Reyes y democracia

España es una monarquía parlamentaria: tiene un rey, pero también elecciones libres y unas Cortes elegidas por los ciudadanos. A primera vista parece una contradicción, porque al jefe del Estado no lo vota nadie.

İspanya bir parlamenter monarşidir: Bir kralı vardır, ama aynı zamanda serbest seçimleri ve vatandaşların seçtiği bir parlamentosu, yani Cortes'i vardır. İlk bakışta bu bir çelişki gibi görünür, çünkü devlet başkanını kimse seçmez.

La clave está en el reparto de papeles. El rey no gobierna: representa al país y cumple funciones sobre todo simbólicas. Las decisiones las toma el Gobierno, que necesita la confianza del Congreso de los Diputados, elegido a su vez por los votantes. Este equilibrio tiene su origen en una etapa muy concreta de la historia de España: la Transición de los años setenta.

İşin sırrı rollerin paylaşımındadır. Kral ülkeyi yönetmez: Ülkeyi temsil eder ve görevleri büyük ölçüde semboliktir. Kararları, Temsilciler Meclisi'nin güvenine ihtiyaç duyan hükümet alır; meclisi de seçmenler belirler. Bu denge, İspanya tarihinin çok belirli bir dönemine dayanır: 1970'lerin Geçiş Dönemi'ne.

En una monarquía parlamentaria, el rey o la reina es el jefe del Estado, pero el poder político está en manos de un parlamento elegido por los ciudadanos y de un Gobierno que responde ante ese parlamento.

Parlamenter monarşide kral ya da kraliçe devlet başkanıdır, ama siyasi güç vatandaşların seçtiği parlamentonun ve bu parlamentoya hesap veren hükümetin elindedir.

El monarca no hace las leyes, no elige a los ministros por su cuenta y no decide sobre impuestos ni sobre política exterior. Firma, recibe y representa, pero las decisiones las toman otros. Así funcionan también el Reino Unido, los Países Bajos, Bélgica, Suecia, Noruega y Dinamarca: en todos ellos, el rey o la reina tiene un papel ceremonial y gobiernan los políticos que salen de las urnas.

Hükümdar yasa yapmaz, bakanları kendi başına seçmez, vergiler ya da dış politika hakkında karar vermez. İmzalar, kabul eder ve temsil eder, ama kararları başkaları verir. Birleşik Krallık, Hollanda, Belçika, İsveç, Norveç ve Danimarka da aynı şekilde işler: Hepsinde kral ya da kraliçenin törensel bir rolü vardır, ülkeyi ise sandıktan çıkan politikacılar yönetir.

Para entender por qué España tiene hoy un rey hay que volver al siglo XX. Tras la Guerra Civil (1936-1939), el general Francisco Franco gobernó el país como dictador hasta su muerte, durante casi cuatro décadas. Una ley de 1947 declaró que España era un reino, pero el trono siguió vacío: Franco era jefe del Estado de por vida y se reservó el derecho de elegir a su sucesor.

İspanya'nın bugün neden bir kralı olduğunu anlamak için 20. yüzyıla dönmek gerekir. İç Savaş'tan (1936-1939) sonra General Francisco Franco ülkeyi ölümüne kadar, yaklaşık kırk yıl boyunca diktatör olarak yönetti. 1947'de çıkarılan bir yasa İspanya'yı krallık ilan etti, ama taht boş kaldı: Franco ömür boyu devlet başkanıydı ve halefini seçme hakkını kendine ayırmıştı.

En 1969 eligió a Juan Carlos de Borbón, nieto de Alfonso XIII, el último rey antes de la Segunda República, y le dio el título de «Príncipe de España». Para ello se saltó al padre de Juan Carlos, don Juan de Borbón. Muchos esperaban que el príncipe continuara el régimen. Franco murió el 20 de noviembre de 1975 y Juan Carlos fue proclamado rey dos días después. Pero el nuevo monarca no mantuvo la dictadura: apostó por el paso a la democracia.

1969'da İkinci Cumhuriyet'ten önceki son kral XIII. Alfonso'nun torunu Juan Carlos de Borbón'u seçti ve ona "İspanya Prensi" unvanını verdi. Bunu yaparken Juan Carlos'un babası Don Juan de Borbón'u atladı. Pek çok kişi prensin rejimi sürdüreceğini bekliyordu. Franco 20 Kasım 1975'te öldü ve Juan Carlos iki gün sonra kral ilan edildi. Ama yeni hükümdar diktatörlüğü sürdürmedi: Demokrasiye geçişten yana oldu.

