Comer tarde

España tiene fama de comer tarde. En buena parte de Europa se cena entre las seis y las siete de la tarde, mientras que en España lo normal es sentarse a la mesa entre las nueve y las diez de la noche. Detrás de esta costumbre hay razones históricas, climáticas y sociales.

İspanya geç yemek yemesiyle ünlüdür. Avrupa'nın büyük bölümünde akşam yemeği altı ile yedi arasında yenirken, İspanya'da sofraya akşam dokuz ile on arasında oturmak olağandır. Bu alışkanlığın ardında tarihî, iklimsel ve toplumsal nedenler yatar.

A muchos visitantes extranjeros les sorprende encontrar los restaurantes vacíos a las ocho de la tarde. Para los españoles, en cambio, cenar a las diez es lo más normal del mundo.

Pek çok yabancı ziyaretçi, akşam sekizde restoranları boş bulunca şaşırır. İspanyollar içinse akşam yemeğini saat onda yemek dünyanın en olağan şeyidir.

Una de las explicaciones más citadas es el huso horario. Por su posición en el mapa, la España peninsular debería tener la misma hora que Portugal y el Reino Unido, la del meridiano de Greenwich (GMT). Sin embargo, sigue la hora de Europa Central (GMT+1), como Francia o Alemania. Solo Canarias tiene una hora menos.

En sık öne sürülen açıklamalardan biri saat dilimidir. Haritadaki konumuna bakılırsa İspanya'nın anakarası Portekiz ve Birleşik Krallık ile aynı saati, yani Greenwich saatini (GMT) kullanmalıdır. Oysa Fransa ya da Almanya gibi Orta Avrupa saatini (GMT+1) kullanır. Yalnızca Kanarya Adaları'nda saat hâlâ bir saat geridedir.

El cambio llegó en marzo de 1940, en plena dictadura de Franco: el Gobierno adelantó los relojes una hora para igualarlos con los de la Alemania nazi y la Italia fascista. Al terminar la Segunda Guerra Mundial nadie dio marcha atrás, y España se ha quedado con esa hora hasta hoy.

Değişiklik, Franco diktatörlüğünün tam ortasında, Mart 1940'ta geldi: Hükümet saatleri Nazi Almanyası ve faşist İtalya ile aynı hizaya getirmek için bir saat ileri aldı. İkinci Dünya Savaşı bittiğinde kimse bunu geri almadı ve İspanya bugüne kadar bu saati korudu.

Por eso, según el reloj, en España el sol sale y se pone más tarde que en otros países situados a la misma longitud. En junio, en Galicia el sol se pone hacia las diez de la noche, y en Madrid, poco antes. Con tanta luz por la tarde, las comidas y la hora de irse a dormir se retrasan.

Bu yüzden saate göre İspanya'da güneş, aynı boylamdaki diğer ülkelere kıyasla daha geç doğar ve daha geç batar. Haziranda Galiçya'da güneş akşam ona doğru, Madrid'de ise biraz daha erken batar. Akşamları bu kadar uzun süre aydınlık olunca yemekler de yatma saati de ileriye kayar.

El clima también influye. En verano, en ciudades como Sevilla o Córdoba el termómetro supera a menudo los 40 grados. Por eso la comida principal se toma hacia las dos o las tres de la tarde, y después se evita salir a la calle en las horas de más calor.

İklimin de etkisi vardır. Yazın Sevilla ya da Córdoba gibi şehirlerde termometre sık sık 40 dereceyi aşar. Bu yüzden ana öğün öğleden sonra iki ya da üç civarında yenir, ardından günün en sıcak saatlerinde sokağa çıkmaktan kaçınılır.

Tradicionalmente, después de comer muchos españoles echaban la siesta. Así descansaban mientras fuera apretaba el calor y recuperaban fuerzas para la tarde y la noche. Hoy, sobre todo en las ciudades, pocos pueden dormirla a diario.

Geleneksel olarak birçok İspanyol öğle yemeğinden sonra siesta yapardı. Böylece dışarıda sıcak en bunaltıcı hâldeyken dinlenir, öğleden sonra ve akşam için güç toplardı. Bugün, özellikle şehirlerde, her gün siesta yapabilen pek az kişi var.

Cuando cae el sol y baja la temperatura, la calle se llena de vida. En verano es habitual ver a familias enteras paseando a las diez de la noche o tomando algo en una terraza. Cenar tarde permite aprovechar esas horas más frescas.

Güneş batıp hava serinleyince sokaklar canlanır. Yazın akşam saat onda yürüyüşe çıkmış ya da bir terasta bir şeyler içen koca aileleri görmek olağandır. Akşam yemeğini geç yemek, bu serin saatlerden yararlanmayı sağlar.

