Pueblos en fiesta

En España casi no hay pueblo sin fiesta. Entre la primavera y el otoño, y sobre todo en agosto, cada localidad, por pequeña que sea, cuelga banderines en las calles, monta un escenario en la plaza y celebra sus días grandes, casi siempre en las mismas fechas.

W Hiszpanii trudno znaleźć miejscowość bez własnego święta. Między wiosną a jesienią, a zwłaszcza w sierpniu, każda miejscowość, nawet najmniejsza, rozwiesza nad ulicami chorągiewki, stawia scenę na placu i świętuje swoje wielkie dni, prawie zawsze w tych samych terminach.

Las fiestas cuentan mucho de un lugar: a qué santo se encomendaron sus vecinos, qué hechos recuerdan, qué se cosechaba allí. Durante unos días, los que viven en el pueblo y los que se marcharon vuelven a encontrarse en la calle.

Fiesta wiele mówi o danym miejscu: jakiemu świętemu powierzyli się jego mieszkańcy, jakie wydarzenia wspominają, co się tam zbierało z pól. Przez kilka dni ci, którzy mieszkają w miasteczku, i ci, którzy z niego wyjechali, znów spotykają się na ulicy.

La mayoría de los pueblos españoles celebra sus fiestas en honor de un santo patrón o de una Virgen. La costumbre viene de la Edad Media, cuando cada comunidad se ponía bajo la protección de un santo.

Większość hiszpańskich miejscowości obchodzi swoje święto ku czci świętego patrona lub Matki Bożej. Zwyczaj sięga średniowiecza, kiedy każda wspólnota oddawała się pod opiekę jakiegoś świętego.

Al patrón se le pedía ayuda contra las epidemias, las sequías o las plagas que arruinaban las cosechas. Por eso su día era el más señalado del año: había misa solemne, procesión y, después, comida y baile.

Patrona proszono o pomoc przeciw epidemiom, suszom czy szkodnikom, które niszczyły plony. Dlatego jego dzień był najważniejszy w roku: odprawiano uroczystą mszę, szła procesja, a potem był poczęstunek i tańce.

Con los siglos, la parte religiosa se fue mezclando con costumbres más antiguas ligadas al campo y a las estaciones, como las hogueras de la noche de San Juan. De esa mezcla nacen muchas de las fiestas actuales.

Z biegiem stuleci część religijna mieszała się ze starszymi zwyczajami związanymi z pracą na roli i porami roku, takimi jak ogniska w noc świętojańską. Z tej mieszanki wyrosło wiele dzisiejszych świąt.

Según su origen, las fiestas españolas se suelen agrupar en unos cuantos tipos, aunque muchas mezclan rasgos de varios.

Ze względu na pochodzenie hiszpańskie fiesty dzieli się zwykle na kilka rodzajów, choć wiele z nich łączy cechy kilku.

Cada fiesta tiene su propio carácter, pero en casi todas se repiten los mismos ingredientes: misa, procesión, música, verbena y fuegos artificiales.

Każda fiesta ma swój charakter, ale prawie wszędzie powtarzają się te same składniki: msza, procesja, muzyka, zabawa taneczna i fajerwerki.

La procesión es el momento más solemne. Los vecinos sacan a hombros la imagen del santo o de la Virgen y la llevan por las calles del pueblo, detrás de la banda de música y entre balcones adornados.

Procesja to najbardziej uroczysty moment. Mieszkańcy niosą na ramionach figurę świętego lub Matki Bożej ulicami miasteczka, za orkiestrą dętą i pod udekorowanymi balkonami.

La música y el baile son imprescindibles, y cada región tiene los suyos: sevillanas en Andalucía, jotas en Aragón, muiñeiras en Galicia. Por la noche, en la verbena, una orquesta toca en la plaza y la gente baila hasta la madrugada.

Muzyka i taniec są nieodzowne, a każdy region ma własne: sevillanas w Andaluzji, jotę w Aragonii, muiñeirę w Galicji. Wieczorem, podczas verbeny, na placu gra zespół, a ludzie tańczą do białego rana.

En las fiestas se come mucho y bien. Muchos pueblos tienen un plato o un dulce que solo se prepara esos días.

Na fiestach je się dużo i dobrze. Wiele miejscowości ma potrawę albo słodycz, które przygotowuje się tylko w te dni.

