Diez momentos de la historia de España

La historia de España es larga y está llena de giros. Aquí la recorremos en diez momentos, desde la llegada de los romanos hace más de dos mil años hasta la democracia actual.

De geschiedenis van Spanje is lang en zit vol wendingen. Hier volgen we haar in tien momenten, van de komst van de Romeinen ruim tweeduizend jaar geleden tot de democratie van nu.

Muchas cosas de la España de hoy vienen de ese pasado: las lenguas que se hablan en sus regiones, las fiestas, los monumentos e incluso las discusiones políticas. Con unas cuantas fechas en la cabeza, el país se entiende bastante mejor.

Veel van het huidige Spanje komt uit dat verleden: de talen die in de regio's worden gesproken, de feesten, de monumenten en zelfs de politieke discussies. Met een paar jaartallen in je hoofd begrijp je het land een stuk beter.

Los romanos desembarcaron en Ampurias, en la costa catalana, en el año 218 a. C., en plena Segunda Guerra Púnica contra Cartago. Conquistar la península les costó casi dos siglos: los últimos en caer fueron los cántabros y los astures, en el 19 a. C.

De Romeinen landden in 218 v.Chr. bij Empúries, aan de Catalaanse kust, midden in de Tweede Punische Oorlog tegen Carthago. Het kostte hen bijna twee eeuwen om het schiereiland te veroveren: als laatsten vielen de Cantabriërs en de Asturiërs, in 19 v.Chr.

Roma lo cambió casi todo. Trazó calzadas, levantó puentes, teatros y acueductos y fundó ciudades como Mérida, Zaragoza o Tarragona. El acueducto de Segovia sigue en pie y el teatro de Mérida todavía acoge un festival cada verano. Del latín que hablaban soldados y colonos nacieron el castellano, el catalán y el gallego, y también vienen de Roma muchas bases del derecho español. El emperador Trajano nació en Itálica, cerca de Sevilla.

Rome veranderde bijna alles. Het legde wegen aan, bouwde bruggen, theaters en aquaducten en stichtte steden als Mérida, Zaragoza en Tarragona. Het aquaduct van Segovia staat nog overeind en in het theater van Mérida wordt nog elke zomer een festival gehouden. Uit het Latijn van soldaten en kolonisten ontstonden het Castiliaans, het Catalaans en het Galicisch, en ook veel grondslagen van het Spaanse recht komen uit Rome. Keizer Trajanus werd geboren in Italica, bij Sevilla.

En el año 711, un ejército de árabes y bereberes dirigido por Tariq cruzó el estrecho de Gibraltar y derrotó al rey visigodo Rodrigo. En pocos años dominaba casi toda la península. El nombre de Gibraltar recuerda aquel paso: viene de Yabal Tariq, «el monte de Tariq». El dominio musulmán, sobre un territorio cada vez más pequeño, duró casi ocho siglos.

In 711 stak een leger van Arabieren en Berbers onder leiding van Tariq de Straat van Gibraltar over en versloeg de Visigotische koning Roderik. Binnen enkele jaren beheerste het bijna het hele schiereiland. De naam Gibraltar herinnert aan die overtocht: hij komt van Djabal Tariq, 'de berg van Tariq'. Het islamitische gezag over een steeds kleiner gebied duurde bijna acht eeuwen.

Durante siglos, al-Ándalus fue una de las regiones más ricas y cultas de Europa. En el siglo X, Córdoba era la capital de un califato y una de las mayores ciudades del continente. De esa época quedan la Mezquita de Córdoba, la Giralda de Sevilla, que fue el alminar de una mezquita, y la Alhambra de Granada. Los andalusíes extendieron cultivos como el arroz, el naranjo amargo y la caña de azúcar, y mejoraron el riego con acequias y norias. Al español pasaron miles de palabras árabes, como aceite, azúcar, almohada u ojalá. Musulmanes, cristianos y judíos vivieron juntos durante largos periodos, aunque no siempre en paz ni en igualdad.

Eeuwenlang was al-Andalus een van de rijkste en meest ontwikkelde streken van Europa. In de 10e eeuw was Córdoba de hoofdstad van een kalifaat en een van de grootste steden van het continent. Uit die tijd stammen de Mezquita van Córdoba, de Giralda in Sevilla, ooit de minaret van een moskee, en het Alhambra in Granada. De bewoners van al-Andalus verspreidden gewassen als rijst, de bittere sinaasappel en suikerriet en verbeterden de irrigatie met kanalen en waterraderen. Duizenden Arabische woorden kwamen in het Spaans terecht, zoals aceite (olie), azúcar (suiker), almohada (kussen) en ojalá (hopelijk). Moslims, christenen en joden leefden lange tijd naast elkaar, al was dat niet altijd vreedzaam of als gelijken.

