Folclore regional

En España casi cada región tiene su propia música tradicional, con sus instrumentos, sus bailes y sus fiestas. Es el resultado de siglos de historia y de la mezcla de los pueblos que han pasado por la península.

In Spanje heeft bijna elke regio zijn eigen traditionele muziek, met eigen instrumenten, dansen en feesten. Dat is het resultaat van eeuwen geschiedenis en van de vermenging van de volkeren die over het schiereiland zijn getrokken.

Fuera de España lo más conocido es el flamenco, pero el mapa es mucho más amplio: va de las gaitas de Galicia a las castañuelas de Andalucía, pasando por las dulzainas de Castilla o el timple de Canarias.

Buiten Spanje is flamenco het bekendst, maar de kaart is veel groter: van de doedelzakken van Galicië tot de castagnetten van Andalusië, via de dulzaina's van Castilië en de timple van de Canarische Eilanden.

La jota es seguramente el baile tradicional más extendido del país: con distintas variantes, se baila en Aragón, Navarra, Castilla, Valencia y muchas otras regiones. La más famosa es la jota aragonesa, un baile alegre y vivo, en pareja, con muchos saltos y el repiqueteo constante de las castañuelas.

De jota is waarschijnlijk de meest verspreide traditionele dans van het land: in verschillende varianten wordt hij gedanst in Aragón, Navarra, Castilië, Valencia en veel andere regio's. De bekendste is de Aragonese jota, een vrolijke, levendige paardans vol sprongen en het voortdurende geklepper van castagnetten.

Los bailadores suelen llevar el traje típico de su tierra, y la música va acompañada de coplas cantadas: estrofas cortas de cuatro versos que hablan de amor, de la vida en el campo, del pueblo o de la Virgen.

De dansers dragen meestal de klederdracht van hun streek, en bij de muziek worden coplas gezongen: korte strofen van vier regels over de liefde, het leven op het land, het dorp of de Maagd Maria.

En Galicia y Asturias la música suena de otra manera. Aquí el instrumento principal es la gaita, que muchos relacionan con el pasado celta de estas tierras. El baile más representativo de Galicia es la muiñeira.

In Galicië en Asturië klinkt de muziek anders. Hier is de gaita, de doedelzak, het belangrijkste instrument, en veel mensen verbinden die met het Keltische verleden van deze streek. De meest typische dans van Galicië is de muiñeira.

Es un ritmo rápido y lleno de energía. Su nombre viene de muíño, que en gallego significa 'molino': según la explicación más extendida, se bailaba en los molinos mientras la gente esperaba a que se moliera el trigo o el maíz.

Het ritme is snel en vol energie. De naam komt van muíño, Galicisch voor 'molen': volgens de gangbare verklaring werd hij in de molens gedanst terwijl men wachtte tot het graan of de maïs gemalen was.

En Cataluña la sardana es mucho más que un baile: es un símbolo de identidad. No se baila en pareja ni en solitario, sino en grupo. Los participantes se dan la mano y forman un corro abierto al que cualquiera puede unirse.

In Catalonië is de sardana veel meer dan een dans: het is een symbool van identiteit. Hij wordt niet in paren of alleen gedanst, maar in een groep. De deelnemers geven elkaar een hand en vormen een open kring waarbij iedereen kan aansluiten.

Con los brazos en alto, los bailarines cuentan con cuidado los pasos, cortos y largos, al ritmo de la cobla, una banda de once músicos con instrumentos propios de Cataluña, como la tenora y el tible.

Met de armen omhoog tellen de dansers zorgvuldig hun korte en lange passen, op het ritme van de cobla, een orkestje van elf muzikanten met typisch Catalaanse instrumenten zoals de tenora en de tible.

En el sur la música va unida a la fiesta. Las sevillanas son el alma de las ferias andaluzas, sobre todo de la Feria de Abril de Sevilla. Se bailan en pareja y siempre siguen el mismo esquema de cuatro coplas, pero cada pareja les pone su propia gracia.

In het zuiden hoort muziek bij het feest. De sevillanas zijn de ziel van de Andalusische ferias, vooral van de Feria de Abril in Sevilla. Ze worden in paren gedanst en volgen altijd hetzelfde schema van vier coplas, maar elk paar geeft er zijn eigen charme aan.

Conviene no confundirlas con el flamenco. El flamenco puede ser íntimo y dramático, mientras que las sevillanas son alegres y sociales, pensadas para que baile todo el mundo.

Je moet ze niet verwarren met flamenco. Flamenco kan intiem en dramatisch zijn, terwijl sevillanas vrolijk en gezellig zijn, bedoeld om met z'n allen te dansen.