Es muy común la comida popular: el ayuntamiento o la comisión de fiestas cocina para todos en la plaza y reparte raciones gratis o a un precio simbólico. Se preparan paellas gigantes, calderetas de cordero, migas o cocidos en ollas enormes.

Bardzo popularny jest wspólny posiłek: gmina albo komitet festynu gotuje dla wszystkich na placu i rozdaje porcje za darmo lub za symboliczną cenę. Przygotowuje się olbrzymie paelle, gulasz z jagnięciny, migas albo cocido w ogromnych garach.

Esas comidas son como una reunión familiar a lo grande. Se montan mesas largas en la calle y se sientan juntos los vecinos, los parientes que vuelven por unos días y los forasteros que estaban de paso.

Takie posiłki przypominają wielki zjazd rodzinny. Na ulicy ustawia się długie stoły, przy których siadają razem sąsiedzi, krewni przyjeżdżający na kilka dni i przyjezdni, którzy akurat byli przejazdem.

Algunas fiestas locales se han hecho tan famosas que atraen a visitantes de todo el mundo, aunque siguen siendo, ante todo, la fiesta de su ciudad.

Niektóre lokalne święta stały się tak sławne, że przyciągają gości z całego świata, choć wciąż są przede wszystkim świętem swojego miasta.

En los Sanfermines de Pamplona, del 7 al 14 de julio, los toros recorren cada mañana a las ocho las calles del casco viejo con cientos de corredores delante. Hemingway los hizo famosos con su novela «Fiesta» (1926). En Buñol (Valencia), el último miércoles de agosto, miles de personas se tiran tomates maduros en la Tomatina.

Podczas Sanfermines w Pampelunie, od 7 do 14 lipca, co rano o ósmej byki biegną ulicami starego miasta, a przed nimi setki biegaczy. Sławę przyniósł im Hemingway w powieści Słońce też wschodzi (1926). W Buñol (Walencja) w ostatnią środę sierpnia tysiące ludzi obrzucają się dojrzałymi pomidorami podczas Tomatiny.

En las Fallas de Valencia se levantan por toda la ciudad enormes monumentos llenos de figuras satíricas, que arden la noche del 19 de marzo, día de San José. Y en Semana Santa, las hermandades de Sevilla sacan sus pasos a la calle ante cientos de miles de personas.

Podczas Fallas w Walencji w całym mieście stają ogromne konstrukcje pełne satyrycznych figur, które płoną w nocy 19 marca, w dzień świętego Józefa. A w Wielkim Tygodniu bractwa z Sewilli wynoszą na ulice swoje pasos przed setkami tysięcy widzów.

La mayoría de las fiestas no sale en la televisión. En miles de pueblos pequeños se celebran fiestas modestas que para sus vecinos importan tanto como los Sanfermines para Pamplona.

Większość fiest nigdy nie trafia do telewizji. W tysiącach małych wsi odbywają się skromne święta, które dla mieszkańców znaczą tyle samo, co Sanfermines dla Pampeluny.

A veces no participan más que unos cientos de personas, pero esos días se junta todo el pueblo: los jóvenes en sus peñas, los mayores sentados a la fresca, las familias en la plaza.

Czasem bierze w nich udział zaledwie kilkaset osób, ale w te dni zbiera się cała wieś: młodzież w swoich peñas, starsi siedzący wieczorem przed domem w chłodzie, rodziny na placu.

En agosto, muchos pueblos de Castilla o de Aragón multiplican su población. Vuelven los que emigraron a Madrid, a Barcelona o al extranjero, con sus hijos y nietos, que siguen sintiendo el pueblo como suyo.

W sierpniu w wielu wsiach Kastylii czy Aragonii liczba mieszkańców wzrasta kilkakrotnie. Wracają ci, którzy wyjechali do Madrytu, do Barcelony lub za granicę, z dziećmi i wnukami, które wciąż czują, że wieś jest ich.

Detrás de cada fiesta hay meses de trabajo, y casi todo lo hacen voluntarios: la comisión de fiestas, que a menudo cambia cada año, y las peñas.

Za każdą fiestą stoją miesiące pracy, a prawie wszystko robią wolontariusze: komitet festynowy, który często zmienia się co roku, i peñas.