Juan Carlos I heredó los poderes de Franco, pero los usó para desmontar el sistema. En julio de 1976 nombró presidente del Gobierno a Adolfo Suárez, un político que venía del propio régimen. Suárez sacó adelante la Ley para la Reforma Política, legalizó el Partido Comunista en abril de 1977 y en junio de ese año se celebraron las primeras elecciones libres desde 1936, que ganó su partido.

I. Juan Carlos, Franco'nun yetkilerini devraldı ama onları sistemi sökmek için kullandı. Temmuz 1976'da rejimin içinden gelen bir politikacı olan Adolfo Suárez'i başbakan atadı. Suárez, Siyasi Reform Yasası'nı geçirdi ve Nisan 1977'de Komünist Parti'yi yasallaştırdı; aynı yılın haziranında 1936'dan beri ilk serbest seçimler yapıldı ve seçimleri onun partisi kazandı.

La gran prueba llegó el 23 de febrero de 1981. Mientras el Congreso votaba la investidura de Leopoldo Calvo-Sotelo, el teniente coronel Antonio Tejero entró en el hemiciclo con guardias civiles armados, disparó al techo y retuvo a los diputados durante toda la noche. Nadie sabía si el resto del Ejército se sumaría al golpe. Pasada la una de la madrugada, el rey apareció en televisión con uniforme de capitán general y defendió la Constitución. Su mensaje fue decisivo para que el golpe fracasara.

Büyük sınav 23 Şubat 1981'de geldi. Meclis, Leopoldo Calvo-Sotelo'nun başbakanlığını oylarken Yarbay Antonio Tejero silahlı jandarmalarla (Guardia Civil) genel kurul salonuna girdi, tavana ateş açtı ve milletvekillerini bütün gece rehin tuttu. Ordunun geri kalanının darbeye katılıp katılmayacağını kimse bilmiyordu. Gece saat birden kısa bir süre sonra kral, ordunun en yüksek rütbesi olan capitán general üniformasıyla televizyona çıktı ve Anayasa'yı savundu. Konuşması darbenin başarısız olmasında belirleyici oldu.

La Constitución, aprobada en referéndum el 6 de diciembre de 1978, fijó con precisión qué puede hacer el rey y qué no. Su primer artículo define a España como una monarquía parlamentaria y dice que «la soberanía nacional reside en el pueblo español».

6 Aralık 1978'de referandumla kabul edilen Anayasa, kralın neyi yapıp neyi yapamayacağını açıkça belirledi. İlk maddesi İspanya'yı bir parlamenter monarşi olarak tanımlar ve "ulusal egemenliğin İspanyol halkına ait olduğunu" söyler.

Según el artículo 56, el rey es el jefe del Estado, «símbolo de su unidad y permanencia», y «arbitra y modera» el funcionamiento de las instituciones. Pero no puede actuar por su cuenta: sus actos oficiales necesitan el refrendo, es decir, la firma del presidente del Gobierno o de un ministro, que son quienes asumen la responsabilidad. Sin esa firma, no tienen validez.

56. maddeye göre kral devlet başkanıdır, "birliğinin ve sürekliliğinin sembolüdür" ve kurumların işleyişinde "hakemlik ve dengeleyicilik" yapar. Ama kendi başına hareket edemez: Resmi işlemleri için karşı imza, yani başbakanın ya da bir bakanın imzası gerekir; sorumluluğu da onlar üstlenir. Bu imza olmadan işlemler geçersizdir.

Aunque no gobierna, el rey tiene tareas fijadas por la Constitución. Representa a España en el extranjero, recibe a jefes de Estado, acredita a los embajadores y realiza visitas oficiales a otros países. En todo ello sigue la política exterior que marca el Gobierno.

Kral ülkeyi yönetmese de Anayasa'da belirlenmiş görevleri vardır. İspanya'yı yurt dışında temsil eder, devlet başkanlarını kabul eder, büyükelçileri akredite eder ve başka ülkelere resmi ziyaretler yapar. Bütün bunlarda hükümetin belirlediği dış politikayı izler.

