Kalila en Dimna

باب بعثة برزويه إلى بلاد الهند

Hoofdstuk over de zending van Burzoe naar het land India

أما بعد فإن الله تعالى خلق الخلق برحمته،

Welnu: God de Verhevene schiep de schepselen in Zijn barmhartigheid,

ومن على عباده بفضله وكرمه ورزقهم ما يقدرون به على إصلاح معايشهم في الدنيا، ويدركون به استنقاذ أرواحهم من العذاب في الآخرة،

en heeft in Zijn goedheid en edelmoedigheid Zijn dienaren begunstigd en hun gegeven waarmee zij hun leven op aarde kunnen ordenen en hun ziel in het hiernamaals van de straf kunnen redden,

وأفضل ما رزقهم الله تعالى ومن به عليهم بالعقل الذي هو دعامة لجميع الأشياء،

en het beste wat God de Verhevene hun gegeven en geschonken heeft, is het verstand, dat de pijler van alle dingen is,

والذي لا يقدر أحدٌ في الدنيا على إصلاح معيشته ولا إحراز نفعٍ ولا دفع ضررٍ إلا به.

en zonder welk niemand op aarde zijn leven kan ordenen, voordeel kan verwerven of schade kan afweren.

وكذلك طالب الآخرة مجتهد في العمل المنجي به روحه لا يقدر على إتمام عمله وإكماله إلا بالعقل الذي هو سبب كل خير ومفتاح كل سعادةٍ.

Zo kan ook wie het hiernamaals zoekt en zich inspant voor het werk waarmee hij zijn ziel redt, zijn werk alleen voltooien en volmaken met het verstand, dat de oorzaak is van al het goede en de sleutel tot alle geluk.

فليس لأحد غنى عن العقل.

Niemand kan dus buiten het verstand.

والعقل مكتسب بالتجارب والأدب.

Het verstand wordt verworven door ervaring en vorming.

وله غريزةٌ مكنونةٌ في الإنسان كامنةٌ كالنار في الحجر لا تظهر ولا يرى ضوءها حتى يقدحها قادحٌ من الناس؛ فإذا قدحت ظهرت طبيعتها.

Het heeft een in de mens verborgen aanleg, die sluimert als het vuur in de vuursteen: hij vertoont zich niet en zijn licht wordt niet gezien tot iemand hem eruit slaat; wordt hij geslagen, dan komt zijn aard tevoorschijn.

وكذلك العقل كامن في الإنسان لا يظهر حتى يظهره الأدب وتقويه التجارب.

Zo sluimert ook het verstand in de mens en komt het niet tevoorschijn tot vorming het naar buiten brengt en ervaring het versterkt.

ومن رزق العقل ومن به عليه وأعين على صدق قريحته بالأدب حرص على طلب سعد جده، وأدرك في الدنيا أمله، وحاز في الآخرة ثواب الصالحين.

Wie het verstand geschonken heeft gekregen en door vorming geholpen wordt zijn aangeboren schranderheid waar te maken, streeft ijverig naar zijn geluk, bereikt op aarde wat hij hoopt en verwerft in het hiernamaals het loon der rechtvaardigen.

وقد رزق الله الملك السعيد أنوشروان من العقل أفضله، ومن العلم أجزله؛ ومن المعرفة بالأمور أصوبها، ومن الأفعال أسدها، ومن البحث عن الأصول والفرع أنفعه؛

God had de gelukkige koning Anushirvan het beste verstand en de rijkste kennis geschonken, het juiste inzicht in de zaken, de rechtschapenste daden en het nuttigste onderzoek naar wortels en takken;

وبلغه من فنون اختلاف العلم، وبلوغ منزلة الفلسفة، ما لم يبلغه ملكٌ قط من الملوك قبله؛

en Hij bracht hem in de vele takken van kennis en in het bereiken van de rang der wijsbegeerte tot waar nooit een koning vóór hem was gekomen;

حتى كان فيما طلب وبحث عنه من العلم أن بلغه عن كتاب بالهند،

totdat hem bij zijn zoeken en speuren naar kennis bericht bereikte van een boek in India,

علم أنه أصل كل أدب ورأس كل علمٍ، والدليل على منفعةٍ، ومفتاح عمل الآخرة وعلمها، ومرعبة النجاة من هولها؛

en hij vernam dat het de wortel was van alle vorming en het hoofd van alle kennis, de wegwijzer naar elk voordeel, de sleutel tot het werk en de kennis van het hiernamaals en de weg om aan de verschrikkingen ervan te ontkomen;

فأمر الملك وزيره بزرجمهر أن يبحث له عن رجل أديبٍ عاقل من أهل مملكته، بصير بلسان الفارسية، ماهر في كلام الهند؛

daarop beval de koning zijn vizier Buzurjmihr om onder de mensen van zijn rijk een beschaafd en verstandig man voor hem te zoeken, bedreven in het Perzisch en ervaren in de taal van India;

ويكون بليغاً باللسانين جميعاً، حريصاً على طلب العلم مجتهداً في استعمال الأدب، مبادراً في طلب العلم، والبحث عن كتب الفلسفة.

iemand die welsprekend zou zijn in beide talen, begerig naar kennis, ijverig in het beoefenen van vorming en vlug in het zoeken naar kennis en het speuren naar boeken over wijsbegeerte.

فأتاه برجلٍ أديب كامل العقل والأدب، معرفٍ بصناعة الطب، ماهر في الفارسية والهندية يقال له بروزيه؛ فلما دخل عليه كفر وسجد بين يديه.