Mientras tanto, en el norte fueron creciendo reinos cristianos como Asturias, León, Castilla, Navarra y Aragón, que avanzaron poco a poco hacia el sur. La tradición sitúa el comienzo en la batalla de Covadonga, hacia el año 722; el final llegó en 1492, con la caída de Granada. A este proceso de casi ocho siglos se le llama Reconquista.

Intussen groeiden in het noorden christelijke koninkrijken als Asturië, León, Castilië, Navarra en Aragón, die langzaam naar het zuiden oprukten. Volgens de overlevering begon dat met de slag bij Covadonga, rond 722; het einde kwam in 1492 met de val van Granada. Dit proces van bijna acht eeuwen heet de Reconquista.

1492 es quizá el año más famoso de la historia de España. El 2 de enero, los Reyes Católicos, Isabel de Castilla y Fernando de Aragón, entraron en Granada, el último reino musulmán de la península. En marzo firmaron el decreto que obligaba a los judíos a convertirse o a marcharse, y decenas de miles abandonaron el país. Y el 12 de octubre, Cristóbal Colón, con el apoyo de los Reyes Católicos, llegó a una isla del Caribe. Empezaba la conquista de América.

1492 is misschien wel het beroemdste jaar uit de Spaanse geschiedenis. Op 2 januari trokken de Katholieke Koningen, Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragón, Granada binnen, het laatste islamitische koninkrijk op het schiereiland. In maart tekenden ze het decreet dat joden dwong zich te bekeren of te vertrekken, en tienduizenden verlieten het land. En op 12 oktober bereikte Christoffel Columbus, met steun van de Katholieke Koningen, een eiland in het Caribisch gebied. De verovering van Amerika begon.

En el siglo XVI, la Monarquía Hispánica se convirtió en la mayor potencia de su tiempo. Tenía territorios en América, en Europa, en el norte de África y en Asia, donde las islas Filipinas llevan el nombre de Felipe II. De ahí la famosa frase de que en sus dominios «no se ponía el sol»: siempre era de día en alguna parte.

In de 16e eeuw werd de Spaanse monarchie de grootste mogendheid van haar tijd. Ze had gebieden in Amerika, in Europa, in Noord-Afrika en in Azië, waar de Filipijnen naar Filips II zijn genoemd. Vandaar het beroemde gezegde dat in haar rijk 'de zon nooit onderging': ergens was het altijd dag.

Carlos I, que como emperador del Sacro Imperio fue Carlos V, y su hijo Felipe II reinaron en la época de mayor poder. Por Sevilla entraban toneladas de plata americana, aunque buena parte se iba en pagar guerras y deudas con banqueros extranjeros. Fue también el Siglo de Oro de la cultura: Cervantes publicó el Quijote en 1605, Lope de Vega escribió cientos de comedias y Velázquez pintó Las meninas en 1656. Pero las guerras continuas, las bancarrotas de la Corona y la expulsión de los moriscos a partir de 1609 fueron debilitando el país.

Karel I, die als keizer van het Heilige Roomse Rijk Karel V heette, en zijn zoon Filips II regeerden in de tijd van de grootste macht. Via Sevilla kwamen tonnen Amerikaans zilver binnen, al ging een groot deel op aan oorlogen en schulden bij buitenlandse bankiers. Het was ook de Gouden Eeuw van de cultuur: Cervantes publiceerde in 1605 de Don Quichot, Lope de Vega schreef honderden toneelstukken en Velázquez schilderde in 1656 Las Meninas. Maar de aanhoudende oorlogen, de bankroeten van de Kroon en de verdrijving van de morisken vanaf 1609 verzwakten het land geleidelijk.

En 1700 murió sin hijos Carlos II, el último Habsburgo español. Le sucedió Felipe V, nieto del rey francés Luis XIV, que conservó la corona tras la Guerra de Sucesión (1701-1714). Con él llegaron los Borbones, que todavía reinan hoy. Los nuevos reyes centralizaron el Estado y tomaron muchas ideas de Francia. Uno de ellos, Carlos III, llenó Madrid de obras como la Puerta de Alcalá.

