La sobremesa

En España, cuando se termina de comer, nadie se levanta enseguida. Llega el café, alguien pide una copa y la conversación sigue media hora, una hora o la tarde entera.

Kiedy w Hiszpanii kończy się posiłek, nikt nie wstaje od razu. Pojawia się kawa, ktoś zamawia kieliszek czegoś mocniejszego, a rozmowa toczy się dalej przez pół godziny, godzinę albo całe popołudnie.

A ese rato se le llama sobremesa. La costumbre existe también en muchos países de América Latina, pero en España forma parte del día a día: hay sobremesas de domingo, de boda, de comida de empresa y hasta de menú del día.

Ten czas nazywa się sobremesa. Zwyczaj ten istnieje także w wielu krajach Ameryki Łacińskiej, ale w Hiszpanii jest częścią codzienności: są niedzielne sobremesas, weselne, po firmowym obiedzie, a nawet po zestawie dnia w barze.

La palabra se forma con «sobre» y «mesa», pero no se refiere a lo que hay encima de la mesa. El diccionario de la Real Academia Española la define como el tiempo que se está a la mesa después de haber comido.

Słowo powstało z „sobre” (na, nad) i „mesa” (stół), ale nie oznacza tego, co stoi na stole. Słownik Real Academia Española definiuje je jako czas spędzany przy stole po jedzeniu.

Puede durar diez minutos o cuatro horas. La palabra aparece también en otras expresiones: un ordenador de sobremesa es el que se queda fijo en el escritorio, y la programación de sobremesa son las series y películas que pone la televisión justo después de comer.

Może trwać dziesięć minut albo cztery godziny. Słowo pojawia się też w innych wyrażeniach: ordenador de sobremesa to komputer stacjonarny, który stoi na biurku, a programación de sobremesa to seriale i filmy, które telewizja nadaje zaraz po obiedzie.

Alargar la comida con conversación es una costumbre muy antigua en el Mediterráneo. En la Grecia clásica, el simposio empezaba precisamente cuando terminaba la cena: los invitados se quedaban bebiendo vino y hablando.

Przedłużanie posiłku rozmową to bardzo stary zwyczaj w basenie Morza Śródziemnego. W klasycznej Grecji sympozjon zaczynał się właśnie wtedy, gdy kończyła się kolacja: goście zostawali, pili wino i rozmawiali.

Los romanos llamaban a sus banquetes convivium, y Cicerón explicaba que la palabra venía de «vivir juntos». La idea no está lejos de lo que hoy se busca en una sobremesa.

Rzymianie nazywali swoje uczty convivium, a Cyceron tłumaczył, że słowo to pochodzi od „wspólnego życia”. Nie jest to dalekie od tego, czego dziś szuka się w sobremesie.

En España, el horario ha hecho el resto. La comida principal se toma tarde, entre las dos y las tres y media, y durante décadas muchos trabajadores tenían una larga pausa a mediodía, con tiempo de sobra para comer y charlar.

W Hiszpanii resztę zrobił rozkład dnia. Główny posiłek je się późno, między drugą a wpół do czwartej, a przez dziesięciolecia wielu pracowników miało długą przerwę w środku dnia, z mnóstwem czasu na jedzenie i pogawędki.

Antes, la sobremesa española se resumía en tres palabras: café, copa y puro. Desde 2011 no se puede fumar en bares ni restaurantes y el puro casi ha desaparecido, pero el café y la copa siguen en la mesa.

Dawniej hiszpańską sobremesę streszczały trzy słowa: kawa, kieliszek i cygaro. Od 2011 roku w barach i restauracjach nie wolno palić i cygaro prawie zniknęło, ale kawa i kieliszek nadal są na stole.

La sobremesa más larga suele ser la de la comida familiar del domingo, muchas veces en casa de los abuelos. Se come una paella, un cocido o un asado, y cuando se recogen los platos nadie tiene prisa por marcharse.

Najdłuższa bywa sobremesa po niedzielnym rodzinnym obiedzie, często u dziadków. Je się paellę, cocido albo pieczeń, a kiedy talerze znikają ze stołu, nikt nie spieszy się do wyjścia.

