Climas de España

A España se la suele llamar «continente en miniatura», y el apodo tiene fundamento: pocos países de Europa reúnen tantos climas distintos. Un mismo día de primavera, en León puede hacer falta un abrigo de lana mientras en Sevilla basta con una camiseta.

Spanje wordt vaak een ‘continent in het klein’ genoemd, en die bijnaam is terecht: weinig Europese landen hebben zoveel verschillende klimaten. Op dezelfde lentedag kun je in León een wollen jas nodig hebben, terwijl een T-shirt in Sevilla volstaat.

Esta variedad no es casual. Se explica por tres factores: la posición de la península entre Europa y África, la influencia de dos mares muy distintos y un relieve en el que las montañas aparecen casi por todas partes.

Die verscheidenheid is geen toeval. Ze heeft drie oorzaken: de ligging van het schiereiland tussen Europa en Afrika, de invloed van twee heel verschillende zeeën en een reliëf waarin bijna overal bergen opduiken.

España está bañada por el océano Atlántico y el mar Mediterráneo. Del Atlántico llegan aire húmedo y borrascas que suavizan las temperaturas en el norte y el oeste. Por eso Galicia, Asturias o Cantabria tienen prados verdes casi todo el año.

Spanje grenst aan de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee. Vanaf de Atlantische Oceaan komen vochtige lucht en depressies die de temperaturen in het noorden en westen matigen. Daarom hebben Galicië, Asturië en Cantabrië bijna het hele jaar groene weiden.

El Mediterráneo, en cambio, es un mar más cálido y cerrado. En la costa este y sur deja inviernos muy suaves, pero también veranos calurosos y húmedos, con noches de bochorno en las que cuesta dormir.

De Middellandse Zee is daarentegen warmer en vrijwel ingesloten. Aan de oost- en zuidkust zorgt ze voor heel zachte winters, maar ook voor hete, vochtige zomers met benauwde nachten waarin je moeilijk slaapt.

En el interior de la península el panorama cambia. La Meseta, una gran llanura elevada, está rodeada de montañas que frenan la influencia del mar. El resultado es el clima mediterráneo continentalizado, el de ciudades como Madrid, Valladolid o Toledo.

In het binnenland verandert het beeld. De Meseta, een grote hoogvlakte, wordt omringd door bergen die de invloed van de zee tegenhouden. Het resultaat is het continentale mediterrane klimaat van steden als Madrid, Valladolid en Toledo.

Aquí los contrastes son enormes. En verano el termómetro puede superar los 40 grados, y en invierno las heladas son frecuentes. El aire es seco y llueve poco, así que en muchos campos domina la agricultura de secano: trigo, cebada, viña y olivo, que viven solo del agua de lluvia.

De contrasten zijn hier enorm. In de zomer kan de thermometer boven de 40 graden uitkomen, en in de winter vriest het vaak. De lucht is droog en het regent weinig, dus op veel akkers overheerst droge landbouw: tarwe, gerst, wijnstokken en olijfbomen die alleen van regenwater leven.

Las montañas deciden dónde llueve. Cordilleras como los Pirineos, la cordillera Cantábrica o las sierras Béticas hacen de muro: las nubes que chocan contra ellas suben, se enfrían y descargan la lluvia en la ladera que da al viento.

De bergen bepalen waar het regent. Gebergten als de Pyreneeën, het Cantabrisch Gebergte en de Betische gebergten werken als een muur: wolken die ertegenaan botsen, stijgen op, koelen af en laten hun regen vallen op de helling aan de windkant.

Al otro lado, el aire baja seco y se calienta. Cuando sopla con fuerza se habla de efecto Föhn: en Santander, el viento sur puede traer días de calor en pleno invierno. Así se explica que, al cruzar la cordillera Cantábrica de Asturias a León, se pase en pocos kilómetros de bosques húmedos de hayas y robles a campos secos de cereal.

Aan de andere kant daalt de lucht droog en warmt ze op. Als die wind krachtig waait, spreekt men van het föhneffect: in Santander kan de zuidenwind midden in de winter warme dagen brengen. Zo kun je, als je het Cantabrisch Gebergte oversteekt van Asturië naar León, binnen een paar kilometer van vochtige beuken- en eikenbossen in droge graanvelden belanden.

En España los vientos tienen nombre propio, porque marcan la vida diaria. El levante sopla con fuerza en el estrecho de Gibraltar: puede durar varios días seguidos, obliga a suspender los ferris entre Tarifa y Tánger y, según dicen en Cádiz, pone de mal humor a cualquiera.

In Spanje hebben de winden een eigen naam, omdat ze het dagelijks leven bepalen. De levante waait krachtig door de Straat van Gibraltar: hij kan dagenlang aanhouden, legt de veerboten tussen Tarifa en Tanger stil en maakt, zo zeggen ze in Cádiz, iedereen chagrijnig.

La tramontana, en cambio, baja del norte sobre el Empordà y Menorca: es fría y violenta, y deja el cielo muy limpio. En el valle del Ebro manda el cierzo, un viento seco del noroeste que en Zaragoza puede soplar durante días y hace que el frío del invierno se note mucho más.

De tramontana daalt juist vanuit het noorden neer op de Empordà en Menorca: ze is koud en heftig en veegt de lucht helemaal schoon. In het Ebrodal heerst de cierzo, een droge noordwestenwind die in Zaragoza dagenlang kan waaien en de winterkou veel scherper laat voelen.