In 1700 stierf Karel II, de laatste Spaanse Habsburger, kinderloos. Hij werd opgevolgd door Filips V, een kleinzoon van de Franse koning Lodewijk XIV, die de kroon na de Spaanse Successieoorlog (1701-1714) behield. Met hem kwamen de Bourbons, die nog altijd regeren. De nieuwe koningen centraliseerden de staat en namen veel ideeën uit Frankrijk over. Een van hen, Karel III, verrijkte Madrid met bouwwerken als de Puerta de Alcalá.

El siglo XIX fue muy agitado. En 1808 las tropas de Napoleón ocuparon el país y el 2 de mayo Madrid se levantó contra ellas; empezaba la Guerra de la Independencia, que duró hasta 1814. Aprovechando el caos, entre 1810 y 1825 casi todas las colonias americanas se independizaron. El resto del siglo estuvo marcado por las guerras carlistas, los pronunciamientos militares y los cambios de régimen. En 1898, tras una guerra con Estados Unidos, España perdió Cuba, Puerto Rico y Filipinas. Aquel golpe se conoce como «el Desastre del 98».

De 19e eeuw was erg onrustig. In 1808 bezetten de troepen van Napoleon het land en op 2 mei kwam Madrid tegen hen in opstand; zo begon de Onafhankelijkheidsoorlog, die tot 1814 duurde. Terwijl het land in chaos verkeerde, werden tussen 1810 en 1825 bijna alle Amerikaanse koloniën onafhankelijk. De rest van de eeuw stond in het teken van de Carlistenoorlogen, militaire staatsgrepen en regimewisselingen. In 1898 verloor Spanje na een oorlog met de Verenigde Staten Cuba, Puerto Rico en de Filipijnen. Die klap staat bekend als 'de Ramp van 98'.

En abril de 1931, las candidaturas republicanas ganaron en las grandes ciudades en unas elecciones municipales. El rey Alfonso XIII se marchó al exilio y el 14 de abril se proclamó la Segunda República.

In april 1931 wonnen de republikeinse lijsten bij gemeenteraadsverkiezingen in de grote steden. Koning Alfons XIII ging in ballingschap en op 14 april werd de Tweede Republiek uitgeroepen.

El nuevo régimen quiso transformar el país deprisa: construyó miles de escuelas, empezó una reforma agraria, reformó el ejército y separó la Iglesia del Estado. La Constitución de 1931 dio el voto a las mujeres, que votaron por primera vez en 1933. Pero la sociedad estaba muy dividida entre izquierda y derecha, entre obreros y propietarios, entre defensores de un Estado centralista y partidarios de la autonomía regional. Las huelgas, los atentados y los choques en la calle se hicieron frecuentes, y en 1936 el conflicto estalló en guerra.

Het nieuwe regime wilde het land snel veranderen: het bouwde duizenden scholen, begon een landhervorming, hervormde het leger en scheidde kerk en staat. De grondwet van 1931 gaf vrouwen stemrecht; ze stemden voor het eerst in 1933. Maar de samenleving was diep verdeeld tussen links en rechts, tussen arbeiders en grondbezitters, tussen voorstanders van een centrale staat en aanhangers van regionale autonomie. Stakingen, aanslagen en straatgevechten werden gewoon, en in 1936 liep het conflict uit op oorlog.

El 17 de julio de 1936 se sublevó el ejército en el Protectorado de Marruecos, y al día siguiente la rebelión se extendió a la península. Entre los generales del golpe estaba Francisco Franco. El golpe solo triunfó en una parte del territorio, y España quedó partida en dos: la zona republicana y la de los sublevados, que se llamaban a sí mismos «nacionales».

Op 17 juli 1936 kwam het leger in het protectoraat Marokko in opstand, en de volgende dag sloeg de rebellie over naar het schiereiland. Een van de generaals achter de staatsgreep was Francisco Franco. De coup slaagde maar in een deel van het land, en Spanje viel in tweeën uiteen: de republikeinse zone en de zone van de opstandelingen, die zichzelf 'nationalisten' noemden.