Hij bracht hem een beschaafd man, volmaakt in verstand en vorming, bekend om de geneeskunst en bedreven in het Perzisch en het Indisch, Burzoe genaamd; toen deze bij de koning binnenkwam, boog hij diep en wierp zich voor hem neer.

فقال له الملك: يا بروزيه: إني قد اخترتك لما بلغني من فضلك وعلمك وعقلك، وحرصك على طلب العلم حيث كان.

De koning zei tot hem: „Burzoe, ik heb u uitgekozen om wat ik gehoord heb van uw verdienste, uw kennis en uw verstand, en van uw ijver om kennis te zoeken, waar die ook mag zijn.

وقد بلغني عن كتاب بالهند مخزون في خزائنهم،

Mij is bericht bereikt van een boek in India dat in hun schatkamers bewaard wordt.”

وقص عليه ما بلغه عنه.

En hij vertelde hem wat hij erover gehoord had.

وقال له: تجهز فإني مرحلك إلى أرض الهند؛ فتلطف بعقلك وحسن أدبك وناقد رأيك، لاستخراج هذا الكتاب من خزائنهم ومن قبل علمائهم؛ فتستفيد بذلك وتفيدنا.

En hij zei tot hem: „Maak u gereed, want ik zend u naar het land India; ga met uw verstand, uw goede vorming en uw scherpe oordeel behoedzaam te werk om dit boek uit hun schatkamers en van hun geleerden te verkrijgen; zo zult u er baat bij hebben en ons baat brengen.

وما قدرت عليه من كتب الهند مما ليس في خزائننا منه شيءٌ فأحمله معك؛

En welke boeken van India u ook kunt bemachtigen waarvan niets in onze schatkamers is, neem die mee;

وخذ معك من المال ما تحتاج إليه، وعجل ذلك،

neem zoveel geld mee als u nodig hebt, en haast u;

ولا تقصر في طلب العلوم وإن أكثرت فيه النفقة، فإن جميع ما في خزائني مبذول لك في طلب العلوم.

wees niet karig in het zoeken naar kennis, ook al worden de kosten hoog, want alles wat in mijn schatkamers is, staat tot uw beschikking voor het zoeken naar kennis.”

وأمر بإحضار المنجمين؛ فاختاروا له يوماً يسير فيه، وساعة صالحةً يخرج فيها.

Hij liet de sterrenwichelaars komen, en zij kozen voor hem een dag om te vertrekken en een gunstig uur om uit te trekken.

وحمل معه من المال عشرين جراباً؛ كل جرابٍ فيه عشرة آلاف دينار.

Hij nam twintig zakken geld mee; in elke zak zaten tienduizend dinar.

فلما قدم بروزيه بلاد الهند طاف بباب الملك ومجالس السوقة، وسأل عن خواص الملك والأشراف والعلماء والفلاسفة؛

Toen Burzoe in India aankwam, liep hij rond bij de poort van de koning en in de bijeenkomsten van het gewone volk, en vroeg naar de vertrouwelingen van de koning, de edelen, de geleerden en de wijsgeren;

فجعل يغشاهم في منازلهم، ويتلقاهم بالتحية، ويخبرهم بأنه رجل غريب قدم بلادهم لطلب العلوم والأدب، وأنه محتاج إلى معاونتهم في ذلك.

en hij begon hen in hun huizen te bezoeken, hen hartelijk te begroeten en hun te vertellen dat hij een vreemdeling was die naar hun land was gekomen om kennis en vorming te zoeken, en dat hij daarbij hun hulp nodig had.

فلم يزل كذلك زماناً طويلاً يتأدب عن علماء الهند بما هو عالم بجميعه؛ وكأنه لا يعلم منه شيئاً؛ وهو فيما بين ذلك يستر بغيته وحاجته.

Zo bleef hij lange tijd van de geleerden van India leren wat hij al helemaal wist, alsof hij er niets van wist; en ondertussen verborg hij zijn doel en zijn behoefte.

واتخذ في تلك الحالة لطول مقامه أصدقاء كثيرةٌ من الأشراف والعلماء والفلاسفة والسوقة ومن أهل كل طبقة وصناعةٍ؛

In die tijd maakte hij door zijn lange verblijf veel vrienden onder de edelen, de geleerden, de wijsgeren en het gewone volk, en onder mensen van elke stand en elk ambacht;

وكان قد اتخذ من بين أصدقائه رجلاً واحداً قد اتخذه لسره وما يحب مشاورته فيه؛

en uit zijn vrienden had hij één man gekozen, die hij tot vertrouweling van zijn geheim nam en die hij graag raadpleegde;

للذي ظهر له من فضله وأدبه، واستبان له من صحة إخائه؛ وكان يشاوره في الأمور، ويرتاح إليه في جميع ما أهمه.

om de verdienste en beschaving die hij in hem had gezien en de oprechte broederschap die hem duidelijk was geworden; hij raadpleegde hem in alle zaken en vond bij hem rust in alles wat hem zorgen baarde.

إلا أنه كان يكتم منه الأمر الذي قدم من أجله لكي يبلوه ويخبره، وينظر هل هو أهل أن يطلعه على سره.

Toch hield hij de zaak waarvoor hij gekomen was voor hem verborgen, om hem op de proef te stellen en te leren kennen, en te zien of hij waardig was zijn geheim te kennen.

فقال له يوماً وهما جالسان: يا أخي ما أريد أن أكتمك من أمري فوق الذي كتمتك.

Op een dag, toen zij samen zaten, zei hij tot hem: „Mijn broeder, ik wil mijn zaak niet langer voor u verbergen dan ik al gedaan heb.

