Los paisajes de España

Mucha gente asocia España con playas de arena dorada y sol mediterráneo. Pero basta alejarse de la costa para descubrir otro país: buena parte del territorio es montañosa, y Madrid, a unos 650 metros de altitud, es una de las capitales más altas de Europa.

Birçok kişi İspanya denince altın sarısı kumsalları ve Akdeniz güneşini düşünür. Oysa kıyıdan biraz uzaklaşmak, başka bir ülke keşfetmeye yeter: Topraklarının büyük bölümü dağlıktır ve yaklaşık 650 metre yükseklikteki Madrid, Avrupa'nın en yüksek başkentlerinden biridir.

Entre los picos nevados del norte y las tierras áridas de Almería hay paisajes que no se parecen en nada. Cada uno ha dejado su huella en la manera de vivir, de cocinar y de construir de sus habitantes.

Kuzeyin karlı zirveleri ile Almería'nın kurak toprakları arasında birbirine hiç benzemeyen manzaralar uzanır. Her biri, orada yaşayanların yaşam, yemek ve yapı geleneklerinde iz bırakmıştır.

En Galicia, Asturias, Cantabria y el País Vasco, el mar baña unas tierras tan verdes que recuerdan más a Irlanda que a la España de las postales. Llueve a menudo, los inviernos son suaves y los veranos, frescos.

Galiçya, Asturias, Kantabria ve Bask Ülkesi'nde deniz, kartpostallardaki İspanya'dan çok İrlanda'yı andıran yemyeşil toprakları yalar. Burada sık sık yağmur yağar, kışlar ılık, yazlar serin geçer.

Los Picos de Europa levantan sus paredes de caliza a pocos kilómetros de la costa y esconden lagos de origen glaciar, como los de Covadonga. En Galicia, el mar entra tierra adentro por las rías, antiguos valles de río que el océano inundó.

Picos de Europa, kireçtaşı duvarlarını kıyıdan yalnızca birkaç kilometre içeride yükseltir ve Covadonga gölleri gibi buzul kökenli gölleri saklar. Galiçya'da deniz, okyanusun su altında bıraktığı eski nehir vadileri olan ríalar boyunca karanın içlerine sokulur.

El centro de la península lo ocupa la Meseta Central, una gran llanura elevada, de entre 600 y 800 metros de altitud, rodeada de montañas. Es la tierra de los campos de cereal hasta el horizonte y de La Mancha, donde Cervantes situó las aventuras de don Quijote.

Yarımadanın ortasını, dağlarla çevrili, 600 ile 800 metre yükseklikteki geniş bir plato olan Orta Meseta kaplar. Burası ufka kadar uzanan tahıl tarlalarının ve Cervantes'in Don Kişot'un maceralarını geçirdiği La Mancha'nın diyarıdır.

El clima es duro: «nueve meses de invierno y tres de infierno», dice el refrán. Al atardecer, la luz tiñe de ocre y rojo la piedra de los castillos que dieron nombre a Castilla.

İklim serttir: Atasözünün dediği gibi, "dokuz ay kış, üç ay cehennem". Gün batımında ışık, Kastilya'ya adını veren kalelerin taşlarını toprak sarısına ve kırmızıya boyar.

Al norte, los Pirineos separan España de Francia a lo largo de unos 430 kilómetros, del Cantábrico al Mediterráneo. Varias cumbres pasan de los 3.000 metros, y la más alta es el Aneto, con 3.404. En invierno se llenan de esquiadores y, en verano, de excursionistas.

Kuzeyde Pireneler, Biskay Körfezi'nden Akdeniz'e kadar yaklaşık 430 kilometre boyunca İspanya'yı Fransa'dan ayırır. Birkaç zirve 3.000 metreyi aşar; en yükseği 3.404 metrelik Aneto'dur. Kışın kayakçılarla, yazın yürüyüşçülerle dolar.

En sus valles hay pueblos de piedra y pizarra rodeados de hayedos y abetales. En el Vall de Boí, en Lleida, nueve iglesias románicas de los siglos XI y XII son Patrimonio de la Humanidad desde el año 2000.

Vadilerinde kayın ve köknar ormanlarıyla çevrili, taş ve arduvaz köyler vardır. Lleida'daki Vall de Boí'de 11. ve 12. yüzyıldan kalma dokuz Romanesk kilise, 2000 yılından beri Dünya Mirası listesindedir.

En el sureste de la península, a unos 30 kilómetros de la ciudad de Almería, se extiende el desierto de Tabernas. Se le suele llamar el único desierto de la Europa continental, aunque muchos geógrafos prefieren hablar de una zona semiárida. Sus barrancos y colinas peladas, esculpidos por la erosión, parecen de otro planeta.

Yarımadanın güneydoğusunda, Almería şehrine yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta Tabernas Çölü uzanır. Genellikle kıta Avrupası'nın tek çölü olarak anılır, ama birçok coğrafyacı burayı yarı kurak bir bölge olarak tanımlamayı tercih eder. Erozyonun oyduğu yarları ve çıplak tepeleri başka bir gezegendenmiş gibi görünür.

En los años sesenta y setenta, este paisaje hizo de Lejano Oeste en decenas de westerns, entre ellos varios de Sergio Leone. Todavía hoy se pueden visitar algunos de los decorados que se construyeron para aquellos rodajes.

