Comer tarde

España tiene fama de comer tarde. En buena parte de Europa se cena entre las seis y las siete de la tarde, mientras que en España lo normal es sentarse a la mesa entre las nueve y las diez de la noche. Detrás de esta costumbre hay razones históricas, climáticas y sociales.

Hiszpania słynie z tego, że je się tam późno. W dużej części Europy kolację jada się między szóstą a siódmą wieczorem, a w Hiszpanii normalnie siada się do stołu między dziewiątą a dziesiątą. Za tym zwyczajem stoją przyczyny historyczne, klimatyczne i społeczne.

A muchos visitantes extranjeros les sorprende encontrar los restaurantes vacíos a las ocho de la tarde. Para los españoles, en cambio, cenar a las diez es lo más normal del mundo.

Wielu zagranicznych turystów dziwi się, że o ósmej wieczorem restauracje są jeszcze puste. Dla Hiszpanów kolacja o dziesiątej to natomiast najnormalniejsza rzecz pod słońcem.

Una de las explicaciones más citadas es el huso horario. Por su posición en el mapa, la España peninsular debería tener la misma hora que Portugal y el Reino Unido, la del meridiano de Greenwich (GMT). Sin embargo, sigue la hora de Europa Central (GMT+1), como Francia o Alemania. Solo Canarias tiene una hora menos.

Jednym z najczęściej przytaczanych wyjaśnień jest strefa czasowa. Ze względu na położenie na mapie kontynentalna Hiszpania powinna mieć ten sam czas co Portugalia i Wielka Brytania, czyli czas południka Greenwich (GMT). Tymczasem obowiązuje w niej czas środkowoeuropejski (GMT+1), tak jak we Francji czy w Niemczech. Tylko na Wyspach Kanaryjskich zegarki wciąż wskazują godzinę mniej.

El cambio llegó en marzo de 1940, en plena dictadura de Franco: el Gobierno adelantó los relojes una hora para igualarlos con los de la Alemania nazi y la Italia fascista. Al terminar la Segunda Guerra Mundial nadie dio marcha atrás, y España se ha quedado con esa hora hasta hoy.

Zmiana nastąpiła w marcu 1940 roku, w czasach dyktatury Franco: rząd przesunął zegary o godzinę do przodu, aby zrównać je z zegarami nazistowskich Niemiec i faszystowskich Włoch. Po zakończeniu drugiej wojny światowej nikt tego nie cofnął i Hiszpania pozostała przy tym czasie do dziś.

Por eso, según el reloj, en España el sol sale y se pone más tarde que en otros países situados a la misma longitud. En junio, en Galicia el sol se pone hacia las diez de la noche, y en Madrid, poco antes. Con tanta luz por la tarde, las comidas y la hora de irse a dormir se retrasan.

Dlatego według zegara słońce w Hiszpanii wschodzi i zachodzi później niż w innych krajach leżących na tej samej długości geograficznej. W czerwcu w Galicji słońce zachodzi około dziesiątej wieczorem, a w Madrycie nieco wcześniej. Przy tak długich jasnych wieczorach posiłki i pora snu przesuwają się na później.

El clima también influye. En verano, en ciudades como Sevilla o Córdoba el termómetro supera a menudo los 40 grados. Por eso la comida principal se toma hacia las dos o las tres de la tarde, y después se evita salir a la calle en las horas de más calor.

Swoje robi też klimat. Latem w miastach takich jak Sewilla czy Kordoba termometr często pokazuje ponad 40 stopni. Dlatego główny posiłek je się około drugiej lub trzeciej po południu, a potem w najgorętszych godzinach unika się wychodzenia na ulicę.

Tradicionalmente, después de comer muchos españoles echaban la siesta. Así descansaban mientras fuera apretaba el calor y recuperaban fuerzas para la tarde y la noche. Hoy, sobre todo en las ciudades, pocos pueden dormirla a diario.

Tradycyjnie po obiedzie wielu Hiszpanów ucinało sobie sjestę. W ten sposób odpoczywali, gdy na zewnątrz panował największy upał, i nabierali sił na popołudnie i wieczór. Dziś, zwłaszcza w miastach, mało kto może sobie na nią pozwolić codziennie.

Cuando cae el sol y baja la temperatura, la calle se llena de vida. En verano es habitual ver a familias enteras paseando a las diez de la noche o tomando algo en una terraza. Cenar tarde permite aprovechar esas horas más frescas.