Durante décadas, en España ha sido muy común la jornada partida. Se entraba a trabajar a las nueve, se paraba entre las dos y las cuatro para comer y descansar, y se volvía a la oficina o a la tienda hasta las ocho de la tarde.

İspanya'da onlarca yıl boyunca bölünmüş iş günü çok yaygındı. İşe dokuzda başlanır, yemek yiyip dinlenmek için ikiyle dört arasında ara verilir, sonra akşam sekize kadar ofise ya da dükkâna dönülürdü.

Con este horario, mucha gente no llega a casa hasta las ocho y media o las nueve. Luego hay que preparar la cena, así que no es raro sentarse a la mesa a las diez.

Bu çalışma düzeninde pek çok kişi eve ancak sekiz buçukta ya da dokuzda varır. Ardından akşam yemeğini hazırlamak gerekir, bu yüzden sofraya saat onda oturmak hiç de nadir değildir.

Cada vez más empresas, sobre todo en las grandes ciudades, han pasado a la jornada continua. Aun así, la costumbre de comer y cenar tarde se mantiene, y los restaurantes, los bares y las tiendas siguen organizando sus horarios en torno a ella.

Özellikle büyük şehirlerde giderek daha fazla şirket kesintisiz iş gününe geçti. Yine de öğle ve akşam yemeğini geç yeme alışkanlığı sürüyor; restoranlar, barlar ve dükkânlar da çalışma saatlerini hâlâ buna göre ayarlıyor.

Los españoles no solo comen tarde: también reparten lo que comen en más momentos del día. Un día típico puede tener cinco comidas:

İspanyollar yalnızca geç yemekle kalmaz, yediklerini günün daha fazla anına da yayarlar. Tipik bir günde beş öğün olabilir:

Repartir así la comida a lo largo del día ayuda a aguantar las largas jornadas de trabajo sin pasar hambre hasta la hora de la cena.

Öğünleri gün boyuna böyle yaymak, akşam yemeğine kadar aç kalmadan uzun iş günlerine dayanmayı kolaylaştırır.

En España, comer no es solo alimentarse: es un acto social. La comida y la cena sirven para reunirse con la familia o con los amigos y charlar sin prisa. Después del postre llega la sobremesa, ese rato en el que nadie se levanta de la mesa y que puede alargarse durante horas.

İspanya'da yemek yemek yalnızca karın doyurmak değil, toplumsal bir etkinliktir. Öğle ve akşam yemekleri aileyle ya da arkadaşlarla bir araya gelip acele etmeden sohbet etme fırsatıdır. Tatlının ardından sobremesa gelir: Kimsenin sofradan kalkmadığı, saatlerce sürebilen o sohbet faslı.

Las encuestas sobre el uso del tiempo lo confirman: los españoles, igual que los franceses o los italianos, pasan bastante más tiempo a la mesa que, por ejemplo, los británicos.

Zaman kullanımı araştırmaları da bunu doğruluyor: İspanyollar, Fransızlar ya da İtalyanlar gibi, örneğin İngilizlere göre sofrada çok daha fazla zaman geçiriyor.

Para muchos españoles, comer deprisa y solo delante del ordenador es casi impensable. La comida es un momento para estar con los demás, no un trámite entre dos tareas.

Pek çok İspanyol için bilgisayarın başında tek başına aceleyle yemek neredeyse düşünülemez. Yemek, başkalarıyla birlikte geçirilecek bir zamandır; iki iş arasında halledilecek bir angarya değil.

Las tapas encajan muy bien con estos horarios. Entre la comida y la cena pasan muchas horas, así que hacia las siete u ocho de la tarde es habitual quedar con amigos o compañeros de trabajo para tomar unas cañas y algo de picar.

Tapaslar bu saatlere çok iyi uyar. Öğle yemeğiyle akşam yemeği arasında uzun saatler vardır; bu yüzden akşam yedi ya da sekiz sularında arkadaşlarla ya da iş arkadaşlarıyla birkaç küçük bira içip bir şeyler atıştırmak için buluşmak yaygındır.

Así la espera hasta la cena se hace más corta. En ciudades como Granada, León o Almería, donde con cada bebida sale una tapa gratis, ir de tapas es casi un ritual diario.

Böylece akşam yemeğini beklemek daha kısa gelir. Her içkinin yanında bedava bir tapanın geldiği Granada, León ya da Almería gibi şehirlerde tapas turuna çıkmak neredeyse günlük bir ritüeldir.

