La sobremesa

En España, cuando se termina de comer, nadie se levanta enseguida. Llega el café, alguien pide una copa y la conversación sigue media hora, una hora o la tarde entera.

Als in Spanje de maaltijd voorbij is, staat niemand meteen op. De koffie komt, iemand bestelt een borrel en het gesprek gaat door: een halfuur, een uur of de hele middag.

A ese rato se le llama sobremesa. La costumbre existe también en muchos países de América Latina, pero en España forma parte del día a día: hay sobremesas de domingo, de boda, de comida de empresa y hasta de menú del día.

Die tijd heet de sobremesa. De gewoonte bestaat ook in veel Latijns-Amerikaanse landen, maar in Spanje hoort ze bij het dagelijks leven: er zijn sobremesas op zondag, op bruiloften, bij bedrijfslunches en zelfs bij het dagmenu.

La palabra se forma con «sobre» y «mesa», pero no se refiere a lo que hay encima de la mesa. El diccionario de la Real Academia Española la define como el tiempo que se está a la mesa después de haber comido.

Het woord bestaat uit „sobre” (op, boven) en „mesa” (tafel), maar het gaat niet over wat er op tafel staat. Het woordenboek van de Real Academia Española omschrijft het als de tijd die je na het eten nog aan tafel doorbrengt.

Puede durar diez minutos o cuatro horas. La palabra aparece también en otras expresiones: un ordenador de sobremesa es el que se queda fijo en el escritorio, y la programación de sobremesa son las series y películas que pone la televisión justo después de comer.

Het kan tien minuten of vier uur duren. Het woord komt ook in andere uitdrukkingen voor: een ordenador de sobremesa is een desktopcomputer, die vast op het bureau staat, en programación de sobremesa zijn de series en films die de televisie direct na de lunch uitzendt.

Alargar la comida con conversación es una costumbre muy antigua en el Mediterráneo. En la Grecia clásica, el simposio empezaba precisamente cuando terminaba la cena: los invitados se quedaban bebiendo vino y hablando.

De maaltijd rekken met praten is een heel oude gewoonte rond de Middellandse Zee. In het klassieke Griekenland begon het symposion juist als het diner voorbij was: de gasten bleven wijn drinken en praten.

Los romanos llamaban a sus banquetes convivium, y Cicerón explicaba que la palabra venía de «vivir juntos». La idea no está lejos de lo que hoy se busca en una sobremesa.

De Romeinen noemden hun feestmalen convivium, en Cicero legde uit dat het woord van „samenleven” kwam. Dat ligt niet ver af van wat men nu in een sobremesa zoekt.

En España, el horario ha hecho el resto. La comida principal se toma tarde, entre las dos y las tres y media, y durante décadas muchos trabajadores tenían una larga pausa a mediodía, con tiempo de sobra para comer y charlar.

In Spanje heeft het dagritme de rest gedaan. De hoofdmaaltijd eet men laat, tussen twee en half vier, en tientallen jaren lang hadden veel werknemers een lange middagpauze, met ruim tijd om te eten en te kletsen.

Antes, la sobremesa española se resumía en tres palabras: café, copa y puro. Desde 2011 no se puede fumar en bares ni restaurantes y el puro casi ha desaparecido, pero el café y la copa siguen en la mesa.

Vroeger werd de Spaanse sobremesa samengevat in drie woorden: koffie, borrel en sigaar. Sinds 2011 mag je in cafés en restaurants niet meer roken en is de sigaar bijna verdwenen, maar de koffie en de borrel staan nog op tafel.

La sobremesa más larga suele ser la de la comida familiar del domingo, muchas veces en casa de los abuelos. Se come una paella, un cocido o un asado, y cuando se recogen los platos nadie tiene prisa por marcharse.

De langste sobremesa is meestal die na de zondagse familielunch, vaak bij opa en oma. Er is paella, cocido of gebraden vlees, en als de borden zijn afgeruimd, heeft niemand haast om te vertrekken.

