Türkiye'nin Gizli Harikaları

Türkiye'ye her yıl milyonlarca turist gelir; ancak bunların çoğu aynı yerleri gezer: İstanbul'un tarihî yarımadasını, Ege'nin koylarını ve Antalya'nın plajlarını. Oysa Anadolu'nun içlerinde, dağların ardında ve derin vadilerde çok daha az bilinen bir Türkiye vardır.

Elk jaar komen miljoenen toeristen naar Turkije, maar de meesten bezoeken dezelfde plekken: het historische schiereiland van Istanbul, de baaien van de Egeïsche Zee en de stranden van Antalya. Toch ligt er in het binnenland van Anatolië, achter de bergen en in diepe dalen, een veel minder bekend Turkije.

Bu Türkiye'de kayalara oyulmuş kiliseler, dağ başında devrilmiş tanrı heykelleri, taş sokaklı eski kasabalar ve sisli yaylalar vardır. Bazı yerlere ulaşmak için saatlerce yol gitmek gerekir. Ancak yolcuyu orada çoğu zaman kalabalıklar değil, sessizlik karşılar.

In dit Turkije vind je in de rots uitgehakte kerken, omgevallen godenbeelden op een bergtop, oude stadjes met stenen straatjes en mistige bergweiden. Om sommige plekken te bereiken, moet je uren reizen. Maar daar wacht de reiziger meestal geen drukte, maar stilte.

Kapadokya, Orta Anadolu'da Nevşehir, Kayseri, Niğde ve Aksaray arasında uzanan bölgenin adıdır. Milyonlarca yıl önce Erciyes ve Hasan dağlarından çıkan küller kalın bir tüf tabakası oluşturdu. Rüzgâr ve yağmur bu yumuşak kayayı zamanla aşındırdı; böylece peri bacası denen sivri, şapkalı kayalar ortaya çıktı. Göreme, Ürgüp, Uçhisar ve Avanos bu manzaranın ortasındaki kasabalardır.

Cappadocië is de naam van de streek tussen Nevşehir, Kayseri, Niğde en Aksaray in Centraal-Anatolië. Miljoenen jaren geleden vormde de as van de vulkanen Erciyes en Hasan een dikke laag tufsteen. Wind en regen sleten dit zachte gesteente in de loop van de tijd uit, en zo ontstonden de puntige rotsen met een hoedje die feeënschoorstenen heten. Göreme, Ürgüp, Uçhisar en Avanos zijn de stadjes midden in dit landschap.

İnsanlar da bu yumuşak kayayı oymayı erken öğrendi. Bizans döneminde keşişler vadilerdeki kayalara yüzlerce kilise oydu. Göreme Açık Hava Müzesi'ndeki kiliselerin duvarlarında yaklaşık bin yıllık freskler bugün de renklerini korur. Derinkuyu ve Kaymaklı'daki yeraltı şehirleri ise kat kat yerin altına iner; tehlike anında köylüler hayvanlarıyla birlikte buralara saklanırdı. Göreme ve çevresi 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Ook de mensen leerden al vroeg dit zachte gesteente uit te hakken. In de Byzantijnse tijd hakten monniken honderden rotskerken uit in de dalen. In de kerken van het openluchtmuseum van Göreme hebben fresco's van ongeveer duizend jaar oud hun kleuren nog altijd behouden. De ondergrondse steden van Derinkuyu en Kaymaklı gaan verdieping na verdieping de diepte in; bij gevaar verstopten dorpelingen zich daar met hun vee. Göreme en omgeving staan sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Mardin, Güneydoğu Anadolu'da Mezopotamya ovasına bakan bir tepenin yamacına kurulmuştur. Evleri bal rengi kesme taştandır. Dar sokaklar birbirine merdivenlerle bağlanır. Şehirde bugün de Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Süryanice konuşulur. Süryanice, İsa'nın da konuştuğu Aramicenin bugün yaşayan kollarından biridir.

Mardin ligt in Zuidoost-Anatolië op de helling van een heuvel met uitzicht over de Mesopotamische vlakte. De huizen zijn gebouwd van honingkleurige natuursteen. De smalle straatjes zijn met trappen met elkaar verbonden. In de stad spreekt men nog altijd Turks, Koerdisch, Arabisch en Syrisch. Het Syrisch is een van de levende takken van het Aramees, de taal die ook Jezus sprak.

Şehrin hemen dışındaki Deyrulzafaran Manastırı 5. yüzyılın sonunda kuruldu. Manastır 1932'ye kadar Süryani Ortodoks Patrikliğinin merkeziydi. Burada bugün de ayin yapılır. Şehrin içinde ise 12. yüzyıldan kalma Ulu Cami ile Kasımiye ve Zinciriye medreseleri görülmeye değer. Mardin'in tarihî kenti UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ndedir.

