Pueblos en fiesta

En España casi no hay pueblo sin fiesta. Entre la primavera y el otoño, y sobre todo en agosto, cada localidad, por pequeña que sea, cuelga banderines en las calles, monta un escenario en la plaza y celebra sus días grandes, casi siempre en las mismas fechas.

In Spanje is er bijna geen dorp zonder eigen feest. Tussen voorjaar en herfst, en vooral in augustus, hangt elke plaats, hoe klein ook, vlaggetjes boven de straten, bouwt een podium op het plein en viert haar grote dagen, bijna altijd op dezelfde data.

Las fiestas cuentan mucho de un lugar: a qué santo se encomendaron sus vecinos, qué hechos recuerdan, qué se cosechaba allí. Durante unos días, los que viven en el pueblo y los que se marcharon vuelven a encontrarse en la calle.

Een feest vertelt veel over een plaats: aan welke heilige de bewoners zich toevertrouwden, welke gebeurtenissen ze herdenken, wat er werd geoogst. Een paar dagen lang komen degenen die in het dorp wonen en degenen die zijn vertrokken elkaar weer op straat tegen.

La mayoría de los pueblos españoles celebra sus fiestas en honor de un santo patrón o de una Virgen. La costumbre viene de la Edad Media, cuando cada comunidad se ponía bajo la protección de un santo.

De meeste Spaanse dorpen vieren hun feest ter ere van een beschermheilige of een Mariabeeld. Het gebruik gaat terug tot de middeleeuwen, toen elke gemeenschap zich onder de bescherming van een heilige stelde.

Al patrón se le pedía ayuda contra las epidemias, las sequías o las plagas que arruinaban las cosechas. Por eso su día era el más señalado del año: había misa solemne, procesión y, después, comida y baile.

Aan de patroon vroeg men hulp tegen epidemieën, droogte of plagen die de oogst verwoestten. Daarom was zijn feestdag de belangrijkste van het jaar: er was een plechtige mis, een processie en daarna eten en dansen.

Con los siglos, la parte religiosa se fue mezclando con costumbres más antiguas ligadas al campo y a las estaciones, como las hogueras de la noche de San Juan. De esa mezcla nacen muchas de las fiestas actuales.

In de loop der eeuwen vermengde het religieuze deel zich met oudere gebruiken die met het boerenleven en de seizoenen te maken hadden, zoals de vreugdevuren in de Sint-Jansnacht. Uit die mengeling zijn veel van de huidige feesten ontstaan.

Según su origen, las fiestas españolas se suelen agrupar en unos cuantos tipos, aunque muchas mezclan rasgos de varios.

Naar hun oorsprong worden Spaanse feesten meestal in een paar soorten ingedeeld, al combineren veel feesten kenmerken van meerdere soorten.

Cada fiesta tiene su propio carácter, pero en casi todas se repiten los mismos ingredientes: misa, procesión, música, verbena y fuegos artificiales.

Elk feest heeft zijn eigen karakter, maar bijna overal keren dezelfde ingrediënten terug: mis, processie, muziek, een dansavond op het plein en vuurwerk.

La procesión es el momento más solemne. Los vecinos sacan a hombros la imagen del santo o de la Virgen y la llevan por las calles del pueblo, detrás de la banda de música y entre balcones adornados.

De processie is het plechtigste moment. De bewoners dragen het beeld van de heilige of de Maagd op hun schouders door de straten van het dorp, achter de fanfare en langs versierde balkons.

La música y el baile son imprescindibles, y cada región tiene los suyos: sevillanas en Andalucía, jotas en Aragón, muiñeiras en Galicia. Por la noche, en la verbena, una orquesta toca en la plaza y la gente baila hasta la madrugada.

Muziek en dans zijn onmisbaar, en elke regio heeft haar eigen: sevillanas in Andalusië, jota's in Aragón, muiñeiras in Galicië. 's Avonds, tijdens de verbena, speelt er een orkest op het plein en dansen de mensen tot in de vroege uurtjes.

En las fiestas se come mucho y bien. Muchos pueblos tienen un plato o un dulce que solo se prepara esos días.

Tijdens de feesten wordt er veel en goed gegeten. Veel dorpen hebben een gerecht of een zoetigheid die alleen op die dagen wordt gemaakt.

