La sobremesa

En España, cuando se termina de comer, nadie se levanta enseguida. Llega el café, alguien pide una copa y la conversación sigue media hora, una hora o la tarde entera.

İspanya'da yemek bittiğinde kimse hemen kalkmaz. Kahve gelir, biri bir kadeh bir şey ister ve sohbet yarım saat, bir saat ya da bütün öğleden sonra sürer.

A ese rato se le llama sobremesa. La costumbre existe también en muchos países de América Latina, pero en España forma parte del día a día: hay sobremesas de domingo, de boda, de comida de empresa y hasta de menú del día.

Bu zamana sobremesa denir. Bu gelenek Latin Amerika'nın pek çok ülkesinde de var, ama İspanya'da gündelik hayatın bir parçasıdır: pazar sobremesası, düğün sobremesası, şirket yemeği sobremesası, hatta günün menüsünden sonraki sobremesa bile vardır.

La palabra se forma con «sobre» y «mesa», pero no se refiere a lo que hay encima de la mesa. El diccionario de la Real Academia Española la define como el tiempo que se está a la mesa después de haber comido.

Kelime “sobre” (üstünde) ve “mesa” (masa) sözcüklerinden oluşur, ama masanın üstündekileri anlatmaz. İspanyol Kraliyet Akademisi'nin sözlüğü onu yemekten sonra sofrada geçirilen zaman olarak tanımlar.

Puede durar diez minutos o cuatro horas. La palabra aparece también en otras expresiones: un ordenador de sobremesa es el que se queda fijo en el escritorio, y la programación de sobremesa son las series y películas que pone la televisión justo después de comer.

On dakika da sürebilir, dört saat de. Kelime başka ifadelerde de geçer: ordenador de sobremesa, masanın üstünde sabit duran masaüstü bilgisayardır; programación de sobremesa ise televizyonun öğle yemeğinden hemen sonra yayımladığı diziler ve filmlerdir.

Alargar la comida con conversación es una costumbre muy antigua en el Mediterráneo. En la Grecia clásica, el simposio empezaba precisamente cuando terminaba la cena: los invitados se quedaban bebiendo vino y hablando.

Yemeği sohbetle uzatmak Akdeniz'de çok eski bir gelenektir. Klasik Yunan'da sempozyum tam da akşam yemeği bittiğinde başlardı: davetliler kalıp şarap içer ve sohbet ederdi.

Los romanos llamaban a sus banquetes convivium, y Cicerón explicaba que la palabra venía de «vivir juntos». La idea no está lejos de lo que hoy se busca en una sobremesa.

Romalılar ziyafetlerine convivium derdi ve Çiçero bu kelimenin “birlikte yaşamak”tan geldiğini anlatırdı. Bu fikir, bugün bir sobremesada aranan şeyden pek uzak değildir.

En España, el horario ha hecho el resto. La comida principal se toma tarde, entre las dos y las tres y media, y durante décadas muchos trabajadores tenían una larga pausa a mediodía, con tiempo de sobra para comer y charlar.

İspanya'da gerisini günlük düzen yaptı. Ana öğün geç yenir, saat iki ile üç buçuk arasında; onlarca yıl boyunca da pek çok çalışanın uzun bir öğle arası vardı ve yemek yiyip sohbet etmeye fazlasıyla zaman kalırdı.

Antes, la sobremesa española se resumía en tres palabras: café, copa y puro. Desde 2011 no se puede fumar en bares ni restaurantes y el puro casi ha desaparecido, pero el café y la copa siguen en la mesa.

Eskiden İspanyol sobremesası üç kelimeyle özetlenirdi: kahve, kadeh ve puro. 2011'den beri barlarda ve restoranlarda sigara içmek yasak ve puro neredeyse ortadan kalktı, ama kahve ile kadeh hâlâ masada.

La sobremesa más larga suele ser la de la comida familiar del domingo, muchas veces en casa de los abuelos. Se come una paella, un cocido o un asado, y cuando se recogen los platos nadie tiene prisa por marcharse.

En uzun sobremesa genellikle pazar günkü aile yemeğinden sonrakidir, çoğu zaman da büyükanne ve büyükbabanın evinde. Paella, cocido ya da fırında et yenir ve tabaklar kaldırıldığında kimse gitmek için acele etmez.