Dentro del país, sus funciones son sobre todo formales. Después de las elecciones se reúne con los representantes de los partidos y propone un candidato a presidente del Gobierno, que luego tiene que ganar la votación en el Congreso. Sanciona y promulga las leyes que aprueban las Cortes, nombra a los ministros a propuesta del presidente y concede honores y condecoraciones. También abre solemnemente cada nueva legislatura y tiene el mando supremo de las Fuerzas Armadas. En ninguno de estos casos decide por su cuenta.

Ülke içinde görevleri büyük ölçüde şekilseldir. Seçimlerden sonra partilerin temsilcileriyle görüşür ve bir başbakan adayı önerir; aday daha sonra Meclis'teki oylamayı kazanmak zorundadır. Cortes'in kabul ettiği yasaları onaylar ve yayımlar, bakanları başbakanın önerisiyle atar, nişan ve madalya verir. Ayrıca her yeni yasama dönemini törenle açar ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Bunların hiçbirinde kendi başına karar vermez.

La familia real la forman el rey Felipe VI, la reina Letizia y sus dos hijas: la princesa Leonor, heredera del trono, y la infanta Sofía. También pertenecen a ella los padres del rey, el rey emérito Juan Carlos I y la reina Sofía. Juan Carlos vive en Abu Dabi desde 2020.

Kraliyet ailesi Kral VI. Felipe, Kraliçe Letizia ve iki kızlarından oluşur: tahtın varisi Prenses Leonor ve İnfanta Sofía. Kralın anne ve babası, emekli kral I. Juan Carlos ile Kraliçe Sofía da aileye dahildir. Juan Carlos 2020'den beri Abu Dabi'de yaşıyor.

El trono se hereda. El artículo 57 de la Constitución da preferencia al hijo varón sobre la hija, y a mediados de la década de 2000 se habló de cambiarlo para que hubiera igualdad total, pero la reforma nunca se hizo. Leonor, nacida en 2005, es la heredera porque no tiene hermanos varones. El 31 de octubre de 2023, el día en que cumplió 18 años, juró la Constitución ante las Cortes. Si llega a reinar, será la primera reina por derecho propio desde Isabel II, en el siglo XIX.

Taht babadan evlada geçer. Anayasa'nın 57. maddesi erkek çocuğa kız çocuğa göre öncelik tanır; 2000'lerin ortasında tam eşitlik için bunun değiştirilmesi konuşuldu, ama reform hiç yapılmadı. 2005'te doğan Leonor, hiç erkek kardeşi olmadığı için tahtın varisidir. 31 Ekim 2023'te, 18 yaşına bastığı gün, Cortes önünde Anayasa'ya bağlılık yemini etti. Tahta çıkarsa, 19. yüzyıldaki II. Isabel'den bu yana kendi hakkıyla hüküm süren ilk kraliçe olacak.

En junio de 2014 Juan Carlos I abdicó, y el día 19 su hijo fue proclamado rey con el nombre de Felipe VI. La monarquía vivía su peor momento: en 2012 se supo que el rey había ido a cazar elefantes a Botsuana en plena crisis económica, y la justicia investigaba por corrupción a Iñaki Urdangarin, marido de la infanta Cristina.

Haziran 2014'te I. Juan Carlos tahttan çekildi ve ayın 19'unda oğlu VI. Felipe adıyla kral ilan edildi. Monarşi en kötü günlerini yaşıyordu: 2012'de kralın ekonomik krizin ortasında Botsvana'da fil avına gittiği ortaya çıkmıştı, yargı da İnfanta Cristina'nın eşi Iñaki Urdangarin hakkında yolsuzluk soruşturması yürütüyordu.

Felipe VI se propuso renovar la institución. En 2015 se bajó el sueldo un 20 % y le quitó a su hermana Cristina el título de duquesa de Palma. Años después hizo público su patrimonio personal, unos 2,5 millones de euros. En marzo de 2020, tras conocerse nuevas sospechas sobre el dinero de su padre en el extranjero, renunció a la herencia de Juan Carlos I y le retiró la asignación que recibía de la Casa del Rey.

