De la jota a Rosalía

La música española ha cambiado mucho en el último siglo. Ha pasado de las canciones que se cantaban en el campo a temas que hoy se escuchan en medio mundo, y en ese camino se ve también cómo cambió el propio país.

De Spaanse muziek is de afgelopen eeuw sterk veranderd. Ze ging van liedjes die op het land werden gezongen naar nummers die nu overal ter wereld te horen zijn, en onderweg zie je ook hoe het land zelf veranderde.

Los músicos han tomado mucho del rock, del pop y, más tarde, de la música urbana, pero casi siempre han vuelto a sus raíces: la guitarra, el flamenco y las canciones populares.

Muzikanten hebben veel overgenomen van rock, pop en later urban, maar ze zijn bijna altijd teruggekeerd naar hun wortels: de gitaar, de flamenco en de volksliedjes.

Antes de la radio, cada región tenía su propia música, y casi siempre servía para algo. Se cantaba al segar el trigo, en las fiestas de la cosecha, en las bodas y en las procesiones.

Vóór de radio had elke streek haar eigen muziek, en die diende bijna altijd een doel. Er werd gezongen bij het maaien van het koren, op oogstfeesten, op bruiloften en in processies.

La guitarra, la bandurria, el laúd, la pandereta y las castañuelas acompañaban jotas en Aragón, seguidillas en Castilla y fandangos en Andalucía. Muchas letras contaban sucesos del pueblo y pasaban de boca en boca.

Gitaar, bandurria, luit, tamboerijn en castagnetten begeleidden de jota's in Aragón, de seguidillas in Castilië en de fandango's in Andalusië. Veel teksten vertelden over gebeurtenissen in het dorp en gingen van mond tot mond.

A principios del siglo XX triunfó el cuplé, canciones atrevidas que se cantaban en los teatros. En los años 30 llegó la copla, más dramática: cada canción contaba una pequeña historia de amor, celos o desgracia. Imperio Argentina y Concha Piquer fueron dos de sus grandes estrellas.

Begin twintigste eeuw was de cuplé enorm populair: gewaagde liedjes die in theaters werden gezongen. In de jaren dertig kwam de copla, die dramatischer was: elk lied vertelde een klein verhaal over liefde, jaloezie of tegenspoed. Imperio Argentina en Concha Piquer waren twee van de grote sterren.

Tras la Guerra Civil, en una España pobre y con censura, la copla era la música que más sonaba en la radio. Canciones como 'Ojos verdes' o 'Tatuaje' hablaban de amores prohibidos con dobles sentidos que muchos oyentes entendían perfectamente.

Na de Burgeroorlog, in een arm Spanje met censuur, was de copla de muziek die het vaakst op de radio klonk. Liedjes als 'Ojos verdes' en 'Tatuaje' gingen over verboden liefde, met dubbelzinnigheden die veel luisteraars heel goed begrepen.

En los años 60 España se abrió al turismo y al dinero extranjero, y con ellos llegaron el rock and roll y el pop británico. Nacieron grupos como Los Brincos, a los que la prensa llamó 'los Beatles españoles', y Los Bravos.

In de jaren zestig ging Spanje open voor toerisme en buitenlands geld, en daarmee kwamen ook rock-'n-roll en Britse pop binnen. Er ontstonden bands als Los Brincos, die de pers 'de Spaanse Beatles' noemde, en Los Bravos.

Fue la época de las chicas ye-yé y de los festivales de la canción. En 1968 Massiel ganó Eurovisión con 'La, la, la', y los jóvenes buscaban un sonido eléctrico, muy lejos de la copla de sus padres.

Het was de tijd van de yé-yé-meisjes en de songfestivals. In 1968 won Massiel het Eurovisiesongfestival met 'La, la, la', en jongeren zochten een elektrisch geluid, ver weg van de copla van hun ouders.

Franco murió en 1975 y, con la democracia, llegó una explosión cultural: la Movida. A principios de los 80 Madrid se llenó de bares, fanzines y grupos que tocaban punk, new wave y tecnopop.

Franco stierf in 1975 en met de democratie kwam een culturele explosie: de Movida. Begin jaren tachtig stond Madrid vol bars, fanzines en bands die punk, new wave en synthpop speelden.

Alaska y los Pegamoides se hicieron famosos con 'Bailando', y Mecano, el trío de Ana Torroja y los hermanos Cano, unió letras ingeniosas con melodías pegadizas. Con canciones como 'Hijo de la Luna', Mecano se convirtió en uno de los grupos que más discos han vendido en España.