فاعلم أنني لأمرٍ قدمت، وهو غير الذي يظهر مني؛ والعاقل يكتفي من الرجل بالعلامات من نظره، حتى يعلم سر نفسه وما يضمره قلبه.

Weet dat ik gekomen ben om een zaak die anders is dan wat men aan mij ziet; en de verstandige heeft genoeg aan de tekenen in de blik van een man om het geheim van zijn ziel en wat zijn hart verbergt te kennen.”

قال له الهندي: إني وإن لم أكن بدأتك وأخبرتك بما جئت له، وإياه تريد؛ وأنك تكتم أمراً تطلبه، وتظهر غيره؛ ما خفي علي ذلك منك.

De Indiër zei tot hem: „Al ben ik u niet voor geweest om u te zeggen waarvoor u gekomen bent en wat u wilt, en dat u een zaak die u zoekt verbergt en een andere toont, toch was dat voor mij niet verborgen.

ولكني لرغبتي في إخائك، كرهت أن أواجهك به.

Maar uit verlangen naar uw vriendschap wilde ik u er niet mee confronteren.

وإنه قد استبان ما تخفيه مني.

Wat u voor mij verbergt, is duidelijk geworden.

فأما إذ قد أظهرت ذلك، وأفصحت به وبالكلام فيه، فإني مخبرك عن نفسك، ومظهر لك سريرتك، ومعلمك بحالك التي قدمت لها؛

Maar nu u het hebt geopenbaard en er openlijk over hebt gesproken, zal ik u over uzelf vertellen, uw binnenste blootleggen en u laten weten waarvoor u gekomen bent:

فإنك قدمت بلادنا لتسلبنا كنوزنا النفيسة، فتذهب بها إلى بلادك، وتسر بها ملكك.

u bent naar ons land gekomen om ons onze kostbare schatten te ontroven, ze naar uw land te brengen en uw koning er blij mee te maken.

وكان قدومك بالمكر والخديعة.

En uw komst ging met list en bedrog gepaard.

ولكني لما رأيت صبرك، ومواظبتك على طلب حاجتك، والتحفظ من أن يسقط منك الكلام،

Maar toen ik uw geduld zag, uw volharding in het nastreven van uw doel en uw zorg om geen woord te laten ontsnappen

مع طول مكثك عندنا، بشيءٍ يستدل به على سريرتك وأمورك، ازددت رغبةً في إخائك، وثقة بعقلك، فأحببت مودتك.

tijdens uw lange verblijf bij ons, waaruit men uw binnenste en uw zaken had kunnen afleiden, werd mijn verlangen naar uw broederschap en mijn vertrouwen in uw verstand nog groter, en ik ging uw vriendschap liefhebben.

فإني لم أر في الرجال رجلاً هو أرصن منك عقلاً، ولا أحسن أدباً، ولا أصبر على طلب العلم ولا أكتم لسره منك؛

Want ik heb onder de mensen nooit een man gezien met een steviger verstand dan u, noch beter gevormd, noch geduldiger in het zoeken naar kennis, noch beter in het bewaren van zijn geheim dan u;

ولا سيما في بلاد الغربة، ومملكة غير مملكتك، عند قومٍ لا تعرف سنتهم.

vooral in den vreemde, in een rijk dat niet het uwe is, bij een volk waarvan u de gebruiken niet kent.

وإن عقل الرجل ليبين في ثماني خصال: الأولى الرفق، والثانية أن يعرف الرجل نفسه فيحفظها، والثالثة طاعة الملوك، والتحري لما يرضيهم.

Het verstand van een man blijkt uit acht eigenschappen: de eerste is zachtmoedigheid; de tweede, dat een man zichzelf kent en zich behoedt; de derde, gehoorzaamheid aan koningen en zorg voor wat hun behaagt.

والرابعة معرفة الرجل موضع سره، وكيف ينبغي أن يطلع عليه صديقه، والخامسة أن يكون على أبواب الملوك أديباً ملق اللسان.

De vierde, dat een man weet waar hij zijn geheim bewaart en hoe hij zijn vriend erin moet inwijden; de vijfde, dat hij aan de poorten van koningen welgemanierd en van gladde tong is.

والسادسة أن يكون لسره وسر غيره حافظاً.

De zesde, dat hij zijn eigen geheim en dat van anderen bewaart.

والسابعة أن يكون على لسانه قادراً، فلا يتكلم إلا بما يأمن تبعته.

De zevende, dat hij zijn tong beheerst en alleen zegt waarvan hij de gevolgen niet hoeft te vrezen.

والثامنة إن كان بالمحفل لا يتكلم إلا بما يسأل عنه.

De achtste, dat hij in een gezelschap alleen spreekt over wat hem gevraagd wordt.

فمن اجتمعت فيه هذه الخصال كان هو الداعي الخير إلى نفسه.

Wie deze eigenschappen in zich verenigt, roept het goede tot zich.

وهذه الخصال كلها قد اجتمعت فيك، وبانت لي منك.

Al deze eigenschappen zijn in u verenigd en zijn mij aan u duidelijk geworden.

فالله تعالى يحفظك، ويعينك على ما قدمت له؛

Moge God de Verhevene u behoeden en u helpen bij datgene waarvoor u gekomen bent.

فمصادقتك إياي، وإن كانت لتسلبني كنزي وفخري وعلمي، تجعلك أهلاً لأن تسعف بحاجتك، وتشفع بطلبتك، وتعطي سؤلك.