Las peñas son grupos de amigos que viven la fiesta juntos. Tienen su local, muchas veces un bajo o una bodega, y se distinguen por el color de la camiseta o del blusón. En Pamplona, las peñas animan la plaza de toros con sus charangas.

Peñas to grupy przyjaciół, które razem przeżywają fiestę. Mają własny lokal, często pomieszczenie na parterze albo piwnicę, i wyróżniają się kolorem koszulek lub bluz. W Pampelunie peñas rozgrzewają atmosferę na arenie swoimi orkiestrami dętymi.

La comisión se ocupa de lo práctico: contrata la orquesta, organiza la verbena, pide los permisos y recoge dinero puerta a puerta o con rifas. Sin ella, muchas fiestas pequeñas no podrían celebrarse.

Komitet zajmuje się sprawami praktycznymi: wynajmuje zespół, organizuje verbenę, załatwia pozwolenia i zbiera pieniądze, chodząc od domu do domu albo urządzając loterie. Bez niego wiele małych fiest by się nie odbyło.

Algunas costumbres sorprenden a quien llega de fuera, pero para los vecinos tienen siglos de historia y un sentido muy claro.

Niektóre zwyczaje zaskakują przybyszów, ale dla mieszkańców mają wielowiekową historię i bardzo jasny sens.

En Castrillo de Murcia (Burgos), durante el Corpus, se celebra El Colacho. Los bebés nacidos ese año se colocan sobre colchones en la calle y un hombre vestido de diablo salta por encima de ellos. Según la tradición, así quedan libres del pecado original.

W Castrillo de Murcia (Burgos) w Boże Ciało obchodzi się El Colacho. Niemowlęta urodzone w danym roku kładzie się na materacach na ulicy, a mężczyzna przebrany za diabła przeskakuje nad nimi. Według tradycji zostają w ten sposób uwolnione od grzechu pierworodnego.

En Piornal (Cáceres), cada mes de enero, en las fiestas de San Sebastián, el Jarramplas recorre las calles con una máscara de cuernos y un traje de colores mientras los vecinos le lanzan nabos. En el carnaval de Laza (Ourense), la gente se arroja tierra mezclada con hormigas vivas.

W Piornal (Cáceres) co roku w styczniu, podczas święta świętego Sebastiana, Jarramplas chodzi po ulicach w rogatej masce i kolorowym stroju, a mieszkańcy obrzucają go rzepą. Podczas karnawału w Lazie (Ourense) ludzie obrzucają się ziemią zmieszaną z żywymi mrówkami.

Para muchos pueblos pequeños, las fiestas son también un buen negocio. Hay bares que en esa semana hacen buena parte de la caja de todo el año.

Dla wielu małych miejscowości fiesty to także dobry interes. Niektóre bary zarabiają w tym jednym tygodniu znaczną część rocznego utargu.

Los visitantes llenan bares, restaurantes y tiendas. Se montan terrazas, puestos de comida y atracciones, y las casas rurales cuelgan el cartel de completo.

Goście zapełniają bary, restauracje i sklepy. Stawia się ogródki, stragany z jedzeniem i karuzele, a wiejskie pensjonaty wywieszają tabliczkę „brak wolnych miejsc”.

En la España vaciada, donde muchos pueblos pierden habitantes año tras año, las fiestas ayudan a que el lugar no se olvide. Algunas, como El Colacho o el Jarramplas, han puesto en el mapa a pueblos muy pequeños.

W „opustoszałej Hiszpanii”, gdzie wiele wsi z roku na rok traci mieszkańców, fiesty pomagają, by o danym miejscu nie zapomniano. Niektóre, jak El Colacho czy Jarramplas, rozsławiły bardzo małe wioski.

Las fiestas también cambian con los tiempos. Algunas costumbres que hoy se consideran peligrosas o crueles se han suavizado o han desaparecido.

Fiesty też zmieniają się z czasem. Niektóre zwyczaje, uważane dziś za niebezpieczne lub okrutne, złagodzono albo zniknęły.

El debate sobre los animales en las fiestas sigue abierto. En 2016, la Junta de Castilla y León prohibió matar al toro en el Toro de la Vega de Tordesillas; otros pueblos, en cambio, defienden sus festejos taurinos como parte de su identidad.