Los instrumentos cambian mucho de una zona a otra. Estos son algunos de los más característicos del folclore español:

De instrumenten verschillen sterk van streek tot streek. Dit zijn enkele van de meest kenmerkende van de Spaanse volksmuziek:

En el corazón de la meseta la música suele ser más sobria. Durante las fiestas patronales, en las plazas de los pueblos se bailan jotas, boleros y ruedas, bailes en corro en los que puede participar todo el pueblo.

In het hart van de Meseta is de muziek meestal soberder. Tijdens de feesten van de beschermheilige worden op de dorpspleinen jota's, bolero's en ruedas gedanst, kringdansen waaraan het hele dorp kan meedoen.

Los acompaña la dulzaina, un instrumento de viento de sonido fuerte y agudo, parecido al oboe, casi siempre junto a un tamboril. Para muchos castellanos, oír una dulzaina es oír la fiesta del pueblo.

Ze worden begeleid door de dulzaina, een luid, hoog klinkend blaasinstrument dat op de hobo lijkt, bijna altijd samen met een trommel. Voor veel Castilianen betekent het geluid van een dulzaina: het is feest in het dorp.

Lejos de la península, el folclore también está muy vivo. La música canaria nació de la tradición peninsular, pero el ir y venir de emigrantes la unió también a Cuba y Venezuela. Su instrumento estrella es el timple, una pequeña guitarra que suele tener cinco cuerdas.

Ook ver van het vasteland is de folklore springlevend. De Canarische muziek is ontstaan uit de traditie van het Spaanse vasteland, maar door het komen en gaan van emigranten is ze ook verbonden met Cuba en Venezuela. Het belangrijkste instrument is de timple, een kleine gitaar met meestal vijf snaren.

La isa es el baile más popular de las islas. Es una variante canaria de la jota, de ritmo rápido y alegre, en la que las parejas cambian de sitio y dibujan figuras en grupo mientras suenan timples y guitarras.

De isa is de populairste dans van de eilanden. Het is een Canarische variant van de jota, snel en vrolijk, waarbij de paren van plaats wisselen en samen figuren vormen op de klanken van timples en gitaren.

La música tradicional española no se entiende sin sus trajes. De los trajes charros de Salamanca, llenos de bordados y joyas, a los ligeros trajes de flamenca con volantes, la ropa habla del clima y de la economía de cada región.

De traditionele Spaanse muziek is niet te begrijpen zonder de klederdrachten. Van de charro-kostuums uit Salamanca, vol borduurwerk en sieraden, tot de lichte flamencojurken met ruches: kleding vertelt iets over het klimaat en de economie van elke regio.

Muchos de estos trajes pasan de padres a hijos y solo salen del armario en ocasiones especiales, como las fiestas del pueblo o una boda.

Veel van deze kostuums gaan over van ouders op kinderen en komen alleen bij bijzondere gelegenheden uit de kast, zoals het dorpsfeest of een bruiloft.

Hoy muchos artistas jóvenes mezclan estos ritmos con el pop o la música electrónica. Rosalía llevó el flamenco al pop internacional con el disco El mal querer (2018), y el grupo gallego Tanxugueiras combinó panderetas tradicionales y bases electrónicas en el Benidorm Fest de 2022.

Tegenwoordig mengen veel jonge artiesten deze ritmes met pop of elektronische muziek. Rosalía bracht flamenco in de internationale pop met het album El mal querer (2018), en de Galicische groep Tanxugueiras combineerde op het Benidorm Fest van 2022 traditionele tamboerijnen met elektronische beats.

Los festivales de música folk también reúnen a mucho público. El Festival de Ortigueira, en Galicia, atrae cada verano a decenas de miles de personas.

Ook folkfestivals trekken veel publiek. Het festival van Ortigueira in Galicië lokt elke zomer tienduizenden mensen.

Recorrer la música tradicional de España es recorrer el país de pueblo en pueblo. Una muiñeira gallega, una sardana en Barcelona y unas sevillanas en la Feria parecen de mundos distintos, y sin embargo forman parte de la misma cultura.

Wie de traditionele muziek van Spanje verkent, reist van dorp tot dorp door het land. Een Galicische muiñeira, een sardana in Barcelona en sevillanas op de Feria lijken uit verschillende werelden te komen, en toch horen ze bij dezelfde cultuur.

Muchas de estas músicas se pueden escuchar todavía en directo: basta con acercarse a las fiestas de cualquier pueblo en verano, cuando la plaza se llena de gaitas, dulzainas o castañuelas.

Veel van deze muziek is nog live te horen: ga 's zomers maar naar het feest van een willekeurig dorp, als het plein vol klinkt met doedelzakken, dulzaina's of castagnetten.