Uw vriendschap met mij, ook al was die bedoeld om mij mijn schat, mijn trots en mijn kennis te ontroven, maakt u waardig dat uw behoefte vervuld, uw verzoek ingewilligd en uw vraag beantwoord wordt.”

فقال له بروزيه: إني كنت هيأت كلاماً كثيراً، وشعبت له شعوباً؛ وأنشأت له أصولاً وطرقاً؛

Burzoe zei tot hem: „Ik had veel woorden voorbereid, ze in vele takken vertakt en er grondslagen en wegen voor aangelegd;

فلما انتهيت إلى ما بدأتني به من إطلاعك على أمري والذي قدمت له، وألقيته علي من ذات نفسك،

maar toen ik kwam bij datgene waarmee u mij voor was, dat u mijn zaak en het doel van mijn komst kende, en wat u mij uit eigen beweging voorlegde,

ورغبتك فيما ألقيت من القول، اكتفيت باليسير من الخطاب معك، وعرفت الكبير من أموري بالصغير من الكلام، واقتصرت به معك على الإيجاز.

en uw welwillendheid in wat u zei, toen volstond ik met weinig woorden tegen u, maakte ik het grote van mijn zaken met weinig woorden bekend en hield ik het bij u kort.

ورأيت من إسعافك إياي بحاجتي ما دلني على كرمك وحسن وفائك: فإن الكلام إذا ألقي إلى الفيلسوف، والسر إذا استودع إلى اللبيب الحافظ،

En in het vervullen van mijn behoefte zag ik wat mij uw edelmoedigheid en uw mooie trouw toonde: want een woord dat aan een wijsgeer wordt toevertrouwd, en een geheim dat bij een schrander en zwijgzaam man in bewaring wordt gegeven,

فقد حصن وبلغ به نهاية أمل صاحبه، كما يحصن الشيء النفيس في القلاع الحصينة.

zijn veilig bewaard, en de eigenaar bereikt er het toppunt van zijn hoop mee, zoals een kostbaar ding veilig bewaard wordt in sterke burchten.”

قال له الهندي: لا شيء أفضل من المودة.

De Indiër zei tot hem: „Niets is beter dan vriendschap.

ومن خلصت مودته كان أهلاً أن يخلطه الرجل بنفسه، ولا يدخر عنه شيئاً، ولا يكتمه سراً: فإن حفظ السر رأس الأدب.

Wiens vriendschap zuiver is, verdient dat men hem als zichzelf beschouwt, niets voor hem achterhoudt en geen geheim voor hem verzwijgt: want een geheim bewaren is het hoofd van goede vorming.

فإذا كان السر عند الأمين الكتوم فقد احترز من التضييع؛ مع أنه خليق ألا يتكلم به؛ ولا يتم سرٌ بين اثنين قد علماه وتفاوضاه.

Is een geheim bij een betrouwbaar en zwijgzaam man, dan is het tegen verloren gaan beschermd, hoewel het beter is er helemaal niet over te spreken; en geen geheim blijft heel tussen twee die het kennen en het samen besproken hebben.

فإذا تكلم بالسر اثنان فلا بد من ثالث من جهة أحدهما؛ فإذا صار إلى الثلاثة فقد شاع وذاع، حتى لا يستطيع صاحبه أن يجحده ويكابر عنه؛

Spreken twee over een geheim, dan komt er onvermijdelijk een derde bij via een van beiden; en is het bij drie aangekomen, dan is het verspreid en rondgebazuind, zodat de eigenaar het niet meer kan ontkennen of weerspreken;

كالغيم إذا كان متقطعاً في السماء فقال قائل: هذا غيمٌ متقطعٌ، لا يقدر أحدٌ على تكذيبه.

zoals verscheurde wolken aan de hemel: zegt iemand „dit zijn verscheurde wolken”, dan kan niemand hem tegenspreken.

وأنا قد يداخلني من مودتك وخلطتك سرورٌ لا يعدله شيءٌ.

Wat mij betreft, uw vriendschap en omgang vervullen mij met een vreugde die door niets geëvenaard wordt.

وهذا الأمر الذي تطلبه مني أعلم أنه من الأسرار التي لا تكتم؛ فلا بد أن يفشو ويظهر، حتى يتحدث به الناس.

Maar wat u van mij vraagt, weet ik, behoort tot de geheimen die niet verborgen kunnen blijven; het zal onvermijdelijk uitlekken en aan het licht komen, tot de mensen erover praten.

فإذا فشا فقد سعيت في هلاكي هلاكاً لا أقدر على الفداء منه بالمال وإن كثر:

En als het uitlekt, hebt u mijn ondergang bewerkt, een ondergang waarvan ik mij met geen geld, hoeveel ook, kan vrijkopen:

لأن ملكنا فظٌ غليظُ، يعاقب على الذنب الصغير أشد العقاب؛ فكيف مثل هذا الذنب العظيم؟

want onze koning is ruw en hard en straft een klein vergrijp met de zwaarste straf; hoe dan wel een zo groot vergrijp als dit?

وإذا حملتني المودة التي بين وبينك فأسعفتك بحاجتك لم يرد عقابه عني شيءٌ.

En als de vriendschap tussen mij en u mij ertoe brengt uw behoefte te vervullen, zal niets zijn straf van mij afwenden.”

قال بروزيه: إن العلماء قد مدحت الصديق إذا كتم سر صديقه وأعانه على الفوز.

Burzoe zei: „De geleerden hebben de vriend geprezen die het geheim van zijn vriend bewaart en hem helpt te slagen.