Es muy común la comida popular: el ayuntamiento o la comisión de fiestas cocina para todos en la plaza y reparte raciones gratis o a un precio simbólico. Se preparan paellas gigantes, calderetas de cordero, migas o cocidos en ollas enormes.

Heel gewoon is de gezamenlijke maaltijd: de gemeente of het feestcomité kookt op het plein voor iedereen en deelt porties uit, gratis of voor een symbolisch bedrag. Er komen reusachtige paella's, lamsstoofpot, migas of cocido uit enorme pannen.

Esas comidas son como una reunión familiar a lo grande. Se montan mesas largas en la calle y se sientan juntos los vecinos, los parientes que vuelven por unos días y los forasteros que estaban de paso.

Die maaltijden zijn als een familiereünie in het groot. Op straat worden lange tafels neergezet, waar buren, familieleden die een paar dagen terug zijn en toevallige passanten samen aan zitten.

Algunas fiestas locales se han hecho tan famosas que atraen a visitantes de todo el mundo, aunque siguen siendo, ante todo, la fiesta de su ciudad.

Sommige lokale feesten zijn zo beroemd geworden dat ze bezoekers van over de hele wereld trekken, al blijven ze in de eerste plaats het feest van hun eigen stad.

En los Sanfermines de Pamplona, del 7 al 14 de julio, los toros recorren cada mañana a las ocho las calles del casco viejo con cientos de corredores delante. Hemingway los hizo famosos con su novela «Fiesta» (1926). En Buñol (Valencia), el último miércoles de agosto, miles de personas se tiran tomates maduros en la Tomatina.

Tijdens de Sanfermines in Pamplona, van 7 tot 14 juli, rennen er elke ochtend om acht uur stieren door de straten van de oude stad, met honderden lopers voor zich uit. Hemingway maakte het feest beroemd met zijn roman Fiësta (1926). In Buñol (Valencia) bekogelen duizenden mensen elkaar op de laatste woensdag van augustus met rijpe tomaten tijdens de Tomatina.

En las Fallas de Valencia se levantan por toda la ciudad enormes monumentos llenos de figuras satíricas, que arden la noche del 19 de marzo, día de San José. Y en Semana Santa, las hermandades de Sevilla sacan sus pasos a la calle ante cientos de miles de personas.

Tijdens de Fallas in Valencia verrijzen in de hele stad enorme bouwwerken vol satirische figuren, die in de nacht van 19 maart, de dag van Sint-Jozef, in vlammen opgaan. En in de Goede Week dragen de broederschappen van Sevilla hun processiebeelden door de straten, voor honderdduizenden toeschouwers.

La mayoría de las fiestas no sale en la televisión. En miles de pueblos pequeños se celebran fiestas modestas que para sus vecinos importan tanto como los Sanfermines para Pamplona.

De meeste feesten komen nooit op televisie. In duizenden kleine dorpen worden bescheiden feesten gevierd die voor de bewoners net zo belangrijk zijn als de Sanfermines voor Pamplona.

A veces no participan más que unos cientos de personas, pero esos días se junta todo el pueblo: los jóvenes en sus peñas, los mayores sentados a la fresca, las familias en la plaza.

Soms doen er maar een paar honderd mensen mee, maar op die dagen komt het hele dorp bij elkaar: de jongeren in hun peñas, de ouderen die buiten in de avondkoelte zitten, de gezinnen op het plein.

En agosto, muchos pueblos de Castilla o de Aragón multiplican su población. Vuelven los que emigraron a Madrid, a Barcelona o al extranjero, con sus hijos y nietos, que siguen sintiendo el pueblo como suyo.

In augustus wordt de bevolking van veel dorpen in Castilië of Aragón een veelvoud van normaal. Wie naar Madrid, Barcelona of het buitenland is vertrokken, komt terug met kinderen en kleinkinderen, die het dorp nog steeds als het hunne voelen.

Detrás de cada fiesta hay meses de trabajo, y casi todo lo hacen voluntarios: la comisión de fiestas, que a menudo cambia cada año, y las peñas.

Achter elk feest zitten maanden werk, en bijna alles wordt gedaan door vrijwilligers: het feestcomité, dat vaak elk jaar wisselt, en de peñas.

