Folclore regional

En España casi cada región tiene su propia música tradicional, con sus instrumentos, sus bailes y sus fiestas. Es el resultado de siglos de historia y de la mezcla de los pueblos que han pasado por la península.

W Hiszpanii prawie każdy region ma własną muzykę tradycyjną, z własnymi instrumentami, tańcami i świętami. To efekt wieków historii i mieszania się ludów, które przewinęły się przez półwysep.

Fuera de España lo más conocido es el flamenco, pero el mapa es mucho más amplio: va de las gaitas de Galicia a las castañuelas de Andalucía, pasando por las dulzainas de Castilla o el timple de Canarias.

Poza Hiszpanią najbardziej znane jest flamenco, ale mapa jest dużo szersza: sięga od dud z Galicji po kastaniety z Andaluzji, z przystankami przy dulzainach z Kastylii czy timple z Wysp Kanaryjskich.

La jota es seguramente el baile tradicional más extendido del país: con distintas variantes, se baila en Aragón, Navarra, Castilla, Valencia y muchas otras regiones. La más famosa es la jota aragonesa, un baile alegre y vivo, en pareja, con muchos saltos y el repiqueteo constante de las castañuelas.

Jota to chyba najbardziej rozpowszechniony taniec ludowy w kraju: w różnych odmianach tańczy się ją w Aragonii, Nawarze, Kastylii, Walencji i wielu innych regionach. Najsłynniejsza jest jota aragońska, wesoły i żywy taniec w parach, pełen skoków i nieustannego stukotu kastanietów.

Los bailadores suelen llevar el traje típico de su tierra, y la música va acompañada de coplas cantadas: estrofas cortas de cuatro versos que hablan de amor, de la vida en el campo, del pueblo o de la Virgen.

Tancerze zwykle noszą strój ludowy swojej okolicy, a muzyce towarzyszą śpiewane coplas: krótkie czterowersowe zwrotki o miłości, życiu na wsi, rodzinnej miejscowości albo o Matce Bożej.

En Galicia y Asturias la música suena de otra manera. Aquí el instrumento principal es la gaita, que muchos relacionan con el pasado celta de estas tierras. El baile más representativo de Galicia es la muiñeira.

W Galicji i Asturii muzyka brzmi inaczej. Głównym instrumentem są tu dudy, czyli gaita, które wielu kojarzy z celtycką przeszłością tych ziem. Najbardziej typowym tańcem Galicji jest muiñeira.

Es un ritmo rápido y lleno de energía. Su nombre viene de muíño, que en gallego significa 'molino': según la explicación más extendida, se bailaba en los molinos mientras la gente esperaba a que se moliera el trigo o el maíz.

Ma szybki, energiczny rytm. Jej nazwa pochodzi od muíño, czyli po galicyjsku 'młyn': według najpopularniejszego wyjaśnienia tańczono ją w młynach, czekając, aż pszenica albo kukurydza zostanie zmielona.

En Cataluña la sardana es mucho más que un baile: es un símbolo de identidad. No se baila en pareja ni en solitario, sino en grupo. Los participantes se dan la mano y forman un corro abierto al que cualquiera puede unirse.

W Katalonii sardana jest czymś znacznie więcej niż tańcem: to symbol tożsamości. Nie tańczy się jej w parach ani w pojedynkę, lecz w grupie. Uczestnicy trzymają się za ręce i tworzą otwarty krąg, do którego każdy może dołączyć.

Con los brazos en alto, los bailarines cuentan con cuidado los pasos, cortos y largos, al ritmo de la cobla, una banda de once músicos con instrumentos propios de Cataluña, como la tenora y el tible.

Z uniesionymi rękami tancerze starannie liczą kroki, krótkie i długie, w rytm cobli, jedenastoosobowej orkiestry z instrumentami typowymi dla Katalonii, takimi jak tenora i tible.

En el sur la música va unida a la fiesta. Las sevillanas son el alma de las ferias andaluzas, sobre todo de la Feria de Abril de Sevilla. Se bailan en pareja y siempre siguen el mismo esquema de cuatro coplas, pero cada pareja les pone su propia gracia.

Na południu muzyka nierozerwalnie łączy się ze świętowaniem. Sevillanas to dusza andaluzyjskich jarmarków, zwłaszcza Jarmarku Kwietniowego w Sewilli. Tańczy się je w parach i zawsze według tego samego schematu czterech coplas, ale każda para dodaje coś od siebie.

Conviene no confundirlas con el flamenco. El flamenco puede ser íntimo y dramático, mientras que las sevillanas son alegres y sociales, pensadas para que baile todo el mundo.

Nie należy ich mylić z flamenco. Flamenco bywa intymne i dramatyczne, a sevillanas są radosne i towarzyskie, pomyślane tak, żeby tańczyć mógł każdy.