Het klooster Deyrulzafaran, vlak buiten de stad, werd aan het eind van de 5e eeuw gesticht. Tot 1932 was het de zetel van de Syrisch-orthodoxe patriarch. Ook nu nog worden er kerkdiensten gehouden. In de stad zelf zijn de Grote Moskee uit de 12e eeuw en de madrassa's Kasımiye en Zinciriye een bezoek waard. De historische stad Mardin staat op de voorlopige Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Adıyaman'daki Nemrut Dağı'nın zirvesi 2.100 metreyi aşar. Kommagene Kralı I. Antiokhos, MÖ 1. yüzyılda kendi mezarını bu zirveye yaptırdı. Mezarın üzerine kırma taşlardan yaklaşık 50 metre yüksekliğinde bir tümülüs yığıldı. Kral, çevredeki teraslara kendi heykelini Zeus, Apollon, Herakles ve Kommagene tanrıçasının dev heykelleriyle yan yana diktirdi.

De top van de Nemrut Dağı in Adıyaman ligt hoger dan 2.100 meter. In de 1e eeuw v.Chr. liet koning Antiochus I van Commagene zijn eigen graf op deze top bouwen. Boven het graf werd van steenslag een grafheuvel van ongeveer 50 meter hoog opgeworpen. Op de terrassen eromheen liet de koning zijn eigen beeld neerzetten, zij aan zij met reusachtige beelden van Zeus, Apollo, Herakles en de godin Commagene.

Heykellerin başları zamanla gövdelerinden koptu ve yere düştü. Her biri yaklaşık iki metre yüksekliğindeki bu taş başlar bugün terasta yan yana durur. Ziyaretçilerin çoğu, gün doğumunu ya da gün batımını izlemek için dağa çıkar. Güneş yükselirken taş başların rengi griden altın sarısına döner. Nemrut Dağı 1987'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Na verloop van tijd braken de hoofden van de beelden af en vielen op de grond. Nu staan deze stenen hoofden, elk zo'n twee meter hoog, naast elkaar op het terras. De meeste bezoekers beklimmen de berg om de zonsopgang of de zonsondergang te zien. Als de zon opkomt, kleuren de stenen hoofden van grijs naar goudgeel. De Nemrut Dağı staat sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Türkiye'nin kuzeyindeki Karadeniz kıyısı, Ege ve Akdeniz kıyılarından çok farklıdır. Bu bölgede yağmur boldur ve dağlar denize çok yakındır. Yamaçlar sık ormanlarla kaplıdır; köyler dik tepelere tutunmuş gibi görünür. Rize'nin çay bahçeleri, Artvin'in derin vadileri ve Trabzon'daki 13. yüzyıldan kalma Ayasofya, bölgenin en bilinen yerleridir.

De Zwarte Zeekust in het noorden van Turkije is heel anders dan de Egeïsche Zee en de Middellandse Zee. In deze streek valt veel regen en liggen de bergen vlak bij zee. Dichte bossen bedekken de hellingen, en de dorpen lijken zich aan steile heuvels vast te klampen. De theeplantages van Rize, de diepe dalen van Artvin en de Hagia Sophia uit de 13e eeuw in Trabzon zijn de bekendste plekken van de streek.

Rize'nin Çamlıhemşin ilçesindeki Ayder Yaylası, Kaçkar Dağları'nın eteğinde kurulmuştur. Yayla, ahşap evleri ve kaplıcasıyla tanınır. Trabzon'daki Uzungöl'ün fotoğrafları sosyal medyada çok paylaşılır. Ancak gölün çevresindeki dağlarda saatlerce kimseyle karşılaşmadan yürümek mümkündür. Yazın Hemşin yaylalarında şenlikler yapılır, tulum eşliğinde horon tepilir.

Het hoogland Ayder in het district Çamlıhemşin bij Rize ligt aan de voet van het Kaçkargebergte. Het staat bekend om zijn houten huizen en zijn warmwaterbron. Foto's van het Uzungöl-meer bij Trabzon worden veel gedeeld op sociale media. Maar in de bergen rond het meer kun je urenlang wandelen zonder iemand tegen te komen. 's Zomers zijn er feesten op de bergweiden van Hemşin en wordt de horon gedanst op de klanken van de tulum-doedelzak.

