi bahar inançları ile İslami gelenekler yan yana yaşar. UNESCO, Hıdırellez'i 2017'de Türkiye ve Kuzey Makedonya'nın ortak başvurusuyla listesine aldı.

Hıdırellez is kept most alive in Thrace, the Aegean region and the Balkans. In Edirne, the Roma celebrate these days for several days under the name Kakava, with music and dance. In this festival, pre-Islamic spring beliefs and Islamic traditions sit side by side. UNESCO added Hıdırellez to its list in 2017 following a joint application by Turkey and North Macedonia.

Türkiye'de düğün yalnızca iki kişinin değil, iki ailenin, bazen de bütün köyün işidir. Önce kız istenir, ardından nişan yapılır. Düğünden önceki akşam kına gecesidir: Gelinin kadın akrabaları ve arkadaşları toplanır, gelinin avucuna kına yakılır. O gece söylenen hüzünlü türküler çoğu zaman gelini de ağlatır.

In Turkey a wedding is the business not just of two people but of two families, and sometimes of an entire village. First comes the formal request for the bride's hand, then the engagement. The evening before the wedding is the henna night: the bride's female relatives and friends gather, and henna is applied to the palm of her hand. The sad folk songs sung that night often make the bride cry as well.

Düğün günü davul zurna çalar, misafirler el ele tutuşup halay çeker. Gelinle damadın yakasına para iğnelenir, akrabalar altın takar. Bu takılar, yeni hayata başlayan genç çiftin ilk birikimi olur. Köy düğünlerinde bütün köye yemek verilir; büyük kazanlarda keşkek ya da pilav pişirilir.

On the wedding day, the drum and zurna play, and the guests join hands to dance the halay. Banknotes are pinned to the collars of the bride and groom, and relatives give gold. These gifts become the young couple's first savings as they start their new life. At village weddings the whole village is fed; keşkek or pilaf is cooked in huge cauldrons.

Türkiye'de ne bayram ne düğün müziksiz olur. Her bölgenin kendi sesi vardır: Karadeniz'de kemençe ve tulum, Ege'de zeybek havaları, İç Anadolu'da bağlama eşliğinde söylenen uzun havalar, Güneydoğu'da davul zurna. Aynı türkünün bir köyde başka, komşu köyde başka söylendiği bile olur.

In Turkey, neither a holiday nor a wedding happens without music. Every region has its own sound: the kemençe fiddle and the tulum bagpipe on the Black Sea, zeybek tunes in the Aegean, long free-rhythm songs sung to the bağlama in Central Anatolia, and the drum and zurna in the Southeast. It even happens that the same folk song is sung one way in one village and another way in the next.

Halk oyunları da bölgeden bölgeye değişir. Karadeniz'in horonu hızlı ve titrek adımlarıyla tanınır. Ege'nin zeybeği ağır ve gururlu bir oyundur. Güneydoğu'da insanlar el ele tutuşup uzun sıralar hâlinde halay çeker. Konya'da ve Silifke'de oyuncular ellerindeki tahta kaşıklarla tempo tutar. Bayramlarda ve festivallerde bu oyunlar yöresel kıyafetlerle sahnelenir.

Folk dances also change from region to region. The Black Sea horon is known for its fast, quivering steps. The Aegean zeybek is a slow, proud dance. In the Southeast, people join hands and dance the halay in long lines. In Konya and Silifke, dancers keep time with wooden spoons in their hands. At holidays and festivals these dances are performed in regional costume.

Türkiye'nin bayram takvimi ülkenin farklı yüzlerini bir arada gösterir. Ramazan'da iftar sofraları kurulur, Kurban Bayramı'nda et paylaşılır, 29 Ekim'de fener alayları yürür, mayısta Hıdırellez ateşleri yanar. Bu kutlamaların çoğu şehirlerde de köylerde de her yıl yeniden yaşanır.

Turkey's holiday calendar shows the country's many faces together. In Ramadan iftar tables are laid, at Kurban Bayramı meat is shared, on 29 October lantern processions march, and in May the Hıdırellez fires burn. Most of these celebrations come to life again every year, in cities and villages alike.

Bayramlarda ve Ramazan'da sık kullanılan birkaç kalıp söz vardır: 'İyi bayramlar', 'Bayramınız kutlu olsun' ve 'Hayırlı Ramazanlar'. Bu sözleri kullanan bir yabancı çoğu evde sıcak bir ilgiyle karşılanır, hatta çaya ya da yemeğe davet edilir.

A few set phrases are often used at holidays and during Ramadan: 'İyi bayramlar' (Happy holiday), 'Bayramınız kutlu olsun' (Have a blessed holiday) and 'Hayırlı Ramazanlar' (Have a blessed Ramadan). A foreigner who uses these phrases is warmly received in most homes, and is even invited in for tea or a meal.