VI. Felipe kurumu yenilemeyi kendine hedef edindi. 2015'te kendi maaşını yüzde 20 düşürdü ve kız kardeşi Cristina'nın Palma Düşesi unvanını geri aldı. Yıllar sonra kişisel servetini, yaklaşık 2,5 milyon euroyu kamuoyuna açıkladı. Mart 2020'de, babasının yurt dışındaki parasıyla ilgili yeni şüpheler gündeme gelince I. Juan Carlos'un mirasını reddetti ve babasının Kraliyet Sarayı'ndan aldığı ödeneği kesti.

La Casa del Rey se paga con dinero público. En 2024 su presupuesto rondaba los 8,4 millones de euros, con los que se cubren los sueldos de la familia real, el personal y los gastos de funcionamiento. Los palacios no entran en esa cuenta, porque los gestiona Patrimonio Nacional, y la seguridad y los viajes oficiales los pagan otros ministerios.

Kraliyet Sarayı kamu parasıyla finanse edilir. 2024'te bütçesi yaklaşık 8,4 milyon euroydu; bu para kraliyet ailesinin maaşlarını, personeli ve işletme giderlerini karşılar. Saraylar bu bütçeye dahil değildir, çünkü onları devletin miras kurumu Patrimonio Nacional yönetir; güvenlik ve resmi gezileri de başka bakanlıklar öder.

Comparado con otras casas reales europeas, el gasto es pequeño: la británica recibe del Estado más de 80 millones de libras al año. Aun así, los críticos creen que es demasiado dinero para una institución sin poder real, sobre todo en tiempos de crisis. Los defensores responden que la Corona aporta estabilidad y continuidad, y que su papel en los viajes oficiales y las relaciones exteriores compensa lo que cuesta.

Diğer Avrupa kraliyet aileleriyle karşılaştırıldığında harcama küçüktür: İngiliz kraliyet ailesi devletten yılda 80 milyon sterlinden fazla alır. Yine de eleştirmenler bunun gerçek gücü olmayan bir kurum için, özellikle kriz zamanlarında, fazla para olduğunu düşünüyor. Savunucular ise Taç'ın istikrar ve süreklilik sağladığını, resmi gezilerdeki ve dış ilişkilerdeki rolünün maliyetini karşıladığını söylüyor.

En España sigue abierto el debate entre monarquía y república. Algunos partidos de izquierda, como Podemos, y buena parte de los nacionalistas catalanes y vascos quieren acabar con la Corona y que el jefe del Estado sea elegido. En muchas manifestaciones ondea la bandera tricolor de la Segunda República (1931-1939).

İspanya'da monarşi ile cumhuriyet arasındaki tartışma hâlâ sürüyor. Podemos gibi bazı sol partiler ve Katalan ve Bask milliyetçilerinin büyük kısmı Taç'ın kaldırılmasını ve devlet başkanının seçimle belirlenmesini istiyor. Pek çok gösteride İkinci Cumhuriyet'in (1931-1939) üç renkli bayrağı dalgalanıyor.

Los republicanos dicen que nadie vota al rey, que un cargo hereditario choca con la igualdad entre ciudadanos y que los escándalos han dañado a la institución. Los monárquicos responden que el sistema funciona, que el rey está por encima de los partidos, al contrario que un presidente elegido, y que cambiar de modelo sería caro y arriesgado. Las encuestas muestran un país dividido. El CIS, el centro público de estudios sociológicos, dejó de preguntar por la monarquía en 2015.

Cumhuriyetçilere göre kralı kimse seçmiyor, babadan oğula geçen bir makam vatandaşlar arasındaki eşitlikle çelişiyor ve skandallar kurumu yıprattı. Monarşi yanlıları ise sistemin işlediğini, seçilmiş bir cumhurbaşkanının aksine kralın partilerin üzerinde durduğunu ve model değiştirmenin pahalı ve riskli olacağını söylüyor. Anketler bölünmüş bir ülke gösteriyor. Devletin sosyoloji araştırma merkezi CIS, 2015'ten beri monarşiyle ilgili soru sormuyor.

Uno de los retos más difíciles para la monarquía son las tensiones territoriales, sobre todo en Cataluña. La Constitución presenta al rey como símbolo de la unidad de España, y en las regiones con un independentismo fuerte ese papel provoca rechazo.

Monarşinin önündeki en zor sınavlardan biri, başta Katalonya olmak üzere bölgesel gerilimlerdir. Anayasa kralı İspanya'nın birliğinin sembolü olarak tanımlar ve bağımsızlık hareketinin güçlü olduğu bölgelerde bu rol tepki görür.