Şanlıurfa'nın yaklaşık 15 kilometre kuzeydoğusundaki Göbeklitepe'de kazılar 1995'te başladı. Buradaki yapılar yaklaşık 11.500 yıl öncesine, MÖ 9600 civarına tarihlenir. Göbeklitepe bu yaşıyla Stonehenge'den 6.000, Mısır piramitlerinden de 7.000 yıl kadar eskidir. Dairesel yapıların ortasında, bazıları 5 metreyi bulan T biçimli dikilitaşlar yükselir. Taşların üzerinde tilki, yaban domuzu, yılan ve akbaba kabartmaları vardır.

In Göbeklitepe, zo'n 15 kilometer ten noordoosten van Şanlıurfa, begonnen in 1995 de opgravingen. De bouwwerken daar zijn ongeveer 11.500 jaar oud en dateren van rond 9600 v.Chr. Daarmee is Göbeklitepe zo'n 6.000 jaar ouder dan Stonehenge en ongeveer 7.000 jaar ouder dan de Egyptische piramides. Midden in de ronde bouwwerken staan T-vormige stenen pilaren, sommige wel 5 meter hoog. Op de stenen zijn reliëfs van vossen, wilde zwijnen, slangen en gieren te zien.

Göbeklitepe'yi asıl şaşırtıcı kılan, onu yapan insanlardır. Bu taşları henüz tarım yapmayan avcı-toplayıcılar dikti. Bilim insanları uzun süre, insanların önce tarıma geçtiğini, anıtsal yapıları ise daha sonra yaptığını düşünüyordu. Göbeklitepe bu sıranın tersi de olabileceğini gösterdi. Alan 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Yakındaki Karahantepe'de de benzer yapılar bulundu.

Wat Göbeklitepe echt verrassend maakt, zijn de mensen die het bouwden. Deze stenen werden opgericht door jagers-verzamelaars die nog geen landbouw kenden. Lang dachten wetenschappers dat mensen eerst boer werden en pas daarna monumenten bouwden. Göbeklitepe liet zien dat de volgorde ook omgekeerd kan zijn geweest. De plek kwam in 2018 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In het nabijgelegen Karahantepe zijn soortgelijke bouwwerken gevonden.

Karabük'e bağlı Safranbolu, Osmanlı evlerinin en iyi korunduğu kasabalardan biridir. Evler taş temeller üzerinde yükselir; ahşap çatkılı, beyaz badanalı üst katlar sokağa doğru taşar. Kasaba 1994'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Eski evlerin birçoğu bugün pansiyon ya da butik otel olarak hizmet verir. 17. yüzyıldan kalma Cinci Hanı da artık bir oteldir.

Safranbolu in de provincie Karabük is een van de stadjes waar Ottomaanse woonhuizen het best bewaard zijn gebleven. De huizen staan op stenen funderingen, en hun witgekalkte bovenverdiepingen van vakwerk steken uit boven de straat. Het stadje kwam in 1994 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Veel van de oude huizen zijn nu pensions of boetiekhotels. Ook de Cinci Han uit de 17e eeuw is nu een hotel.

Kasabanın adı safrandan gelir. Bu pahalı baharat yakındaki Davutobası köyünde hâlâ yetiştirilir ve sonbaharda toplanır. Çarşıda safranlı lokum, safran çayı, el yapımı bakır ve deri eşyalar satılır. Akşam turist kafileleri ayrılınca kasabaya sessizlik çöker. O saatlerde dar sokaklarda yürümek ayrı bir keyif verir.

Het stadje dankt zijn naam aan saffraan. Deze kostbare specerij wordt nog altijd verbouwd in het nabijgelegen dorp Davutobası en in de herfst geoogst. Op de bazaar verkoopt men saffraanlokum, saffraanthee en handgemaakte spullen van koper en leer. Als 's avonds de reisgroepen vertrekken, valt er een stilte over het stadje. Op dat uur door de smalle straatjes wandelen is een bijzonder genoegen.

Denizli yakınlarındaki Pamukkale, uzaktan karla kaplı bir yamacı andırır. Ancak bu beyazlığın kaynağı kar değil, kireçtir. Yerin altından çıkan sıcak ve kireçli su yamaçtan aşağı akarken kireç tortusu bırakır. Böylece basamak basamak travertenler ve küçük havuzlar oluşur. Ziyaretçiler terasların bir bölümünde yalınayak yürüyebilir. Travertenleri korumak için ayakkabıyla girmek yasaktır.