La diversidad del clima español se puede resumir en cinco grandes tipos:

De klimatologische verscheidenheid van Spanje laat zich samenvatten in vijf grote typen:

El clima marca los horarios. En el sur, en pleno verano, muchas tiendas cierran después de comer y las calles se quedan vacías en las horas de más calor, más o menos entre las dos y las cinco de la tarde. El calor ayuda a entender la siesta, cuyo nombre viene de la «hora sexta» de los romanos, es decir, el mediodía. Eso sí, hoy la mayoría de los españoles no la duerme a diario.

Het klimaat bepaalt de tijden. In het zuiden gaan midden in de zomer veel winkels na de lunch dicht en zijn de straten leeg tijdens de heetste uren, ongeveer tussen twee en vijf uur ’s middags. De hitte helpt de siësta te begrijpen, waarvan de naam komt van het ‘zesde uur’ van de Romeinen, oftewel het middaguur. Toch houdt de meerderheid van de Spanjaarden tegenwoordig niet elke dag siësta.

También la cocina cambia de una región a otra. En Asturias, contra el frío y la humedad, triunfan platos contundentes como la fabada, de alubias con chorizo y morcilla. En Andalucía, el gazpacho, una sopa fría de tomate, pepino y pimiento, refresca en los días de calor.

Ook de keuken verschilt per regio. In Asturië zijn stevige gerechten als fabada, met bonen, chorizo en bloedworst, populair tegen de kou en het vocht. In Andalusië zorgt gazpacho, een koude soep van tomaat, komkommer en paprika, voor verkoeling op hete dagen.

En los pueblos blancos de Andalucía, como Arcos de la Frontera o Vejer, las casas tienen muros gruesos y ventanas pequeñas que conservan el fresco. Las fachadas se encalan: el blanco de la cal refleja el sol y evita que las paredes se calienten.

In de witte dorpen van Andalusië, zoals Arcos de la Frontera of Vejer, hebben de huizen dikke muren en kleine ramen die de koelte binnenhouden. De gevels worden gekalkt: het wit van de kalk weerkaatst de zon en voorkomt dat de muren opwarmen.

En el norte ocurre lo contrario. En A Coruña, los edificios frente al puerto están cubiertos de galerías, balcones cerrados con cristal que captan toda la luz posible en los días nublados y guardan el calor. Por ellas se la conoce como la «ciudad de cristal».

In het noorden is het andersom. In A Coruña zijn de gebouwen aan de haven bedekt met galerías, met glas afgesloten balkons die op bewolkte dagen zoveel mogelijk licht vangen en de warmte vasthouden. Daaraan dankt de stad de bijnaam ‘stad van glas’.

En otoño, el Mediterráneo puede volverse peligroso. Cuando una bolsa de aire muy frío en altura se sitúa sobre un mar todavía caliente, se forma una DANA, la popular gota fría. En algunos lugares, sus lluvias torrenciales descargan en pocas horas más agua de la que cae en todo un año. En octubre de 2024, una DANA causó más de doscientos muertos en la provincia de Valencia.

In de herfst kan de Middellandse Zee gevaarlijk worden. Wanneer een bel zeer koude lucht op grote hoogte boven een nog warme zee komt te liggen, ontstaat er een DANA, in de volksmond gota fría (‘koude druppel’) genoemd. Op sommige plaatsen vallen er dan binnen een paar uur stortbuien met meer water dan er in een heel jaar valt. In oktober 2024 kostte een DANA in de provincie Valencia aan meer dan tweehonderd mensen het leven.

Por eso el Levante vive pendiente de sus ríos y ramblas. Después de la gran riada de 1957, Valencia desvió el río Turia fuera de la ciudad, y su antiguo cauce es hoy un parque de unos nueve kilómetros.

Daarom houdt de Levante haar rivieren en droge beddingen nauwlettend in de gaten. Na de grote overstroming van 1957 leidde Valencia de rivier de Turia om de stad heen, en de oude bedding is nu een park van zo’n negen kilometer lang.

Las islas Canarias merecen capítulo aparte. Su latitud, cerca de la costa africana, los vientos alisios y una corriente marina fresca les dan un clima subtropical muy suave. En Las Palmas de Gran Canaria, la temperatura media apenas varía unos seis grados entre enero y agosto.

De Canarische Eilanden verdienen een apart hoofdstuk. Hun ligging dicht bij de Afrikaanse kust, de passaatwinden en een koele zeestroming geven ze een zeer mild subtropisch klimaat. In Las Palmas de Gran Canaria verschilt de gemiddelde temperatuur tussen januari en augustus maar zo’n zes graden.

Este clima permite cultivar frutas tropicales como el plátano y el aguacate. El plátano es el principal cultivo de las islas, aunque el gran motor de su economía es el turismo, que no se detiene ni en invierno.

Dit klimaat maakt het mogelijk tropisch fruit als bananen en avocado’s te telen. De banaan is het belangrijkste gewas van de eilanden, maar de echte motor van hun economie is het toerisme, dat zelfs in de winter niet stilvalt.

El clima explica buena parte de la diversidad de España: influye en lo que se come, en cómo se construyen las casas y en los horarios de cada día.

Het klimaat verklaart een groot deel van de verscheidenheid van Spanje: het beïnvloedt wat men eet, hoe huizen worden gebouwd en het ritme van elke dag.

Para el viajero, esto tiene una ventaja práctica. En enero se puede tomar el sol en Canarias, y en agosto, cuando el interior arde, la costa cantábrica suele quedarse en torno a los 25 grados.

Voor reizigers heeft dat een praktisch voordeel. In januari kun je zonnen op de Canarische Eilanden, en in augustus, als het binnenland gloeit, blijft het aan de Cantabrische kust meestal rond de 25 graden.