El 1 de octubre de 2017, el Gobierno catalán celebró un referéndum de independencia que el Tribunal Constitucional había prohibido. Dos días después, Felipe VI habló por televisión: acusó a las autoridades catalanas de situarse fuera de la ley y defendió el orden constitucional. Los independentistas lo vieron como una toma de partido impropia de un árbitro. El 27 de octubre, el Parlamento catalán aprobó una declaración de independencia que no llegó a tener efecto. En Cataluña y el País Vasco, el apoyo a la monarquía es mucho menor que en el resto de España.

1 Ekim 2017'de Katalan hükümeti, Anayasa Mahkemesi'nin yasakladığı bir bağımsızlık referandumu düzenledi. İki gün sonra VI. Felipe televizyonda bir konuşma yaptı: Katalan yetkilileri hukukun dışına çıkmakla suçladı ve anayasal düzeni savundu. Bağımsızlık yanlıları bunu bir hakeme yakışmayan bir taraf tutma olarak gördü. 27 Ekim'de Katalan Parlamentosu hiçbir zaman yürürlüğe girmeyen bir bağımsızlık bildirgesi kabul etti. Katalonya ve Bask Ülkesi'nde monarşiye destek İspanya'nın geri kalanından çok daha düşüktür.

El futuro de la monarquía dependerá en buena parte de sus propios miembros. Felipe VI tendrá que mantener la Corona lejos de los escándalos. La princesa Leonor, que desde 2023 se ha formado en las academias del Ejército de Tierra, la Armada y el Ejército del Aire, tendrá que ganarse a los ciudadanos cuando le llegue el turno.

Monarşinin geleceği büyük ölçüde kendi üyelerine bağlı olacak. VI. Felipe, Taç'ı skandallardan uzak tutmak zorunda. 2023'ten beri kara, deniz ve hava kuvvetlerinin askeri akademilerinde eğitim gören Prenses Leonor ise sırası geldiğinde vatandaşların gönlünü kazanmak zorunda kalacak.

Muchos jóvenes no ven sentido a tener un rey en el siglo XXI. Aun así, pasar a una república exigiría reformar la Constitución por el procedimiento más difícil: dos tercios de ambas cámaras, disolución de las Cortes y elecciones, una nueva votación con la misma mayoría y, por último, un referéndum. Hoy no hay en el Parlamento una mayoría para algo así, y la monarquía parlamentaria sigue formando parte del sistema democrático español.

Pek çok genç, 21. yüzyılda bir kralın olmasını anlamsız buluyor. Yine de cumhuriyete geçmek, Anayasa'nın en zor yöntemle değiştirilmesini gerektirir: iki meclisin üçte iki çoğunluğu, Cortes'in feshi ve seçimler, aynı çoğunlukla yeni bir oylama ve son olarak bir referandum. Bugün parlamentoda böyle bir adım için çoğunluk yok ve parlamenter monarşi İspanya'nın demokratik sisteminin bir parçası olmayı sürdürüyor.

España tiene rey y es a la vez una democracia porque los papeles están bien repartidos. El rey no gobierna: representa al país y simboliza la continuidad del Estado. El poder es de los ciudadanos, que eligen a sus representantes en las urnas.

İspanya'nın hem bir kralı var hem de demokrasi, çünkü roller iyi paylaşılmış. Kral ülkeyi yönetmez: Ülkeyi temsil eder ve devletin sürekliliğini simgeler. Güç ise temsilcilerini sandıkta seçen vatandaşlardadır.

Este equilibrio nació de la Transición, en los años que siguieron a la muerte de Franco. La monarquía que el dictador había preparado para prolongar su régimen acabó siendo una pieza de la democracia parlamentaria, y el rey elegido por él fue quien defendió esa democracia la noche del 23 de febrero. Casi medio siglo después, el lugar de la Corona en el sistema sigue siendo objeto de debate.

Bu denge, Franco'nun ölümünü izleyen yıllarda, Geçiş Dönemi'nde doğdu. Diktatörün rejimini sürdürmek için hazırladığı monarşi parlamenter demokrasinin bir parçasına dönüştü ve bu demokrasiyi 23 Şubat gecesi savunan da onun seçtiği kral oldu. Neredeyse yarım yüzyıl sonra Taç'ın sistemdeki yeri hâlâ tartışma konusu.