Los mayores cuentan otra vez historias que todos conocen, los padres hablan de la semana y los niños se van a jugar y vuelven. A veces sale una baraja y se juega una partida de mus o de tute.

Büyükler herkesin bildiği hikâyeleri bir kez daha anlatır, anne babalar haftayı konuşur, çocuklar oynamaya gidip geri gelir. Bazen bir deste iskambil çıkar ve bir el mus ya da tute oynanır.

En esas tardes los más jóvenes oyen por enésima vez las anécdotas de la familia y, sin darse cuenta, se las acaban sabiendo de memoria.

Bu öğleden sonralarda en küçükler aile anılarını bilmem kaçıncı kez dinler ve farkına varmadan hepsini ezberler.

Entre semana el ritmo es otro. Muchos trabajadores comen el menú del día en un bar cerca de la oficina: primer plato, segundo, postre o café y a menudo la bebida, todo por un precio fijo.

Hafta içinde tempo farklıdır. Pek çok çalışan ofisin yakınındaki bir barda günün menüsünü yer: başlangıç, ana yemek, tatlı ya da kahve ve çoğu zaman içecek, hepsi sabit bir fiyata.

El café con los compañeros sirve para hablar de algo que no sea trabajo, y en una comida de negocios a veces se avanza más en la sobremesa que en toda una reunión.

İş arkadaşlarıyla içilen kahve, işten başka bir şey konuşmaya fırsat verir; bir iş yemeğinde ise bazen sobremesada bütün bir toplantıdakinden daha fazla yol alınır.

Aun así, la sobremesa laboral suele ser corta, porque a las cuatro hay que volver a la oficina. La gran excepción es la comida de empresa de Navidad, que a veces termina de noche.

Yine de iş yerindeki sobremesa genellikle kısadır, çünkü saat dörtte ofise dönmek gerekir. Büyük istisna, şirketin Noel yemeğidir; o yemek bazen gece biter.

En inglés no hay una sola palabra para la sobremesa, y quien quiere explicarla tiene que usar una frase entera, algo así como «quedarse en la mesa charlando después de comer».

İngilizcede sobremesa için tek bir kelime yoktur ve onu anlatmak isteyen “yemekten sonra masada kalıp sohbet etmek” gibi koca bir cümle kurmak zorunda kalır.

En muchos restaurantes de Estados Unidos el camarero deja la cuenta en cuanto se termina el postre, sin que nadie la pida. En España es al revés: la cuenta no llega hasta que el cliente la pide.

ABD'deki pek çok restoranda garson, tatlı biter bitmez kimse istemeden hesabı getirir. İspanya'da tam tersi: hesap, müşteri istemedikçe gelmez.

Por eso a algunos turistas les extraña tener que esperar para pagar, y a muchos españoles les parece brusco que alguien se levante nada más terminar el postre.

Bu yüzden bazı turistler ödeme yapmak için beklemeye şaşırır, pek çok İspanyol da birinin tatlı biter bitmez kalkmasını kaba bulur.

Lo que ofrece la sobremesa es sencillo: tiempo. Después de comer no hay que correr a ningún sitio, y la conversación puede ir despacio.

Sobremesanın sunduğu şey basittir: zaman. Yemekten sonra hiçbir yere koşmak gerekmez ve sohbet ağır ağır ilerleyebilir.

En esas horas salen temas que no caben en un mensaje de móvil: un problema en el trabajo, un viaje que se está planeando, una noticia de la familia.

Bu saatlerde telefon mesajına sığmayacak konular açılır: işteki bir sorun, planlanan bir yolculuk, aileden bir haber.

También es un buen momento para conocer a alguien. Si quieres saber cómo es la familia de tu pareja, una comida de domingo con su sobremesa te dirá más que cualquier presentación formal.

Birini tanımak için de iyi bir zamandır. Sevgilinin ailesinin nasıl olduğunu öğrenmek istiyorsan, sobremesasıyla birlikte bir pazar yemeği sana her türlü resmî tanışmadan daha çok şey anlatır.

En el Quijote hay una sobremesa famosa: después de comer con unos cabreros, don Quijote toma un puñado de bellotas y pronuncia su discurso sobre la Edad de Oro.