Las peñas son grupos de amigos que viven la fiesta juntos. Tienen su local, muchas veces un bajo o una bodega, y se distinguen por el color de la camiseta o del blusón. En Pamplona, las peñas animan la plaza de toros con sus charangas.

Peñas zijn vriendengroepen die het feest samen vieren. Ze hebben een eigen ruimte, vaak een benedenverdieping of een kelder, en zijn herkenbaar aan de kleur van hun T-shirt of kiel. In Pamplona zorgen de peñas met hun blaaskapellen voor sfeer in de arena.

La comisión se ocupa de lo práctico: contrata la orquesta, organiza la verbena, pide los permisos y recoge dinero puerta a puerta o con rifas. Sin ella, muchas fiestas pequeñas no podrían celebrarse.

Het comité regelt het praktische werk: het huurt het orkest in, organiseert de verbena, vraagt de vergunningen aan en haalt geld op, huis aan huis of met loterijen. Zonder comité zouden veel kleine feesten niet kunnen plaatsvinden.

Algunas costumbres sorprenden a quien llega de fuera, pero para los vecinos tienen siglos de historia y un sentido muy claro.

Sommige gebruiken verbazen mensen van buiten, maar voor de bewoners hebben ze een eeuwenoude geschiedenis en een heel duidelijke betekenis.

En Castrillo de Murcia (Burgos), durante el Corpus, se celebra El Colacho. Los bebés nacidos ese año se colocan sobre colchones en la calle y un hombre vestido de diablo salta por encima de ellos. Según la tradición, así quedan libres del pecado original.

In Castrillo de Murcia (Burgos) wordt rond Sacramentsdag El Colacho gevierd. De baby's die dat jaar geboren zijn, worden op matrassen op straat gelegd en een man verkleed als duivel springt over hen heen. Volgens de traditie worden ze zo bevrijd van de erfzonde.

En Piornal (Cáceres), cada mes de enero, en las fiestas de San Sebastián, el Jarramplas recorre las calles con una máscara de cuernos y un traje de colores mientras los vecinos le lanzan nabos. En el carnaval de Laza (Ourense), la gente se arroja tierra mezclada con hormigas vivas.

In Piornal (Cáceres) loopt elk jaar in januari, tijdens het feest van Sint-Sebastiaan, de Jarramplas door de straten met een gehoornd masker en een kleurig kostuum, terwijl de bewoners hem met rapen bekogelen. Tijdens het carnaval van Laza (Ourense) bekogelen mensen elkaar met aarde vermengd met levende mieren.

Para muchos pueblos pequeños, las fiestas son también un buen negocio. Hay bares que en esa semana hacen buena parte de la caja de todo el año.

Voor veel kleine dorpen zijn de feesten ook goede business. Sommige bars halen in die ene week een flink deel van hun jaaromzet binnen.

Los visitantes llenan bares, restaurantes y tiendas. Se montan terrazas, puestos de comida y atracciones, y las casas rurales cuelgan el cartel de completo.

Bezoekers vullen de bars, restaurants en winkels. Er worden terrassen, eetkraampjes en attracties neergezet, en de vakantiehuisjes op het platteland zijn volgeboekt.

En la España vaciada, donde muchos pueblos pierden habitantes año tras año, las fiestas ayudan a que el lugar no se olvide. Algunas, como El Colacho o el Jarramplas, han puesto en el mapa a pueblos muy pequeños.

In het "lege Spanje", waar veel dorpen jaar na jaar inwoners verliezen, helpen de feesten om een plaats niet in de vergetelheid te laten raken. Sommige, zoals El Colacho of de Jarramplas, hebben heel kleine dorpen op de kaart gezet.

Las fiestas también cambian con los tiempos. Algunas costumbres que hoy se consideran peligrosas o crueles se han suavizado o han desaparecido.

Ook feesten gaan mee met hun tijd. Sommige gebruiken die nu als gevaarlijk of wreed worden gezien, zijn afgezwakt of verdwenen.

El debate sobre los animales en las fiestas sigue abierto. En 2016, la Junta de Castilla y León prohibió matar al toro en el Toro de la Vega de Tordesillas; otros pueblos, en cambio, defienden sus festejos taurinos como parte de su identidad.