Los mayores cuentan otra vez historias que todos conocen, los padres hablan de la semana y los niños se van a jugar y vuelven. A veces sale una baraja y se juega una partida de mus o de tute.

De ouderen vertellen nog eens verhalen die iedereen al kent, de ouders praten over hun week en de kinderen gaan spelen en komen weer terug. Soms komt er een spel kaarten op tafel voor een potje mus of tute.

En esas tardes los más jóvenes oyen por enésima vez las anécdotas de la familia y, sin darse cuenta, se las acaban sabiendo de memoria.

Op die middagen horen de jongsten de familieverhalen voor de zoveelste keer en kennen ze ze uiteindelijk, zonder het te merken, uit hun hoofd.

Entre semana el ritmo es otro. Muchos trabajadores comen el menú del día en un bar cerca de la oficina: primer plato, segundo, postre o café y a menudo la bebida, todo por un precio fijo.

Doordeweeks ligt het tempo anders. Veel werknemers eten het dagmenu in een bar vlak bij kantoor: voorgerecht, hoofdgerecht, dessert of koffie en vaak een drankje, alles voor een vaste prijs.

El café con los compañeros sirve para hablar de algo que no sea trabajo, y en una comida de negocios a veces se avanza más en la sobremesa que en toda una reunión.

Bij de koffie met collega's kun je over iets anders praten dan werk, en bij een zakenlunch kom je in de sobremesa soms verder dan in een hele vergadering.

Aun así, la sobremesa laboral suele ser corta, porque a las cuatro hay que volver a la oficina. La gran excepción es la comida de empresa de Navidad, que a veces termina de noche.

Toch is de sobremesa op het werk meestal kort, want om vier uur moet je weer op kantoor zijn. De grote uitzondering is de kerstlunch van het bedrijf, die soms pas 's avonds afloopt.

En inglés no hay una sola palabra para la sobremesa, y quien quiere explicarla tiene que usar una frase entera, algo así como «quedarse en la mesa charlando después de comer».

Het Engels heeft geen apart woord voor sobremesa, en wie het wil uitleggen, heeft een hele zin nodig, zoiets als „na het eten aan tafel blijven zitten om te praten”.

En muchos restaurantes de Estados Unidos el camarero deja la cuenta en cuanto se termina el postre, sin que nadie la pida. En España es al revés: la cuenta no llega hasta que el cliente la pide.

In veel restaurants in de Verenigde Staten brengt de ober de rekening zodra het dessert op is, zonder dat iemand erom vraagt. In Spanje is het andersom: de rekening komt pas als de klant erom vraagt.

Por eso a algunos turistas les extraña tener que esperar para pagar, y a muchos españoles les parece brusco que alguien se levante nada más terminar el postre.

Daarom verbazen sommige toeristen zich erover dat ze moeten wachten om te betalen, en vinden veel Spanjaarden het bot als iemand opstaat zodra het dessert op is.

Lo que ofrece la sobremesa es sencillo: tiempo. Después de comer no hay que correr a ningún sitio, y la conversación puede ir despacio.

Wat de sobremesa biedt, is eenvoudig: tijd. Na het eten hoef je nergens heen te rennen, en het gesprek kan rustig verlopen.

En esas horas salen temas que no caben en un mensaje de móvil: un problema en el trabajo, un viaje que se está planeando, una noticia de la familia.

In die uren komen onderwerpen op die niet in een appje passen: een probleem op het werk, een reis die gepland wordt, nieuws uit de familie.

También es un buen momento para conocer a alguien. Si quieres saber cómo es la familia de tu pareja, una comida de domingo con su sobremesa te dirá más que cualquier presentación formal.

Het is ook een goed moment om iemand te leren kennen. Wil je weten hoe de familie van je partner is, dan vertelt een zondagslunch met sobremesa je meer dan welke formele kennismaking ook.

En el Quijote hay una sobremesa famosa: después de comer con unos cabreros, don Quijote toma un puñado de bellotas y pronuncia su discurso sobre la Edad de Oro.

