De voorwaardelijke wijs in het Turks

Şart Kipi

Het Turks drukt 'als' uit met een achtervoegsel, niet met een apart woord. Het voorwaardelijke achtervoegsel -sa / -se komt achter het werkwoord, en de tijd ervoor laat zien of de voorwaarde echt of denkbeeldig is.

Zo vorm je -sA

Voeg -sa toe na a, ı, o, u en -se na e, i, ö, ü, en daarna de persoonsuitgang. Bij de ontkenning komt -mA ervoor.

Persoon	gelmek	almak	Ontkennend
ben	gelsem	alsam	gelmesem
sen	gelsen	alsan	gelmesen
o	gelse	alsa	gelmese
biz	gelsek	alsak	gelmesek
siz	gelseniz	alsanız	gelmeseniz
onlar	gelseler	alsalar	gelmeseler

Echte voorwaarden: aorist + -sA

Voor dingen die echt kunnen gebeuren, zet je -sA na de aorist (geniş zaman). De hoofdzin staat in de tegenwoordige tijd, de toekomende tijd, de aorist of de gebiedende wijs. De ontkennende aorist -mAz wordt -mAzsA.

Infinitief	Aorist	Voorwaardelijk	Ontkennend
yağmak	yağar	yağarsa	yağmazsa
gelmek	gelir	gelirse	gelmezse
çalışmak	çalışır	çalışırsa	çalışmazsa
gitmek	gider	giderse	gitmezse

Yağmur yağarsa evde kalırız.Als het regent, blijven we thuis.

Erken gelirsen birlikte kahvaltı yaparız.Als je vroeg komt, ontbijten we samen.

Onlar da gelirlerse çok sevinirim.Als zij ook komen, ben ik erg blij.Bij 'zij' (meervoud) komt -lAr voor -sA.

Onwerkelijk heden: -sA met -(I)rdI

Kale -sA, zonder de aorist, beschrijft een denkbeeldige situatie nu of in de toekomst. De hoofdzin krijgt de aorist plus -dI, zoals het Nederlandse 'zou'.

Zengin olsam dünyayı gezerdim.Als ik rijk was, zou ik de wereld rondreizen.

Vaktin olsa bize gelir miydin?Als je tijd had, zou je dan bij ons langskomen?

Test jezelf

5 korte vragen over deze les. Hoeveel heb jij er goed?

0 XP

Vraag 1 van 5

Kies het juiste antwoord.

Eğer bu akşam vaktiniz ___, bize uğrayın. (olmak)

Onwerkelijk verleden: -sAydI

Voor iets wat niet is gebeurd, gebruik je -sAydI met de persoonsuitgangen van de verleden tijd. De hoofdzin krijgt weer -(I)rdI.

Persoon	bilmek	kalkmak
ben	bilseydim	kalksaydım
sen	bilseydin	kalksaydın
o	bilseydi	kalksaydı
biz	bilseydik	kalksaydık
siz	bilseydiniz	kalksaydınız
onlar	bilselerdi	kalksalardı

Bilseydim sana söylerdim.Als ik het had geweten, had ik het je verteld.

Erken kalksaydın treni kaçırmazdın.Als je vroeg was opgestaan, had je de trein niet gemist.

Wensen met keşke

Keşke betekent 'ik wou dat' of 'had ik maar'. Gebruik -sA voor een wens over nu en -sAydI voor spijt over het verleden. Gebruik na keşke nooit de voorwaardelijke aorist.

Keşke daha çok zamanım olsa.Had ik maar meer tijd.

Keşke dün gelseydin.Was je gisteren maar gekomen.

Keşke o sözleri söylemeseydim.Had ik die woorden maar niet gezegd.

Eğer en -(y)sA na zelfstandige naamwoorden

Eğer ('als') aan het begin van de zin is niet verplicht en geeft alleen nadruk: het achtervoegsel doet het werk. Zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, var, yok en andere tijden krijgen -(y)sA, met een verbindings-y na een klinker.

Grondvorm	Met -(y)sA	Betekenis
hasta	hastaysan	als je ziek bent
evde	evdeyse	als hij thuis is
var	varsa	als er ... is
yok	yoksa	als er geen ... is
gidiyor	gidiyorsa	als zij gaat
geldi	geldiyse	als hij gekomen is
gelecek	gelecekse	als hij gaat komen

Veelgemaakte fouten

Echt en onwerkelijk door elkaar halen: zeg gelirsen görürsün of gelsen görürdün, niet 'gelirsen görürdün'.
De klinkerharmonie breken: zeg gelsem en alsam, niet 'gelsam' of 'alse'.
De aorist gebruiken na keşke: zeg keşke bilsem, niet 'keşke bilirsem'.
De verbindings-y vergeten: zeg hastaysa en evdeyse, niet 'hastasa'.
Gelsen (als je kwam) en gelsene (kom nou) verwarren: zie de les over de gebiedende wijs.

Voorbeeldzinnen

Eğer vaktin olursa bize uğra.Als je tijd hebt, kom dan even langs.

Sorunuz varsa şimdi sorun.Als u een vraag heeft, stel die dan nu.

Ödevini bitirdiysen dışarı çıkabilirsin.Als je je huiswerk af hebt, mag je naar buiten.

Piyangoyu kazansam ilk iş bir ev alırdım.Als ik de loterij won, zou ik als eerste een huis kopen.

Otobüs zamanında gelseydi geç kalmazdım.Als de bus op tijd was gekomen, was ik niet te laat geweest.

Bu akşam gelmeyeceksen bana haber ver.Als je vanavond niet komt, laat het me dan weten.

Keşke annem de bizimle yaşasa.Ik wou dat mijn moeder ook bij ons woonde.