Los mayores cuentan otra vez historias que todos conocen, los padres hablan de la semana y los niños se van a jugar y vuelven. A veces sale una baraja y se juega una partida de mus o de tute.

Starsi po raz kolejny opowiadają historie, które wszyscy znają, rodzice rozmawiają o minionym tygodniu, a dzieci biegną się bawić i wracają. Czasem pojawia się talia kart i gra się partyjkę musa albo tute.

En esas tardes los más jóvenes oyen por enésima vez las anécdotas de la familia y, sin darse cuenta, se las acaban sabiendo de memoria.

W takie popołudnia najmłodsi po raz enty słuchają rodzinnych anegdot i, sami nie wiedząc kiedy, zaczynają znać je na pamięć.

Entre semana el ritmo es otro. Muchos trabajadores comen el menú del día en un bar cerca de la oficina: primer plato, segundo, postre o café y a menudo la bebida, todo por un precio fijo.

W tygodniu rytm jest inny. Wielu pracowników je menú del día w barze niedaleko biura: pierwsze danie, drugie, deser lub kawę, a często też napój, wszystko za stałą cenę.

El café con los compañeros sirve para hablar de algo que no sea trabajo, y en una comida de negocios a veces se avanza más en la sobremesa que en toda una reunión.

Kawa z kolegami to okazja, by porozmawiać o czymś innym niż praca, a podczas obiadu biznesowego w czasie sobremesy czasem załatwia się więcej niż na całym zebraniu.

Aun así, la sobremesa laboral suele ser corta, porque a las cuatro hay que volver a la oficina. La gran excepción es la comida de empresa de Navidad, que a veces termina de noche.

Mimo to sobremesa w pracy jest zwykle krótka, bo o czwartej trzeba wrócić do biura. Wielkim wyjątkiem jest firmowy obiad świąteczny, który czasem kończy się po zmroku.

En inglés no hay una sola palabra para la sobremesa, y quien quiere explicarla tiene que usar una frase entera, algo así como «quedarse en la mesa charlando después de comer».

Angielski nie ma jednego słowa na sobremesę, a kto chce ją wyjaśnić, potrzebuje całego zdania, czegoś w rodzaju „zostać przy stole, żeby porozmawiać po jedzeniu”.

En muchos restaurantes de Estados Unidos el camarero deja la cuenta en cuanto se termina el postre, sin que nadie la pida. En España es al revés: la cuenta no llega hasta que el cliente la pide.

W wielu restauracjach w Stanach Zjednoczonych kelner przynosi rachunek, gdy tylko skończy się deser, choć nikt o niego nie prosi. W Hiszpanii jest odwrotnie: rachunek pojawia się dopiero wtedy, gdy klient o niego poprosi.

Por eso a algunos turistas les extraña tener que esperar para pagar, y a muchos españoles les parece brusco que alguien se levante nada más terminar el postre.

Dlatego niektórych turystów dziwi, że muszą czekać, żeby zapłacić, a wielu Hiszpanów uważa za nieuprzejme, gdy ktoś wstaje zaraz po deserze.

Lo que ofrece la sobremesa es sencillo: tiempo. Después de comer no hay que correr a ningún sitio, y la conversación puede ir despacio.

To, co daje sobremesa, jest proste: czas. Po jedzeniu nie trzeba nigdzie biec, a rozmowa może toczyć się powoli.

En esas horas salen temas que no caben en un mensaje de móvil: un problema en el trabajo, un viaje que se está planeando, una noticia de la familia.

W tych godzinach pojawiają się tematy, które nie zmieszczą się w wiadomości na telefonie: problem w pracy, planowana podróż, rodzinne nowiny.

También es un buen momento para conocer a alguien. Si quieres saber cómo es la familia de tu pareja, una comida de domingo con su sobremesa te dirá más que cualquier presentación formal.

To także dobry moment, żeby kogoś poznać. Jeśli chcesz wiedzieć, jaka jest rodzina twojego partnera, niedzielny obiad z sobremesą powie ci więcej niż jakakolwiek oficjalna prezentacja.