وهذا الأمر الذي قدمت له، لمثلك ذخرته، وبك أرجو بلوغه؛ وأنا واثقٌ بكرم طباعك ووفور عقلك، وأعلم أنك لا تخشى مني ولا تخاف أن أبديه؛

Deze zaak waarvoor ik gekomen ben, heb ik bewaard voor iemand zoals u, en door u hoop ik haar te bereiken; ik vertrouw op de edelheid van uw aard en de rijkdom van uw verstand, en ik weet dat u niet bang bent voor mij en niet vreest dat ik het zal onthullen;

بل تخشى أهل بيتك الطائفين بك وبالملك أن يسعوا بك إليه.

u vreest veeleer de mensen van uw huis die om u en de koning heen draaien, dat zij u bij hem zullen verklikken.

وأنا أرجو ألا يشيع شيءٌ من هذا الأمر: لأني أنا ظاعنٌ وأنت مقيمٌ، وما أقمت فلا ثالث بيننا.

En ik hoop dat er niets van deze zaak uitlekt: want ik vertrek en u blijft, en zolang u blijft, is er geen derde tussen ons.”

فتعاهدا على هذا جميعاً.

Zo sloten zij beiden hierover een verbond.

وكان الهندي خازن الملك، وبيده مفاتيح خزائنه.

De Indiër was de schatbewaarder van de koning, en in zijn hand waren de sleutels van diens schatkamers.

فأجابه إلى ذلك الكتاب وعلى غيره من الكتب.

Zo stond hij hem dat boek toe, en ook andere boeken.

فأكب على تفسيره ونقله من اللسان الهندي إلى اللسان الفارسي؛ وأتعب نفسه، وأنصب بدنه ليلاً ونهاراً.

Burzoe stortte zich erop het uit te leggen en het uit de Indische taal in de Perzische taal over te zetten; hij putte zichzelf uit en mat zijn lichaam af, nacht en dag.

وهو مع ذلك وجلٌ وفزعٌ من ملك الهند؛ خائفٌ على نفسه من أن يذكر الملك الكتاب في وقتٍ لا يصادفه في خزائنه.

En intussen was hij bang en angstig voor de koning van India en vreesde hij voor zijn leven dat de koning aan het boek zou denken op een moment dat hij het niet in zijn schatkamers zou vinden.

فلما فرغ من انتساخ الكتاب وغيره مما أراد من سائر الكتب. كتب إلى أنوشروان يعلمه بذلك.

Toen hij klaar was met het overschrijven van het boek en wat hij verder uit de andere boeken wilde, schreef hij Anushirvan om hem dit te laten weten.

فلما وصل إليه الكتاب، سر بذلك سروراً شديداً، ثم تخوف معاجلة المقادير أن تنغص عليه الفرحة؛ فكتب إلى بروزيه يأمره بتعجيل القدوم.

Toen de brief hem bereikte, was hij daar zeer verheugd over; daarna vreesde hij dat het lot hem snel zou overvallen en zijn vreugde zou verstoren, en hij schreef Burzoe met het bevel zo snel mogelijk terug te keren.

فسار بروزيه متوجهاً نحو كسرى.

Toen trok Burzoe op weg naar Chosrau.

فلما رأى الملك ما قد مسه من الشحوب والتعب والنصب،

Toen de koning zag hoe bleek, moe en uitgeput hij was geworden,

قال له: أيها العبد الناصح الذي كان يأكل ثمرة ما قد غرس، أبشر وقر عيناً: فإني مشرفك وبالغٌ بك أفضل درجةٍ.

zei hij tot hem: „O trouwe dienaar, die de vrucht zult eten van wat u geplant hebt, verheug u en wees gerust: ik zal u eren en u tot de hoogste rang verheffen.”

وأمره أن يريح بدنه سبعة أيام.

En hij beval hem zijn lichaam zeven dagen te laten rusten.

فلما كان اليوم الثامن، أمر الملك أن يجتمع إليه الأمراء والعلماء.

Op de achtste dag beval de koning dat de vorsten en de geleerden zich bij hem zouden verzamelen.

فلما اجتمعوا، أمر بروزيه بالحضور.

Toen zij bijeen waren, beval hij Burzoe te verschijnen.

فحضر ومعه الكتب؛ ففتحها وقرأها على من حضر من أهل المملكة.

Hij kwam met de boeken, sloeg ze open en las ze voor aan de aanwezigen uit het rijk.

فلما سمعوا ما فيها من العلم فرحواً فرحاً شديداً؛ وشكروا لله على ما رزقهم، ومدحوا بروزيه وأثنوا عليه؛

Toen zij de kennis hoorden die erin stond, waren zij zeer verheugd; zij dankten God voor wat Hij hun geschonken had, en prezen en roemden Burzoe;

وأمر الملك أن تفتح لبروزيه خزائن اللؤلؤ والزبرجد والياقوت والذهب والفضة؛ وأمره أن يأخذ من الخزائن ما شاء من مالٍ أو كسوةٍ؛

En de koning beval dat de schatkamers met parels, chrysoliet, robijnen, goud en zilver voor Burzoe geopend werden, en hij zei hem uit de schatkamers te nemen wat hij maar wilde aan geld of kleding;

وقال: يا بروزيه إني قد أمرت أن تجلس على مثل سريري هذا، وتلبس تاجاً، وتترأس على جميع الأشراف.

en hij zei: „Burzoe, ik heb bevolen dat u zit op een troon gelijk aan deze troon van mij, een kroon draagt en voorgaat boven alle edelen.”