Los instrumentos cambian mucho de una zona a otra. Estos son algunos de los más característicos del folclore español:

Instrumenty bardzo się różnią w zależności od regionu. Oto niektóre z najbardziej charakterystycznych dla hiszpańskiego folkloru:

En el corazón de la meseta la música suele ser más sobria. Durante las fiestas patronales, en las plazas de los pueblos se bailan jotas, boleros y ruedas, bailes en corro en los que puede participar todo el pueblo.

W sercu Mesety muzyka jest zwykle skromniejsza. Podczas świąt patronalnych na wiejskich placach tańczy się joty, bolera i ruedas, tańce w kole, w których może wziąć udział cała wieś.

Los acompaña la dulzaina, un instrumento de viento de sonido fuerte y agudo, parecido al oboe, casi siempre junto a un tamboril. Para muchos castellanos, oír una dulzaina es oír la fiesta del pueblo.

Towarzyszy im dulzaina, głośny instrument dęty o wysokim brzmieniu, podobny do oboju, prawie zawsze razem z bębenkiem. Dla wielu Kastylijczyków dźwięk dulzainy oznacza po prostu święto we wsi.

Lejos de la península, el folclore también está muy vivo. La música canaria nació de la tradición peninsular, pero el ir y venir de emigrantes la unió también a Cuba y Venezuela. Su instrumento estrella es el timple, una pequeña guitarra que suele tener cinco cuerdas.

Z dala od półwyspu folklor też jest bardzo żywy. Muzyka kanaryjska wyrosła z tradycji kontynentalnej Hiszpanii, ale dzięki emigrantom, którzy wyjeżdżali i wracali, związała się też z Kubą i Wenezuelą. Jej najważniejszym instrumentem jest timple, mała gitara, zwykle o pięciu strunach.

La isa es el baile más popular de las islas. Es una variante canaria de la jota, de ritmo rápido y alegre, en la que las parejas cambian de sitio y dibujan figuras en grupo mientras suenan timples y guitarras.

Isa to najpopularniejszy taniec na wyspach. To kanaryjska odmiana joty, szybka i wesoła: pary zamieniają się miejscami i tworzą wspólnie figury przy dźwiękach timple i gitar.

La música tradicional española no se entiende sin sus trajes. De los trajes charros de Salamanca, llenos de bordados y joyas, a los ligeros trajes de flamenca con volantes, la ropa habla del clima y de la economía de cada región.

Hiszpańskiej muzyki tradycyjnej nie da się zrozumieć bez strojów. Od strojów charros z Salamanki, pełnych haftów i biżuterii, po lekkie suknie flamenco z falbanami: ubiór opowiada o klimacie i gospodarce każdego regionu.

Muchos de estos trajes pasan de padres a hijos y solo salen del armario en ocasiones especiales, como las fiestas del pueblo o una boda.

Wiele z tych strojów przechodzi z rodziców na dzieci i wyjmuje się je z szafy tylko na specjalne okazje, takie jak wiejskie święto albo wesele.

Hoy muchos artistas jóvenes mezclan estos ritmos con el pop o la música electrónica. Rosalía llevó el flamenco al pop internacional con el disco El mal querer (2018), y el grupo gallego Tanxugueiras combinó panderetas tradicionales y bases electrónicas en el Benidorm Fest de 2022.

Dziś wielu młodych artystów łączy te rytmy z popem lub muzyką elektroniczną. Rosalía wprowadziła flamenco do międzynarodowego popu albumem El mal querer (2018), a galicyjska grupa Tanxugueiras połączyła tradycyjne tamburyny z elektronicznymi bitami na Benidorm Fest w 2022 roku.

Los festivales de música folk también reúnen a mucho público. El Festival de Ortigueira, en Galicia, atrae cada verano a decenas de miles de personas.

Festiwale muzyki folkowej też przyciągają tłumy. Festiwal w Ortigueirze w Galicji co lato ściąga dziesiątki tysięcy ludzi.

Recorrer la música tradicional de España es recorrer el país de pueblo en pueblo. Una muiñeira gallega, una sardana en Barcelona y unas sevillanas en la Feria parecen de mundos distintos, y sin embargo forman parte de la misma cultura.

Poznawanie hiszpańskiej muzyki tradycyjnej to podróż przez kraj od wsi do wsi. Galicyjska muiñeira, sardana w Barcelonie i sevillanas na jarmarku w Sewilli wydają się pochodzić z różnych światów, a jednak należą do tej samej kultury.

Muchas de estas músicas se pueden escuchar todavía en directo: basta con acercarse a las fiestas de cualquier pueblo en verano, cuando la plaza se llena de gaitas, dulzainas o castañuelas.

Wiele z tej muzyki wciąż można usłyszeć na żywo: wystarczy latem wybrać się na święto w dowolnej wsi, kiedy plac wypełnia się dźwiękiem dud, dulzain albo kastanietów.