En el Quijote hay una sobremesa famosa: después de comer con unos cabreros, don Quijote toma un puñado de bellotas y pronuncia su discurso sobre la Edad de Oro.

W „Don Kichocie” jest słynna sobremesa: po posiłku z kozopasami Don Kichot bierze garść żołędzi i wygłasza mowę o złotym wieku.

Goya pintó en 1776 «La merienda a orillas del Manzanares», un cartón para tapiz en el que un grupo de jóvenes, con la comida ya terminada, sigue bebiendo y charlando junto al río.

W 1776 roku Goya namalował „Podwieczorek nad brzegiem Manzanares”, karton do gobelinu, na którym grupa młodych ludzi po skończonym posiłku dalej pije i rozmawia nad rzeką.

En el cine, una de las escenas más recordadas es la de «Viridiana» (1961), de Luis Buñuel: un grupo de mendigos celebra un banquete y posa como en «La última cena» de Leonardo.

W kinie jedną z najbardziej pamiętnych scen jest ta z „Viridiany” (1961) Luisa Buñuela: grupa żebraków urządza ucztę i pozuje jak na „Ostatniej Wieczerzy” Leonarda.

Cada región tiene su toque. En Galicia la copa suele ser de orujo o de licor café, y en Navarra y el País Vasco, de pacharán, un licor de endrinas y anís.

Każdy region ma swój akcent. W Galicji pije się zwykle orujo albo likier kawowy, a w Nawarze i Kraju Basków pacharán, likier z tarniny i anyżu.

En Valencia es típico el cremaet, un café con ron, azúcar, canela y piel de limón que se flambea. En el norte, además, es fácil que la sobremesa termine en una partida de mus.

W Walencji typowy jest cremaet, kawa z rumem, cukrem, cynamonem i skórką cytryny, którą się flambiruje. Na północy sobremesa często kończy się też partyjką musa.

En los pueblos la sobremesa suele durar más que en las ciudades, donde todo va más deprisa.

Na wsi sobremesa trwa zwykle dłużej niż w miastach, gdzie wszystko dzieje się szybciej.

La costumbre tiene competencia. Cada vez más empresas tienen jornada continua, con media hora o una hora para comer, y entre semana muchos se comen un táper delante del ordenador.

Zwyczaj ma konkurencję. Coraz więcej firm pracuje w trybie ciągłym, z półgodzinną lub godzinną przerwą na obiad, i w tygodniu wiele osób je z pudełka przed komputerem.

Por eso las sobremesas largas se han trasladado al fin de semana y a los días de fiesta, cuando nadie tiene que volver a la oficina.

Dlatego długie sobremesas przeniosły się na weekendy i święta, kiedy nikt nie musi wracać do biura.

El otro rival es el móvil. En algunas familias hay una regla sencilla: los teléfonos se quedan en otra habitación hasta que se levanta el último.

Drugim rywalem jest komórka. W niektórych rodzinach obowiązuje prosta zasada: telefony zostają w innym pokoju, dopóki ostatnia osoba nie wstanie od stołu.

Si te invitan a comer en una casa española, conviene saber que la comida no se acaba con el postre. Estos consejos te ayudarán a disfrutar de la sobremesa.

Jeśli ktoś zaprosi cię na obiad do hiszpańskiego domu, warto wiedzieć, że posiłek nie kończy się na deserze. Te rady pomogą ci cieszyć się sobremesą.

Una comida de domingo que empieza a las dos y media puede terminar, con su sobremesa, a las seis o las siete de la tarde.

Niedzielny obiad, który zaczyna się o wpół do trzeciej, może razem z sobremesą skończyć się o szóstej albo siódmej wieczorem.

Para muchos españoles eso no es perder el tiempo: es la mejor parte del fin de semana.

Dla wielu Hiszpanów to nie jest strata czasu: to najlepsza część weekendu.

Y a veces la sobremesa se alarga tanto que alguien mira el reloj y propone lo inevitable: «Bueno, ¿y si cenamos algo?».

A czasem sobremesa przeciąga się tak bardzo, że ktoś patrzy na zegarek i proponuje to, co nieuniknione: „No to może zjemy coś na kolację?”