Altmışlı ve yetmişli yıllarda bu manzara, aralarında Sergio Leone'nin birkaç filminin de bulunduğu onlarca westernde Vahşi Batı'yı canlandırdı. O çekimler için kurulan dekorların bir kısmı bugün hâlâ gezilebiliyor.

Una red de parques nacionales protege algunos de los ecosistemas más valiosos del país:

Bir milli parklar ağı, ülkenin en değerli ekosistemlerinden bazılarını korur:

Los dos archipiélagos españoles no se parecen en nada. Las Baleares, en el Mediterráneo, son conocidas por sus calas de agua turquesa y por los pinares que llegan casi hasta la arena.

İspanya'nın iki takımadası birbirine hiç benzemez. Akdeniz'deki Balear Adaları, turkuaz sulu koyları ve neredeyse kuma kadar inen çam ormanlarıyla tanınır.

Las Canarias, en el Atlántico, son de origen volcánico. Tienen un relieve abrupto, malpaíses (campos de lava solidificada), grandes dunas como las de Maspalomas y muchas plantas endémicas, que no crecen en ningún otro lugar del mundo.

Atlas Okyanusu'ndaki Kanarya Adaları ise volkanik kökenlidir. Sarp bir yüzey şekline, malpaíslere (katılaşmış lav tarlaları), Maspalomas'takiler gibi büyük kum tepelerine ve dünyanın başka hiçbir yerinde yetişmeyen pek çok endemik bitkiye sahiptir.

En el oeste, sobre todo en Extremadura, el campo se cubre de dehesas: bosques abiertos de encinas y alcornoques con hierba para el ganado entre los árboles. Es un paisaje creado por el ser humano a lo largo de siglos, del que se aprovechan el pasto, la leña y el corcho.

Batıda, özellikle Extremadura'da, kırları dehesalar kaplar: Pırnal meşeleri ve mantar meşelerinden oluşan, ağaçlarının arasında hayvanlar için ot biten seyrek ormanlar. Bu manzarayı insanlar yüzyıllar içinde oluşturmuştur; buradan mera, yakacak odun ve mantar elde edilir.

Aquí se cría en libertad el cerdo ibérico, que en otoño e invierno engorda comiendo bellotas. Sus colinas suaves, salpicadas de árboles, son la imagen del campo español más tradicional.

İber domuzu burada serbestçe yetiştirilir ve sonbaharla kış boyunca palamut yiyerek semirir. Ağaçlarla bezeli yumuşak tepeler, en geleneksel İspanyol kırsalının simgesidir.

Bajando por la costa este, el clima se vuelve más cálido y seco. En Elche, en la provincia de Alicante, está el Palmeral, el mayor de Europa, con más de 200.000 palmeras datileras.

Doğu kıyısı boyunca güneye inildikçe iklim ısınır ve kurur. Alicante ilindeki Elche'de, 200.000'den fazla hurma ağacıyla Avrupa'nın en büyük palmiye bahçesi olan Palmeral bulunur.

Su red de acequias se remonta a la época andalusí y permitió cultivar en una tierra con muy poca lluvia. Desde el año 2000 es Patrimonio de la Humanidad.

Sulama kanalı ağı Endülüs dönemine dayanır ve çok az yağmur alan bu toprakta tarım yapmayı mümkün kılmıştır. 2000 yılından beri Dünya Mirası listesindedir.

En un país con tantas zonas secas, los ríos han marcado dónde nacían las ciudades. El Tajo, de algo más de 1.000 kilómetros, es el más largo de la península y desemboca en Lisboa; el Guadalquivir pasa por Córdoba y Sevilla, y el Ebro cruza el noreste hasta su delta. En sus valles se cultiva buena parte de la fruta y la verdura del país.

Bu kadar çok kurak bölgesi olan bir ülkede şehirlerin nerede kurulacağını nehirler belirlemiştir. 1.000 kilometreyi biraz aşan Tajo, yarımadanın en uzun nehridir ve Lizbon'da denize dökülür; Guadalquivir Córdoba ve Sevilla'dan geçer, Ebro ise kuzeydoğuyu deltasına kadar kat eder. Ülkenin meyve ve sebzelerinin büyük kısmı bu nehirlerin vadilerinde yetişir.

Los embalses y las lagunas completan el mapa. La Albufera de Valencia, rodeada de arrozales, da refugio a miles de aves, y el arroz de sus campos acaba en muchas paellas.

Barajlar ve lagünler haritayı tamamlar. Pirinç tarlalarıyla çevrili Valensiya Albuferası binlerce kuşa sığınak olur ve tarlalarının pirinci pek çok paellaya girer.

En pocas horas de coche se pasa de los prados de Asturias a los campos de cereal de Castilla y, más al sur, a las colinas secas de Almería.

Arabayla birkaç saatte Asturias'ın çayırlarından Kastilya'nın tahıl tarlalarına, daha güneyde de Almería'nın kuru tepelerine geçilir.

Con el paisaje cambian también los acentos, la cocina y las costumbres: el pote asturiano, el cocido castellano y el gazpacho andaluz nacieron en tierras muy distintas.

Manzarayla birlikte aksanlar, mutfak ve gelenekler de değişir: Asturias'ın pote'si, Kastilya'nın cocido'su ve Endülüs'ün gazpacho'su birbirinden çok farklı topraklarda doğmuştur.