فسجد بروزيه للملك ودعا له وطلب من الله

Burzoe wierp zich voor de koning neer, bad voor hem en riep God aan

وقال: أكرم الله تعالى الملك كرامة الدنيا والآخرة، وأحسن عني ثوابه وجزاءه؛

en zei: „Moge God de Verhevene de koning eren met de eer van deze wereld en het hiernamaals, en hem namens mij rijkelijk belonen en vergelden;

فإني بحمد الله مستغنٍ عن المال بما رزقني الله على يد الملك السعيد الجد، العظيم الملك؛

want, God zij geprezen, ik heb geen behoefte aan rijkdom dankzij wat God mij gegeven heeft door de hand van de koning, zo gezegend in geluk en zo groot in heerschappij;

ولا حاجة لي بالمال؛ لكن لما كلفني الملك ذلك وعلمت أنه يسره، أنا أمضي إلى الخزائن فآخذ منها طلباً لمرضاته وامتثالاً لأمره.

Ik heb geen rijkdom nodig; maar omdat de koning mij dit heeft opgedragen en ik weet dat het hem verheugt, zal ik naar de schatkamers gaan en eruit nemen, om zijn welgevallen te zoeken en zijn bevel te gehoorzamen.”

ثم قصد خزانة الثياب فأخذ منها تختاً من طرائف خراسان من ملابس الملوك.

Daarna ging hij naar de kleerschatkamer en nam daaruit een kist met kostbaarheden uit Khorasan, van het soort gewaden dat koningen dragen.

فلما قبض بروزيه ما اختاره ورضيه من الثياب قال: أكرم الله تعالى الملك ومد في عمره أبداً.

Toen Burzoe de gewaden had ontvangen die hij had uitgekozen en die hem bevielen, zei hij: „Moge God de Verhevene de koning eren en zijn leven voor altijd verlengen.

لابد أن الإنسان إذا أكرم وجب عليه الشكر؛ وإن كان قد استوجبه تعباً ومشقةً فقد كان فيهما رضا الملك.

Het kan niet anders of een mens die geëerd wordt, is dank verschuldigd; en al heeft hij het met moeite en ontbering verdiend, toch lag daarin het welgevallen van de koning.

وأما أنا فما لقيته من عناءٍ وتعبٍ ومشقةٍ، لما أعلم أن لكم فيه الشرف يأهل هذا البيت!

Wat mij betreft, al de moeite, vermoeienis en ontbering die ik ondervond, heb ik gedragen omdat ik weet dat daarin uw eer ligt, o lieden van dit huis!

فإن لم أزل إلى هذا اليوم تابعاً رضاكم، أرى العسير فيه يسيراً. والشاق هيناً، والنصب والأذى سروراً ولذةً: لما أعلم أن لكم فيه رضاً وقربة عندكم.

Want tot op deze dag ben ik steeds uw welgevallen gevolgd en vond ik daarin het moeilijke gemakkelijk, het zware licht, en vermoeienis en leed vreugde en genot: omdat ik weet dat daarin uw welgevallen en de nabijheid tot u ligt.

ولكني أسألك أيها الملك حاجة تسعفني بها، وتعطيني فيها سؤلي: فإن حاجتي يسيرةٌ، وفي قضائها فائدةٌ كثيرةٌ.

Maar ik vraag u, o koning, één gunst die u mij moge verlenen door mij daarin te geven wat ik vraag: want mijn verlangen is gering, en in de vervulling ervan ligt groot voordeel.”

قال أنوشروان: قل فكل حاجةٍ لك من قبلنا مقضيةٌ، ولم نرد طلبتك؛ فكيف ما سوى ذلك؟

Anushirvan zei: „Spreek, want elke wens die u van ons hebt, is vervuld, en wij zullen uw verzoek niet afwijzen; hoe zouden wij dan iets anders afwijzen?

فقل ولا تحتشم؛ فإن الأمور كلها مبذولة لك.

Spreek dus en wees niet schroomvallig; want alles staat tot uw beschikking.”

قال بروزيه: أيها الملك لا تنظر إلى عنائي في رضاك وانكماشي في طاعتك؛

Burzoe zei: „O koning, zie niet naar mijn moeite om u te behagen en mijn ijver in uw gehoorzaamheid;

فإنما أنا عبدك يلزمني بذل مهجتي في رضاك؛ ولو لم تجزني لم يكن ذلك عندي عظيماً ولا واجباً على الملك؛

want ik ben slechts uw dienaar, verplicht mijn leven te geven voor uw welgevallen; en had u mij niet beloond, dan had ik dat niet als iets groots beschouwd, en het was ook geen plicht voor de koning geweest;

ولكن لكرمه وشرف منصبه عمد إلى مجازاتي؛ وخصني وأهل بيتي بعلو المرتبة ورفع الدرجة؛ حتى لو قدر أن يجمع لنا بين شرف الدنيا والآخرة لفعل.

maar uit zijn edelmoedigheid en de verhevenheid van zijn ambt heeft hij besloten mij te belonen, en hij heeft mij en mijn huis onderscheiden met een hoge positie en een verheven rang; ja, als hij de eer van deze wereld en het hiernamaals voor ons had kunnen verenigen, had hij het gedaan.

فجزاه الله عنا أفضل الجزاء.

Moge God hem namens ons met de beste beloning vergelden.”

قال أنوشروان: اذكر حاجتك، فعلى ما يسرك.

Anushirvan zei: „Noem uw verlangen, en het zal zijn zoals het u behaagt.”