Het debat over dieren bij feesten is nog niet beslecht. In 2016 verbood de regionale regering van Castilië en León het doden van de stier bij de Toro de la Vega in Tordesillas; andere dorpen verdedigen hun stierenfeesten juist als deel van hun identiteit.

También la tecnología ha llegado a la fiesta: el programa se consulta en el móvil, las peñas se organizan por WhatsApp y las orquestas viajan con escenarios, luces y sonido dignos de un concierto.

Ook de technologie heeft het feest bereikt: het programma bekijk je op je telefoon, de peñas regelen alles via WhatsApp en orkesten reizen rond met podia, licht en geluid die niet onderdoen voor een concert.

Hoy se procura que haya algo para cada edad: hinchables y concursos para los niños, campeonatos de mus o de petanca y bailes de tarde para los mayores.

Tegenwoordig probeert men voor elke leeftijd iets te bieden: springkussens en wedstrijden voor kinderen, toernooien in mus of jeu de boules en middagdansen voor ouderen.

Cada vez más localidades piensan también en las personas con discapacidad, con accesos adaptados y espacios reservados. En muchas ferias hay incluso una hora en la que las atracciones apagan la música para los niños con autismo.

Steeds meer plaatsen denken ook aan mensen met een beperking, met toegankelijke ingangen en gereserveerde plekken. Op veel kermissen is er zelfs een uur waarin de attracties hun muziek uitzetten voor kinderen met autisme.

En los pueblos donde se han instalado familias de otros países, muchas ya participan en las peñas y en la organización, y a veces la fiesta incorpora música o platos de sus lugares de origen.

In dorpen waar zich gezinnen uit andere landen hebben gevestigd, doen velen al mee in de peñas en de organisatie, en soms neemt het feest muziek of gerechten uit hun land van herkomst op.

Mirando una fiesta se aprende mucho de un pueblo: si pesa más la religión, el recuerdo de una batalla o simplemente las ganas de pasarlo bien juntos.

Wie naar een feest kijkt, leert veel over een dorp: of het geloof het zwaarst weegt, de herinnering aan een veldslag of gewoon de zin om samen plezier te maken.

También dice mucho quién la organiza. Donde cada año sobran voluntarios para la comisión, el pueblo suele estar vivo; donde ya nadie se presenta, la fiesta acaba encogiéndose.

Ook wie het organiseert, zegt veel. Waar er elk jaar meer dan genoeg vrijwilligers voor het comité zijn, is het dorp meestal levendig; waar zich niemand meer meldt, krimpt het feest langzaam ineen.

Casi todas mezclan lo antiguo y lo nuevo: por la mañana, la procesión del santo; por la noche, una orquesta que toca las canciones del verano.

Bijna alle feesten mengen oud en nieuw: 's ochtends de processie van de heilige, 's avonds een orkest dat de zomerhits speelt.

Si vas a una fiesta de pueblo en España, estos consejos te ayudarán a vivirla mejor.

Ga je naar een dorpsfeest in Spanje, dan helpen deze tips je om er meer van te beleven.

Grandes o pequeñas, las fiestas son la manera que tiene cada pueblo de contar quién es: a qué santo reza, qué recuerda y qué come cuando está de celebración.

Groot of klein, de feesten zijn de manier waarop elk dorp vertelt wie het is: tot welke heilige het bidt, wat het zich herinnert en wat het eet als het feestviert.

Aunque en todo el país suenen las mismas canciones en la radio, cada fiesta conserva algo que solo existe allí: un baile, un dulce, una costumbre que los de fuera no entienden a la primera.

Ook al klinken in het hele land dezelfde liedjes op de radio, elk feest bewaart iets wat alleen daar bestaat: een dans, een zoetigheid, een gebruik dat buitenstaanders niet meteen begrijpen.

Y casi siempre recibe bien al visitante. Basta con sentarse a una mesa larga en la plaza o quedarse a la verbena para que alguien empiece a contarte la historia de su fiesta.

En bijna altijd ontvangt het bezoekers hartelijk. Ga gewoon aan een lange tafel op het plein zitten of blijf voor de verbena, en al snel begint iemand je het verhaal van zijn feest te vertellen.