Mısırlı Armanusa

فتح الرومانيون وادي النيل، وأقاموا به قرونا ظهر في أثنائها الدين المسيحي وانتشر في العالم،

Romalılar Nil Vadisi'ni fethettiler ve orada yüzyıllarca kaldılar; bu süre içinde Hristiyan dini ortaya çıktı ve dünyaya yayıldı,

ودخل الديار المصرية فاعتنقه المصريون، وهم الأقباط، ثم اتخذته الدولة الرومانية دينا لها بدلا من الوثنية، وهدمت تماثيلها.

Mısır diyarına da girdi ve Mısırlılar, yani Kıptîler, onu benimsedi; sonra Roma devleti putperestliğin yerine onu kendine din edindi ve putperestliğin heykellerini yıktı.

ولكن ما كادت تستقر الأمور حتى حدث نزاع ديني بين كهنة القسطنطينية عاصمة المملكة الرومانية الشرقية، وكهنة الإسكندرية عاصمة الديار المصرية، واشتد هذا النزاع حتى تسكنت الضغائن بين الرومانيين،

Ne var ki işler tam yatışmıştı ki Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'in rahipleriyle Mısır diyarının başkenti İskenderiye'nin rahipleri arasında dinî bir çekişme çıktı ve bu çekişme öyle kızıştı ki Romalılarla,

وهم الفئة الحاكمة، وبين الأقباط وهم الشعب المحكوم، وعرف المذهب الروماني بالملكي، والمذهب المصري باليعقوبي،

yani yöneten zümreyle, yönetilen halk olan Kıptîler arasında kinler yerleşti; Roma mezhebi Melkî, Mısır mezhebi ise Yakubî diye anılır oldu,

فآل ذلك إلى نفور الأقباط من الرومانيين واستبدادهم، وإلى رغبتهم في التخلص من نيرهم بأية وسيلة.

bu da Kıptîlerin Romalılardan ve onların zorbalığından nefret etmesine, onların boyunduruğundan ne yolla olursa olsun kurtulmak istemesine yol açtı.

وكان الرومانيون يسومون المصريين سوء العذاب، فلم تفتهم فرصة للإيقاع بهم والانتقام منهم.

Romalılar Mısırlılara en ağır eziyetleri reva görüyor, onları tuzağa düşürüp onlardan intikam almak için hiçbir fırsatı kaçırmıyorlardı.

وفي أوائل القرن السابع الميلادي، كان يحكم مصر وال يوناني الأصل.

Milattan sonra yedinci yüzyılın başlarında Mısır'ı Rum asıllı bir vali yönetiyordu.

اسمه المقوقس حنا بن قرقت، وقد يدعونه بأسماء أخرى، وكان متشيعا لأهلها ومذهبهم وتقاليدهم، وأقام بالإسكندرية شأن ولاة الرومانيين إلى ذلك العهد؛ لأنها كانت عاصمة الديار المصرية ومقر الإمارة فيها.

Adı Mukavkıs, Karkat oğlu Yuhanna'ydı; ona başka adlar da verilir. Halkına, onların mezhebine ve geleneklerine yakınlık duyardı. O devre kadarki Romalı valiler gibi İskenderiye'de otururdu; çünkü İskenderiye Mısır diyarının başkenti ve oradaki yönetimin merkeziydi.

ولم تكن القاهرة قد وجدت بعد، بل كان في مكانها بساتين وغياض يتخللها بعض الأديرة والكنائس، وقليل من البيوت مبعثرة بين جبل المقطم والنيل، وإلى جنوبها بلدة صغيرة اسمها بابل،

Kahire henüz kurulmamıştı; onun yerinde, aralarında birkaç manastır ve kilise ile Mukattam Dağı'yla Nil arasına dağılmış az sayıda ev bulunan bahçeler ve korular vardı; güneyinde de Babil adında küçük bir kasaba bulunuyordu,

بناها الفرس حين قدموا مصر قبل الميلاد ودعوها باسم عاصمة دولتهم، وكان موقعها فيما هو الآن دير مار جرجس وما جاوره من البيوت، وجامع عمرو بن العاص، وبعض مصر القديمة.

ki onu Persler, milattan önce Mısır'a geldiklerinde kurmuş ve kendi devletlerinin başkentinin adını vermişlerdi; yeri, bugün Mar Circis Manastırı ile çevresindeki evlerin, Amr bin As Camii'nin ve Eski Kahire'nin bir kısmının bulunduğu yerdi.