فقال بروزيه: حاجتي أن يأمر الملك، أعلاه الله تعالى، وزيره بزرجمهر بن البختكان؛

Burzoe zei: „Mijn verlangen is dat de koning, moge God de Verhevene hem verheffen, zijn vizier Buzurjmihr, zoon van al-Bakhtakan, beveelt

ويقسم عليه أن يعمل فكره، ويجمع رأيه، ويجهد طاقته، ويفرغ قلبه في نظم تأليف كلامٍ متقنٍ محكمٍ؛

en hem bezweert zijn gedachten in te spannen, zijn oordeel te verzamelen, al zijn kracht aan te wenden en zijn hart te wijden aan het opstellen van een zorgvuldig en hecht gebouwd geschrift;

ويجعله باباً يذكر فيه أمري ويصف حالي؛ ولا يدع من المبالغة في ذلك أقصى ما يقدر عليه.

en er een hoofdstuk van te maken waarin hij mijn verhaal vertelt en mijn toestand beschrijft, zonder daarbij de uiterste moeite te sparen waartoe hij in staat is.

ويأمره إذا استتمه أن يجعله أول الأبواب التي تقرأ قبل باب الأسد والثور:

En hij gebiede hem, als het voltooid is, het tot het eerste der hoofdstukken te maken die vóór het hoofdstuk van de Leeuw en de Stier gelezen worden:

فإن الملك إذا فعل ذلك فقد بلغ بي وبأهلي غاية الشرف وأعلى المراتب؛

want als de koning dat doet, heeft hij mij en mijn familie tot het toppunt van eer en de hoogste rangen verheven,

وأبقى لنا ما لا يزال ذكره باقياً على الأبد حيثما قرئ هذا الكتاب.

en ons iets nagelaten waarvan de herinnering voor altijd blijft, waar dit boek ook gelezen wordt.”

فلما سمع كسرى أنوشروان والعظماء مقالته وما سمت إليه نفسه من محبة إبقاء الذكر استحسنوا طلبته واختياره،

Toen Chosrau Anushirvan en de groten zijn woorden hoorden en het verlangen naar een blijvende nagedachtenis waarnaar zijn ziel streefde, keurden zij zijn verzoek en zijn keuze goed,

وقال كسرى: حباً وكرامةً لك يا بروزيه، إنك لأهل أن تسعف بحاجتك؛ فما أقل ما قنعت به وأيسره عندنا! وإن كان خطره عندك عظيماً.

En Chosrau zei: „Van harte en met alle eer, Burzoe! U verdient het waarlijk dat uw verzoek wordt ingewilligd; hoe weinig is het waarmee u zich tevredenstelt, en hoe gemakkelijk voor ons! Al is de waarde ervan in uw ogen groot.”

ثم أقبل أنوشروان على وزيره بزرجمهر فقال له: قد عرفت مناصحة بروزيه لنا، وتجشمه المخاوف والمهالك فيما يقربه منا، وإتعابه بدنه فيما يسرنا،

Daarna wendde Anushirvan zich tot zijn vizier Buzurjmihr en zei tot hem: „U kent Burzoes trouwe dienst aan ons, hoe hij angsten en gevaren trotseerde voor wat hem dichter bij ons bracht, hoe hij zijn lichaam afmatte voor wat ons verheugt,

وما أتى به إلينا من المعروف، وما أفادنا الله على يده من الحكمة والأدب الباقي لنا فخره،

de weldaad die hij ons heeft gebracht, en de wijsheid en vorming die God ons door zijn hand heeft geschonken, waarvan de roem de onze zal blijven,

وما عرضنا عليه من خزائننا لنجزيه بذلك على ما كان منه، فلم تمل نفسه إلى شيءٍ من ذلك؛

en wij boden hem onze schatkamers aan om hem te belonen voor wat hij gedaan had, maar zijn ziel neigde naar niets daarvan;

وكان بغيته وطلبته منا أمراً يسيراً رآه هو الثواب منا له والكرامة الجليلة عنده؛ فإني أحب أن تتكلم في ذلك وتسعفه بحاجته وطلبته.

wat hij zocht en van ons vroeg was een kleinigheid, die hij beschouwde als onze beloning voor hem en een grote eer in zijn ogen; daarom wil ik dat u zich hiermee belast en zijn behoefte en verzoek vervult.

واعلم أن ذلك مما يسرني، ولا تدع شيئاً من الاجتهاد والمبالغة إلا بلغته، وإن نالتك فيه مشقة.

Weet dat dit iets is wat mij verheugt; laat geen ijver of moeite achterwege, maar ga tot het uiterste, ook al kost het u moeite.

وهو أن تكتب باباً مضارعاً لتلك الأبواب التي في الكتاب؛

Het is dit: dat u een hoofdstuk schrijft dat lijkt op de hoofdstukken in het boek;

وتذكر فيه فضل بروزيه، وكيف كان ابتداء أمره وشأنه، وتنسبه إليه وإلى حسبه وصناعته،

vermeld daarin de verdienste van Burzoe en hoe zijn leven en loopbaan begonnen, en schrijf het toe aan hem, zijn afkomst en zijn beroep;

وتذكر فيه بعثته إلى بلاد الهند في حاجتنا؛ وما أفدنا على يديه من هنالك؛

vermeld daarin zijn zending naar India in onze opdracht en wat wij door zijn hand vandaar verworven hebben,

وشرفنا به وفضلنا على غيرنا؛ وكيف كان حال بروزيه وقدومه من بلاد الهند؛

hoe dat ons heeft geëerd en boven anderen verheven, en hoe het Burzoe verging en hoe hij uit India terugkeerde;

فقل ما تقدر عليه من التقريظ والإطناب في مدحه، وبالغ في ذلك أفضل المبالغة واجتهد في ذلك اجتهاداً يسر بروزيه وأهل المملكة.

zeg alles wat u kunt tot zijn lof en weid uit in zijn roem; ga daarin tot het uiterste en span u zo in dat het Burzoe en de mensen van het rijk verheugt.