Van een afstand lijkt Pamukkale bij Denizli op een besneeuwde helling. Maar het wit komt niet van sneeuw, het komt van kalk. Heet, kalkrijk water dat uit de grond opwelt en de helling af stroomt, laat kalkafzettingen achter. Zo ontstaan trede voor trede travertijnterrassen en kleine bassins. Bezoekers mogen op een deel van de terrassen blootsvoets lopen. Om het travertijn te beschermen, is het verboden ze met schoenen te betreden.

Terasların hemen üstünde antik Hierapolis kenti uzanır. Kenti MÖ 2. yüzyılda Bergama kralları kurdu, Roma döneminde ise Hierapolis bir kaplıca kenti olarak büyüdü. Büyük tiyatrosu, hamamları ve Anadolu'nun en büyük antik mezarlıklarından biri bugün de görülebilir. İtalyan arkeologlar 2013'te Plutonion'u buldu. Zehirli gaz çıkan bu mağara, eski inanışa göre yeraltı dünyasının kapısıydı. Pamukkale ve Hierapolis 1988'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.

Vlak boven de terrassen ligt de antieke stad Hiërapolis. De koningen van Pergamon stichtten de stad in de 2e eeuw v.Chr., en in de Romeinse tijd groeide Hiërapolis uit tot een kuuroord. Het grote theater, de badhuizen en een van de grootste antieke begraafplaatsen van Anatolië zijn er nog altijd te zien. In 2013 vonden Italiaanse archeologen het Plutonion. Volgens het oude geloof was deze grot, waaruit giftig gas opstijgt, de poort naar de onderwereld. Pamukkale en Hiërapolis staan sinds 1988 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Doğu Anadolu, uzak olduğu ve kışları sert geçtiği için az ziyaretçi alır. Kars'ın 45 kilometre kadar doğusundaki Ani, Ermenistan sınırının hemen yanında, ıssız bir yaylada yer alır. Ani, 10. ve 11. yüzyıllarda Ermeni Bagratlı Krallığı'nın başkentiydi ve dönemin büyük şehirlerinden biriydi. Bugün rüzgârlı düzlükte surlar, kiliseler, bir cami ve saray kalıntıları dağınık hâlde durur. Ani 2016'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

Oost-Anatolië krijgt weinig bezoekers, omdat het ver weg ligt en de winters er streng zijn. Ani, zo'n 45 kilometer ten oosten van Kars, ligt op een verlaten hoogvlakte vlak bij de grens met Armenië. In de 10e en 11e eeuw was Ani de hoofdstad van het Armeense koninkrijk van de Bagratiden en een van de grote steden van zijn tijd. Nu liggen stadsmuren, kerken, een moskee en de resten van een paleis verspreid over een winderige vlakte. Ani kwam in 2016 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Van Gölü, Türkiye'nin en büyük gölüdür. Suyu sodalı olduğu için içilmez ve gölde yalnızca inci kefali yaşayabilir. Göldeki Akdamar Adası'nda 10. yüzyılda yapılmış Akdamar Kilisesi bulunur. Kilisenin dış duvarlarındaki kabartmalarda Âdem ile Havva'dan Davut ile Golyat'a kadar pek çok sahne vardır. Van, kahvaltısıyla da ünlüdür. Otlu peynir, murtuğa, kaymak ve bal, Van kahvaltısının vazgeçilmezleridir.

Het Vanmeer is het grootste meer van Turkije. Het water is sodahoudend en niet drinkbaar, en in het meer kan maar één vissoort leven, de inci kefali. Op het eiland Akdamar in het meer staat de kerk van Akdamar, gebouwd in de 10e eeuw. De reliëfs op de buitenmuren tonen talrijke taferelen, van Adam en Eva tot David en Goliath. Van is ook beroemd om zijn ontbijt. Kruidenkaas, murtuğa, kaymak en honing horen bij een ontbijt in Van.

Likya Yolu, Fethiye yakınlarından Antalya'ya kadar uzanan, 500 kilometreyi aşan bir yürüyüş yoludur. İşaretli parkuru 1990'ların sonunda İngiliz yürüyüşçü Kate Clow açtı. Yol, antik Likya'nın kaya mezarlarının yanından, çam ormanlarının içinden, denize bakan yamaçlardan ve küçük köylerden geçer. Yolun tamamını yürümek bir ay kadar sürer, bu yüzden çoğu kişi birkaç günlük bir bölümünü seçer.

Het Lycische Pad is een wandelroute van meer dan 500 kilometer die loopt van de omgeving van Fethiye tot Antalya. De gemarkeerde route werd eind jaren negentig uitgezet door de Britse wandelaarster Kate Clow. Het pad gaat langs rotsgraven uit het antieke Lycië, door dennenbossen, over hellingen met uitzicht op zee en door kleine dorpen. Het hele pad lopen duurt ongeveer een maand, daarom kiezen de meesten een deel van een paar dagen.