Don Kişot'ta ünlü bir sobremesa vardır: birkaç keçi çobanıyla yemek yedikten sonra Don Kişot bir avuç meşe palamudu alır ve Altın Çağ üzerine konuşmasını yapar.

Goya pintó en 1776 «La merienda a orillas del Manzanares», un cartón para tapiz en el que un grupo de jóvenes, con la comida ya terminada, sigue bebiendo y charlando junto al río.

Goya 1776'da “Manzanares Kıyısında Piknik” tablosunu yaptı; bu goblen taslağında bir grup genç, yemekleri bitmiş hâlde nehir kenarında içmeye ve sohbet etmeye devam eder.

En el cine, una de las escenas más recordadas es la de «Viridiana» (1961), de Luis Buñuel: un grupo de mendigos celebra un banquete y posa como en «La última cena» de Leonardo.

Sinemada en çok hatırlanan sahnelerden biri Luis Buñuel'in “Viridiana” (1961) filmindedir: bir grup dilenci ziyafet verir ve Leonardo'nun “Son Akşam Yemeği” tablosundaki gibi poz verir.

Cada región tiene su toque. En Galicia la copa suele ser de orujo o de licor café, y en Navarra y el País Vasco, de pacharán, un licor de endrinas y anís.

Her bölgenin kendine has bir dokunuşu vardır. Galiçya'da kadeh genellikle orujo ya da kahve likörüdür; Navarra ve Bask Ülkesi'nde ise çakaleriği ve anasonla yapılan bir likör olan pacharán.

En Valencia es típico el cremaet, un café con ron, azúcar, canela y piel de limón que se flambea. En el norte, además, es fácil que la sobremesa termine en una partida de mus.

Valensiya'da tipik olan cremaet'tir: rom, şeker, tarçın ve limon kabuğuyla hazırlanıp alevlendirilen bir kahve. Kuzeyde ise sobremesanın bir el mus oyunuyla bitmesi hiç de şaşırtıcı değildir.

En los pueblos la sobremesa suele durar más que en las ciudades, donde todo va más deprisa.

Köylerde sobremesa genellikle her şeyin daha hızlı aktığı şehirlerdekinden daha uzun sürer.

La costumbre tiene competencia. Cada vez más empresas tienen jornada continua, con media hora o una hora para comer, y entre semana muchos se comen un táper delante del ordenador.

Bu geleneğin rakipleri var. Giderek daha fazla şirket kesintisiz mesaiyle çalışıyor, öğle yemeği için yarım saat ya da bir saat kalıyor ve hafta içi pek çok kişi beslenme kabını bilgisayarın başında yiyor.

Por eso las sobremesas largas se han trasladado al fin de semana y a los días de fiesta, cuando nadie tiene que volver a la oficina.

Bu yüzden uzun sobremesalar, kimsenin ofise dönmek zorunda olmadığı hafta sonlarına ve bayramlara kaydı.

El otro rival es el móvil. En algunas familias hay una regla sencilla: los teléfonos se quedan en otra habitación hasta que se levanta el último.

Öbür rakip cep telefonu. Bazı ailelerde basit bir kural vardır: sofradan son kişi kalkana kadar telefonlar başka bir odada kalır.

Si te invitan a comer en una casa española, conviene saber que la comida no se acaba con el postre. Estos consejos te ayudarán a disfrutar de la sobremesa.

Bir İspanyol evine yemeğe davet edilirsen, yemeğin tatlıyla bitmediğini bilmekte fayda var. Bu öneriler sobremesanın tadını çıkarmana yardımcı olacak.

Una comida de domingo que empieza a las dos y media puede terminar, con su sobremesa, a las seis o las siete de la tarde.

Saat iki buçukta başlayan bir pazar yemeği, sobremesasıyla birlikte akşam altıda ya da yedide bitebilir.

Para muchos españoles eso no es perder el tiempo: es la mejor parte del fin de semana.

Pek çok İspanyol için bu, boşa geçen zaman değil, hafta sonunun en güzel kısmıdır.

Y a veces la sobremesa se alarga tanto que alguien mira el reloj y propone lo inevitable: «Bueno, ¿y si cenamos algo?».

Bazen de sobremesa öyle uzar ki biri saate bakıp kaçınılmaz olanı önerir: “Eee, akşam yemeği olarak bir şeyler yesek mi?”