Spór o zwierzęta na fiestach wciąż trwa. W 2016 roku rząd regionalny Kastylii i Leónu zakazał zabijania byka podczas Toro de la Vega w Tordesillas; inne miejscowości natomiast bronią swoich zabaw z bykami jako części swojej tożsamości.

También la tecnología ha llegado a la fiesta: el programa se consulta en el móvil, las peñas se organizan por WhatsApp y las orquestas viajan con escenarios, luces y sonido dignos de un concierto.

Do fiesty dotarła też technologia: program sprawdza się w telefonie, peñas umawiają się przez WhatsAppa, a zespoły przyjeżdżają ze sceną, światłami i nagłośnieniem jak na koncert.

Hoy se procura que haya algo para cada edad: hinchables y concursos para los niños, campeonatos de mus o de petanca y bailes de tarde para los mayores.

Dziś organizatorzy starają się, by każdy wiek znalazł coś dla siebie: dmuchańce i konkursy dla dzieci, turnieje w mus albo w petankę i popołudniowe potańcówki dla starszych.

Cada vez más localidades piensan también en las personas con discapacidad, con accesos adaptados y espacios reservados. En muchas ferias hay incluso una hora en la que las atracciones apagan la música para los niños con autismo.

Coraz więcej miejscowości myśli też o osobach z niepełnosprawnościami: są dostosowane wejścia i wydzielone miejsca. Na wielu jarmarkach jest nawet godzina, w której karuzele wyłączają muzykę dla dzieci z autyzmem.

En los pueblos donde se han instalado familias de otros países, muchas ya participan en las peñas y en la organización, y a veces la fiesta incorpora música o platos de sus lugares de origen.

We wsiach, w których osiedliły się rodziny z innych krajów, wiele z nich już działa w peñas i przy organizacji, a czasem fiesta wzbogaca się o muzykę lub potrawy z ich stron rodzinnych.

Mirando una fiesta se aprende mucho de un pueblo: si pesa más la religión, el recuerdo de una batalla o simplemente las ganas de pasarlo bien juntos.

Obserwując fiestę, można się wiele dowiedzieć o miejscowości: czy najważniejsza jest religia, pamięć o jakiejś bitwie, czy po prostu chęć wspólnej zabawy.

También dice mucho quién la organiza. Donde cada año sobran voluntarios para la comisión, el pueblo suele estar vivo; donde ya nadie se presenta, la fiesta acaba encogiéndose.

Wiele mówi też to, kto ją organizuje. Tam, gdzie co roku nie brakuje chętnych do komitetu, wieś zwykle tętni życiem; tam, gdzie nikt już się nie zgłasza, fiesta w końcu się kurczy.

Casi todas mezclan lo antiguo y lo nuevo: por la mañana, la procesión del santo; por la noche, una orquesta que toca las canciones del verano.

Prawie wszystkie łączą stare z nowym: rano procesja ze świętym, wieczorem zespół grający przeboje lata.

Si vas a una fiesta de pueblo en España, estos consejos te ayudarán a vivirla mejor.

Jeśli wybierasz się na wiejską fiestę w Hiszpanii, te rady pomogą ci lepiej ją przeżyć.

Grandes o pequeñas, las fiestas son la manera que tiene cada pueblo de contar quién es: a qué santo reza, qué recuerda y qué come cuando está de celebración.

Duże czy małe, fiesty są dla każdej miejscowości sposobem na opowiedzenie, kim jest: do jakiego świętego się modli, co pamięta i co je, kiedy świętuje.

Aunque en todo el país suenen las mismas canciones en la radio, cada fiesta conserva algo que solo existe allí: un baile, un dulce, una costumbre que los de fuera no entienden a la primera.

Choć w całym kraju w radiu lecą te same piosenki, każda fiesta zachowuje coś, co istnieje tylko tam: taniec, słodycz, zwyczaj, którego obcy nie rozumieją od razu.

Y casi siempre recibe bien al visitante. Basta con sentarse a una mesa larga en la plaza o quedarse a la verbena para que alguien empiece a contarte la historia de su fiesta.

I prawie zawsze dobrze przyjmuje gości. Wystarczy usiąść przy długim stole na placu albo zostać na verbenę, a ktoś zaraz zacznie ci opowiadać historię swojej fiesty.