Estos horarios tienen un precio. Muchos españoles cenan y se acuestan tarde, pero el despertador suena igual de temprano que en el resto de Europa, de modo que acaban durmiendo menos de lo que necesitan.

Bu saatlerin bir bedeli var. Birçok İspanyol akşam yemeğini geç yiyip geç yatıyor, ama çalar saat Avrupa'nın geri kalanındaki kadar erken çalıyor; sonuçta ihtiyaç duyduklarından daha az uyuyorlar.

Los médicos recuerdan que acostarse poco después de una cena copiosa puede dificultar la digestión y empeorar el sueño. Algunos estudios relacionan además las cenas muy tardías con un mayor riesgo de obesidad.

Doktorlar, ağır bir akşam yemeğinden hemen sonra yatmanın sindirimi zorlaştırabileceğini ve uykuyu bozabileceğini hatırlatıyor. Bazı araştırmalar ayrıca çok geç yenen akşam yemeklerini daha yüksek obezite riskiyle ilişkilendiriyor.

Desde hace años se discute en España si conviene cambiar la hora oficial y los horarios de trabajo. En 2013, una subcomisión del Congreso recomendó volver a la hora de Greenwich, pero la propuesta no salió adelante.

İspanya'da yıllardır resmî saatin ve çalışma saatlerinin değiştirilip değiştirilmemesi tartışılıyor. 2013'te İspanya Temsilciler Meclisi'nin bir alt komisyonu Greenwich saatine dönülmesini önerdi, ancak öneri hayata geçmedi.

Asociaciones como ARHOE, que lleva años pidiendo unos horarios más racionales, defienden además la jornada continua, por ejemplo de nueve de la mañana a cinco o seis de la tarde, con una pausa corta para comer. Así la gente llegaría antes a casa y podría cenar más temprano.

Yıllardır daha akılcı çalışma saatleri isteyen ARHOE gibi dernekler, örneğin sabah dokuzdan akşam beşe ya da altıya kadar süren, kısa bir öğle arası olan kesintisiz iş gününü de savunuyor. Böylece insanlar eve daha erken varır ve akşam yemeğini daha erken yiyebilirdi.

Pero una costumbre tan arraigada no cambia de un día para otro. Muchos españoles no quieren renunciar a sus horarios: para ellos, las tardes largas y las cenas tardías forman parte de su manera de vivir.

Ama bu kadar köklü bir alışkanlık bir günde değişmez. Pek çok İspanyol saatlerinden vazgeçmek istemiyor: Onlar için uzun akşamlar ve geç akşam yemekleri yaşam biçimlerinin bir parçası.

En otros países del sur de Europa, como Italia o Grecia, también se come y se cena más tarde que en el norte del continente. Aun así, España está entre los países donde se cena más tarde.

İtalya ya da Yunanistan gibi diğer Güney Avrupa ülkelerinde de öğle ve akşam yemekleri kıtanın kuzeyine göre daha geç yenir. Yine de İspanya, akşam yemeğinin en geç yendiği ülkeler arasındadır.

En Italia, por ejemplo, se suele cenar hacia las ocho de la noche, una o dos horas antes que en España. En Portugal, con un clima parecido pero con la hora de Greenwich, también se cena antes. Todo indica que el clima influye, pero que el reloj y los horarios de trabajo pesan tanto o más.

Örneğin İtalya'da akşam yemeği genellikle saat sekiz civarında, yani İspanya'dan bir iki saat önce yenir. İklimi benzer olan ama Greenwich saatini kullanan Portekiz'de de akşam yemeği daha erken yenir. Her şey, iklimin etkili olduğunu ama saatin ve çalışma düzeninin en az onun kadar, hatta daha fazla ağırlık taşıdığını gösteriyor.

Los horarios españoles son el resultado de varios factores a la vez: un reloj adelantado desde 1940, unos veranos muy calurosos, la jornada partida y una vida social que gira en torno a la mesa.

İspanya'daki yemek saatleri birkaç etkenin bir arada sonucudur: 1940'tan beri ileri alınmış bir saat, çok sıcak yazlar, bölünmüş iş günü ve sofra etrafında dönen bir sosyal yaşam.

Tienen sus inconvenientes, sobre todo para el sueño, y el debate sobre cambiarlos sigue abierto. Pero, de momento, quien visite España tendrá que acostumbrarse a comer a las dos y media y a cenar a las diez.

Bu saatlerin, özellikle uyku açısından, sakıncaları var ve onları değiştirme tartışması hâlâ sürüyor. Ama şimdilik İspanya'yı ziyaret eden herkes öğle yemeğini iki buçukta, akşam yemeğini de saat onda yemeye alışmak zorunda kalacak.