La guerra duró casi tres años y causó, según la mayoría de los historiadores, alrededor de medio millón de muertes, en el frente y en la represión de los dos bandos. Alemania e Italia enviaron soldados y aviones a Franco; la Unión Soviética y México ayudaron a la República. Más de 30.000 voluntarios extranjeros lucharon en las Brigadas Internacionales. En 1937 la aviación alemana bombardeó Guernica, y Picasso pintó su famoso cuadro. El 1 de abril de 1939 Franco dio la guerra por terminada. Cientos de miles de republicanos tuvieron que marcharse al exilio.

De oorlog duurde bijna drie jaar en kostte volgens de meeste historici zo'n half miljoen mensen het leven, aan het front en door de repressie van beide kanten. Duitsland en Italië stuurden Franco soldaten en vliegtuigen; de Sovjet-Unie en Mexico hielpen de Republiek. Meer dan 30.000 buitenlandse vrijwilligers vochten in de Internationale Brigades. In 1937 bombardeerde de Duitse luchtmacht Guernica, en Picasso schilderde zijn beroemde doek. Op 1 april 1939 verklaarde Franco de oorlog voor beëindigd. Honderdduizenden republikeinen moesten in ballingschap.

Tras la guerra, Franco concentró todo el poder. Se prohibieron los partidos políticos y los sindicatos libres, la prensa pasó por la censura y el catalán, el vasco y el gallego quedaron fuera de la escuela y de la vida pública. En los primeros años de posguerra hubo miles de fusilamientos y las cárceles se llenaron de presos políticos.

Na de oorlog trok Franco alle macht naar zich toe. Politieke partijen en vrije vakbonden werden verboden, de pers werd gecensureerd en het Catalaans, het Baskisch en het Galicisch werden uit de school en het openbare leven verdreven. In de eerste naoorlogse jaren werden duizenden mensen gefusilleerd en zaten de gevangenissen vol politieke gevangenen.

Después de la Segunda Guerra Mundial, el régimen quedó aislado por su cercanía a Hitler y Mussolini. Los años cuarenta fueron los «años del hambre», con cartillas de racionamiento hasta 1952. Las cosas cambiaron en los cincuenta, con el acuerdo de 1953 con Estados Unidos, y sobre todo en los sesenta: llegaron millones de turistas, crecieron las fábricas y muchos españoles emigraron a Alemania, Francia o Suiza. A ese crecimiento se le llamó «el milagro español». La libertad política, sin embargo, no llegó. Franco murió el 20 de noviembre de 1975.

Na de Tweede Wereldoorlog raakte het regime geïsoleerd vanwege zijn banden met Hitler en Mussolini. De jaren veertig waren de 'hongerjaren', met distributiebonnen tot 1952. Dat veranderde in de jaren vijftig, met het akkoord met de Verenigde Staten van 1953, en vooral in de jaren zestig: miljoenen toeristen kwamen, de industrie groeide en veel Spanjaarden emigreerden naar Duitsland, Frankrijk of Zwitserland. Die groei werd 'het Spaanse wonder' genoemd. Politieke vrijheid kwam er echter niet. Franco stierf op 20 november 1975.

La Transición se suele citar como ejemplo de paso pacífico de una dictadura a una democracia, aunque en aquellos años también hubo violencia. Dos días después de la muerte de Franco, Juan Carlos I fue proclamado rey. En 1976 nombró presidente del Gobierno a Adolfo Suárez, que desmontó las instituciones franquistas y en junio de 1977 ganó las primeras elecciones libres desde 1936.

De Transitie wordt vaak genoemd als voorbeeld van een vreedzame overgang van dictatuur naar democratie, al was er in die jaren ook geweld. Twee dagen na de dood van Franco werd Juan Carlos I tot koning uitgeroepen. In 1976 benoemde hij Adolfo Suárez tot premier; die ontmantelde de instellingen van het franquisme en won in juni 1977 de eerste vrije verkiezingen sinds 1936.

En diciembre de 1978, los españoles aprobaron en referéndum la Constitución, que convirtió a España en una monarquía parlamentaria. El 23 de febrero de 1981, un grupo de guardias civiles al mando del teniente coronel Antonio Tejero asaltó el Congreso pistola en mano. El golpe fracasó, y el mensaje del rey en televisión esa misma noche fue decisivo. En octubre de 1982 el PSOE de Felipe González ganó con mayoría absoluta, y por primera vez desde la guerra gobernó la izquierda.