وكان في وسط تلك البلدة حصن كبير يدعى حصن بابل، أو قصر الشمع، مبني على الطراز الروماني، هو الذي يقوم في مكانه الآن دير مار جرجس، وكان النيل يجري أمامه،

O kasabanın ortasında, Babil Kalesi ya da Mum Sarayı denen, Roma üslubuyla yapılmış büyük bir kale vardı; bugün onun yerinde Mar Circis Manastırı durur. Nil onun önünden akardı,

وتلاطم أمواجه بابا كبيرا من أبوابه، ما زال رسمه باقيا في سوره الغربي حتى الآن،

dalgaları onun büyük kapılarından birini döverdi; o kapının izi bugün hâlâ batı surunda durmaktadır,

وقد طمرت الأتربة أسفله حتى لم يعد ظاهرا منه إلا عتبته العليا، إلى أن أزالت الحكومة تلك الأتربة، فظهر الباب كله.

toprak onun alt kısmını öyle gömmüştü ki yalnızca üst eşiği görünür kalmıştı; sonunda hükûmet o toprağı kaldırdı ve kapının tamamı ortaya çıktı.

وهو قائم بين برجين كبيرين مستديري الشكل، في أحدهما كنيسة المعلقة حتى الآن ولكن بناءها تهدم.

Kapı, yuvarlak biçimli iki büyük burcun arasında durur; bunlardan birinde bugün hâlâ Muallaka Kilisesi vardır, ama yapısı yıkılmıştır.

أما مصر القديمة - ما بين هذا الحصن إلى النيل - فلم يكن لها أثر البتة؛

Eski Kahire'ye (bu kale ile Nil arasındaki yere) gelince, ondan hiçbir iz yoktu;

لأن النيل كان يجري في موضعها بجانب الحصن كما قدمنا، وكان بين هذا الحصن وجزيرة الروضة جسر من السفن،

çünkü daha önce söylediğimiz gibi Nil, kalenin yanında, onun yerinden akıyordu. Bu kale ile Ravza Adası arasında gemilerden yapılmış bir köprü vardı,

يمر عليه الناس من البر الشرقي إلى الجزيرة،

insanlar onun üzerinden doğu kıyısından adaya geçerlerdi,

وجسر آخر من الجزيرة إلى البر الغربي يمرون عليه إلى الجزيرة ومنها يذهبون إلى منف - عاصمة مصر القديمة - حيث كان المقوقس يقيم بعض أشهر الشتاء.

adadan batı kıyısına da başka bir köprü vardı; onun üzerinden adaya geçerler, oradan da eski Mısır'ın başkenti Menf'e giderlerdi. Mukavkıs kış aylarının bir kısmını orada geçirirdi.

برغم أنها في عهده كانت قد انحطت وكادت تئول إلى الخراب.

Oysa Menf onun zamanında artık gerilemiş, neredeyse harabeye dönmüştü.

ولم يكن للأقباط هم في تلك الأيام إلا التخلص من الرومانيين والتحدث بفظائع أعمالهم وظلمهم واستبدادهم، ولكنهم لم يكونوا يستطيعون المجاهرة بعداوتهم، خوفا من سخطهم وزيادة الضغط عليهم.

O günlerde Kıptîlerin Romalılardan kurtulmaktan, onların korkunç işlerini, zulmünü ve zorbalığını konuşmaktan başka derdi yoktu; ama onların öfkesinden ve üzerlerindeki baskının artmasından korktukları için düşmanlıklarını açıkça gösteremiyorlardı.