Alaska y los Pegamoides werden beroemd met 'Bailando', en Mecano, het trio van Ana Torroja en de broers Cano, combineerde slimme teksten met pakkende melodieën. Met nummers als 'Hijo de la Luna' werd Mecano een van de bestverkopende bands van Spanje.

Algunos momentos marcaron un antes y un después en la música española:

Een paar momenten betekenden een omslag in de Spaanse muziek:

El flamenco nunca ha dejado de cambiar. En los 80, Pata Negra lo mezcló con el blues, y en los 90 Ketama lo acercó al pop y a los ritmos latinos sin perder el quejío, ese lamento tan típico del cante.

Flamenco is nooit opgehouden met veranderen. In de jaren tachtig mengde Pata Negra het met blues, en in de jaren negentig bracht Ketama het dichter bij pop en Latijnse ritmes zonder de quejío te verliezen, die klaagzang die zo typisch is voor de flamencozang.

Gracias a estas mezclas, un género muy tradicional llegó a un público joven y urbano que antes lo veía como cosa de sus abuelos.

Dankzij deze mengvormen bereikte een zeer traditioneel genre een jong, stedelijk publiek dat het eerder als iets voor hun grootouders zag.

Hoy la música española suena fuera de España más que nunca. Con el streaming, una canción grabada en Madrid o Barcelona puede llegar en pocos días a México, Japón o Alemania.

Spaanse muziek wordt nu buiten Spanje meer beluisterd dan ooit. Dankzij streaming kan een nummer dat in Madrid of Barcelona is opgenomen binnen een paar dagen Mexico, Japan of Duitsland bereiken.

C. Tangana es un buen ejemplo. En su disco 'El Madrileño' (2021) mezcló rumba, flamenco y ritmos latinoamericanos con pop actual, y demostró que los sonidos de siempre también pueden estar de moda.

C. Tangana is een goed voorbeeld. Op zijn album 'El Madrileño' (2021) mengde hij rumba, flamenco en Latijns-Amerikaanse ritmes met hedendaagse pop, en liet hij zien dat vertrouwde klanken ook in de mode kunnen zijn.

Los instrumentos acústicos dejaron paso a los sintetizadores y, después, a los ordenadores. Aun así, en España se sigue admirando a los grandes guitarristas, y Paco de Lucía, autor de 'Entre dos aguas' (1973), es todavía un modelo para muchos músicos.

Akoestische instrumenten maakten plaats voor synthesizers en daarna voor computers. Toch bewondert men in Spanje nog steeds de grote gitaristen, en Paco de Lucía, de maker van 'Entre dos aguas' (1973), is voor veel muzikanten nog altijd een voorbeeld.

Muchos productores actuales usan samples, es decir, fragmentos de viejas grabaciones de flamenco o de canciones populares, para dar un toque más cálido a sus bases de trap o reguetón.

Veel producers van nu gebruiken samples, dat wil zeggen fragmenten van oude flamenco- of volksopnamen, om hun trap- of reggaetonbeats een warmer geluid te geven.

España es hoy un país de festivales. En Barcelona se celebran el Sónar, dedicado a la música electrónica desde 1994, y el Primavera Sound, que nació en 2001.

Spanje is tegenwoordig een festivalland. In Barcelona vinden Sónar plaats, sinds 1994 gewijd aan elektronische muziek, en Primavera Sound, dat in 2001 begon.

En sus carteles aparecen grupos de indie pop junto a cantaores de flamenco y estrellas de la música urbana, y así el pasado y el futuro de la música española comparten escenario.

Op hun affiches staan indiepopbands naast flamencozangers en urbansterren, zodat het verleden en de toekomst van de Spaanse muziek hetzelfde podium delen.

De las jotas del campo a Rosalía, la música española ha cambiado de instrumentos, de público y de forma de grabar, pero ha guardado mucho de lo antiguo: el cante, la guitarra y las palmas siguen apareciendo en las canciones más nuevas.

Van de jota's op het platteland tot Rosalía heeft de Spaanse muziek andere instrumenten, een ander publiek en een andere manier van opnemen gekregen, maar ze heeft veel van het oude bewaard: flamencozang, gitaar en handgeklap duiken nog steeds op in de nieuwste nummers.

Para quien aprende español, estas canciones son también una buena manera de oír el idioma de la calle, con sus giros y expresiones, y de conocer mejor la historia reciente de España.

Voor wie Spaans leert, zijn deze liedjes ook een goede manier om de taal van de straat te horen, met haar wendingen en uitdrukkingen, en de recente geschiedenis van Spanje beter te leren kennen.