وإن بروزيه أهل لذلك مني ومن جميع أهل المملكة ومنك أيضاً: لمحبتك للعلوم.

Want Burzoe verdient dit van mij en van alle mensen van het rijk, en ook van u: vanwege uw liefde voor de wetenschappen.

واجهد أن يكون غرض هذا الكتاب الذي ينسب إلى بروزيه أفضل من أغراض تلك الأبواب عند الخاص والعام، وأشد مشاكلةً لحال هذا العلم:

Span u in dat het doel van dit geschrift dat Burzoes naam zal dragen, in de ogen van voornamen en gewone mensen beter is dan de doelen van die hoofdstukken, en beter past bij de aard van deze kennis:

فإنك أسعد الناس كلهم بذلك: لانفرادك بهذا الكتاب، واجعله أول الأبواب.

want u bent hierin de gelukkigste van alle mensen, omdat dit geschrift alleen van uw hand is; en maak het tot het eerste der hoofdstukken.

فإذا أنت عملته ووضعته في موضعه فأعلمني لأجمع أهل المملكة وتقرأه عليهم، فيظهر فضلك واجتهادك في محبتنا؛ فيكون لك بذلك فخر.

Wanneer u het geschreven en op zijn plaats gezet hebt, laat het mij weten, opdat ik de mensen van het rijk bijeenroep en u het hun voorleest; dan zullen uw verdienste en uw ijver in uw liefde voor ons blijken, en dat zal u tot roem strekken.”

فلما سمع بزرجمهر مقالة الملك خر له ساجداً،

Toen Buzurjmihr de woorden van de koning hoorde, wierp hij zich voor hem neer

وقال: أدام الله لك أيها الملك البقاء، وبلغك أفضل منازل الصالحين في الآخرة والأولى؛ لقد شرفتني بذلك شرفاً باقياً إلى الأبد.

en zei: „Moge God u lang laten leven, o koning, en u de hoogste plaatsen der rechtvaardigen doen bereiken, in het hiernamaals en in dit leven; u hebt mij hiermee een eer bewezen die voor altijd blijft.”

ثم خرج بزرجمهر من عند الملك، فوصف بروزيه من أول يوم دفعه أبواه إلى المعلم، ومضيه إلى بلاد الهند في طلب العقاقير والأدوية؛

Daarna ging Buzurjmihr van de koning weg en beschreef Burzoe vanaf de eerste dag dat zijn ouders hem aan de leermeester toevertrouwden, en zijn reis naar India op zoek naar kruiden en geneesmiddelen,

وكيف تعلم خطوطهم ولغتهم؛ إلى أن بعثه أنوشروان إلى الهند في طلب الكتاب.

en hoe hij hun schriften en hun taal leerde, tot Anushirvan hem naar India zond om het boek te zoeken.

ولم يدع من فضائل بروزيه وحكمته وخلائقه ومذهبه أمراً إلا نسقه، وأتى به بأجود ما يكون من الشرح.

Hij liet niets weg van Burzoes deugden, zijn wijsheid, zijn karakter en zijn levenswijze, maar bracht alles in orde en zette het zo voortreffelijk mogelijk uiteen.

ثم أعلم الملك بفراغه منه.

Daarna liet hij de koning weten dat hij ermee klaar was.

فجمع أنوشروان أشراف قومه وأهل مملكته، وأدخلهم إليه؛

Anushirvan riep de edelen van zijn volk en de mensen van zijn rijk bijeen en liet hen bij zich binnenkomen;

وأمر بزرجمهر بقراءة الكتاب، وبروزيه قائم إلى جانب بزرجمهر، وابتدأ بوصف بروزيه حتى انتهى إلى آخره.

en hij beval Buzurjmihr het geschrift voor te lezen, terwijl Burzoe naast Buzurjmihr stond; en die begon met de beschrijving van Burzoe en las door tot het einde.

ففرح الملك بما أتى به بزرجمهر من الحكمة والعلم.

De koning verheugde zich over de wijsheid en kennis die Buzurjmihr ten toon had gespreid.

ثم أثنى الملك وجميع من حضره على بزرجمهر، وشكروه ومدحوه؛

Daarna prezen de koning en allen die bij hem waren Buzurjmihr, dankten hem en roemden hem;

وأمر الملك بمال جزيل وكسوةٍ وحليٍ وأوانٍ؛ فلم يقبل من ذلك شيئاً غير كسوةٍ كانت من ثياب الملوك.

en de koning liet hem rijkelijk geld, gewaden, sieraden en vaatwerk geven; maar hij nam daarvan niets aan behalve één gewaad dat tot de kleren van koningen behoorde.

ثم شكر له ذلك بروزيه وقبل رأسه ويده؛

Toen dankte Burzoe hem daarvoor en kuste zijn hoofd en zijn hand;

وأقبل بروزيه على الملك وقال: أدام الله لك الملك والسعادة

en Burzoe wendde zich tot de koning en zei: „Moge God uw koningschap en uw geluk doen duren,

فقد بلغت بي وبأهلي غاية الشرف بما أمرت به بزرجمهر من صنعه الكتاب في أمري وإبقاء ذكري.

want u hebt mij en mijn familie tot het toppunt van eer verheven door Buzurjmihr te bevelen over mij te schrijven en mijn nagedachtenis te bewaren.”