In de Don Quichot zit een beroemde sobremesa: na het eten met een paar geitenhoeders pakt Don Quichot een handvol eikels en houdt hij zijn toespraak over de Gouden Eeuw.

Goya pintó en 1776 «La merienda a orillas del Manzanares», un cartón para tapiz en el que un grupo de jóvenes, con la comida ya terminada, sigue bebiendo y charlando junto al río.

Goya schilderde in 1776 „De picknick aan de oever van de Manzanares”, een karton voor een wandtapijt waarop een groep jongemannen na het eten bij de rivier blijft drinken en praten.

En el cine, una de las escenas más recordadas es la de «Viridiana» (1961), de Luis Buñuel: un grupo de mendigos celebra un banquete y posa como en «La última cena» de Leonardo.

In de film is een van de bekendste scènes die uit „Viridiana” (1961) van Luis Buñuel: een groep bedelaars houdt een feestmaal en poseert zoals op „Het Laatste Avondmaal” van Leonardo.

Cada región tiene su toque. En Galicia la copa suele ser de orujo o de licor café, y en Navarra y el País Vasco, de pacharán, un licor de endrinas y anís.

Elke regio heeft zijn eigen accent. In Galicië drinkt men meestal orujo of koffielikeur, in Navarra en Baskenland pacharán, een likeur van sleedoornbessen en anijs.

En Valencia es típico el cremaet, un café con ron, azúcar, canela y piel de limón que se flambea. En el norte, además, es fácil que la sobremesa termine en una partida de mus.

In Valencia is de cremaet typisch, een koffie met rum, suiker, kaneel en citroenschil die geflambeerd wordt. In het noorden eindigt de sobremesa bovendien vaak met een potje mus.

En los pueblos la sobremesa suele durar más que en las ciudades, donde todo va más deprisa.

In dorpen duurt de sobremesa meestal langer dan in steden, waar alles sneller gaat.

La costumbre tiene competencia. Cada vez más empresas tienen jornada continua, con media hora o una hora para comer, y entre semana muchos se comen un táper delante del ordenador.

De gewoonte heeft concurrentie. Steeds meer bedrijven werken met een doorlopende werkdag, met een halfuur of een uur lunchpauze, en doordeweeks eten veel mensen hun broodtrommel leeg achter de computer.

Por eso las sobremesas largas se han trasladado al fin de semana y a los días de fiesta, cuando nadie tiene que volver a la oficina.

Daarom zijn de lange sobremesas verhuisd naar het weekend en de feestdagen, wanneer niemand terug naar kantoor hoeft.

El otro rival es el móvil. En algunas familias hay una regla sencilla: los teléfonos se quedan en otra habitación hasta que se levanta el último.

De andere rivaal is de mobiele telefoon. In sommige gezinnen geldt een simpele regel: de telefoons blijven in een andere kamer tot de laatste van tafel opstaat.

Si te invitan a comer en una casa española, conviene saber que la comida no se acaba con el postre. Estos consejos te ayudarán a disfrutar de la sobremesa.

Als je bij Spanjaarden thuis wordt uitgenodigd voor de lunch, is het goed om te weten dat de maaltijd niet ophoudt bij het dessert. Met deze tips kun je van de sobremesa genieten.

Una comida de domingo que empieza a las dos y media puede terminar, con su sobremesa, a las seis o las siete de la tarde.

Een zondagslunch die om half drie begint, kan met de sobremesa erbij om zes of zeven uur 's avonds eindigen.

Para muchos españoles eso no es perder el tiempo: es la mejor parte del fin de semana.

Voor veel Spanjaarden is dat geen verloren tijd: het is het mooiste deel van het weekend.

Y a veces la sobremesa se alarga tanto que alguien mira el reloj y propone lo inevitable: «Bueno, ¿y si cenamos algo?».

En soms loopt de sobremesa zo uit dat iemand op de klok kijkt en het onvermijdelijke voorstelt: „Nou, zullen we dan maar wat gaan eten?”