Kiedy zachodzi słońce i spada temperatura, ulice ożywają. Latem często widać całe rodziny spacerujące o dziesiątej wieczorem albo siedzące przy drinku w ogródku kawiarni. Późna kolacja pozwala wykorzystać te chłodniejsze godziny.

Durante décadas, en España ha sido muy común la jornada partida. Se entraba a trabajar a las nueve, se paraba entre las dos y las cuatro para comer y descansar, y se volvía a la oficina o a la tienda hasta las ocho de la tarde.

Przez dziesięciolecia w Hiszpanii bardzo popularny był dzielony dzień pracy. Zaczynano o dziewiątej, między drugą a czwartą robiono przerwę na posiłek i odpoczynek, a potem wracano do biura lub sklepu aż do ósmej wieczorem.

Con este horario, mucha gente no llega a casa hasta las ocho y media o las nueve. Luego hay que preparar la cena, así que no es raro sentarse a la mesa a las diez.

Przy takim grafiku wiele osób wraca do domu dopiero o wpół do dziewiątej albo o dziewiątej. Potem trzeba jeszcze przygotować kolację, więc nierzadko siada się do stołu o dziesiątej.

Cada vez más empresas, sobre todo en las grandes ciudades, han pasado a la jornada continua. Aun así, la costumbre de comer y cenar tarde se mantiene, y los restaurantes, los bares y las tiendas siguen organizando sus horarios en torno a ella.

Coraz więcej firm, zwłaszcza w dużych miastach, przeszło na ciągły dzień pracy. Mimo to zwyczaj późnego obiadu i późnej kolacji się utrzymuje, a restauracje, bary i sklepy wciąż dopasowują do niego godziny otwarcia.

Los españoles no solo comen tarde: también reparten lo que comen en más momentos del día. Un día típico puede tener cinco comidas:

Hiszpanie nie tylko jedzą późno, ale też rozkładają jedzenie na więcej pór dnia. Typowy dzień może obejmować pięć posiłków:

Repartir así la comida a lo largo del día ayuda a aguantar las largas jornadas de trabajo sin pasar hambre hasta la hora de la cena.

Takie rozłożenie posiłków na cały dzień pomaga przetrwać długie godziny pracy bez głodowania aż do kolacji.

En España, comer no es solo alimentarse: es un acto social. La comida y la cena sirven para reunirse con la familia o con los amigos y charlar sin prisa. Después del postre llega la sobremesa, ese rato en el que nadie se levanta de la mesa y que puede alargarse durante horas.

W Hiszpanii jedzenie to nie tylko odżywianie się, ale wydarzenie towarzyskie. Obiad i kolacja są okazją, by spotkać się z rodziną lub przyjaciółmi i bez pośpiechu porozmawiać. Po deserze przychodzi czas na sobremesę, czyli chwilę, w której nikt nie wstaje od stołu i która może trwać godzinami.

Las encuestas sobre el uso del tiempo lo confirman: los españoles, igual que los franceses o los italianos, pasan bastante más tiempo a la mesa que, por ejemplo, los británicos.

Badania budżetu czasu to potwierdzają: Hiszpanie, podobnie jak Francuzi czy Włosi, spędzają przy stole znacznie więcej czasu niż na przykład Brytyjczycy.

Para muchos españoles, comer deprisa y solo delante del ordenador es casi impensable. La comida es un momento para estar con los demás, no un trámite entre dos tareas.

Dla wielu Hiszpanów jedzenie w pośpiechu i w samotności przed komputerem jest niemal nie do pomyślenia. Posiłek to czas na bycie z innymi, a nie przykry obowiązek między dwoma zadaniami.

Las tapas encajan muy bien con estos horarios. Entre la comida y la cena pasan muchas horas, así que hacia las siete u ocho de la tarde es habitual quedar con amigos o compañeros de trabajo para tomar unas cañas y algo de picar.

Tapas świetnie pasują do tych godzin. Między obiadem a kolacją mija wiele godzin, więc około siódmej lub ósmej wieczorem często umawia się ze znajomymi lub kolegami z pracy na kilka małych piw i coś do przegryzienia.

Así la espera hasta la cena se hace más corta. En ciudades como Granada, León o Almería, donde con cada bebida sale una tapa gratis, ir de tapas es casi un ritual diario.

Dzięki temu czekanie na kolację mniej się dłuży. W miastach takich jak Granada, León czy Almería, gdzie do każdego napoju dostaje się darmową tapę, wyjście na tapas to niemal codzienny rytuał.