Yol üzerinde Ksanthos, Patara, Myra ve Olympos gibi antik kentler vardır. Noel Baba efsanesinin kaynağı olan Aziz Nikolaos Patara'da doğdu ve bugünkü Demre olan Myra'da piskoposluk yaptı. Onun adını taşıyan kilise de Demre'dedir. Kekova'da yarısı suya gömülü antik kent kalıntıları tekneden görülebilir. Olympos yakınlarındaki Yanartaş'ta ise kayaların arasından çıkan doğal gaz binlerce yıldır yanmaktadır.

Onderweg liggen antieke steden als Xanthos, Patara, Myra en Olympos. Sint-Nicolaas, de bron van de legende van de kerstman, werd in Patara geboren en was bisschop van Myra, het huidige Demre. De kerk die zijn naam draagt, staat ook in Demre. Bij Kekova zie je vanaf de boot de half in zee verzonken ruïnes van een antieke stad. En bij Yanartaş in de buurt van Olympos brandt al duizenden jaren aardgas dat tussen de rotsen ontsnapt.

Gaziantep, Türkiye'de en çok yemekleriyle anılan şehirlerden biridir. UNESCO, şehri 2015'te gastronomi alanında Yaratıcı Şehirler Ağı'na aldı. Antep baklavası, Avrupa Birliği'nde coğrafi işaretle korunan ilk Türk ürünü oldu. Şehirde dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Zeugma Mozaik Müzesi de bulunur. Müzenin en ünlü eseri 'Çingene Kızı' mozaiğidir.

Gaziantep is een van de steden in Turkije die het meest bekendstaan om hun eten. In 2015 nam UNESCO de stad op in het Netwerk van Creatieve Steden op het gebied van gastronomie. Antep-baklava werd het eerste Turkse product dat in de Europese Unie als geografische aanduiding beschermd werd. In de stad staat ook het Zeugma Mozaïekmuseum, een van de grootste mozaïekmusea ter wereld. Het beroemdste stuk is het mozaïek van het 'Zigeunermeisje'.

Antep mutfağında kebaplar, yuvarlama ve ali nazik gibi yemekler, bol fıstıklı tatlılar ve kahvaltıda yenen katmer öne çıkar. Bakırcılar Çarşısı'nda ustalar bugün de çekiçle bakır döver. Şehrin ortasındaki tepede yükselen Gaziantep Kalesi'nin kökeni Roma dönemine uzanır. Kale daha sonra Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarıldı ve genişletildi.

In de keuken van Antep springen kebabs, gerechten als yuvarlama en ali nazik, desserts vol pistachenoten en katmer, dat bij het ontbijt wordt gegeten, eruit. In de Bazaar van de Koperslagers slaan ambachtslieden nog altijd met de hand koper. De burcht van Gaziantep, op een heuvel midden in de stad, gaat terug tot de Romeinse tijd. Later werd hij onder de Byzantijnen, de Seltsjoeken en de Ottomanen hersteld en uitgebreid.

Bu yazıdaki yerler birbirine hiç benzemez. Kapadokya'nın peri bacaları, Karadeniz'in sisli yaylaları, Mardin'in taş sokakları ve Gaziantep'in bakırcı çarşısı aynı ülkenin farklı yüzleridir. Aralarındaki mesafe bazen bin kilometreyi geçer.

De plekken in dit artikel lijken helemaal niet op elkaar. De feeënschoorstenen van Cappadocië, de mistige weiden aan de Zwarte Zee, de stenen straatjes van Mardin en de koperslagersbazaar van Gaziantep zijn verschillende gezichten van hetzelfde land. De afstand ertussen is soms meer dan duizend kilometer.

Bu yerlerin çoğuna otobüsle ya da kiralık arabayla ulaşılabilir. Yolculuk sırasında biraz Türkçe bilmek büyük kolaylık sağlar. Köy kahvesinde yol sormak, pansiyon sahibiyle sohbet etmek ya da çarşıda pazarlık yapmak için birkaç cümle yeter. Gezginler en iyi tavsiyeleri çoğu zaman bu küçük sohbetlerden alır.

De meeste van deze plekken zijn met de bus of een huurauto te bereiken. Onderweg helpt een beetje Turks enorm. Een paar zinnen zijn genoeg om in een dorpstheehuis de weg te vragen, met de eigenaar van een pension te praten of op de bazaar af te dingen. Reizigers krijgen de beste tips vaak juist uit zulke kleine gesprekjes.