In december 1978 keurden de Spanjaarden bij referendum de grondwet goed, die van Spanje een parlementaire monarchie maakte. Op 23 februari 1981 bestormde een groep agenten van de Guardia Civil onder leiding van luitenant-kolonel Antonio Tejero met getrokken pistool het parlement. De staatsgreep mislukte, en de televisietoespraak van de koning diezelfde nacht was beslissend. In oktober 1982 won de PSOE van Felipe González een absolute meerderheid, en voor het eerst sinds de oorlog regeerde links.

Desde entonces, el país ha cambiado muchísimo. El 1 de enero de 1986, España entró en la Comunidad Económica Europea, la actual Unión Europea. Y 1992 fue su gran año de escaparate: Barcelona organizó los Juegos Olímpicos, Sevilla la Exposición Universal, y empezó a circular entre Madrid y Sevilla el primer AVE, el tren de alta velocidad.

Sindsdien is het land enorm veranderd. Op 1 januari 1986 trad Spanje toe tot de Europese Economische Gemeenschap, de huidige Europese Unie. En 1992 werd het grote jaar waarin het zich aan de wereld liet zien: Barcelona organiseerde de Olympische Spelen, Sevilla de Wereldtentoonstelling, en tussen Madrid en Sevilla ging de eerste AVE rijden, de hogesnelheidstrein.

En 2002 los españoles cambiaron la peseta por el euro. Hubo también momentos muy duros: los atentados de ETA, que anunció el fin de la violencia en 2011 y se disolvió en 2018; los atentados yihadistas del 11 de marzo de 2004 en Madrid; la crisis económica que empezó en 2008, y la tensión con Cataluña, que llegó a su punto más alto en 2017 con un referéndum de independencia suspendido por el Tribunal Constitucional. En 2014 Juan Carlos I abdicó en su hijo, Felipe VI. Hoy España es una democracia asentada, miembro de la Unión Europea y de la OTAN.

In 2002 ruilden de Spanjaarden de peseta in voor de euro. Er waren ook zware tijden: de aanslagen van ETA, dat in 2011 het einde van het geweld aankondigde en zich in 2018 ophief; de jihadistische aanslagen van 11 maart 2004 in Madrid; de economische crisis die in 2008 begon; en de spanningen met Catalonië, die in 2017 een hoogtepunt bereikten met een onafhankelijkheidsreferendum dat door het Grondwettelijk Hof was geschorst. In 2014 deed Juan Carlos I afstand van de troon ten gunste van zijn zoon, Felipe VI. Nu is Spanje een stabiele democratie en lid van de Europese Unie en de NAVO.

En España la historia se ve en la calle. Un solo paseo por Córdoba puede llevar de un puente romano a una mezquita, una sinagoga y una catedral. Hay iglesias construidas sobre mezquitas y palacios cristianos decorados al estilo árabe, como el Alcázar de Sevilla.

In Spanje zie je de geschiedenis op straat. Eén wandeling door Córdoba kan je van een Romeinse brug naar een moskee, een synagoge en een kathedraal brengen. Er zijn kerken die op moskeeën zijn gebouwd en christelijke paleizen in Arabische stijl, zoals het Alcázar van Sevilla.

También se ve en la lengua: junto a sus palabras latinas, el español conserva miles de origen árabe, y el mapa de las lenguas, con el catalán, el gallego y el euskera, refleja en parte los antiguos reinos y territorios. Las tensiones entre el centro y las regiones, el recuerdo de la Guerra Civil o el papel de la monarquía siguen apareciendo en los debates de hoy.

Je ziet het ook in de taal: naast zijn Latijnse woorden heeft het Spaans duizenden woorden van Arabische oorsprong, en de talenkaart, met het Catalaans, het Galicisch en het Baskisch, weerspiegelt deels de oude koninkrijken en gebieden. De spanningen tussen het centrum en de regio's, de herinnering aan de Burgeroorlog en de rol van de monarchie duiken nog steeds op in de debatten van vandaag.

Por eso conviene conocer algunas fechas. Expresiones como «el 23-F», «el Siglo de Oro» o «el Desastre del 98» aparecen a menudo en la prensa, en la televisión y en las conversaciones, y quien conoce la historia que hay detrás las entiende a la primera.

Daarom is het handig om een paar jaartallen te kennen. Uitdrukkingen als 'el 23-F', 'el Siglo de Oro' of 'el Desastre del 98' kom je vaak tegen in de krant, op televisie en in gesprekken, en wie de geschiedenis erachter kent, begrijpt ze meteen.