Estos horarios tienen un precio. Muchos españoles cenan y se acuestan tarde, pero el despertador suena igual de temprano que en el resto de Europa, de modo que acaban durmiendo menos de lo que necesitan.

Te godziny mają swoją cenę. Wielu Hiszpanów późno je kolację i późno kładzie się spać, ale budzik dzwoni równie wcześnie jak w reszcie Europy, więc w efekcie śpią mniej, niż potrzebują.

Los médicos recuerdan que acostarse poco después de una cena copiosa puede dificultar la digestión y empeorar el sueño. Algunos estudios relacionan además las cenas muy tardías con un mayor riesgo de obesidad.

Lekarze przypominają, że położenie się do łóżka krótko po obfitej kolacji może utrudniać trawienie i pogarszać sen. Niektóre badania wiążą też bardzo późne kolacje z większym ryzykiem otyłości.

Desde hace años se discute en España si conviene cambiar la hora oficial y los horarios de trabajo. En 2013, una subcomisión del Congreso recomendó volver a la hora de Greenwich, pero la propuesta no salió adelante.

Od lat w Hiszpanii trwa dyskusja, czy zmienić czas urzędowy i godziny pracy. W 2013 roku podkomisja hiszpańskiego parlamentu zaleciła powrót do czasu Greenwich, ale propozycja nie została wprowadzona w życie.

Asociaciones como ARHOE, que lleva años pidiendo unos horarios más racionales, defienden además la jornada continua, por ejemplo de nueve de la mañana a cinco o seis de la tarde, con una pausa corta para comer. Así la gente llegaría antes a casa y podría cenar más temprano.

Stowarzyszenia takie jak ARHOE, które od lat apeluje o rozsądniejsze godziny, opowiadają się też za ciągłym dniem pracy, na przykład od dziewiątej rano do piątej lub szóstej po południu, z krótką przerwą na posiłek. Ludzie wracaliby wtedy wcześniej do domu i mogliby wcześniej jeść kolację.

Pero una costumbre tan arraigada no cambia de un día para otro. Muchos españoles no quieren renunciar a sus horarios: para ellos, las tardes largas y las cenas tardías forman parte de su manera de vivir.

Jednak tak głęboko zakorzeniony zwyczaj nie zmienia się z dnia na dzień. Wielu Hiszpanów nie chce rezygnować ze swoich godzin: dla nich długie wieczory i późne kolacje są częścią ich stylu życia.

En otros países del sur de Europa, como Italia o Grecia, también se come y se cena más tarde que en el norte del continente. Aun así, España está entre los países donde se cena más tarde.

W innych krajach południowej Europy, takich jak Włochy czy Grecja, również je się obiad i kolację później niż na północy kontynentu. Mimo to Hiszpania należy do krajów, w których kolację je się najpóźniej.

En Italia, por ejemplo, se suele cenar hacia las ocho de la noche, una o dos horas antes que en España. En Portugal, con un clima parecido pero con la hora de Greenwich, también se cena antes. Todo indica que el clima influye, pero que el reloj y los horarios de trabajo pesan tanto o más.

We Włoszech na przykład kolację je się zwykle około ósmej wieczorem, godzinę lub dwie wcześniej niż w Hiszpanii. W Portugalii, gdzie klimat jest podobny, ale obowiązuje czas Greenwich, także je się kolację wcześniej. Wszystko wskazuje na to, że klimat ma znaczenie, ale zegar i godziny pracy ważą tyle samo albo więcej.

Los horarios españoles son el resultado de varios factores a la vez: un reloj adelantado desde 1940, unos veranos muy calurosos, la jornada partida y una vida social que gira en torno a la mesa.

Hiszpańskie godziny posiłków to wynik kilku czynników naraz: zegara przestawionego do przodu w 1940 roku, bardzo gorących lat, dzielonego dnia pracy i życia towarzyskiego, które toczy się wokół stołu.

Tienen sus inconvenientes, sobre todo para el sueño, y el debate sobre cambiarlos sigue abierto. Pero, de momento, quien visite España tendrá que acostumbrarse a comer a las dos y media y a cenar a las diez.

Mają one swoje wady, zwłaszcza dla snu, a debata o ich zmianie wciąż trwa. Na razie jednak każdy, kto odwiedza Hiszpanię, będzie musiał przyzwyczaić się do obiadu o wpół do trzeciej i kolacji o dziesiątej.